ئەحمەد چووپانی( مێژوو و ژیان )

اقتصاد سیاسی کوردستان: از توسعه یافتگی تا توسعه زدایی نویسنده: ولی یادرگی| ترجمه‌ی: طاها رادمنش ♦️این مقاله با هدف پرکردن خلاء موجود در مستندسازی و درک تحولات اقتصادی و اجتماعی باکور کوردستان به بررسی تاریخ اقتصادی این بخش از کوردستان می‌پردازد. نویسنده سه دوره کلیدی را واکاوی می‌کند: نخست، سال‌های ۱۵۱۴ تا ۱۸۰۰، از ادغام امیرنشین‌های کورد در امپراتوری عثمانی و تأسیس رژیم‌های نیمه‌مستقل کورد تا آستانه سرکوب آن‌ها؛ دوم، سال‌های ۱۸۰۰ تا ۱۹۱۴، دوره سرنگونی این حکومت‌ها، تعمیق نفوذ سرمایه‌داری جهانی در آناتولی عثمانی و آغاز جنگ جهانی اول؛ و سوم، سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۲۹، عصر فروپاشی امپراتوری عثمانی، دگرگونی ساختاری کوردستان، انکار حقوق جمعی کوردها و شکل‌گیری «مسئله کورد» در فضای سیاسی پساعثمانی. ♦️برای مطالعه متن کامل مقاله و دانلود PDF بروی لینک کلیک کنید. https://govarikomar.org/اقتصاد-سیاسی-کوردستان-از-توسعهیافتگ @govarikomar

🔴ئەمڕۆ ۵۴ ساڵ بەسەر کۆچی دوایی شاعیری کورد، قەدریجان تێدەپەڕێت 🔸عەبدولقادر جان، ناسراو بە قەدری جان لە ساڵی ۱۹۱۱ لە شارۆچکەی دیرکی نزیک شاری ماردین لە دایک بووە. لە دوای شۆڕشەکەی شێخ سەعیدی پیران لە ساڵی ۱۹۲۶ ناچار کراوە تورکیا جێبهێڵێت و ڕووی کردووەتە سووریا و ڕۆژئاوای کوردستان. هەر لەوێ خوێندوویەتی و بووەتە مامۆستا. پاشان دەچێتە یەکێتیی سۆڤیەت و ماوەیەک لە مۆسکۆ دەمێنێتەوە، لە کاتی گەڕانەوەی لەلایەن حکوومەتی سووریاوە چەند جارێک زیندانی دەکرێت. قەدریجان هەوڵی داوە ڕووداوە مێژووییەکان بە شیعر بەیان بکات، بۆ کۆماری کوردستان و قازی محەمەد و چەندین ڕووداوی دیکە شیعری نووسیوە. سوودی لە فۆلکلۆر و ئەفسانەی کوردی وەرگرتووە و تا توانیویەتی زمانێکی پاراوی کوردیی لە نووسیندا بەکار هێناوە. قەدریجان لە 8/9/1972 لە تەمەنی ۶۱ ساڵیدا لە شاری دیمەشق کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی مەولانا خالیدی نەقشبەندی بە خاک سپێرراوە. به کانال خبری فرهنگی گزینگ بپیوندیم  https://t.me/gzeng لینک کانال.... مارا به دوستان خود معرفی کنید...  🟥 کانال گزینگ ⬅️ @Gzeng

