Visual Alchemist

هر چه‌قدر که می‌گذره من فرصت و میلِ کمتری به خوندن وبلاگ‌ها دارم. چند سال پیش فکر کنم ده-دوازده‌تا کانال تلگرام، دستکم دوتا کانال یوتیوب و پنج‌تا سایت رو هر روز چک می‌کردم و ازش مطالبشون لذت می‌بردم. زندگی جلوتر رفت و سرم شلوغ‌تر شد، به مرور بیشتر اون چک کردن‌های روزانه رو گذاشتم کنار. از دوران قطعی اینترنت هم عادتِ وبلاگ خوندن کامل کنار رفتن و حداقل توی سن فعلیم شک دارم بتونم عادت‌هام رو برگردونم. تمام این‌ها رو گفتم تا برسم به تنها جایی که الان روزانه (یا هر موقع پست بذارن) دنبال می‌کنم و به نظرم لیاقتِ توجه بیشتری دارن. نشر اسب (قبلا در موردش صحبت کرده بودم، متاسفانه کانال و سایتشون نابود شد و دوباره درستش کردن) محتواهای جالبی داره، به نظرم اون بخشی از ادبیات علمی تخیلی رو پوشش می‌دن که توی ایران بهش توجه نشده و خوندن مطالب و داستان‌هایی که می‌ذارن لذت بخشه. مثلا تعریف من از علمی‌تخیلی که فیلیپ کی دیک نوشته رو امشب پست کردن، دوبار کامل خوندمش اینقدر که برام جالب بود. حداقل تا اونجایی که من در جریان هستم، برنامه‌های خوبی برای آینده دارن و اسمشون رو قراره زیاد بشنویم.

آکسولوتل خندان

*ریویو بعد از ویرایش جلد اول The Singing Hills Cycle* دوستش داشتم ولی عمیقا اطمینان دارم که این کتاب برای همه نیست و بسیار گول‌زنندست. داستان ساختارش یکسری جاها از "روایت در روایت" فراتر می‌ره و وارد حیطه‌ی "راوی دروغگو" و "راوی نامطمئن" می‌شه، به خاطر اینکه ما معمولا آثاری شبیه به این رو توی فانتزی کمتر داریم من درک می‌کنم که این مقدار ریویو و ریتِ منفی داشته باشه. مخاطب‌ها اونقدر باهاش آشنا نیستن و نثرِ ساده و فضای آرومِ کتاب هم کمک نمی‌کنه که برای این مورد آماده بشن. داستان در مورد یک "روحانی" (می‌تونین راهب هم در نظر بگیرین، بنا به دلایلی این رو تغییر دادیم) به اسم "چیه" هست که همراه با هدهدش توی سرزمینشون سفر می‌کنن تا داستان‌ها رو ثبت کنن. توی جلدِ اول با یک پیرزن به اسم خرگوش صحبت می‌کنن و اون براشون سرگذشت خودش و شاهدختی که اربابش بوده رو تعریف می‌کنه. چندتا نکته جالب داشت: این کتاب (و در کل مجموعه‌ش) بسیار تحت تاثیر داستان‌های فولکلورِ شرق آسیا مثل چین و کره هستن. می‌شه توی داستان تاثیرشون رو دید و حداقل بین آثار مشابه، این یکی از تمیزترین الهام گرفتن‌ها رو داشت. درکِ دقیقش از ساختار سیاسی و اجتماعی اون کشورها توی دوران‌های تاریخی و جهان‌سازیش واقعا قشنگه. بالاخره شخصیت‌های قدرتمند مونث رو داریم! اونم نه مثل کارهای این چند دهه‌ی اخیر که عملا شخصیتِ مونثشون رو زن در نظر نمی‌گیرن و بهش شخصیت‌پردازی مردونه می‌دن. شخصیت‌های زن بر اساسِ همون جنسیتشون پرداخته شدن و حتی شخصیتِ اصلی که کوییره هم درست ساخته شده. هویتِ جنسی دقیقا مهم‌ترین چیز توی پی‌رنگ نیست اما کاملا درست در اومده. شخصیت پردازی این کتاب واقعا قویه. به نظرم داستان بیشتر متمایل می‌شه به بازگویی یک روایتِ تاریخی خیالی، از سمتی که معمولا در نظر گرفته نمی‌شه. ما توی کلِ داستان هیچ نبردِ خاصی رو نداریم، بیشتر بخش سیاسی و پنهانش اهمیت داره و توی روایت میاد. این احتمالا برای هر کسی خوشایند نیست اما من دوستش داشتم. در کل به نظرم "شاهدختِ نمک و بخت" خیلی قویه، اما با دیدِ همیشگی رمان‌های فانتزی نباید خونده بشه چون شباهت چندانی ندارن. داستان ساختار، فرم و نثرِ قدرتمندی داره اما یکسری جاها توی اجرا به مشکل می‌خوره و داستان از کنترل نویسنده در میاد. برای اینکه فرمِ مورد نظرش بهم نریزه هم نمی‌تونه ایراد اون بخش رو حل کنه. حدس می‌زنم این توی جلدهای بعدی حل بشه. راستی من ترجمه‌ی هر هفت جلد رو از مترجم گرفتم و می‌خوام هر دو هفته یک جلدش رو آماده کنم. می‌تونین منتظرِ نسخه‌ی فارسیش باشین.

