منظره‌ نگاری مرکزی

منظره‌نگاری "خوش‌منظر" (picturesque) یعنی استفاده از عمل عکاسی برای برکشیدن‌ منظر پیشِ‌رو. عکاس وقتی در خدمت این نوع عکاسی شد به مرور غرق در تکنیک برای تولید می‌شود و به سطحی نزدیک به عکاسی بازاری تن می‌دهد. حال آنکه هنر عکس‌بنیان به مثابه پدیدارشناسیِ مکان (phenomenology of place)، قرار است به جای برکشیدن محل به عمق بخشیدن به آن بیاندیشد. پس وقایع و امکانات حاضر در محل به خدمت گرفته می‌شوند تا با مواجهه‌ای مخصوص "حس مکان" (sense of place) افزون شود.

منظره‌ نگاری مرکزی pinned a photo

با سلام و خیر مقدم خدمت افرادی که ثبت‌نام کرده‌اند. جلسه‌ی اول مهرماه ۱۴۰۳ در مکان شهر نیم‌ور سالن اجتماعات شهرداری ساعت ۱۰:۳۰ برگزار می‌گردد. قابل توجه دوستانی که مردد هستند،جلسه‌ی اول آزاد است و استاد شیراز به تمام پرسش‌ها پاسخ خواهد داد، حضور تمام شما عزیزان کنجکاو نسبت به پروژه مغتنم است. لطفا به علت محدود بودن ظرفیت جهت حضور آزاد با 08643222774 تماس بگیرید. ناگفته پیداست پس از جواب گرفتن پرسش‌هایتان اگر تمایل به حضور در پروژه را داشته باشید می‌باید ثبت‌نام رسمی کنید.

دوره منظره‌نگاری مرکزی را آغاز خواهیم کرد.

راه حلی هست که با آن تحکیمِ حدود یک جغرافیِ سیاسی عین نرم کردنش می‌شود؛ چنانچه آب برای یک جزیره‌ی پرت‌افتاده نیز مرزی محکم اما منعطف است. مشق هر محدوده به مثابه‌ی یک جزیره، می‌تواند از فرد کشتی شکسته‌ای خسته بسازد که گویی تازه به ساحل رسیده و بالاخره قصد کرده به تنگنای این اسارت تسلیم نشود. پس دست‌به‌کار می‌شود تا نقشی از جنس زندگی در دل این جزیره‌ی بی‌نقشه طراحی کند. تمرکز در این پروژه نقش اساسی باز می‌کند. مراقبت از تمرکز برای پیش‌برد تخیل، به مرور قلمرویی شخصی را در دل این حدودِ جغرافیا سازمان‌دهی می‌کند، نقشه‌ای تازه که از دل روزمره‌گی بیرون می‌آید‌.

. گفتگوی کامل رهام شیراز، کیوریتور هنری منظره‌نگاری مرکزی، با رادیو فرهنگ، برنامه هفت اقلیم، درباره‌ی مسیر پرورش این پروژه

دهه‌ی آخر قرن ۲۰ و دهه اول قرن ۲۱ را می‌توان دهه‌های آخرین مقاومت‌ها در برابر مرگ یا بازتعریف بازنمایی عینی در نظر گرفت. در این دو دهه بیشتر از هر زمان دیگری هنرمندان عکس‌بنیان تلاش کرده‌اند با چسبیدن به منطق عینی بازنمایی جایگاه تفاسیر پسا‌مدرنیستی را بیش از پیش تقویت کنند. در مورد منظره‌نگاری نیز این منکرانِ سوگوار برای مرگِ واکنش به دنیای اطراف، بصور‌ت پیوستن به رشته‌های علمی در رابطه‌ با زمین مانند زمین‌شناسی و آنتروپوسین یا به فعالیت‌های سیاسی در این زمینه مانند ژئوپولتیکی و زیست محیطی، تلاش کرده‌اند همچنان به تفاسیر مخاطب در رابطه با تولیدِ ارزش اصالت ویژه‌ای ببخشند. می‌توان گفت در گذر از این سوگواری، بجهت اغنا از فضای معنایی گذشته یا تسلط هر چه بیشتر انسان بر زمین، حالا وقت پذیرش دنیای نمادین تازه است. حالا وقت آن رسیده که هر شخص در راستای افزودن ذهنیتش به جغرافیا، با مشق و مطالعه‌ی مضاعف، این واکنش‌گری را به نوعی کنشگری تحت معنای متامنظره (meta-landscape) ارتقا دهد.

