Murodjonovʼs Kimyo Blog

💎 Sun’iy olmos qanday tayyorlanadi? Tabiiy olmos Yer qa’rida millionlab yillar davomida yuqori bosim va harorat ostida hosil bo’ladi. Ammo olimlar bu jarayonni laboratoriyada bir necha hafta ichida takrorlashni uddalashgan. 🔹 HPHT usuli Grafitga juda yuqori bosim (≈5 GPa) va 1300–1600°C harorat ta’sir ettiriladi. Natijada uglerod atomlari qayta joylashib, olmos kristallini hosil qiladi. 🔹 CVD usuli Vakuum kamerasiga olmosning kichik “urug’i” joylanadi. Metan gazi plazma yordamida parchalanadi va ajralgan uglerod atomlari urug’ ustiga qatlamma-qatlam cho’kib, olmosni o’stiradi. 💡 Qiziqarli fakt: Laboratoriyada yetishtirilgan olmoslar kimyoviy, fizik va optik jihatdan tabiiy olmos bilan bir xil. Farqi faqat ularning kelib chiqishida. Shu sababli ular zargarlik, elektronika va sanoatda keng qo’llaniladi.

⛽ Oktan soni nimani anglatadi? 🔥 Benzindagi AI-92, AI-95, AI-98 raqamlari uning oktan sonini bildiradi. 🔹 Oktan soni — yoqilg’ining detonatsiyaga (vaqtidan oldin o’z-o’zidan yonishga) qarshiligini ko’rsatadigan ko’rsatkich. Nima uchun muhim? Dvigatelda havo va benzin aralashmasi siqilganda, yoqilg’i faqat svecha uchqunidan keyin yonishi kerak. Agar u oldinroq yonib ketsa, detonatsiya yuz beradi. Bu esa dvigatelning taqillashiga va vaqt o’tishi bilan shikastlanishiga olib kelishi mumkin. ⚠️ Eslab qoling: Yuqori siqish darajali dvigatellar uchun yuqoriroq oktan soni talab qilinadi. Oktan soni yoqilg’ining quvvatini yoki energiyasini emas, faqat detonatsiyaga chidamliligini bildiradi. Eng to’g’ri tanlov — avtomobil ishlab chiqaruvchisi tavsiya qilgan oktan sonidagi benzindan foydalanish. 💬 Sizning avtomobilingiz uchun qaysi benzin tavsiya etilgan?

🧊❄️ Nega antifriz muzlamaydi? Qishda avtomobil radiatoriga oddiy suv emas, antifriz quyilishining muhim sababi bor. Bu hodisa kimyodagi kolligativ xossalar bilan izohlanadi. 🔬 Sabab nimada? Antifriz tarkibining asosiy qismini etilenglikol yoki propilenglikol va suv tashkil qiladi. Bu moddalar suv bilan aralashganda muzlash nuqtasini pasaytiradi. Bu hodisa “muzlash nuqtasining pasayishi” (Freezing Point Depression) deb ataladi. ⚙️ Qanday ishlaydi? Suv muzga aylanishi uchun uning molekulalari tartibli kristall tuzilma hosil qilishi kerak. Antifriz molekulalari esa suv molekulalari orasiga kirib, ularning erkin joylashishiga xalaqit beradi. Natijada muz kristallari hosil bo‘lishi qiyinlashadi va suyuqlik ancha past haroratdagina muzlaydi. 📊 Natija qanday? 💧 Oddiy suv → 0°C da muzlaydi. 🧪 50% suv + 50% antifriz aralashmasi esa taxminan −35°C gacha suyuq holatda qoladi. 🚗 Nega bu juda muhim? Agar radiatordagi suyuqlik muzlab qolsa: ❌ Hajmi kengayadi. ❌ Radiator yoki motor blokini yorib yuborishi mumkin. ❌ Qimmat ta’mirlash xarajatlariga sabab bo‘ladi. Shuning uchun antifriz nafaqat muzlashdan himoya qiladi, balki sovutish tizimini korroziyadan saqlaydi va yozda ham dvigatelning qizib ketishini kamaytirishga yordam beradi. 💡 Qiziqarli fakt: Antifriz faqat qishda emas, yoz faslida ham ishlatiladi. U sovutish tizimining qaynash haroratini oshirib, dvigatelning haddan tashqari qizib ketishining oldini oladi. 🧪 Kimyo hayotimizni har kuni himoya qiladi!

