پنجره‌ای به ترانه‌خانه دیروز

سلام به همه همراهان خوب ِ کانال مدتی نبودیم به دلایل واضح! حالا به لطف محبت و انرژی شما برگشتیم. امیدواریم لایق ِ لطف شما باشیم. 😊❤️

بابک بیات، مانی (فرزند از دست رفته‌ی بابک بیات) و شهرام دانش در مراسم ازدواج شهرام دانش لابی هتل پلازا دهم فروردین ماه سال ۱۳۵۷ @archivetaraneh

ملودی: بابک بیات کلام: ایرج جنتی عطائی تنظیم و ارکستراسیون: اریک صدا: عارف انتشار: ۱۳۵۴ @archivetaraneh

مادربزرگ... سال ۱۳۵۴،سال ِ میلاد دوباره‌ی «عارف»، خواننده‌ی پیشرو و پرقدرت، در عرصه‌ی موزیک پاپ ایران بود. «عارف» سال ۵۳ دریافت که نه ملودی‌های جهانبخش پازوکی و همایون خرم میان نسل جوان پرشور طرفدار دارد و نه مضامین سرخوشانه، پند و اندرزگونه در باب جوانی و پیری و دم غنیمت شمردن! رستاخیز دوباره عارف با انتخاب دو آهنگساز جوان و نسبتا گمنام برای همکاری در آن سال همراه بود: سیاوش قمیشی و بابک بیات. البته بابک بیات پیش از این ترانه «غریبه» یا «ای خدا حرفی بزن» را برای عارف ساخته بود که در سال ۱۳۵۱ به روی فیلمی به همین نام پخش شد. در سال ۵۴، عارف فقط از قمیشی و بیات خواند: قصه گل و تگرگ، باغ بارون زده، عشق، نور و آینه و صدا، ای رسیده از راه از قمیشی و پرنده مهاجر و تپش (۱۳۵۳)، همشهری قدیمی و مادربزرگ از بیات و اینگونه عارف به روز شد. در این پست، ترانه «مادربزرگ» را بار دیگر می‌شنویم با همان ملودی‌های عاشقانه-حماسی بیات و تعابیر زیبا و تصویرسازی‌های باشکوه ِ «ایرج جنتی عطائی». یکی از قدرتمندترین اجراهای عارف که ارکستراسیون زیبای «اریک آرکانت» فرانسوی هم آن‌ها را همراهی می‌کند. کلام از روزگار خوش و معصومانه‌ی شاعر می‌گوید که در جهان قصه‌های مادربزرگ می‌گذشت. جهانی که در سال‌های بعد دود شده و به آسمان رفته بود. #عارف #بابک_بیات #ایرج_جنتی_عطائی #اریک @archivetaraneh

عارف در میانه‌ی دهه‌ی پنجاه @archivetaraneh

این دو ترانه‌، «تردید» و «غریبانه»، ماحصل روزهای همکاری «شماعی زاده» است با «بتی». آشنائی این دو به واسطه «سعید دبیری»، ترانه‌سرا و همسر بتی در آن ایام، در کاباره اتفاق افتاد و شماعی زاده تا انقلاب سه ترانه برای صدای «بتی» ساخت. ترانه سوم،«ونوس» است. «تردید» را با اوورتور زیبا و پر انرژی «منوچهر چشم آذر» به خاطر خواهیم داشت و تلفیق درست و دقیق ملودی و کلام و تنظیم و البته صدا و ژوست‌خوانی ِ بتی... @archivetaraneh

غریبانه ملودی: حسن شماعی زاده کلام: سعید دبیری تنظیم و ارکستراسیون: منوچهر چشم آذر صدا: بتی ضبط و انتشار: ۱۳۵۷ خورشیدی @archivetaraneh

تردید ملودی: حسن شماعی زاده کلام: منصور تهرانی تنظیم و ارکستراسیون: منوچهر چشم آذر صدا: بتی ضبط و انتشار: ۱۳۵۶ خورشیدی @archivetaraneh