به نظرم ما الان دوتا سوال مهم داریم، اولینش اینه که: وضعیت Expanse "الان" چطوره؟ به قول ما اصفهانیا، نه حلال نه حرومه. مشخصا آمازون روی کپی رایتش نشسته و حداقل به این زودیا نه خودش حاضر می‌شه ریبوت کنه نه حقوقشو می‌فروشه. دنیل آبرامز و تای فرنک (نویسنده‌ها) هم یک سه‌گانه‌ی جدید دارن که جلد دومش امسال اومده و حقوق ساخت سریال اون هم با آمازونه. پس حداقل به نظر میاد این دوتا تقریبا از Expanse گذشتن. تنها محتوای جدید (خارج از کمیک‌ها) یک ویدیوگیمه که استودیو Owlcat داره می‌سازه. به نظر میاد بازی خوبی باشه و حس می‌کنم از آخرین شانس‌های این فرانچایزه که قبل از ۲۰۵۰ یکم توجه جلب کنه. اگه این بازی موفق بشه، مطمئنم متریال‌های بیشتری خواهیم داشت. اگه موفق نشه، قراره Expanse رو فعلا نداشته باشیم تا زمانی که نوستالژی به یکسری فشار بیاره و دوباره از توی کمد بیارنش بیرون. سوال دوم هم اینه: سالِ ۲۰۲۶ آیا Expanse ارزش توجه و زمان رو داره؟ بدون شک، حیف به نظر میاد این مجموعه توی ایران حتی بدشانس‌تر هم بوده. در مورد اینکه نشر تندیس قراره ادامش رو چاپ کنه یا جای دیگه ترجمه‌ش کردن هیچ خبری ندارم و حدس می‌زنم که هیچ خبری هم نباشه. حیف واقعا، مخاطبِ ایرانی از Expanse می‌تونست استفاده‌ی زیادی بکنه و ارزش لذت ببره.

و اصلِ کاری (البته بعد کتاب‌ها)‌رو گذاشتم برای آخر کار. برای من سریال Expanse یکی از بزرگترین What If های تلویزیونه. این سریال خیلی پتانسیل داشت، فصل اول و دوم دقیقا همون حسی که کتاب داره رو منتقل می‌کردن، سریال تمامِ نشونه‌هایی که یک کالت کلاسیک باید داشته باشه رو داشت. توی ردیت همه در مورد این صحبت می‌کردن که چه‌قدر خوشحالن که بالاخره توی دوران طلایی تلویزیون ما یک کارِ سای‌فای خوب داریم. در حد اون غول‌های تلویزیونی نبود اما کسی هم از شبکه‌ی SyFy انتظار نداشت با HBO رقابت بکنه، در همین حدی که هایپ داشت کافی بود. اما واقعا خرابش کردن. برای شبکه اونطوری که باید پیش نرفت، سریال هم اونقدری که باید نفروخت و ظاهرا کپی‌رایتش هم یکسری جاها اذیت می‌کرد. فصل سه واقعا ارزون ساخته شده، مشخصه که خیلی جاها توی سر داستان زدن تا خرجش کم بشه. آخر فصل سوم هم کنسلش کردن. یادمه که خیلی ناراحت شدم بابتش، من هم بخشی از کمپینِ SaveTheExpanse بودم و کلی هشتگ زدم (یادتونه خیال می‌کردیم اثر دارن؟ واقعا خیلی بد فهمیدیم برای چیزهایی جز سریال کاربردی ندارن) و زمانی که جف بزوس شخصا رایتش رو خرید خوشحال شدم. اگه می‌دونستم چی می‌شه اصلا خوشحال نمی‌شدم. آمازون این سریال رو واقعا کشت. دو فصلش رو خیلی شل و ول ساخت، دقیقا همون سیستمِ "حیفه خرجش کنیم" رو گذاشت وسط و کار به جایی رسید که Run Time فصل ۶ نصف بقیه‌ی فصل‌هاست و بعدش اعلام می‌کنن تموم شده (اصلا تموم نشده)‌ و طرفدارها می‌تونن ادامه‌ی داستان رو از طریق کمیک‌ها دنبال کنن. یکم اگه به بالا اسکرول کنین نظر من در مورد کمیک‌ها رو می‌بینین. این یکی از بدترین بلاهاییه که می‌تونست سر یک سریال بیاد. به نظرم سریال یک مشکل خیلی بزرگ داشت (بقیه‌ی موارد قابل قبول بودن، با بودجه‌شون خیلی هم خوب جمعش کردن) اون هم انتخاب بازیگره. مشخصا این هم نتیجه‌ی سیاست شبکه و کمبود بودجه بوده، اما حقیقتا این بازیگرهایی که اورده بودن حتی رده B هالیوود نبودن، کسایین که اصلا شهرت یا مهارت کافی نداشتن. کلا توی دیالوگ، رشد شخصیت یا هر چیزی که مربوط می‌شه بهش مشکل داشتن. یکی از چیزهایی که این سریال می‌تونست حسابی ازش استفاده کنه وجود یکی دوتا سوپراستارِ بزرگ هالیوودی بود.