☕ Ertalabki qahvangiz — kimyoviy uyg’onish! Har tong ichadigan bir piyola qahva sizni qanday qilib tetiklashtirishi haqida o’ylab ko’rganmisiz? Buning siri kofein molekulasida yashiringan. 🧠 Miyamizda adenozin deb ataladigan modda kun davomida to’planib boradi. Aynan shu modda bizni charchagan va uyquchan his qilishimizga sabab bo’ladi. ⚡ Kofein esa adenozinning retseptorlariga birikib, uning ta’sirini vaqtincha bloklaydi. Natijada miya “charchoq signali”ni qabul qilmaydi va siz o’zingizni yanada hushyor, tetik hamda diqqatli his qilasiz. ❗ Ammo unutmang: kofein charchoqni yo’qotmaydi, u faqat uni vaqtincha yashiradi. Organizm baribir dam olishga muhtoj. Shuning uchun qahva sifatli uyquning o’rnini bosa olmaydi. 🧪 Demak, ertalabki qahvangiz nafaqat ichimlik, balki organizmingizda sodir bo’layotgan qiziqarli kimyoviy jarayon hamdir. 📚 Kimyo hayotimizning har bir piyolasida!

⚡️ Vodorod energiyasi — kelajak yoqilg‘isi? 🌍 Vodorod — koinotdagi eng ko‘p tarqalgan element. Bugungi kunda esa u dunyo energetikasining eng istiqbolli yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. ✅ Nega aynan vodorod? 💧 Ekologik toza — yoqilganda asosan suv hosil bo‘ladi, zararli chiqindilar deyarli yo‘q. ⚡ Yuqori energiya sig‘imi — 1 kg vodorod taxminan 1 kg benzinga nisbatan 3 baravar ko‘proq energiya saqlaydi. 🚗 Keng qo‘llanilish sohasi — avtomobillar, avtobuslar, poyezdlar, sanoat korxonalari va energiya saqlash tizimlarida foydalanish mumkin. 🌱 Yashil vodorod esa quyosh va shamol energiyasi yordamida suvni elektroliz qilish orqali olinadi. Bu jarayonda atmosferaga CO₂ chiqarilmaydi. 🇯🇵 🇩🇪 🇰🇷 Yaponiya, Germaniya va Janubiy Koreya vodorod transportini faol rivojlantirmoqda. O‘zbekistonda ham yashil vodorod ishlab chiqarish bo‘yicha istiqbolli loyihalar muhokama qilinmoqda. 🏭 Kelajakda vodorod nafaqat transportda, balki po‘lat, sement va boshqa og‘ir sanoat tarmoqlarini ham ekologik tozaroq qilishda muhim rol o‘ynashi kutilmoqda. 💬 Sizningcha, vodorod energiyasi kelajakda neft va gaz o‘rnini bosa oladimi?

