HelsinCast | هلسینکست

↩ مشکل پایگاه‌های علمی با ایندکس ژورنال های ایرانی! رشد و ارتقای ژورنال‌های علمی، به‌ویژه ژورنال‌های داخلی، در شرایط کنونی نیازمند توجهی فراتر از روال‌های معمول است. در فضایی که برخی پایگاه‌های استنادی و نمایه‌سازی بین‌المللی گاه با حساسیت‌ها و رویکردهای نابرابر نسبت به نشریات کشورهای مختلف عمل می‌کنند، دانشگاه‌ها و مراکز علمی باید با دقت و حساسیت بیشتری در مسیر توسعه و تثبیت جایگاه نشریات خود گام بردارند. از جمله اقداماتی که می‌تواند در ارتقای کیفیت و اثرگذاری ژورنال‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد، می‌توان به بررسی دقیق محتوای علمی مقالات متناسب با اسکوپ نشریه، بهره‌گیری از تیم‌های تحریریه توانمند و دارای ترکیب بین‌المللی، پایبندی جدی به اصول اخلاق نشر و توجه ویژه به نحوه استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در آماده‌سازی و نگارش مقالات، تعریف مشوق‌ها و مزایای مشخص برای داوران، تلاش برای کاهش زمان فرایند بررسی و تسریع مسیر از ارسال تا چاپ مقاله، استفاده از سامانه‌های کاربرپسند برای سابمیت و پیگیری مقالات، همکاری با ناشران معتبر در صورت امکان، و همچنین تدوین برنامه‌های هدفمند برای بازاریابی علمی و معرفی مناسب نشریه اشاره کرد. باید بپذیریم که سطح حساسیت و سخت‌گیری برخی پایگاه‌های علمی نسبت به ژورنال‌های ایرانی، در بسیاری موارد، بیش از برخی کشورهای دیگر است. از این‌رو، توجه به اصولی که شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسند، می‌تواند تأثیری چشمگیر بر اعتبار، اثرگذاری، نمایه‌سازی و دستیابی به شاخص‌های علمی مطلوب برای نشریات کشور داشته باشد. ارتقای جایگاه ژورنال‌های ایرانی، بیش از هر چیز، نیازمند نگاه حرفه‌ای، برنامه‌ریزی بلندمدت و پایبندی بی‌قیدوشرط به استانداردهای بین‌المللی نشر علمی است. 🆔 با كانال سل_هاب همراه باشید: https://t.me/CellMedHub 🛜 لينك كانال: https://t.me/CellMedHub

کارخانه‌ی چکیده‌ها—فرهنگ پژوهشی آسیب‌زننده به آموزش پزشکی در این مقاله که در شماره ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ مجله  JAMA منتشر شده، نویسندگان از روند نگران‌کننده‌ای در آموزش پزشکی انتقاد می‌کنند: تمرکز بیش از حد بر تعداد چکیده‌های پژوهشی (abstracts) به جای کیفیت واقعی پژوهش‌ها برای پذیرشدر دستیاری. 🔍 نکات کلیدی مقاله - تولید انبوه چکیده‌ها برای رزومه    دانشجویان و رزیدنت‌ها تحت فشار هستند تا تعداد زیادی چکیده تولید کنند، حتی اگر مشارکت علمی واقعی نداشته باشند. -  شبکه‌های اجتماعی علمی   این پلتفرم‌ها به جای کیفیت، به حجم بالای پستها و دیده شدن اهمیت می‌دهند، و باعث رواج چکیده‌های سطحی می‌شوند. - تغییر رفتار دانشجویان پس از تغییر نمره USMLE Step 1 به pass/fail    حذف نمره عددی این آزمون، باعث شده دانشجویان برای رقابت در گرفتن پذیرش دستیاری، به تولید چکیده‌های بیشتر روی بیاورند. - ضعف در کنترل کیفیت    بسیاری از کنفرانس‌ها چکیده‌ها را بدون داوری دقیق می‌پذیرند، که اعتبار علمی را زیر سؤال می‌برد. - تأثیر منفی بر آموزش و اخلاق علمی    این فرهنگ باعث می‌شود پژوهش به ابزاری برای رقابت تبدیل شود، نه یادگیری و تولید علم. 🔆🔆🔆 🔅 باید معیارهای پذیرش و ارزیابی پژوهش‌ها بازنگری شوند تا کیفیت جای کمیت را در فرهنگ پژوهش بگیرد. 🔅 ساختار آموزش و ارزیابی باید در راستای رشد علمی و اخلاقی دانشجویان باشه، نه رزومه‌سازی. Al Hadidi S, Mian H, Chakraborty R, Mohyuddin GR. Abstract Factory—Research Culture Harming Medical Education. JAMA. Published online December 18, 2025. doi:10.1001/jama.2025.23320 https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2842970

