اقلیم‌نامه: داریوش یاراحمدی

جغرافیای کاربردی (۳) خانه سالمندان؛ کسب‌وکار طلایی آینده ایران؟ متاسفانه ایران با سرعت زیادی به سوی سالمندی جمعیت حرکت می‌کند. کاهش شدید باروری، افزایش طول عمر و عبور نسل‌های پرجمعیت از میانسالی، ساختار سنی کشور را دگرگون کرده است. برآورد صندوق جمعیت سازمان ملل متحد نشان می‌دهد تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۷.۹ درصد جمعیت ایران ۶۰ سال و بیشتر خواهند داشت. شوربختانه این تغییر جمعیتی؛ یک بازار اقتصادی بزرگ!! را ایجاد می کند (البته در صورت وجود #صندوقهای_بازنشستگی!!). با توجه به کوچک‌شدن خانواده‌ها، کاهش تعداد فرزندان، مهاجرت و افزایش نیازهای مراقبتی، تقاضا برای #پرستاری، توان‌بخشی، مراقبت در منزل و مراکز استاندارد سالمندی بسیار افزایش خواهد یافت. انتخاب مکان مناسب برای #خانه_سالمندان بسیار مهم است. دسترسی سریع به مراکز درمانی، نزدیکی به خانواده، حمل‌ونقل مناسب، زمین کم‌شیب، فضای سبز و محیط آرام مهم‌اند. همچنین باید از آلودگی شدید هوا، گرمای مفرط، سیل و سایر مخاطرات دور بود. هرم سنی فقط آینده جمعیت را نشان نمی‌دهد؛ گاهی نقشه بازارهای آینده را هم ترسیم می‌کند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

بهترین کشورهای جهان در ۳۰ شاخص آموزش: 🇸🇬 سنگاپور نوآوری: 🇨🇭 سوئیس غذا: 🇮🇹 ایتالیا ایمنی: 🇮🇸 ایسلند سلامت: 🇹🇼 تایوان کیفیت زندگی: 🇨🇭 سوئیس تعادل کار و زندگی: 🇳🇱 هلند حمل‌ونقل عمومی: 🇸🇬 سنگاپور سرعت اینترنت: 🇸🇬 سنگاپور دانشگاه‌ها: 🇺🇸 آمریکا شادکامی: 🇫🇮 فنلاند انرژی پاک: 🇮🇸 ایسلند اکوسیستم استارتاپی: 🇺🇸 آمریکا تولید: 🇨🇳 چین گردشگری: 🇫🇷 فرانسه حکمرانی: 🇩🇰 دانمارک فساد پایین: 🇩🇰 دانمارک امنیت و برابری زنان: 🇩🇰 دانمارک زیرساخت هوشمند: 🇸🇬 سنگاپور دولت دیجیتال: 🇪🇪 استونی حاکمیت قانون: 🇩🇰 دانمارک کیفیت هوا: 🇳🇿 نیوزیلند اقدامات اقلیمی: 🇩🇰 دانمارک فناوری فضایی: 🇺🇸 آمریکا ثبات مالی: 🇨🇭 سوئیس سهولت زندگی برای مهاجران: 🇵🇦 پاناما تأمین اجتماعی: 🇩🇰 دانمارک برنامه‌ریزی شهری: 🇳🇱 هلند سهم انرژی‌های تجدیدپذیر: 🇳🇴 نروژ بهترین کشور برای زندگی: 🇨🇭 سوئیس تکرار: #دانمارک ۶ | #سنگاپور ۴ | #سوئیس ۴ | #آمریکا ۳ | #ایسلند و #هلند ۲. نکته: داستان توسعه سنگاپورِ کوچک (بدون منابع طبیعی قابل‌توجه) و نقش سرمایه‌گذاری گسترده در آموزش‌وپرورش و تربیت نیروی انسانی در توسعه آن را پیگیری کنید. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

بارش شهابی برساوشی؛ آتش‌بازی آسمان بارش شهابی #برساوشی یکی از مشهورترین و تماشایی‌ترین بارش‌های شهابی سال است. نام «برساوشی» از صورت فلکی برساوش (Perseus) گرفته شده؛ زیرا اگر مسیر شهاب‌ها را به عقب امتداد دهیم، ظاهراً از ناحیه‌ای در این صورت فلکی سرچشمه می‌گیرند. منشأ واقعی آنها اما ذرات به‌جامانده از دنباله‌دار سویفت–تاتل است که زمین هر سال از میان مسیرشان عبور می‌کند. این ذرات با سرعتی حدود ۵۹ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شوند. در اثر گرم‌شدن، تبخیر و یونش ماده شهاب‌واره و برانگیختگی گازهای جو، رد نورانی شهاب شکل می‌گیرد. #رنگ_شهاب می‌تواند سرنخی از ترکیب شیمیایی ماده آن باشد: شهاب‌واره‌های دارای سدیم بیشتر زردـنارنجی، منیزیم آبی_سبز، کلسیم بنفش و آهن زرد دیده می‌شوند. البته این به معنای ساخته‌شدن شهاب از یک عنصر نیست؛ این عناصر بخشی از ترکیب شهاب‌واره‌اند و گازهای جو، سرعت و دمای ایجادشده نیز بر رنگ مشاهده‌شده اثر می‌گذارند. در ایران، شب‌های ۲۱ تا ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ بهترین بازه رصد است؛ به‌ویژه پس از نیمه‌شب، در آسمانی تاریک و دور از نور شهر. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