⚡️🚗 ELEKTROMOBIL YOKI BENZINLI AVTOMOBIL? QAYSI BIRI TEJAMKOR? So’nggi yillarda elektromobillar soni tobora ortib bormoqda. Lekin ular haqiqatan ham benzinli avtomobillarga qaraganda arzonroqmi? Keling, hisoblab ko’ramiz. 🔋 100 km yo’l uchun energiya sarfi: ⛽ Benzinli avtomobil • O’rtacha sarf: 8 litr/100 km • AI-92 narxi: 10–12 ming so’m/litr • Xarajat: 80–96 ming so’m ⚡ Elektromobil • O’rtacha sarf: 15–18 kVt·soat/100 km • Elektr narxi (aholi tarifi): 650–1100 so’m/kVt·soat • Xarajat: 10–20 ming so’m 📊 Natija: Elektromobilda 100 km yurish benzinli avtomobilga nisbatan 4–6 barobar arzon. ✅ Elektromobilning afzalliklari 🔹 Yoqilg’i xarajati ancha kam. 🔹 Dvigatel moyi, moy filtri va shamlarni almashtirish talab qilinmaydi. 🔹 Harakat paytida deyarli shovqinsiz ishlaydi. 🔹 Atmosferaga zararli gazlar chiqarmaydi. ⚠️ Kamchiliklari 🔸 Xarid narxi odatda yuqoriroq. 🔸 Uzoq safarlarda zaryadlashni oldindan rejalashtirish kerak. 🔸 Batareya yillar davomida asta-sekin sig’imini yo’qotadi (ko’p ishlab chiqaruvchilar 8 yil yoki 160 ming km atrofida kafolat beradi). 🔸 Qattiq sovuq yoki juda issiq ob-havoda yurish masofasi kamayishi mumkin. 💡 Qiziqarli fakt: Regenerativ tormozlash tizimi tufayli elektromobil sekinlashayotganda energiyaning bir qismini yana batareyaga qaytaradi. Bu esa ayniqsa shahar sharoitida energiya tejalishiga yordam beradi. 📌 Xulosa: Agar siz asosan shahar ichida harakat qilsangiz va uyda yoki ish joyida quvvatlash imkoniyatingiz bo’lsa, elektromobil iqtisodiy jihatdan foydaliroq bo’lishi mumkin. Ammo uzoq masofalarga tez-tez safar qiladiganlar uchun hozircha benzinli yoki gibrid avtomobil ham qulay variant bo’lib qolmoqda. 💬 Siz qaysi avtomobilni tanlagan bo’lardingiz: ⚡ Elektromobilmi yoki ⛽ benzinli avtomobilmi? Fikringizni izohlarda yozing!

⛽️🔧 Benzin va metan: motor uchun farqi bormi? Ko‘pchilik metan (CNG) motorga zarar yetkazadi, deb hisoblaydi. Aslida esa hammasi GBO sifati va avtomobilga bog‘liq. 🔹 Quvvat Metanda dvigatel quvvati benzinga nisbatan taxminan 5–10% kamroq bo‘ladi. Bu odatda tik ko‘tarilishlarda yoki og‘ir yuk bilan harakatlanganda seziladi. 🔹 Motor resursi Metan tozaroq yonadi, natijada nagar va koks deyarli hosil bo‘lmaydi. Motor moyi uzoqroq toza qoladi va ichki qismlar kamroq ifloslanadi. 🔹 Klapanlar Eng muhim jihat shu. Metan gaz holatida kirgani uchun yonish kamerasini benzin kabi moylamaydi. GBO uchun moslashtirilmagan dvigatellarda klapan o‘rindiqlari tezroq yeyilishi mumkin. 🔹 Harorat Metanning yonish harorati biroz yuqoriroq bo‘lgani sababli sovutish tizimi va ayrim dvigatel detallari ko‘proq yuklama ostida ishlaydi. ✅ Xulosa Sifatli GBO-4 yoki GBO-5 tizimi professional o‘rnatilib, texnik xizmatlar o‘z vaqtida bajarilsa, metan motorga jiddiy zarar yetkazmaydi. Aksincha, dvigatel ichki qismi tozaroq saqlanadi va moyning xizmat muddati uzayishi mumkin. Faqat quvvat va tezlanishda kichik farq seziladi. 💬 Siz qaysi yoqilg‘idan foydalanasiz: benzinmi yoki metan? Tajribangizni izohlarda yozing!

🔋 Nega batareyalarda aynan LITIY ishlatiladi? ⚡ Telefoningiz, noutbukingiz va elektromobilingiz — deyarli barchasi litiy-ion batareyalari bilan ishlaydi. Ammo nega aynan litiy? 🪶 1. Eng yengil metall Litiy barcha metallar orasida eng yengili. Shu sababli batareya yengil bo’ladi va bir xil og’irlikda ko’proq energiya saqlaydi. ⚛️ 2. Elektronni oson beradi Litiy tashqi qavatidagi bitta elektronni juda oson yo’qotadi. Shu tufayli elektr toki samarali hosil bo’ladi. 🔌 3. Yuqori energiya zichligi Litiy batareyalari kichik hajmda ham yuqori kuchlanish va ko’p energiya bera oladi. Aynan shuning uchun smartfon, noutbuk va elektromobillarda keng qo’llaniladi. 🤔 Nega natriy yoki kaliy emas? Ular ham 1-guruh elementlari, ammo og’irroq va atom radiusi kattaroq. Natijada energiya zichligi pastroq bo’ladi. Natriy-ion batareyalar ishlab chiqilayotgan bo’lsa-da, hozircha litiy-ion batareyalar samaradorligiga yetmagan. 🏆 Xulosa: Litiyning yengilligi, faolligi va yuqori energiya zichligi uni hozircha batareyalar uchun eng yaxshi tanlovga aylantirgan. 📲 Foydali bo’lgan bo’lsa, yaqinlaringizga ham ulashing!