به مناسبت ۲۵ دسامبر زادروز اسحاق نیوتون نیوتون در شاهکار عظیم خود Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica  از سه نفر از جمله هوک و هایلی یاد میکند که قانون عکس مجذور فاصله را برای جاذبه اجسام، قبل از نیوتون، بیان کرده‌اند. حتی دانشمندی مانند نیوتون در چند قرن قبل قوانین اخلاق نشر را رعایت میکرده‌ است #اخلاق_نشر #سرقت_علمی در کانال اخلاق نشر و منابع علمی در تلگرام عضو شوید http://t.me/pubethicsmums/1494

به مناسبت هفته پژوهش و فن آوری آیا اکثر مقالات چاپ شده نتایج اشتباه دارند؟ فیلم به اشتراک گذاشته شده، مشکلاتی را که باعث میشوند درصد قابل توجهی از مطالعات چاپ شده نتایج اشتباه داشته باشند را معرفی میکند. ۱- عدم انتشار نتایج منفی ۲- توان کم و حجم نمونه ناکافی ۳- سوگیری پژوهشگران ۴- کاهش p-value با استفاده از روشهای مختلف(p hacking) که حتی در علم فیزیک هم اتفاق میفتد! ۵- هدف پژوهشگران فقط چاپ مقاله است نه انجام درست پژوهش There is no cost to getting things wrong The cost is not getting them published ۶- عدم تمایل مجلات به چاپ مطالعاتی که برای بررسی تکرارپذیری مطالعات دیگر انجام میشوند. https://youtu.be/42QuXLucH3Q در نهایت باید دانست با وجود تمام این مشکلات، هنوز هم روش علمی روش برتر برای یافتن حقائق جهان است. به نقل از دکتر ملک‌زاده "جایگزین دانش فقط دانش بهتر است" در کانال اخلاق نشر و منابع علمی در تلگرام عضو شوید http://t.me/pubethicsmums/2914