دو گاز گلخانه‌ای مهم؛ از سوخت هواپیما تا آروغ گاو! ۹۹ درصد هوای جو از نیتروژن و اکسیژن تشکیل شده، اما این دو تقریباً گاز گلخانه‌ای نیستند. در مقابل، مقدار اندک #دی‌اکسیدکربن و #متان نقش بزرگی در گرمایش زمین دارد. ساختار مولکولی این گازها به آنها امکان می‌دهد طول‌موج‌های مشخصی از تابش فروسرخ خروجی زمین را جذب و دوباره گسیل کنند. دی‌اکسیدکربن عمدتاً با سوزاندن نفت، گاز و زغال‌سنگ افزایش می‌یابد. یک هواپیمای مسافربری بزرگ در هر ساعت پرواز چند تُن سوخت می‌سوزاند؛ حالا هزاران پرواز روزانه را تصور کنید! متان از تالاب‌ها، شالیزارها، زباله‌ها، صنایع نفت‌وگاز و دامداری وارد جو می‌شود. حدود ۱٫۵ میلیارد گاو در جهان وجود دارد و افزایش مصرف گوشت و لبنیات به گسترش دامداری دامن می‌زند. میکروب‌های شکمبه گاو هنگام تخمیر علوفه متان تولید می‌کنند؛ جالب اینکه بیشتر آن با #آروغ خارج می‌شود و سهم گازهای روده‌ای!!! بسیار کمتر است! پس گرمایش جهانی فقط داستان دود کارخانه نیست؛ از سوخت هواپیما و بشقاب غذای ما تا آروغ گاو، همه به شیمی جو وصل‌اند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

جغرافیای کاربردی (۳) تجزیه بدن در اقلیم‌های متفاوت روند تجزیه بدن پس از دفن: ●پس از ۳ روز نفخ و تغییر رنگ پوست آغاز می‌شود ●در ۷ روز نفخ تشدید و پوست شروع به جداشدن می‌کند ●حدود ۳۰ روز مایعات خارج و بافت‌ها به‌شدت تخریب می‌شوند ●در ۹۰ روز بیشتر بافت نرم از بین رفته و استخوان‌ها باقی می‌مانند ●سپس خشک‌شدن استخوان‌ها در یک سال ●خردشدن آنها طی ۳ سال ●باقی‌ماندن قطعات کوچک پس از ۷ سال البته این تصویر خیلی کلی است و در اقلیم های مختلف سرعت تجزیه تفاوت دارد. در اقلیم گرم و مرطوب، گرما و رطوبت فعالیت میکروبی و حشرات را افزایش داده و تجزیه بافت‌های نرم را تسریع می‌کنند. در اقلیم سرد، فعالیت میکروبی کاهش می‌یابد و یخ‌زدگی می‌تواند تجزیه را بسیار کند کند. در اقلیم گرم و خشک نیز کمبود رطوبت ممکن است بدن را خشک کرده و موجب «مومیایی طبیعی» شود. محیط‌های اشباع از آب و کم‌اکسیژن نیز گاهی شرایط مناسبی برای حفظ طولانی‌تر بقایا فراهم می‌کنند. بنابراین دما، رطوبت، نوع و اسیدیته خاک، اکسیژن و عمق دفن همگی مؤثرند و برای تجزیه بدن، تقویم زمانی یکسانی در سراسر جهان وجود ندارد. #اقلیم_نامه https://t.me/Climate_Letter

پاییزی متفاوت در راه است؟ این نقشه خروجی مدل اقلیمی CFSv2، بی‌هنجاری تجمعی بارش را برای اکتبر ۲۰۲۶ نمایش می‌دهد. رنگ‌های سبز به معنی بارشی بیش از میانگین اقلیمی ۳۰ ساله هستند. در این اجرا، بخش بزرگی از ایران، به‌ویژه نوار غربی، دامنه‌های #زاگرس، شمال‌غرب و بخش‌هایی از شمال کشور، در محدوده بی‌هنجاری مثبت بارش قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که از احتمال آغازی مرطوب‌تر از معمول برای پاییز حکایت دارد. این الگو با تقویت #ال‌نینوی قوی در اقیانوس آرام و فاز مثبت #دوقطبی_اقیانوس_هند (IOD+) هم‌زمان شده است؛ دو نوسان بزرگ اقلیمی که با تغییر گردش جو، مسیر جت جنب‌حاره، انتقال رطوبت و جایگاه سامانه‌های بارشی را در خاورمیانه تحت تأثیر قرار می‌دهند. البته این نقشه پیش‌بینی قطعی بارش نیست، بلکه یک سیگنال اقلیمی است. لازم به ذکر است که پیش‌بینی‌های فصلی همواره با عدم‌قطعیت همراه‌اند و تنها در صورت تکرار در اجراهای بعدی و مدل‌های مستقل، اعتبار بیشتری پیدا می‌کنند. اگر این الگو پایدار بماند، می‌تواند نخستین نشانه از پاییزی پربارش‌تر از نرمال، به‌ویژه در غرب و شمال‌غرب ایران باشد. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