«ع.ئازیز» کورتە ڕوونکردنەوەیەک لەسەر: «بەیتی خەلیل‌پاشا» خەلیل‌بەگ یان خەلیل‌پاشا کێ بوو؟ خلیل‌‌بەگ کوڕی میرزامەحموودپاشا(اشجع‌السلطنە) کوڕی یەزدانشێر حاجی حەسەن‌بەگی موکری باریکان کوڕی ئەردەشێربەگی باریکان(شێرسوڵتان‌بەگ) کوڕی میربەهرام بەگی موکری بابامیری کوڕی خەسرەوخان کوڕی فەڕوخ‌پاشا کوڕی کەیکاوس‌بەگ کوڕی بەهرام‌بەگ کوڕی جەنابی میر بوداق‌سوڵتانی موکری، حاکمی ساوجبڵاغ و میری ئیمارەتی موکریان. خەلیل‌‌بەگی موکری باریک لە کتێبێکی دەستنووس‌دا بە نیوی (فرّەای از نسل اردشیر) کە بە زمانی فارسی کۆن نووسراوە، بیرەوەرێکانی خۆی دەگێڕێتەوە کە لە سەرەتاکانی شەڕی جیهانی یەکەمدا لە ڕێکەوتی مانگی ذی‌الحجەی ۱۳۳۲ی کۆچی مانگی(خەزەڵوەری ۱۲۹۳ی هەتاوی)، نامەیەکی لە سوڵتان محەمەدپاشای عوسمانی بە دەست گەیشتووە کە بانگهێشتی کردووە بۆ ئیستانبووڵێ، لەو کتێبەدا دەڵێ: ”دوای خوێندنەوەی نامەکە وڵامم لە قەرەنیاغای مامەش نارد کە‌ من دەبێ بچمە ئیستانبووڵێ، هەتا من ئاگادارت نەکەمەوە هیچ کارێکی عەجوولانە مەکە، ئەگەر هەواڵم لێ ناردی ئینجا عەشایری مەنگوڕ و پیران و زەرزا ڕێک بخە و ئامادەیان بکە بۆ شەڕی ڕووسەکان هەتا من دەتانگەمێ.“ لە درێژەدا دەڵێ بارگەی سەفەرمان تێکنا و وێڕای بیست کەس لە برا و ئامۆزاکانم چووینه ئیستانبووڵ و دەگەڵ سوڵتان محەممەدپاشا دیمانەم کرد. سوڵتان کوتی میران، ڕاستە ئێمە لە ڕابردوودا کەم لوتفیمان دەگەڵ ئێوە هەبووە، بەڵام تاریفی شوجاعەت و ئازایەتی تۆم بیستووە و زۆر تامەزرۆ بووم کە دیمانەیەکم دەگەڵ تۆ هەبێ! خەلیل بەگ دەڵێ کە باسی زوڵم و زۆری و جینایەتی ڕووسەکانم بۆ کرد سوڵتان وێڕای ئەوەی کە لەقەبی پاشایی پێ‌بەخشیم و لەودەمەوە بووم بە (خەلیل‌پاشا)، نامەیەکی دامێ بچمە مووسڵێ دەگەڵ ئەرکان خەلیل‌پاشای عوسمانی(والی مووسڵ) ڕێک بکەوین و لەشکرێک ببەینە موکریان بۆ شەڕی عرووسان... خەلیل‌پاشا لە کتێبی «فرەای از نسل اردشیر»دا دەڵێ دوای چوار ڕۆژ مانەوە و حەسانەوە لە ئیستانبووڵ وەڕێکەوتین و بە دە ڕۆژان گەیشتینە مووسڵێ. نامەی سوڵتانم دا بە ئەرکان خەلیل‌پاشای عوسمانی و ئەویش لەشکرێکی ۱۰٫۰۰۰ کەسی تەیار کرد و بەرەو موکریان وەڕێ کەوتین... کاتێ دەگەنە موکریان لەشکرەکە دابەش دەکەن، خەلیل‌پاشای موکری بە سێ‌هەزار عەسکەری عوسمانی و هەروەها چەکدارەکانی موکری و  مامەش و مەنگوڕ و