چرا فرضیه باید پشتوانه علمی داشته باشد؟ فریبا اصغری در پژوهش، انتخاب فرضیه پژوهش باید بر پایه شواهد قبلی، منطق علمی یا سازوکارهای پذیرفته‌شده انجام شود. اگر پژوهشگر بدون پشتوانه علمی تعداد زیادی فرضیه را هم‌زمان آزمایش کند، احتمال یافتن نتایج «معنادار» کاملاً تصادفی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. این مسئله باعث می‌شود حتی نتایج ظاهراً مثبت نیز قابل‌اعتماد نباشند. اگر فرض کنیم تمام پژوهشگران مقالاتشان را درست اجرا می کنند و بدون هیچ سوگیری و کاملا صادقانه گزارش میکنند گمان می کنید که چند درصد یافته های درج شده در مقالات ادبیات علمی واقعا درست هستند ؟ اشتباه رایج این است که با توجه به خطای نوع 1 ما تصور میکنیم که تنها 5 درصد یافته ها غلط است و 95 % درست هستند. همانگونه که میدانید ارزش اخباری مثبت یک تست (درست بودن یافته های مثبت) به شدت وابسته به احتمال مثبت بود قبل از انجام تست است. یعنی در مقالات احتمال درست بودن روابط معنی داری که مشاهده میکنیم بستگی بسیار زیاد به این دارد که قبل از انجام مطالعه چقدر احتمال میدادیم که این رابطه وجود داشته باشد. یک مثال ساده این موضوع را روشن می‌کند: حالتی را فرض کنید که فرضیات مبنای چندانی نداشته باشد، مثلا اگر ۱۰۰ فرضیه آزمون شوند، در حالی که فقط ۲ مورد درست‌اند و ۹۸ مورد غلط. دو مورد مثبت واقعی میشود و با سطح خطای آلفای ۵٪ ، حدود ۵ فرضیه غلط به‌طور تصادفی «معنادار» می‌شوند. در نهایت ۷ رابطه معنا دار دیده می‌شود، اما تنها ۲ مورد آن واقعی است. بنابراین احتمال درست‌بودن یک یافته مثبت تنها 2 از 7 یعنی حدود ۲۸٪ است. این یعنی به احتمال تقریبا 70% یافته های معنی داری که در این دست ادبیات علمی می بینیم، غلط است. آزمون فرضیات بی‌پایه، تکرارپذیری را کاهش می‌دهد، بودجه و زمان را هدر می‌دهد و ادبیات علمی را با یافته‌های کاذب انباشته می‌کند. همین امر سبب شده حوزه‌هایی مانند مطالعات ژن کاندیدا، تغذیه و علوم مولکولی اومیکس، پایین‌ترین نرخ تکرارپذیری را داشته باشند. در پژوهش ممکن است فرضیات اکتشافی نیز مطرح شوند، اما باید در گزارش مقاله صریحاً اعلام شود که این فرضیات صرفاً ماهیت اکتشافی دارند و الزاماً پشتوانه نظری ندارند. برای جلوگیری از این مشکلات، جامعه علمی پیش‌ثبت پژوهش (Pre-registration) را ابداع کرده است (یعنی ثبت پروتکل دیگر منحصر به کارآزمایی ها نیست). پژوهشگر باید پیش از آغاز مطالعه، طرحنامه پژوهش را در سامانه‌هایی مانند OSF ثبت کند تا پس از مشاهده داده‌ها نتواند فرضیه جدید را به‌عنوان فرضیه اصلی اعلام کند. علاوه بر این، برخی مجلات مثل Cortex مدل «Registered Reports» را اجرا می‌کنند که در آن فرضیه و روش پیش از اجرای پروژه وگردآوری داده‌ها، داوری و تصویب می‌شود. این کار تضمینی برای انتشار نتایج فارغ از مثبت یا منفی بودن آن است و انگیزه پژوهشگران برای آزمون انبوه فرضیات بی‌پشتوانه و انتشار نتایج تصادفی را به‌طور مؤثری کاهش می‌دهد. شوراهای پژوهشی هم باید به این نکته توجه کنند که هر فرضیه‌ای ارزش علمی برای آزمون ندارد و به هر طرحی بدون شواهد منطقی و علمی مصوبه ندهند. #هفته_پژوهش #اعتماد_به_علم

تأملی آموزشی بر یک مقاله درباره PubPeer: نقدی بر یک نقد متن پیوست نقدی بر مقاله‌ای است که با رویکردی انتقادی به پلتفرم PubPeer پرداخته اما خود از منظر اخلاق نشر، استدلال و شواهد تجربی با کاستی‌های جدی روبه‌روست. مقاله مورد نقد، مدعاهایی کلی درباره «سلاح‌سازی نقد» و «شک‌گرایی افراطی» به PubPeer منتسب کرده‌، بی‌آنکه شواهد کمی یا مطالعات پشتیبان ارائه دهد. از دیگر اشکالات جدی مقاله، استناد مدعیات مقاله به منابع جعلی و استناد خطا بهCOPE  است. همچنین، فرض گرفتن رابطه‌ای علی میان نظرات PubPeer و رترکشن است در حالی‌که این پلتفرم هیچ اختیار نهادی برای تصمیم‌گیری در مورد رترکشن ندارد و صرفاً ابزار شفاف‌سازی علمی است. عدم اعلام تعارض منافع و استفاده اعلام‌نشده از هوش مصنوعی برای بررسی منابع، از دیگر نقض‌های جدی اخلاق نشر در مقاله مورد بحث است. این نوشتار خواستار انجام وظایف کامل و بیطرفانه سردبیری، برای تقویت فرهنگ پاسخگویی به نقدهای پس از انتشار در مجلات کشور است. دفاع از سلامت ادبیات علمی باید بر منافع فردی مقدم باشد و نباید اشکالات علمی را تخریب اعتبار فرد تلقی کرد.