جغرافیای کاربردی (۲) چگونه یک در را بشکنیم؛ دزدی یا نجات؟! ●هنگام ضربه، بدن را به سمت جلو متمایل کنید. ●ضربه را نزدیک قفل وارد کنید، نه به خودِ قفل. ●پاشنه پا را با قدرت به در بکوبید. ●هم‌زمان، پای تکیه‌گاه را محکم به زمین فشار دهید. این کارها را انجام ندهید: ❌با شانه به در ضربه نزنید. ❌با لگد پرشی به در ضربه نزنید؛ حتی اگر فکر می‌کنید مؤثرتر است. دوستان، این مطلب را صرفاً برای شوخی در بخش جغرافیای کاربردی اقلیم‌نامه منتشر کردم؛ اما اگر از جنبه طنز آن بگذریم، دانستن این نکات می‌تواند در شرایط اضطراری کاربرد داشته باشد؛ برای مثال، زمانی که فردی پشت در گرفتار شده و شکستن سریع در می‌تواند به نجات جان او کمک کند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

دانش جغرافیا(۱) اویمیاکون؛ سردترین روستای مسکونی زمین این نقشه، روستای #اویمیاکون و شهر #ورخویانسک در روسیه را نشان می‌دهد؛ منطقه‌ای که به «قطب سرمای نیمکره شمالی» شهرت دارد. در اویمیاکون دمای هوا در زمستان به‌طور منظم به کمتر از ۵۰- درجه سانتی‌گراد می‌رسد. این سرمای استثنایی تنها به دلیل عرض جغرافیایی بالا نیست. فاصله بسیار زیاد از اقیانوس‌ها باعث شده اقلیم منطقه کاملاً قاره‌ای باشد و هیچ منبع گرمایی(آب) برای تعدیل دما وجود نداشته باشد. از سوی دیگر، اویمیاکون و ورخویانسک در حوضه‌هایی محصور میان کوه‌های شرق سیبری قرار گرفته‌اند. در شب‌های طولانی زمستان، زمین گرمای خود را به‌شدت از دست می‌دهد و هوای سرد و سنگین از دامنه‌ها به کف دره سرازیر شده و همان‌جا محبوس می‌شود؛ پدیده‌ای که «دریاچه هوای سرد» نام دارد. استقرار پرفشار #سیبری نیز با ایجاد آسمان صاف، رطوبت اندک و بادهای ضعیف، اتلاف گرما را تشدید می‌کند. چرا این منطقه از #قطب_شمال نیز سردتر است؟ چون قطب بر روی اقیانوس منجمد شمالی قرار دارد و آب اقیانوس، حتی در زیر پوشش یخ، بخشی از گرما را ذخیره و آزاد می‌کند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

جغرافیای کاربردی(۱): چگونه با استفاده از دست خود، زمان باقی‌مانده تا غروب خورشید را اندازه بگیرید ۱. رو به خورشید بایستید و بازوی خود را کاملاً دراز کنید؛ کف دست رو به شما باشد و انگشتان به‌صورت افقی و موازی با خط افق قرار گیرند. ۲. انگشت اشاره را درست زیر خورشید قرار دهید، به‌گونه‌ای که انگشت کوچک (خنصر) روی خط افق قرار گرفته باشد. ۳. تعداد انگشتان بین خورشید و افق را بشمارید. هر انگشت برابر با ۱۵ دقیقه تا غروب خورشید است. مثال: ۱ انگشت = ۱۵ دقیقه ۲ انگشت = ۳۰ دقیقه ۳ انگشت = ۴۵ دقیقه ۴ انگشت = ۱ ساعت ۴. اگر فاصله خورشید تا افق بیش از یک دست بود، دست دیگر را درست زیر دست اول قرار دهید و شمارش را ادامه دهید. هر دست کامل (۴ انگشت) برابر با ۱ ساعت تا غروب خورشید است. در این مثال، فاصله خورشید تا افق ۶ انگشت است؛ بنابراین حدود ۱ ساعت و ۳۰ دقیقه غروب خورشید باقی مانده است. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

ریشه زاگرس‌نشینان هر یک از ما دو والد، چهار پدربزرگ و مادربزرگ، هشت جد در نسل سوم و به همین ترتیب، در نسل دهم به‌صورت نظری ۱۰۲۴ جایگاه نیاکانی داریم. اما این روند در دنیای واقعی ادامه پیدا نمی‌کند، زیرا بسیاری از این نیاکان از مسیرهای مختلف دوباره در شجره‌نامه ما ظاهر می‌شوند؛ پدیده‌ای که در تبارشناسی «#فروپاشی_شجره‌نامه» (Pedigree Collapse) نام دارد. در نتیجه، هرچه به گذشته بازگردیم، شاخه‌های درخت خانوادگی به‌تدریج به هم می‌رسند و شمار نیاکان واقعی بسیار کمتر از تعداد نظری خواهد بود. این ویژگی در جمعیت‌های بومی و دیرپای #زاگرس نیز دیده می‌شود و سبب می‌شود بخش بزرگی از زاگرس‌نشینان، با بازگشت به چندین سده پیش، نیاکان مشترک فراوانی داشته باشند. تفاوت‌های امروزی میان کرد، لک، لر و بختیاری بیش از آنکه نشان‌دهنده ریشه‌های جداگانه باشد، حاصل کوچ و استقرار گروه‌ها در بخش‌های مختلف زاگرس، سازگاری با محیط و تأثیر متقابل همسایگان در گذر زمان است. زاگرس‌نشینان شاخه‌های گوناگون یک درخت کهنسال‌اند و جنگل‌های بلوط و مراتع زاگرس نیز میراث مشترک که باید برای نسل های بعدی حفظ شوند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