Kimyo bo’yicha Nobel mukofotini olgan buyuk olimlar 🧪🏆 Kimyo — kashfiyotlarga eng boy fanlardan biri. Mana shu sohada tarix yozgan ba’zi daholar: ⚗️ Dmitriy Mendeleyev — Nobelsiz qolgan daho Aslida u Nobel olmagan (garchi nomzod bo’lgan bo’lsa-da), lekin davriy jadvalni yaratmasdan turib zamonaviy kimyoni tasavvur qilib bo’lmaydi. Shuning uchun u bu ro’yxatda alohida o’rin egallashga loyiq! 🧫 Frits Xaber (Fritz Haber) 1918-yilda azotni havodan sun’iy ammiakka aylantirish usulini kashf etgani uchun Nobel oldi. Bu kashfiyot — dunyoni ochlikdan qutqargan sun’iy o’g’itlarning otasi hisoblanadi. Millionlab odamlarning hayoti aynan shu kashfiyotga bog’liq. 🥼 Doroti Xodjkin (Dorothy Hodgkin) 1964-yilda rentgen kristallografiyasi orqali penitsillin va B12 vitamini kabi murakkab molekulalarning tuzilishini aniqlagani uchun Nobel oldi. U bu mukofotni yagona olgan britaniyalik ayol kimyogar. 🧬 Frederik Sanger (Frederick Sanger) Kimyo bo’yicha IKKI marta Nobel olgan yagona odamlardan biri! Birinchisi — insulin tuzilishini aniqlagani uchun (1958), ikkinchisi — DNK ketma-ketligini o’qish usulini yaratgani uchun (1980). Uning usuli inson genomini o’qishga yo’l ochdi. 🔋 Jon Gudinaf (John B. Goodenough) 97 yoshida — Nobel mukofotini olgan ENG KATTA YOSHDAGI odam sifatida tarixga kirdi (2019)! U litiy-ion batareyasini yaratgan — bugungi telefon va elektromobillar aynan shu kashfiyot tufayli ishlaydi. Kimyo — dunyoni tushunish emas, uni o’zgartirish fani. ⚛️

Fizika va Kimyoni birlashtirgan buyuk daholar🧪⚛️ Ba’zi olimlar bitta fan bilan cheklanib qolmagan — ular ilm chegaralarini buzib, ikki sohada ham tarix yozgan. Mana ular: 🔬 Mariya Kюri Tarixda YAGONA odam — ikki xil fanda Nobel mukofotini olgan. 1903-yilda fizika (radioaktivlik), 1911-yilda kimyo (radiy va poloniy kashfiyoti). Uning yozuv daftarlari hozir ham shu qadar radioaktivki, 1500 yildan keyin ham xavfli bo’lib qoladi! 🍎 Isaak Nyuton Hamma uni fizik deb biladi, lekin u alkimiyoga fizikadan ko’ra ko’proq vaqt sarflagan. Ming sahifalab yozuvlarida hatto oltinni sun’iy yaratishga urinishlar ham bo’lgan. 🔥 Antuan Lavuazye “Zamonaviy kimyo otasi.” Massaning saqlanish qonuni va yonish jarayonini ilmiy tushuntirishi — kimyo va termodinamika (fizika)ning kesishmasida. 💡 Maks Plank Kvant fizikasi otasi. Ammo uning mashhur kashfiyoti — issiqlik nurlanishi qonuni — aslida kimyoviy termodinamika masalasini yechishdan boshlangan edi. 🔋Linus Poling Kvant mexanikasi asosida kimyoviy bog’lanishni tushuntirgani uchun Nobel oldi, keyin esa tinchlik uchun ham Nobel oldi — ikki turli sohada Nobel olgan yagona inson. Ilm-fan chegara bilmaydi — buyuk kashfiyotlar ko’pincha fanlar tutashgan joyda tug’iladi. ✨