پیران و زەرزا وێڕای قەرەنیاغا و ڕەزاپاشای زەرزا دەڕۆن بۆ شەڕی عرووسان لە نێوچەی ورمێ. هەر لە لێواری گۆلی ورمێ‌وە تێکهەڵدەچن و عرووسان ڕەپاڵ دەنێن هەتا دە تەورێزێیان دەکەنەوە، (ڕەشەممەی ۱۲۹۳ هەتا سەرەتاکانی بەهاری۱۲۹٤ی هەتاوی). ئەرکان خەلیل‌پاشای عوسمانیش بە ۷۰۰۰ عەسکەرەوە بەرەو سابڵاغ دەڕوا و لەوێوە هێرش دەباتە سەر تەورێز و داگیری دەکات. دوای ماوەیەک لە شەڕی سۆفیانێ شکست دێنێ و تەورێز بەجێ دێڵێ و بەرەو ساوجبڵاغ دەگەڕێتەوە... خەلیل‌پاشا لە کتێبی (فرەای از نسل اردشیر)دا بە وردی باسی ئەو شەڕوشووڕانە و ڕووداو و کارەساتەکانی شەڕی جیهانی یەکەم و کۆمەڵکوژی خەڵکی سابڵاغ دەکات. هەر لەو کتێبەدا دەڵێ دوای ئەو شەڕانە ڕۆژێک چوومە شنۆیە بۆ سەردانی خزمانی زەرزا و برازاکانم کە ماڵیان لە نەڵیوانێ بوو، دەقی فارسییەکەی: «.... آنروز را در قریە سنگان بفراغت و استراحت نزد رئیس ایل زرزا ماندیم. از خان زرزا تقاضا نمودم کە چاپکی بجهت دعوت از برادرزادەهایم میرزا جلیل بیگ و میرزا خلیل بیگ پسران خانە بیگ کە در قریە نلیوان ملک رضاپاشای زرزا ساکن بودند، روانە دارد تا آنان را ملاقات نمودە و از احوالشان آگاە شوم و خان قاصدی را روانە نمود. بعداز چندی میرزا جلیل‌بیگ و میرزاخلیل‌بیگ نزد ما آمدند، آنان را در آغوش گرفتە و مصاحبە نمودم.......... در خلال صحبتهایمان میرزا جلیل از بندە تقاضا نمودند کە اجازە دهم بیتی در باب جنگهای من با روسها در نبرد عثمانیها و روسها بنام بیت خلیل‌پاشا بسراید، و بندە هم پذیرفتم و چنین کرد. و تا حال هم چند کرت این ابیات را برای بندە و دیگر کبیران ایل خواندە و سرودە است، خدایش راضی باد.» میرزا جەلیل خانەبەگی کە برازای خەلیل‌پاشا بووە ئەو بەیتەی بۆ داناوە و داوێتە حاجی برایمی برازای کە دەنگخۆش بووە، ئەو بەیتە بە دەنگ بڵێتەوە. حاجی برایم  کوڕی میرزا خەلیل‌بەگ کوڕی خانەبەگی برای خەلیل‌پاشا بووە. خەلیل‌پاشا ساڵی ۱۳۱۰ی هەتاوی لە نووسینی بیرەوەرێکانی لە کتێبی «فرّەای از نسل اردشیر» بووەتەوە و هەر لەو ساڵەدا میرزا ڕەحیم‌خانی کوڕی کە بە «خاندەڕەش» ناسراوە، کردۆتە جێنشینی خۆی بۆ سەرۆکایەتی بەگزادەکانی موکری محاڵی باریکان. هەر لە کۆتاییەکانی ئەو ساڵەدا خەلیل‌پاشا دونیای بێ‌بەقا بەجێ دەهێڵێت و کۆچیدوایی دەکات. کاناڵی: #کۆنەواری_کوردەواری🔻 🆔 @konewari_kurdewari