هشدار اقلیمی آتش سوزی این نقشه، حاصل پایش ماهواره‌ای نقاط داغ حرارتی (Hotspots) است. دایره‌های رنگی، ناهنجاری‌های حرارتی ثبت‌شده توسط ماهواره را نشان می‌دهند که بر اساس شدت، با رنگ‌های مختلف نمایش داده شده‌اند. این علائم الزاماً به معنای آتش‌سوزی فعال نیستند، اما در شرایط گرمای شدید، خشکی پوشش گیاهی و وزش باد، می‌توانند بیانگر کانون‌های بالقوه یا آتش‌های در حال گسترش باشند. بررسی این نقشه نشان می‌دهد که کمربند #زاگرس از ایلام، کرمانشاه و لرستان تا شمال و شرق خوزستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد و بخش‌هایی از فارس در معرض بیشترین خطر قرار دارد. تداوم موج گرما، کاهش رطوبت سوخت‌های گیاهی و وزش باد، احتمال وقوع و گسترش آتش‌سوزی را در این مناطق به‌طور محسوسی افزایش داده است. در چنین شرایطی، کوچک‌ترین جرقه ناشی از آتش روشن کردن در طبیعت، ته‌سیگار یا سوزاندن بقایای گیاهی می‌تواند به حریقی گسترده تبدیل شود. پیشگیری در روزهای پیش‌رو، مؤثرترین راهکار برای حفاظت از #جنگل‌ها و #مراتع ارزشمند زاگرس است. آتش‌سوزی‌های بزرگ، معمولاً از یک جرقه کوچک آغاز می‌شوند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

گشتی در گذر زمان حدود ۲۰۰ هزار سال پیش، انسان‌ها از منطقه دره ریفت شرق آفریقا ــ که در این نقشه با عنوان «شروع» (Start) مشخص شده است ــ به بخش‌های مختلف آفریقا مهاجرت کردند. حدود ۶۰ هزار سال پیش، انسان‌ها آفریقا را ترک کردند و به سایر نقاط جهان گسترش یافتند و سرانجام حدود ۱۰ هزار سال پیش به جنوبی‌ترین نقطه آمریکای جنوبی رسیدند. پل سالوپک (Paul Salopek) در پروژه خود، این «نوارهای زمانی» استقرار انسان را به‌طور واقعی با پای پیاده طی خواهد کرد. اعداد روی نقشه نشان‌دهنده هزاران سال پیش از زمان حال هستند. برای ترسیم این نقشه از تصویرنگاری فولر (Fuller Projection) استفاده شده تا این مسیر تقریباً دورِ کره زمین «صاف» نمایش داده شود و طول واقعی این پیاده‌روی ۲۱ هزار مایلی (حدود ۳۴ هزار کیلومتری) بهتر نمایان شود. نوارهای زمانی این نقشه با استفاده از درون‌یابی داده‌های محوطه‌های فسیلی و با اعمال هموارسازی نقشه‌ای تهیه شده‌اند. #ایران، چهارراه پیوند شرق و غرب و شمال و جنوب، هزاران سال پیش از شکل‌گیری نخستین تمدن‌ها، بخشی از مسیر سرنوشت‌ساز گسترش انسان در جهان بود. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

مرز والاس قدیمی ترین و غیر قابل عبورترین مرز زمین چرا حیوانات از «خط والاس» عبور نکردند؟ فاصله دو جزیره بالی و لومبوک تنها حدود ۳۵ کیلومتر است، اما جانوران دو سوی آن کاملاً متفاوت‌اند. دلیل این موضوع در زمین‌شناسی نهفته است، نه در توانایی جانوران. میلیون‌ها سال پیش، غرب این منطقه بخشی از قاره آسیا و شرق آن بخشی از قاره استرالیا بود. این دو خشکی هرگز به یکدیگر متصل نبودند. بعدها با حرکت صفحه‌های زمین‌ساختی به هم نزدیک شدند، اما میان آن‌ها تنگه‌هایی بسیار عمیق باقی ماند. حتی در عصر یخبندان، زمانی که سطح آب دریاها بیش از ۱۰۰ متر پایین‌تر از امروز بود و بسیاری از جزایر به هم متصل شدند، این تنگه‌های عمیق همچنان زیر آب باقی ماندند. بنابراین، هرگز پلی خشکی میان دو طرف شکل نگرفت تا پستانداران و بسیاری از جانوران بتوانند از آن عبور کنند. در نتیجه، جانوران دو سوی این مرز میلیون‌ها سال در انزوا تکامل یافتند؛ به همین دلیل، امروز در یک سوی آن ببر، فیل و میمون دیده می‌شود و تنها چند ده کیلومتر آن‌سوتر، کاسواری، کانگوروهای درختی و کاکادوها زندگی می‌کنند. #آلفرد راسل والاس #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