یکی از مورد علاقه‌ترین چیزهام توی این مجموعه همین کتاب TTRPG ـه که سال ۲۰۲۱ براش اومد. من متاسفانه تا الان نتونستم کسی رو پیدا کنم که باهاش بازی کنم (دوست‌هام هیچ‌کدوم طرفدار علمی تخیلی نیستن، همیشه فانتزی بازی می‌کنیم)، اما خوندنش و Build بازی رو دوست داشتم. شما به چشم یک دایره‌المعارفِ دنیای Expanse بهش نگاه کنین که طراحی‌های زیبایی هم داره.

تنها ویدیوگیمی که تا الان ازش اومده The Expanse: A Telltale Series ـه که اتفاقا بسیار ریویوهای مثبتی گرفت و داستان جدا از سری اصلیه (با اینکه چندباری به سفینه‌ی آرتمیس توی دیالوگ‌های کتاب اشاره می‌شه)‌. من دوستش داشتم، به نظرم به نسبت بتمن و The Wolf Among Us (از همین استودیو-کاملا شبیه به این بازی) ضعیف‌تر بود. یکسری از دیالوگ‌ها و خط‌های داستانی جدا کلیشه‌ای و مسخره می‌شدن، اما همچنان اون هویتِ کتاب‌ها رو اینجا هم داشتیم. به حد کافی فان بود، به حد کافی هم داستانش خوب هست که برای یک بازی point and click نه ساعته همه چیزش اوکیه.

The Expanse: A Little Death خیلی معمولی، واقعا می‌تونست وجود نداشته باشه. حتی اونقدر ازش نگذشته که بگم فراموشش کردم، اما اصلا چیز خاصی ازش توی ذهنم نیست که بخوام بگم. هیچ ویژگی خاصی نداشت.

The Expanse: Dragon Tooth اتفاقاتش بعد از فصل ششمِ سریال (یکم اسکرول کنین پایین‌تر بهش می‌رسین) میوفته. بالاخره کمیک‌ها اینجا بهتر می‌شن. در حدی که من با لذتِ فراوانی خوندمشون و می‌تونم بگم از Dragon Tooth راضی بودم. چیزی بود که بگم Wow و از بهترین‌هاست؟ نه، قطعا نه. اما اینقدر قبلش چیزهای آشغال دادن که این رو من روی چشمم گذاشتم.

این گرافیک ناول بینِ اتفاقات فصل چهار و پنجِ سریاله. اگه راستشو بخواین برای اینکه کَنون باشه زیادی ضعیفه. اگه نخونین هیچ‌چیزی از داستان رو از دست ندادین.

فکر کنم اولین مجموعه کمیک‌هاشه. آشغال خالص. هیچ‌وقت سمتش نرین. انگار چند نفر رو توی خیابون پیدا کردن و بهشون پول دادن تا طراحیش کنن. از پایین‌ترین سطح‌های نوشتن/طراحی کمیکه.