#Pdf 📃 تطور و تکوین معنایی واژه کُرد در منابع دوره اسلامی ✍ مدرس سعیدی،      غلامحسین زرگری نژاد 🔸 بر اساس یافته‌های این پژوهش واژه کُرد در اصل دلالت قومی داشته ، اما به سبب رواج و غلبه زندگی کوچ‌نشینی در میان کُردها و اشتهار آنها به این نوع شیوه معیشت، منابع گاهی اقوام کوچنشین دیگر را به کُردها تشبیه می‌کردند. در مواردی نیز ممکن بود این تشبیه با حذف « مشبّه» اصلی صورت گیرد و لفظ کُرد به تنهایی برای اشاره به اقوام کوچ‌نشین به کار برده شود. برای مثال گزاره « در منطقه الف قوم ب که مانند کردها کوچنشین هستند، زندگی می‌کنند » با حذف مشبّه به این صورت در می‌آمد: « در منطقه الف کُردهای کوچنشین زندگی می‌کنند»... 📗 مجله تاریخ ایران ، شماره ۲۱، زمستان ۱۳۹۵- بهار ۱۳۹۶ https://t.me/kurdokurdistan

سخنرانی دکتر سید هاشم آقاجری_بخش اول در نشست تاریخ خرد به مثابه رهیافت روش شناختی @tarbiatmodaresunihistory

گۆڤاری نووسەری کورد لە هەولێر، کە زمانحاڵی یەکێتی نووسەرانی کوردە، ئامادەی وەرگرتن و چاپ و بڵاوکردنەوەی بەرهەمی شاعیران و نووسەرانی ڕۆژهەڵاتە. بۆیە داواتان لێدەکەین ئەگەر پێتان خۆشە بەرهەمەکانتان لەو گۆڤارەدا چاپ و بڵاو بکرێتەوە، شێعر، چیرۆک، لێکۆڵینەوەی ئەدەبی و هەرچەشنە بابەت و بەرهەمێکی پێوەندیدارتان هەیە، لە ڕێگەی واتساپ و تێلێگرامەوە بنێرن بۆمان . تێبینی: 🔹بەرهەمەکان پێشتر لە گۆڤارەکانی دیکەدا چاپ نەکرابێت. 🔹 بەرهەمەکان بە تەختەکلیل و فۆنتی کوردی تایپ بکرێت و بە فایلی وۆرد بنێردرێت. ✍نوێنەری گۆڤاری نووسەری کورد لە ڕۆژهەڵات  ــ  خالید ئەمانی ژمارەی پێوەندی: 09183778595 @jihani_hest

می‌گویند ادموند هیلاری(اولین فاتح اورست) پس از اولین تلاش ناموفقش برای صعود چنین گفت: من برمی‌گردم و بالاخره تو را فتح می‌کنم؛ تو به عنوان یک کوه نمی‌توانی رشد کنی، اما من یک آدمم و می‌توانم 🗓 @Tarikh_Fouri

محمد ماملی و مشهدی محمدِ تارنواز؛ نوای روح یگانه آذربایجان و کردستان محمد ماملی (۱۳۰۲–۱۳۷۷)، خواننده اسطوره‌ای کرد و یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فرهنگ و هنر کردستان، با صدای سحرانگیز، ترانه‌های سوزناک و نغمه‌های عاشقانه‌اش جایگاهی ماندگار در حافظه موسیقایی کردها یافته است. آواز او از دل گنجینه غنی موسیقی کردی برآمد و هم‌زمان، روایتگر رنج‌ها، امیدها و خاطره جمعی کردها در سده پرحادثه بیستم بود. در بیشتر ترانه‌های محمد ماملی، نوای سوزناک تار و کمانچه به گوش می‌رسد؛ دو سازی که به بخش جدایی‌ناپذیر آثار ماندگار او تبدیل شده‌اند. تار را مشهدی محمد و کمانچه را هنرمندی به نام اسلام می‌نواخت. مشهدی محمد ــ که متأسفانه نام خانوادگی او امروز در دست نیست ــ انسانی آرام، متین و در عین حال نوازنده‌ای چیره‌دست و استادی کم‌نظیر در هنر تارنوازی بود. در این فایل صوتی که برای نخستین بار منتشر می‌شود، محمد ماملی مقامی را اجرا می‌کند و مشهدی محمد نیز هم‌زمان با نوازندگی تار، به زبان آذری (ترکی) و در یکی از مقام‌های موسیقی آذربایجان با او هم‌آواز می‌شود. تا آنجا که امروز می‌دانیم، این تنها یادگار صوتی شناخته‌شده‌ای است که از این هنرمند توانای آذری بر جای مانده است. همین چند دقیقه صدا و ساز، نشان می‌دهد که مشهدی محمد تنها یک نوازنده تار نبود؛ او با سنت موسیقی مقامی آذربایجان آشنایی عمیق داشت و سال‌ها در این مکتب بالیده بود. از دیشب که صدای او و نوای تارش را شنیدم، پرسشی آمیخته به اندوه و حسرت رهایم نمی‌کند: مشهدی محمد که بود؟ این هنرمند بزرگ چرا قدر ندید و چرا نامش در غبار فراموشی گم شد؟ این فرزند ساوالان، وارث سنت عاشیق‌ها و بزرگان موسیقی مقامی آذربایجان، چگونه سر از کردستان درآورد و بخش بزرگی از عمر خود را وقف موسیقی کردی کرد؟ فرزند سبلان، آراز و ارسباران، از دیاری که نام‌هایی چون ستارخان، باقرخان و شیخ محمد خیابانی را در حافظه تاریخی خود دارد، چگونه در گوشه‌ای از قلب بزرگش مهر کردها و کردستان را جای داد؟ آیا او یکی از همان زحمتکشان آذربایجانی بود که در پی بحران‌های معیشتی و تنگدستیِ اواخر دهه ۱۳۲۰، آن‌گونه که محمد مالجو در کتاب کوچ در پی کار و نان روایت می‌کند، در جست‌وجوی کار و نان راهی مهاباد شد و سرانجام مهمان همیشگی دل‌های مردم این شهر گشت؟ یا سرگذشت دیگری او را به مهاباد کشاند و همشهری محمد ماملی ساخت؟ شاید هیچ‌گاه پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها نیابیم. اما آنچه امروز در اختیار ماست، صدای آسمانی مشهدی محمد و نوای افسونگر تار اوست؛ نوایی که از مرزهای مصنوعی و ایدئولوژی‌زده هویت‌ها عبور می‌کند و یادآور می‌شود که موسیقی، زبان مشترک انسان‌هاست و پیوندهای تاریخی و فرهنگی کردها و ترک‌ها بسیار عمیق‌تر از روایت‌هایی است که افراط‌گرایان قومی تاریخ‌نخوانده‌ی  کم‌مایه می‌کوشند به جامعه القا کنند. #صلاح_الدین_خدیو @sharname1