. *هشدار اقلیمی؛ افزایش خطر آتش‌سوزی در جنگل‌های زاگرس در هفته‌های اخیر، آتش‌سوزی‌های گسترده در کشورهای جنوب و غرب اروپا بار دیگر نشان داد که پیامد موج‌های گرمایی تنها به افزایش دما یا تهدید سلامت انسان محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین پیامدهای این پدیده، افزایش چشمگیر خطر آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع است؛ رخدادی که می‌تواند هشداری جدی برای رویشگاه‌های ارزشمند زاگرس نیز باشد. برخلاف تصور عمومی، بیشترین خطر آتش‌سوزی الزاماً هم‌زمان با گرم‌ترین روزهای سال رخ نمی‌دهد. زمانی که یک منطقه برای چند هفته تحت تأثیر دماهای بالا، رطوبت نسبی پایین و نبود بارش مؤثر قرار می‌گیرد، رطوبت خاک و پوشش گیاهی به‌تدریج کاهش می‌یابد. علف‌های یک‌ساله، برگ‌های خشک، شاخه‌های افتاده و بقایای گیاهی به سوختی بسیار مستعد اشتعال تبدیل می‌شوند. در چنین شرایطی، حتی یک جرقه کوچک ناشی از بی‌احتیاطی، ته‌سیگار، آتش روشن‌شده توسط گردشگران، سوزاندن بقایای کشاورزی یا نقص در خطوط انتقال برق می‌تواند آغازگر یک آتش‌سوزی گسترده باشد. در تابستان امسال، بخش‌های وسیعی از اروپا پس از تجربه چند موج گرمایی متوالی، شاهد آتش‌سوزی‌های گسترده در اسپانیا، پرتغال، فرانسه، ایتالیا و یونان بوده‌اند. عامل مشترک در اغلب این حریق‌ها، گرمای مداوم، خشک شدن پوشش گیاهی، کاهش رطوبت سوخت‌های طبیعی و وزش باد بوده است؛ شرایطی که موجب گسترش سریع آتش و دشوار شدن عملیات مهار شده است. اگرچه شرایط اقلیمی ایران با اروپا تفاوت‌هایی دارد، اما سازوکار شکل‌گیری و گسترش آتش‌سوزی در هر دو منطقه مشابه است. جنگل‌های بلوط زاگرس نیز پس از چند هفته گرمای مداوم، به‌ویژه در نیمه دوم تابستان، با کاهش شدید رطوبت پوشش گیاهی روبه‌رو می‌شوند. علفزارهایی که در بهار رشد کرده‌اند، پس از خشک شدن، لایه‌ای پیوسته از سوخت را در کف جنگل تشکیل می‌دهند و در صورت ایجاد یک جرقه، آتش می‌تواند به‌سرعت در سطح جنگل گسترش یابد. استان‌های لرستان، ایلام، کرمانشاه، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و بخش‌هایی از خوزستان، مهم‌ترین رویشگاه‌های بلوط زاگرس را در خود جای داده‌اند. با توجه به تداوم گرمای هوا و در صورت ادامه نبود بارش مؤثر، احتمال افزایش خطر آتش‌سوزی در این مناطق وجود دارد. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده است که بسیاری از حریق‌های گسترده زاگرس پس از دوره‌های طولانی گرما و خشکی رخ داده‌اند. البته باید تأکید کرد که اقلیم به‌تنهایی آتش ایجاد نمی‌کند؛ منشأ بخش عمده‌ای از آتش‌سوزی‌های زاگرس همچنان عوامل انسانی است. با این حال، شرایط اقلیمی تعیین می‌کند که یک جرقه کوچک به‌سرعت خاموش شود یا به یک آتش‌سوزی گسترده و مخرب تبدیل گردد. به همین دلیل، در چنین دوره‌هایی افزایش گشت‌های حفاظتی، جلوگیری از روشن کردن آتش در طبیعت، پرهیز از سوزاندن بقایای کشاورزی، پایش خطوط انتقال برق و آموزش گردشگران و جوامع محلی، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. آنچه این هشدار را جدی‌تر می‌کند، روند گرمایش جهانی و تغییر اقلیم است. گزارش‌های علمی نشان می‌دهد که در بسیاری از مناطق جهان، موج‌های گرما فراوان‌تر، شدیدتر و ماندگارتر شده‌اند و همین موضوع باعث طولانی‌تر شدن فصل آتش‌سوزی و افزایش خطر وقوع حریق‌های بزرگ شده است. جنگل‌های زاگرس نیز از این روند جهانی مستثنی نیستند. در آینده، اگر روند افزایش دما و تشدید خشکی ادامه یابد، احتمال وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده‌تر و دشوارتر برای مهار افزایش خواهد یافت؛ مگر آنکه هم‌زمان اقدامات مؤثری برای کاهش عوامل انسانی ایجاد آتش، تقویت سامانه‌های پایش و هشدار سریع، تجهیز نیروهای اطفای حریق و حفاظت علمی از این اکوسیستم ارزشمند انجام شود.  جنگل‌های زاگرس تنها مجموعه‌ای از درختان بلوط نیستند؛ آن‌ها یکی از مهم‌ ترین ذخایر تنوع زیستی ایران، نقش‌آفرین در حفاظت خاک، تغذیه منابع آب و تعدیل اقلیم غرب کشور هستند. حفاظت از این میراث طبیعی، به‌ویژه در عصر تغییر اقلیم، ضرورتی ملی است. داریوش یاراحمدی عضو هیئت علمی گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان 🅱http://t.me/baloutestan