گام اول در این پروژ‌ه‌ی منظره‌نگاری مشق ترکیب‌بندی است، سوادی که با محدودیت‌های آنالوگی عکاسی در طول سالها عمدتا با دوربین قطع بزرگ شکل گرفته است. سوادی لازم ولی ناکافی که هر چند مواجهه‌ با دنیای اطراف را دچار تدقیقی فراانسانی می‌کند ولی لازم است در گذر از آن به فضای عکس‌بنیان معاصر وصل شویم. بار مسئولیت شکلگیری این سواد مهم بدوش محدودیت‌های ماشین در رسانایی آنالوگ بوده است، درنتیجه، امروز با حذف این محدودیت‌ها در رژیم بصری دیجیتال، کسب این سواد مسئولیت مضاعفِ فردی را به قاب می‌طلبد. این سواد به زعم ویلم فلوسر چنان "جادویی" است که کافی است فرد کمی محافظه‌کار یا ذهنیت محدود به یک سوادِ صرف داشته باشد تا تمام زندگی‌اش را دربرگیرد. برآنیم مسیر این سواد را با رسانایی دیجیتال ارزان ولی دشوار بدست آوریم، تا راحت از آن عبور کنیم.

از مهم‌ترین اهداف این پروژه گذر از تک‌قاب‌های "خوش‌منظره" (Picturesque) و شکل دادن قاب‌هایی مرتبط بعنوان افزوده‌ای معنایی بر "محلیت" (Locality) استان است. در این راستا هر فرد چه آرشیوی را با عکاسی از محل سازماندهی کند چه از آرشیوی آماده استفاده کند، یا تلفیقی از این دو، نهایتا در فرآیند مشاوره، در مقام یک کیوریتور، فرضیه‌ای تازه را بر اساس آرشیو‌ها پرداخت می‌کند.

وقتی از هنر عکس‌بنیان معاصر حرف زده می‌شود، یعنی به چیزی فراتر از صرفا عکاسی منظره پرداخته خواهد شد. در این پروژه تمام امکاناتی که قاب عکاسانه را به محیط اطرافش گسترش می‌دهد فعال خواهند شد. در نتیجه هر چند سواد عکاسی بنیانِ مطالعه در نظر گرفته می‌شود اما فعالین ممکن است در نقش کیوریتور، به فرضیه‌پردازیِ یک آرشیو عکس از استان بپردازند یا حتی با نرم‌افزارهای هوش مصنوعی در رابطه با مطالعه‌ و گسترش "فضا"ی مجازی حاکم بر "محل" مبادرت کنند. بنا به ایده‌ی ابتدایی، بعد از مشق منظره‌نگاری کلاسیک در فاز اول که مواجهه‌ افراد را وارد سطحی عکاسانه می‌کند، در فاز دوم ممکن است هر شخص مبادرت به حیطه‌ای وسیع‌تر از عمل عکاسانه‌ی کلاسیک کند.

سطح مجموعه‌ی عکس، خود می‌تواند یک "مکان" (place) محسوب شود که ناشی از رهایی از "محل" (location) است. این رهایی در سطحی وسیع‌تر با خصوصیت خلاقیت در هنر عکس‌بنیان نزدیک است. هنرمند عکس‌بنیانِ خلاق نیز می‌بایست با گسترش "دستگاه" (apparatus) عکاسی از آن رهایی یابد. عبارت فوق انباشتی از فرامتن‌ها و زیرمتن‌هاست که در دوره‌ی مقدماتی نظری تلاش می‌شود افراد به تدریج با آنها آشنا شوند. در نهایت، فهم و رمزگشایی از این عبارت، بینشی را به فرد می‌افزاید که بواسطه‌ی آن از سطح رایجِ دانش عمل عکاسانه بالاتر می‌رود.