Nega piyoz kesganda ko’z yoshlanadi? Bu shunchaki hissiyot emas — bu haqiqiy kimyoviy reaksiya! 🔹 Piyoz hujayralari shikastlanganda, unda sin-propantial-S-oksid degan uchuvchan modda hosil bo’ladi 🔹 Bu modda ko’zga tegib, ko’z yoshi bezlarini ta’sirlantiradi 🔹 Tana esa “himoya reaksiyasi” sifatida ko’z yoshini ishlab chiqaradi — ko’zni “yuvish” uchun 💡 Maslahat: Piyozni sovuqroq holatda yoki suv ostida kessangiz, bu gaz kamroq tarqaladi

Osmon nega ko’k rangda? Bu savolning javobi kimyoda emas, fizikada — lekin havodagi molekulalar bilan bog’liq! 🔹 Quyosh nuri atmosferaga kirganda, havodagi azot (N₂) va kislorod (O₂) molekulalariga urilib tarqaladi 🔹 Ko’k rang to’lqin uzunligi qisqaroq bo’lgani uchun ko’proq tarqaladi (sochilish) 🔹 Qizil va sariq rang to’lqinlari uzunroq bo’lgani uchun kamroq tarqaladi 💡 Qiziq fakt: Marsda osmon qizg’ish-jigarrang, chunki u yerdagi changlar quyosh nurini boshqacha tarqatadi! Ulashing — do’stlaringiz ham bilib qo’ysin✈️ https://t.me/Kimyosirlarii

Kimyo fanini o‘rganmoqchi bo‘lganlar uchun ajoyib imkoniyat! Markazimizda kimyo fanini oʻqimoqchi boʻlgan ixlosmandlar uchun may oyining ilk kunlaridan boshlanadigan yangi guruhlarga qabul boshlandi. Kimyo fani murakkab bo‘lgani sababli uni erta boshlash yuqori natijalarga erishishning muhim omilidir. Ushbu kurs davomida siz kimyoni noldan boshlab o‘rganasiz va har hafta yakunida o‘tkaziladigan sinov testlari orqali bilimlaringizni mustahkamlab borasiz. Dars kunlari: Seshanba, Payshanba va Shanba Dars vaqti: 14:00 Birinchi dars:02.05.2026 sanada boʻlib oʻtadi Ustoz: Murodjonov Mirsaid

Assalomu alaykum aziz o'quvchilar! Siz uchun zo'r yangiliklar tayyorlayapmiz! Bunda bizga yordam berish uchun, iltimos, hoziroq anketani to'ldirib bering! Birinchilardan bo'lib maxsus taklifimizni olish imkoniyatiga ega bo'lasiz! https://forms.gle/evWhkX8kGwkvyVE17

🔥🔥🔥YANGILIK!!! Yakshanba kunlari DTM standartiga mos eski yil variantlaridan test olamiz. Javoblarini botga kiritishingiz bilanoq tekshirib beradi. Test savollarni video yechimlari beriladi. Faqat biz ham bu reja qilgan ishimizda davomiy bo'lishimiz uchun sizlarni qo'llab quvvatlashingiz muhim🔥🔥🔥 Qatnashasizlarmi?! Ha🔥 O'ylab ko'raman👍 Yo'q👎 @JR8661_kimyo