ذرات معلق PM2.5 امروز بیشترین غلظت این آلاینده در جنوب ایران، کشورهای حاشیه #خلیج_فارس مشاهده می‌شود. ذرات معلق به دو گروه اصلی PM10 و PM2.5 تقسیم می‌شوند. عدد کنار PM بیانگر حداکثر قطر ذرات بر حسب میکرومتر (یک‌هزارم میلی‌متر) است. بنابراین قطر ذرات PM2.5 کمتر از ۲.۵ هزارم میلی‌متر است؛ یعنی حدود ۲۵ تا ۳۰ برابر کوچک‌تر از قطر یک تار موی انسان. برخلاف PM10 که شامل ذرات درشت‌تر است و گاهی به صورت گردوغبار قابل مشاهده است، PM2.5 معمولاً با چشم دیده نمی‌شود. با این حال، اگر غلظت آن در حجم بزرگی از هوا زیاد باشد، نور را پراکنده می‌کند و همان کدری یا مه‌دودی را ایجاد می‌کند که هنگام نگاه کردن به شهرها از فاصله دور یا از ارتفاعات روی افق شهر دیده می‌شود. به همین دلیل ممکن است پس از ورود به شهر، آسمان نسبتاً شفاف به نظر برسد، اما این ذرات همچنان در هوایی که تنفس می‌کنیم حضور داشته باشند. کوچکی اندازه این ذرات باعث می‌شود PM2.5 از سد دفاعی بینی عبور کرده، تا عمق ریه نفوذ کند و حتی وارد جریان خون شوند.به همین دلیل، از خطرناک‌ترین آلاینده‌های هوا برای سلامت انسان محسوب می‌شوند. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

آسمان آبی، هوای ناسالم؛ راز آلاینده پنهان تابستان احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که ظهر یا بعدازظهر، قبل از دویدن، پیاده‌روی یا ورزش در فضای باز، وضعیت کیفیت هوا(AQI) را در تلفن همراه بررسی کنید. با تعجب می‌بینید که شاخص کیفیت هوا در وضعیت ناسالم یا حتی بسیار ناسالم قرار دارد؛ در حالی که وقتی به آسمان نگاه می‌کنید، نه خبری از گردوغبار است، نه دود و نه مه‌دود. هوا کاملاً صاف و آبی به نظر می‌رسد. کنجکاو می‌شوید و روی جزئیات شاخص کیفیت هوا کلیک می‌کنید. آنجاست که با نام آلاینده‌ای روبه‌رو می‌شوید که شاید کمتر درباره آن شنیده باشید: #ازن (O₃). بسیاری از ما ازن را لایه‌ای مفید در ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری جو می‌شناسیم؛ همان سپری که زمین را در برابر پرتوهای #فرابنفش خورشید محافظت می‌کند. اما همین گاز، اگر در نزدیکی سطح زمین تشکیل شود، به یکی از خطرناک‌ترین آلاینده‌های هوا تبدیل می‌شود. نکته جالب اینجاست که ازن مستقیماً از اگزوز خودروها یا دودکش کارخانه‌ها خارج نمی‌شود. این گاز در اثر واکنش شیمیایی اکسیدهای نیتروژن (NOx) و ترکیبات آلی فرار (VOCs) در حضور نور شدید خورشید و دمای بالا تولید می‌شود. به همین دلیل، هرچه تابش خورشید شدیدتر و هوا گرم‌تر باشد، احتمال تشکیل ازن نیز بیشتر است. به همین علت، غلظت آن معمولاً از اواخر صبح افزایش می‌یابد، در ساعات ظهر و بعدازظهر به بیشترین مقدار می‌رسد و با غروب خورشید دوباره کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل است که در بسیاری از روزهای تابستان، آسمان ممکن است کاملاً آبی و شفاف باشد، اما کیفیت هوا از نظر ازن در وضعیت ناسالم قرار داشته باشد. به بیان دیگر، هوای صاف الزاماً هوای سالم نیست. ازن سطح زمین یک اکسیدکننده بسیار قوی است. استنشاق آن می‌تواند باعث سوزش چشم و گلو، سرفه، تنگی نفس، کاهش عملکرد ریه و تشدید بیماری‌هایی مانند آسم و بیماری‌های قلبی شود. کودکان، سالمندان، زنان باردار و افرادی که در ساعات گرم روز در فضای باز ورزش یا کار می‌کنند، بیش از دیگران در معرض خطر هستند. #گرمایش_جهانی نیز این مشکل را تشدید می‌کند. افزایش دمای هوا، طولانی‌تر شدن موج‌های گرما و فراوان‌تر شدن روزهای آفتابی، شرایط را برای تشکیل ازن در بسیاری از شهرهای جهان مناسب‌تر کرده است. به همین دلیل، ازن به یکی از مهم‌ترین آلاینده‌های فصل گرم در دهه‌های اخیر تبدیل شده است. اگر در یک روز تابستانی شاخص کیفیت هوا به دلیل ازن بالا باشد، بهتر است دویدن، دوچرخه‌سواری و سایر فعالیت‌های شدید بدنی را به ساعات ابتدایی صبح یا پس از غروب آفتاب موکول کنید؛ زیرا در این زمان‌ها غلظت ازن معمولاً کمتر است. تابستان فقط فصل گرما نیست؛ فصل آلاینده‌ای نامرئی نیز هست. آلاینده‌ای که نه دیده می‌شود، نه بوی خاصی دارد، اما می‌تواند سلامت میلیون‌ها نفر را تهدید کند. ازن یادآوری می‌کند که همیشه آسمان آبی، نشانه هوای پاک نیست. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