شماعی زاده و بتی... زمستان برفی ِ تهران در سال ۱۳۵۵ @archivetaraneh

🟦از تو‌تنها شدم(۵): 🔹 وُکال : 🔹تحلیل: سیمین غانم در زمان‌نگارش این جستار، ۸۱ ساله است ولی از ۲۴ سالگی فعالیت رسمی خود را شروع کرد. «از تو‌ تنها شدم» را زمانی اجرا کرد که ۳۱ ساله بود و در هفتمین سال از فعالیت رسمی هنری خود به سر می‌بُرد. صدای او یک‌صدای نسبتاً کمیاب زنانه در محدوده‌ی کنترآلتو است. حجم بالا، قدرت قابل توجه، اوج و حضیض‌های کنترل شده، نتهای ژوست، آثار دانش‌آموختگی هنری و حس متناسب با کلام، از مشخصه‌های برجسته‌ی صدای اوست. وایبریشنها در: گلدون من- تا دلم- رنگین‌کمون- باد از سر- ایوون من- گل‌خورشید- شاخه‌های بید با بسامد بالا وجود دارند و کم‌نظیرند. مشخصاً در تنظیم منفردزاده، خواننده، دوباره کار را اجرا کرده به دلیل اینکه در برخی از جملات، تحریرهای متفاوتی را در دو اجرا، شاهد هستیم. 🔹نقد: نقدهای زیادی به هر دو اجرا در خصوص وُکال وارد هست که غالباً در هر دو اجرا به شکل یکسان تکرار شده‌اند و در این‌جا با ملاک قرار گرفتن تنظیم شهبازیان بخشی از آنها را ذکر می‌کنیم: ۱- تلفظ «خارشید» به جای «خورشید» ۲- تلفظ «درّی» به جای «درّه» ۳- تلفظ «بررررکه» به جای «برکه» ۴- تلفظ « دوستارررره» به جای «دو ستاره» ۵-جلو زدن از ریتم در«وقتی که ماتم میاد» ۶-تلفظ مبهم انتهای کلمه‌ی «داغ» و «باغ» به نحوی که بیشتر «داد» و «باد» شنیده می‌شوند. ۷-تلفظ «اَس تو تنها» به جای «اَز تو تنها» ۸-جلو زدن از ریتم در دومین کورس(گل هر آرزو) ۹-تلفظ «رررودخونه» به جای رودخونه @archivetaraneh

۵- در قسمت اوج(ورس چهارم)، جواب‌آوازها یا در اصطلاح کال‌اند‌ریسپانس‌ هایی که با دو خط فلوت (با فاصله‌ی سوم از یکدیگر) نوشته شده‌اند، با شدت صدای وُکال هم دسی‌بل نیستند و با شدتی بیشتر از روند اصلی کار، شنیده می‌شوند که این نشانه‌ی کم‌دقتی در هنگام‌ میکس است. ۶- در ورس پنجم، در انتهای بیت اول( ….گل از گل باغ) و‌ همچنین انتهای بیت دوم (….شقایق از داغ) یک‌ میزان اضافی در نظر گرفته شده که به همین دلیل، خواننده کشش بیشتری برای کلمات «باغ» و «داغ» درنظر گرفته در حالی‌که لزومی برای ایجاد آن نبود کمااینکه در تنظیم شهبازیان، چنین چیزی دیده نمی‌شود. ۷- ریتم صرفاً با تومبا و ماراکاس نواخته شده و‌ درامز وجود ندارد. ضمن‌اینکه نظم خاصی در جملات پرکاشن وجود ندارد (خصوصاً ماراکاس) وجود ندارد و نوازنده‌ی آن، عملاً بداهه‌نوازی کرده است. ۸- تأخیر در شروع برخی موتیف‌ها در سازهای بادی چوبی‌ که روی ضرب سوم و پنجم خصوصاً در میزان اول و‌ دوم کار(اورتور) که با یک چنگ تأخیر نواخته شده است. @archivetaraneh