می‌توان اینطور فرض کرد که امروز در گذر از "مدرنیسم" که به ذهنِ انسان اصالت مطلق می‌داد، و "پسا-"ی آن که متعجب و درگیر جهان اطراف شد، باید به پیش‌وند "متا-" فکر کرد. بطورکلی وقتی از متا- صحبت می‌کنیم از سطحی بالاتر و افزوده به هر موضوع حرف می‌زنیم. حال اگر موضوع منظره باشد متامنظره (Meta-landscape) چیزی شبیه متاورس است که افزوده‌ای معنایی و مجازی بر جغرافیای یک محل است. در این دوره قصد داریم با مشق لایه‌های تازه‌ای ناشی از ارتباط ذهن هر شخص با دنیای اطرافش، در نهایت به مجموعه‌ای برسیم که افزوده‌ای ملموس برای مخاطب بر تجربه‌ی جغرافیای استان باشد.

این دوره‌ی مطالعاتی متشکل از طیف متنوعی از فعالین عکاسی استان از متولدین دهه‌ی هشتاد تا پنجاه است. در دوره‌ی مقدماتیِ نظری این تنوع سنی و تجربه (از تجربه‌ی زیست کم دهه هشتادی‌ها تا تفکرات کلاسیک و تزیینی دهه پنجاهی‌ها)، بواسطه‌ی طراحی‌ مخصوصی، با قرار گرفتن در جریان هنر عکس‌بنیان معاصر، به یک سطح جدی‌تر از دغدغه‌‌ی عکاسانه‌ی معاصر می‌رسند. هدف اصلی این دوره باز کردن فضای تولید در منظره‌نگاریِ استان به گستره‌ای فراتر از دغدغه‌های جشن‌واره‌ای و نمایشی و مصرفی است که بدلیل ارتجاعی و وابسته بودن به تاریخ عکاسی در سطح تکنیسینی خیلی سهل فضا‌ و امکانات حرفه‌ای را اشغال می‌کنند.

منظره‌ نگاری مرکزی pinned «همزمان با دوره‌ی مقدماتیِ نظری، شرکت‌ کنندگان مبادرت به مشق کلاسیک مواجهه‌ی عکاسانه با دنیای اطرافشان می‌کنند‌. هر هفته این مشقِ هدف‌مند، در جهت شکل دادن ترکیبی از عکس‌ها بعنوان آرشیو در مشاوره‌ای پیش می‌رود. این مشقت گامی است در جهت تشکیل رمزگان و نظر‌گاهی…»

همزمان با دوره‌ی مقدماتیِ نظری، شرکت‌ کنندگان مبادرت به مشق کلاسیک مواجهه‌ی عکاسانه با دنیای اطرافشان می‌کنند‌. هر هفته این مشقِ هدف‌مند، در جهت شکل دادن ترکیبی از عکس‌ها بعنوان آرشیو در مشاوره‌ای پیش می‌رود. این مشقت گامی است در جهت تشکیل رمزگان و نظر‌گاهی شخصی در مواجهه با مناظر استان مرکزی (شهری و برون شهری). بعد از اتمام این دوره‌ی مقدماتی، این سوادِ کسب شده در طول یک فصل، قدرت مواجهه‌ای عکس‌بنیان را با مفاهیم در یک پروژه تضمین می‌کند.

واژه‌ی Geography برعکسِ Geology معنی‌ِ منعطف‌تری را دربرمی‌گیرد. چرا که پسوند graphy- (-نگاری) جایگاه ذهنیت انسان را بیشتر از logy- (-شناسی) حمایت می‌کند؛ پسوند -نگاری به کشفیات "ذهنی" انسان نزدیک‌تر و پسوند -شناسی به کشفیات "علمی" انسان مرتبط می‌شود. به این ترتیب، در دورانی که نظرگاه انسان بر زمین بواسطه‌ی مناظر هوایی (Google earth) تسلط بیشتری را تجربه می‌کند، این سلطه مناسبات مرز‌های سیاسیِ گذشته را "معلوم"تر، و درنتیجه ذهن فرصت‌های تازه‌‌ای را برای گسترش تعریف "جغرافی" جستجو می‌کند. برآنیم تا در پروژه‌ی جغرافیِ منظره‌نگاریِ استان مرکزی، این فرصت‌ها را مشق و تحقق بخشیم.

شرح درس دوره‌ی مقدماتی نظری هنر عکس‌بنیان معاصر بعنوان پیش‌نیاز برای ورود به دوره‌ی عملی 👆