چرا زلزله سالند در دزفول غرش داشت، اما زلزله امروز کوزران در کرمانشاه نه؟ پس از زلزله ۵ ریشتری (عمق ۱۲ کیلومتر) #سالند در دزفول، بسیاری از مردم از شنیدن صدایی شبیه غرش، انفجار یا عبور قطار از زیر زمین گفتند. اما در زمین‌لرزه ۵.۷ ریشتری امروز #کوزران کرمانشاه، با وجود بزرگی کمی بیشتر و حتی عمق کمتر (حدود ۸ کیلومتر)، دست‌کم در شهر کرمانشاه چنین صدایی به طور گسترده گزارش نشد. من نیز هنگام وقوع #زلزله داخل خودرو که متوقف بود نشسته بودم. لرزش آن‌قدر ناگهانی و شدید بود که در همان لحظه تصور کردم کسی باخودروی دیگری با شدت به ماشین من برخورد کرده است. اما با وجود این لرزش شدید، هیچ غرش یا صدای انفجاری نشنیدم. دلیل این تفاوت چیست؟ هنگام زلزله، سنگ‌ها در امتداد گسل به‌طور ناگهانی می‌شکنند و روی هم می‌لغزند. این شکست، انرژی بسیار زیادی آزاد می‌کند که به صورت امواج لرزه‌ای در داخل زمین حرکت می‌کنند. وقتی این امواج به نزدیکی سطح زمین می‌رسند، باعث می‌شوند سطح زمین نیز با سرعت بسیار زیاد و در حد چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر به جلو و عقب یا بالا و پایین نوسان کند. این نوسان سریع، هوای چسبیده به سطح زمین را نیز به لرزش درمی‌آورد؛ درست مانند زمانی که بلندگوی یک دستگاه صوتی با لرزش خود، هوای اطراف را حرکت می‌دهد و صدا تولید می‌کند. در واقع گوش ما ارتعاش هوا را می‌شنود، نه صدای مستقیم شکستن سنگ‌ها در عمق زمین. اگر این ارتعاش در محدوده شنوایی انسان باشد، آن را به شکل غرش، انفجار یا صدای عبور قطار احساس می‌کنیم. اینکه چنین صدایی شنیده شود یا نه، فقط به بزرگی زلزله بستگی ندارد؛ بلکه به نوع گسل، نحوه گسیختگی، جنس سنگ‌ها، شرایط زمین‌شناسی منطقه، فاصله از کانون و حتی ویژگی‌های سطح زمین نیز وابسته است. به همین دلیل ممکن است دو زلزله با بزرگی تقریباً یکسان، تجربه‌های کاملاً متفاوتی از نظر صدا ایجاد کنند. مقایسه زلزله‌های سالند و کوزران نمونه خوبی از این موضوع است. در سالند، بسیاری از مردم غرش زلزله را گزارش کردند، اما در زلزله کوزران، دست‌کم در شهر کرمانشاه، بیشتر مردم فقط لرزش را احساس کردند. نتیجه: صدای زلزله شاخص شدت یا خطر آن نیست. آنچه خسارت را تعیین می‌کند، بزرگی زلزله، عمق، فاصله از کانون، شرایط زمین‌شناسی و کیفیت ساخت‌وساز است، نه اینکه زلزله با غرش همراه باشد یا بی‌صدا رخ دهد. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

شهرهای مرتفع؛ پناهگاه‌های اقلیمی آینده ایران کوهستان‌ها فقط ناهمواری‌های طبیعی نیستند؛ آن‌ها سرچشمه بخش بزرگی از منابع آب، تنظیم‌کننده اقلیم و یکی از مهم‌ترین پایه‌های حیات در ایران به شمار می‌روند. در عصر #گرمایش_جهانی و تشدید #موج‌های_گرما، اهمیت این نقش بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌شود. شهرهای واقع در ارتفاع بیش از ۲۰۰۰ متر، به دلیل دمای پایین‌تر، شب‌های خنک‌تر و نیاز کمتر به سرمایش مصنوعی، می‌توانند در دهه‌های آینده از مهم‌ترین کانون‌های زیست‌پذیری کشور باشند. با این حال، ارتفاع به‌تنهایی ضامن زیست‌پذیری نیست. پایداری منابع آب، سلامت اکوسیستم‌ها، ظرفیت برد سرزمین و مدیریت هوشمند توسعه تعیین می‌کند که کدام شهرها بتوانند به پناهگاه‌های اقلیمی تبدیل شوند. این ظرفیت نیز نامحدود نیست. اگر منابع آب، پوشش گیاهی و اکوسیستم‌های کوهستانی قربانی برداشت بی‌رویه، #ویلاسازی و#توسعه_ناپایدار شوند، مهم‌ترین سرمایه اقلیمی ایران نیز آسیب خواهد دید. حفاظت از کوهستان‌ها، در حقیقت حفاظت از آینده زیست‌پذیری ایران است. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter

چرا گاهی ۴۰ درجه در اروپا مرگبارتر از ۵۰ درجه در جنوب ایران است؟ هر تابستان با انتشار خبر موج‌های گرما در اروپا، این پرسش برای بسیاری مطرح می‌شود که چگونه دمای ۳۸ یا ۴۰ درجه می‌تواند هزاران قربانی بگیرد، در حالی که مردم اهواز، آبادان یا بندرعباس سال‌هاست دماهای بالاتر از ۵۰ درجه سانتی‌گراد را تجربه می‌کنند؟ پاسخ این پرسش در یک جمله خلاصه می‌شود: آنچه انسان را می‌کشد، صرفاً دمای هوا نیست؛ بلکه ناتوانی بدن در دفع گرماست. موج گرما یکی از مرگبارترین مخاطرات اقلیمی جهان است. برخلاف سیل و زلزله، آرام و بی‌صدا از راه می‌رسد و معمولاً بیشترین قربانیان آن سالمندان، بیماران قلبی و کلیوی، کودکان و افرادی هستند که به سرمایش مناسب دسترسی ندارند. بدن چگونه خود را خنک می‌کند؟ بدن انسان دمای خود را حدود ۳۷ درجه سانتی‌گراد حفظ می‌کند. مهم‌ترین سازوکار خنک شدن، تبخیر عرق است، نه خود عرق کردن. وقتی عرق از سطح پوست تبخیر می‌شود، گرما را با خود می‌برد و بدن خنک می‌شود. اما اگر رطوبت هوا زیاد باشد، تبخیر به‌سختی انجام می‌شود و بدن توان دفع گرما را از دست می‌دهد. به همین دلیل، گاهی دمای ۴۰ درجه همراه با رطوبت بالا، فشار حرارتی بیشتری نسبت به دمای ۵۰ درجه در هوای خشک ایجاد می‌کند. چرا اروپا قربانیان بیشتری دارد؟ عامل اول، ساختار جمعیت است. اروپا یکی از سالمندترین جمعیت‌های جهان را دارد. سالمندان کمتر احساس تشنگی می‌کنند، توان تعریق کمتری دارند و اغلب به بیماری‌های قلبی، تنفسی یا کلیوی مبتلا هستند. عامل دوم، نوع ساختمان‌ها است. بسیاری از خانه‌های اروپایی برای حفظ گرما در زمستان ساخته شده‌اند، نه برای مقابله با تابستان‌های بسیار گرم. در بسیاری از مناطق نیز کولر هنوز وسیله‌ای همگانی نیست. عامل سوم، شب‌های گرم است. اگر دمای شب پایین نیاید، بدن فرصت بازیابی پیدا نمی‌کند و فشار گرمایی روزهای متوالی روی هم انباشته می‌شود. به همین دلیل، در بسیاری از موج‌های گرما، شب‌های گرم از روزهای گرم خطرناک‌تر هستند. عامل دیگر، جزیره حرارتی شهری است. آسفالت، بتن و ساختمان‌های متراکم، گرمای خورشید را در روز ذخیره کرده و شب آزاد می‌کنند؛ در نتیجه شهرها حتی پس از غروب نیز خنک نمی‌شوند. چرا جنوب ایران بهتر با گرما کنار می‌آید؟ این موضوع به معنای مقاوم‌تر بودن ژنتیکی مردم جنوب نیست، بلکه نتیجه سازگاری اقلیمی است. مردم مناطق گرم طی نسل‌ها آموخته‌اند چگونه با گرما زندگی کنند؛ فعالیت در ساعات خنک‌تر، استراحت در میانه روز، مصرف مداوم آب، استفاده از لباس‌های روشن و گشاد و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات گرم، بخشی از این سازگاری است. از سوی دیگر، تقریباً تمام خانه‌ها، ادارات و خودروها به سامانه‌های سرمایشی مجهز هستند؛ موضوعی که هنوز در بسیاری از کشورهای اروپایی فراگیر نیست. البته این به معنای بی‌خطر بودن گرمای جنوب ایران نیست. هر سال کارگران فضای باز، سالمندان، بیماران و افراد فاقد دسترسی مناسب به سرمایش، دچار گرمازدگی می‌شوند و بخشی از مرگ‌های ناشی از گرما نیز ممکن است با عنوان سکته قلبی یا نارسایی کلیوی ثبت شوند. تغییر اقلیم چه نقشی دارد؟ یکی از آشکارترین پیامدهای تغییر اقلیم، افزایش فراوانی، شدت و دوام موج‌های گرماست. امروزه نه تنها رکوردهای دمایی بیشتر شکسته می‌شوند، بلکه شب‌ها نیز گرم‌تر شده‌اند و دوره‌های گرما مدت بیشتری ادامه پیدا می‌کنند. در چنین شرایطی، بدن انسان، ساختمان‌ها و حتی خاک فرصت خنک شدن پیدا نمی‌کنند. از سوی دیگر، خشکی خاک نیز به تشدید گرما کمک می‌کند. وقتی رطوبت خاک کاهش می‌یابد، انرژی خورشید به جای تبخیر آب، صرف گرم کردن سطح زمین و هوای مجاور می‌شود و موج گرما شدت بیشتری پیدا می‌کند. سخن پایانی شاید مهم‌ترین درس موج‌های گرما این باشد که عدد دماسنج، به‌تنهایی معیار خطر نیست. رطوبت، دمای شب، مدت موج گرما، سن افراد، وضعیت سلامت، نوع ساختمان‌ها، پوشش گیاهی شهر، میزان سازگاری مردم و دسترسی به سرمایش، همگی در تعیین خطر نقش دارند. بنابراین، پرسش اصلی آینده این نیست که دمای هوا به چند درجه خواهد رسید؛ بلکه این است که شهرها و جوامع ما تا چه اندازه برای زندگی در جهانی گرم‌تر آماده‌اند. موج گرما دیگر یک رویداد استثنایی نیست؛ بخشی از واقعیت اقلیم قرن بیست‌ویکم است و سازگاری با آن، از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی جوامع انسانی خواهد بود. #اقلیم‌نامه https://t.me/Climate_Letter