یوسف برازی🌷 یکی از آهنگ های نوستالژی که قبل از انقلاب نیز به عنوان سرود ملی پخش می شد سرود ای ایران با صدای استاد غلامحسین بنان،شعر حسین گل گلاب و آهنگ روح الله خالقی  بوده سال ساخت واجرای آن را ۱۳۲۳درج کرده اند اما شواهد نشان می دهد این آهنگ دو سال قبل از این تاریخ با شعر کردی کورمانجی توسط یوسف علی شیخ معروف به یوسف برازی شاعر،خواننده و نویسنده کرد اهل کوبانی سروده و خوانده شده است. یوسف برازی در شعر بی بهار تخلص می کرد ودر جریان نسل کشی عثمانی ها در ۷سالگی از کوبانی به حلب و سپس در شهر سرکانی ساکن شد او به خاطر سرودن شعرهای حماسی کردی بارها زندانی و شکنجه شد. اما بدون شک زیبا ترین اثر او همین شعر ولات می باشد . س؛ئاویەر بان خەنەق وەرگیراو🌹 👇🌹👇 @gawrkayati

وضع عيال کارگر در دوره ی قاجار کارگر ایرانی بطور کلی مردی عیال‌وار است، اگر ناچار باشد برای یافتن کاری از دهکده زادگاه خود بجائی دور برود معمولاً زنش را همراه نمی برد. اگر زن او صاحب فرزندان باشد برای کار از خانه بیرون نمی رود ولی اگر بی اولاد باشد غالباً در خانه مرد متشخص خدمتکار می شود. زن یک کارگر ایرانی با آنکه بندرت در مزرعه بکار می پردازد تا حدودی قادر است در تحصیل نان خانواده شوهر خود کمک برساند می تواند بدوخت و دوز لباس، وصله کردن یا شستن آن بپردازد و می تواند وقت بیکاری را برای بافتن پارچه کتانی یا به‌طرق متعدد دیگر صرف کند، لباس او و اطفالش اگر داشته باشد به هیچ وجه گران نیست شوهرش سالی فقط یک دست لباس می پوشد... منبع: تاریخ ایران دورهٔ قاجاریّه، رابرت گرانت واتسون، ترجمه ع. وحید مازندرانی، ص۲۹ مطالب تاریخی