Siz dangasa emassiz. Siz sinmagansiz. Miyangizning mukofot tizimi o'g'irlangan va siz buni hatto bilmaysiz ham. O‘zingizni irodasiz yoki maqsadsiz deb o‘ylashingiz mumkin, lekin aslida miyangizdagi "mukofot tizimi" ishdan chiqqan. Zamonaviy dunyodagi cheksiz kontent, tayyor ovqatlar va oson o'yin-kulgilar miyani dofamin bilan haddan tashqari to‘yintirib yubordi. Natijada, miya bu bosimga chiday olmay, zavq olish darajasini pasaytirib qo'yadi. Endi sizga oddiy quvonchlar yetarli bo’lmaydi. Bu haqida avval ham ko’p aytganman. Dofamin bizni harakatga keltiruvchi "yonilg'i". U bizni harakatlanishga majbur qiladi. Miya dofaminni oson olishga o’rgansa, dofamin uchun mashaqqat qilishni xohlamay qo’yadi. Dofamin tuzog’idan chiqish uchun "Dofamin parhezi" kerak. Bu uchun esa reels ko'rishni to’xtatib zerikishingiz kerak. Zerikish boshida qiyin va og’riqli bo’ladi, lekin aynan shu "zerikish" jarayonida miya o'zining tabiiy sezgirligini qaytadan tiklay boshlaydi. Oldin odamlar zerikishni yomon narsa deb o‘ylamagan. Chunki zerikishdan keyin harakat boshlanardi. Inson nimadir qilishga majbur bo‘lardi: yurardi, o‘ylardi, yaratardi. Zerikish miyani yangi stimullar qidirishga majbur qilardi. Bugun esa biz zerikishga umuman imkon bermayapmiz. Natijada miya shunday signal oladi: harakat qilishning hojati yo‘q. Mukofot shundoq ham keladi. Biz bu haqida "Raqamli qullar" videomizda batafsil to'xtalganmiz. Agar videoni ko'rmagan bo'lsangiz, hoziroq YouTube kanalimizda tomosha qiling: ▶️: https://youtu.be/D9t2Zj1zYzc?si=pDlLVrTGGLI4Hv1z

Hozirgi kunda koʻpchilik ustozlar tomonidan aytilayotgan oʻquvchilarning oʻqimasligi va borgan sari abituriyentlarning saviyasi tushib ketayotgani haqidagi gaplar qanchalik oʻquvchilarga bogʻliq yoki ota onalarda ayb degan narsalarning koʻpayishi qanchalik toʻgʻri💁 Ustozlarda kuzatilayotgan narsa oʻquvchilarning oʻqimasligi ustozdagi darsga nisbatan boʻladigan qiziqishni yoʻqotilishida ham oʻquvchilarning bilish darajasi ham tushib borar ekanmi deymanda axir har joyda hokim qanday kayfiyatda boʻlsa uni qoʻl ostidagilar ham shu kayfiyatga oʻxshash holatga yaqinlashib qoladi. Ustozni ham qiziqishi oʻrnini majburiy ish holatiga oʻtishi ham muhim roʻl oʻynar ekanda. Ustoz oʻz darsida hokimligini oʻrnatgan payti uni darsga nisbatan qiziqish yoq boʻlgan payt faqatgina kuchli va intizomli oʻquvchilar oʻqiydi. Lekin ustoz uchun sanoqli kuchli oʻquvchidan koʻra koʻplab qiziqish orqali iqtidori ochiladigan oʻquvchilar boʻlgani yaxshi boʻlsa kerak. Lekin ustozda shu qiziqish yoqolgan payt nima qilishi kerak. Hozi kelaman deb chetga ketvarish kerakmikina😁

Assalomu alaykum qadrdonlar! Yuqoridagi yangi guruhimiz darslari qachondan boshlanishi aniq boʻldi. Birinchi dars 4-aprel, soat 15:00 da Bu xabarni barcha kimyoni noldan oʻrganmoqchi boʻlgan tanishlaringizga yuboring. INDIVID- Sevimli xalqimiz uchun! @JR8661_kimyo

📢 YANGI KIMYO GURUHI! 🧪 Kimyo fanidan darslar boshlanmoqda! 🎯 Olimpiada, oliy o‘quv yurtiga tayyorlov va Milliy sertifikat imtihonlari uchun maxsus kurslar. Darslar toʻliq tizimlashgan holda talabchan yondashuv asosida, kuchli nazorat rejimida olib boriladi Bunda sizdan kuchli intizom, qattiq mehnat va yetarlicha vaqt talab etiladi! Darslar aprel oyining boshida, haftaning Juft kunlari boshlanishi rejalashtirilgan. 👨‍🏫 Ustoz: Jahongir Risqiboyev 📈 Tajriba: 4 yil 🏆 Daraja: MS imtixonidan A+ 📢 Bu e'lonni barcha Kimyoni noldan oʻrganmoqchi boʻlgan tanishlaringizga yuborib qoʻyishingizni iltimos qilamiz! Roʻyxatdan oʻtish va qoʻshimcha ma'lumot uchun: @JR_8661 +998944298661