هفته درستکاری در انتشارات کمیته اخلاق انتشارات COPE وبینارهایی به مناسبت این هفته از امروز تا جمعه برگزار می‌کند. برای اطلاع و ثبت نام می‌توانید به لینک زیر مراجعه کنید: https://publicationethics.org/events/publication-integrity-week-2025

توجه به مقالات رترکت شده و تقویت سلامت پژوهش کلاریویت اعلام کرده از امسال در گزارش IF مجلات همه ارجاعات «به» و «از» مقالات رترکت شده دیگر در صورت کسر ضریب تأثیر (JIF) شمرده نمی‌شوند؛ اما خود مقالات بازپس‌گرفته‌شده همچنان در مخرج (تعداد مقاله‌ها) باقی می‌مانند تا شفافیت حفظ شود. هدف، کاهش هرگونه اعوجاج در سنجه‌ها و تقویت اعتماد به JIF است. در نسخه ۲۰۲۴ JCR از میان ۴٫۶ میلیون ارجاعی که وارد محاسبه JIF شدند، تنها حدود ۲۰ هزار ارجاع(۰٫۴٪) به/از محتوای بازپس‌گرفته بود؛ اثر عددی کوچک است، اما سیاست تازه از انحراف‌های آتی پیشگیری می‌کند. برخی نویسندگان علی رغم رترکت شدن مقاله شان، مقاله شان را از پلتفرمهایی مثل research Gate جمع آوری نکرده اند تا همچنان ارجاع دهی به مقالاتشان افزایش پیدا کند. این سیاست کلاریویت، مجلات را به عملکرد نویسندگان در این خصوص هم حساس خواهد کرد.

کلام آخر

کلام آخر 🎙 گوینده: دکتر شیرانی 🎬 تدوین: میثم فلاحپور 🎧 اسپاتیفای | اپل پادکست | شنوتو | کست باکس 💢 این مجموعه با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ساخته می‌شود. 🎓 📧 Email us: Helsincast@gmail.com 🆔 HelsinCast on: Telegram | Instagram

#هلسینکست تقدیم می کند: ۲۳ –نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات ما در این قسمت به نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات و مسائل پیرامون آن پرداختیم

❇️ #هلسینکست تقدیم می‌کند: ۲۳ –نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات آن چه در اپیزود بیست و سوم هلسینکست می شنوید: 🔹 سیر تاریخی تحول ارزیابی پژوهش از خودتنظیمی تا پاسخ‌گویی 🔹 چالش‌های نظام‌های سنتی ارزیابی مبتنی بر کمیت 🔹 نقش رتبه‌بندی‌های جهانی در سیاست‌گذاری دانشگاهی 🔹 معرفی جنبش‌ها و اصلاحات جهانی مانند DORA 🔹 تأکید بر ارزش‌گذاری کیفیت، نوآوری و تأثیر اجتماعی پژوهش 🔹 مرور تجربه‌های موفق برخی کشورها ✍️ نگارش:  دکتر فریبا اصغری 📝 ویرایش: دکتر فرزانه شیرانی 🎙 گوینده: دکتر اصغری- دکتر شیرانی 🎬 تدوین: میثم فلاحپور 🎧 اسپاتیفای | اپل پادکست | شنوتو | کست باکس 💢 این مجموعه با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ساخته می‌شود. 🎓 📧 Email us: Helsincast@gmail.com 🆔 HelsinCast on: Telegram | Instagram

همه مقالات سلب اعتبار شده مجله PLoS ONE بررسی و مشخص شده که نزدیک به یک سوم از این مقالات به تنها ۴۵ پژوهشگری مربوط است که به عنوان ادیتور در این مجله فعالیت داشته‌اند. این ۴۵ پژوهشگر در واقع ادیتور تنها حدود ۱/۳ درصد از کل مقالات منتشرشده در این مجله بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ بوده‌اند. حالا مشخص شده بیش از ۳۰٪ از ۷۰۲ مقاله سلب اعتبار شده این مجله، مقالاتی بوده‌اند که این ۴۵ نفر ادیتور آن‌ها بوده‌اند. جدای از این، ۲۵ نفر از این ادیتورها مقالاتی در این مجله منتشر کرده‌اند که بعدا سلب اعتبار شده است. در این پژوهش، نزدیک به ۲۸۰ هزار مقاله که مجله PLoS ONE در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ منتشر کرده به همراه حدود ۱۳۵ هزار نویسنده و ۱۸ هزار ادیتور بررسی شده‌اند. توضیحات کامل در گزارش نیچر :لینک @Scientometric