می‌خوام از روی کمیک‌ها خیلی سریع رد بشم XD تنها بخشیه که می‌شه ازش زد تا پست‌ها کوتاه‌تر بشن.

اول بیایین در مورد نویسنده‌ش صحبت کنیم. James S.A. Corey در اصل دوتا نویسندن، هر دو نفرشون دستیارهای ج.آر مارتین توی پروژه‌های مختلفش بودن و به طور کلی آدم‌های باتجربه‌ای هستن. اولین جلد از اکسپنس سال ۲۰۱۲ میاد و جلدِ نهم (آخر) هم ۲۰۲۱ چاپ می‌شه. مجموعه‌ی نسبتا بزرگیه، شاید بشه از لحاظ وسعت (اسمش Expanse ـه، قطعا باید انتظار وسعت هم داشت) با بزرگترین آثار سای‌فای مقایسه‌ش کرد و از لحاظِ جایزه گرفتن هم از موفق‌ترین‌های تاریخه. به عنوان کسی که فقط ۴ جلد از مجموعه رو خونده، نمی‌تونم با دقت زیادی ریویو بنویسم. اما همین‌قدر بگم که واقعا کار Solid و درست و حسابی‌ایه. کتاب کاملا متعادله، انگار که از روی یک فرمول مشخص نوشته شده و با جدیت بهش چسبیدن تا نتیجه بده. هر جلد مخاطب رو با بخش بزرگ‌تری از دنیا آشنا می‌کنه، شخصیت‌ها قوی‌تر و عمیق‌تر می‌شن و یک پلاتِ بزرگ‌تری هم هست که به مرور کامل میشه. هر جلد سعی می‌کنه توی اپرای فضایی، تریلر سیاسی، معمای جنایی و وحشت کیهانی بمونه، دقیقا هم از تروپ‌های همین چهارتا ژانر استفاده می‌کنه و ما خیلی محدود خارج از اون‌ها رو می‌بینیم. کلا این متمرکز بودن داستان باعث شده خیلی تجربه‌ی خوندن خوبی باشه، کتاب اهل کند شدن یا تند شدن زیاد نیست، هیچ‌کس Side Story طولانی‌ای رو نمی‌ره و ما نه کاراکترِ غیرقابلِ باور باهوش داریم (خیلی زیاد شدن) و نه غیرقابلِ تحمل احمق. در کل کتابیه که می‌شه به همه پیشنهادش کرد. اما این سوال مهم رو باید جواب بدیم: مجموعه‌ی عریض و طویلِ Expanse در مورد چیه؟ تقریبا همه چیز! نزدیک ۶ هزار صفحه‌ متن داریم و بهتون اطمینان می‌دم به حد کافی پیچیده هست که نتونم خلاصه‌ش کنم. اما اگه بخوام خیلی کلی بگم باید اشاره کنم که سالِ ۲۲۱۴ میلادیه و بشر توی منظومه‌ی شمسی کلونی ساخته و سفینه‌های زیاد و تکنولوژی‌های پیشرفته‌ی زیادی توی زمین و کلونی‌های جدید هست. کلونی‌ها هر کدوم فرهنگ، منافع و هویت متفاوتی دارن و توی یک درگیری دائمی برای بهتر کردن وضعیت خودشون هستن و این درگیری‌ها به سمت جنگ کشیده می‌شه. محوریت اصلی داستان وفاداری، قدرت، استعمار، نابرابری، ترس از ناشناخته‌هاست و به شدت دیدگاهِ اومانیستی‌ای در جهان‌بینیش داره. محوریتِ همه‌چیز توی Expanse انسان‌ها هستن. شما کافیه دقت کنین که دوتا دستیارِ جورج آر مارتین "مشخصا" نویسنده‌هایین که توی نوشتن صحنه‌های هیجانی و درگیری‌های سیاسی خوبن. این یکم بیشتر بهتون کمک می‌کنه برای درک بهتر چیزی که توی Expanse می‌شه دید. متاسفانه توی ایران این مجموعه وضعیت بدی داره. نشر تندیس جلد اولش رو ۱۳۹۵ چاپ کرد، جلد دومش رو هم ۱۴۰۲ اومد و دیگه خبری ازش نشد. حدس می‌زنم مجموعه‌ای بوده که خیلی براشون اهمیت نداشته و فکر هم نمی‌کنم که برنامه‌ای برای ادامه دادنش داشته باشن. خیلی ناراحت کنندست که این مجموعه‌ی مهم توی ایران "احتمالا" هیچ‌وقت کامل ترجمه نمی‌شه.