سیمین غانم دهه پنجاه خورشیدی @archivetaraneh

🟦از تو تنها شدم(۴) 🔹تنظیم : این اثر دارای دو‌ تنظیم مختلف با دو ژانر کاملاً متفاوت است. اولی توسط خود آهنگساز (زنده‌نام فریدون شهبازیان) در سال ۱۳۵۳ تنظیم شده که تنظیم اصلی و رایج این اثر محسوب می‌شود و دومی توسط اسفندیار منفردزاده در سال ۱۳۵۴ بازتنظیم شده که نسخه‌ی غیر‌رایج این کار محسوب می‌شود. 🔹الف- تنظیم شهبازیان: 🔹تحلیل: بسیار ساده و خلوت است. حتی برخی معتقدند این، نسخه‌ی اتود کار بوده که نهایتاً به عنوان نسخه‌ی اصلی، ریلیز شده است. سازهای به کار رفته عبارت است از گیتار اسپنیش ۱(آکورد آرپژ) گیتار اسپنیش ۲ (ملودی)، درامز. همانگونه که در بخش ملودی گفته شد، فاقد اورتور و‌ میدل‌تور هست و کار صرفاً با دو‌میزان آرپژ سل‌مینور، آغاز می‌شود و خواننده از ضرب سوم میزان سوم شروع می‌کند. درامز از بیت دوم ( گل شب بو….) وارد می‌شود و همزمان، گیتار۲ ملودیهای ایمپرووایز را می‌نوازد. در برخی از جواب‌آوازها، گیتار۲ بسیار ماهرانه عمل کرده است. خصوصاً بعد از «اگه باد از سر…» و بعد از «اما گل مهتاب» که به شکل کنترپوئن گلیساندو نواخته شده، جذابیت کار بارز است. مابین ورس ۳ و ۴، خط ملودی کورس، با گیتار نواخته می‌شود و سپس خط اوج، با همان فضاسازی در تنظیم ادامه داده می‌شود و نهایتاً یک بار دیگر کورس خوانده می‌شود و ریتم ناگهان کند می‌شود (ریتارداندو) و از حرکت باز می‌ایستد و کار تمام‌ می‌شود. البته گیتار ۱ در حال نواختن آکورد Gm9 است اما به سرعت فِید می‌شود. آکوردهای به‌کار رفته در این تنظیم شامل ۹ آکورد بسیار ساده هستند . Gm G7 F Eb D D7 Bb Cm Gm9 🔹نقد: ۱- پاساژ بی‌مناسبت درامز در «رفته از رنگ و بو» ۲- کیک زودهنگام درامز در ابتدای ورس سوم(گل گدون من) ۲- اوپن‌های‌هت بی‌مناسبت درامز در «دو ستاره کم میاد» ۳- آکورد نابه‌جای ره‌ماژور توسط گیتار ۱ بعد از «شقایق از داغ» که با ایمپرووایز گیتار۲ که آکورد سل‌مینور را دنبال می‌کند، تداخل و ناهمخوانی داشته و تداخل واضحی به لحاظ شنیداری دارد و این تداخل تا لحظه‌ی شروع کورس پایانی(گل گلدون‌من) ادامه می‌یابد. به عبارتی دیگر، یک میزان استمرار دارد. ۴- پاساژ بی‌مناسبت درامز در «ماه ایوون من» در کورس پایانی( کورس۲) 🔹ب- تنظیم منفردزاده: 🔹تحلیل: نسخه‌ای که از تنظیم اسفندیار منفردزاده در اختیار است از چند بُعد دارای مزایا و معایبی است. مزایا: ۱- از نظر صدابرداری دارای کیفیت بالاتری نسبت به نسخه‌ی شهبازیان است که ممکن است به دلیل جدیدتر بودن امکانات ضبط و آرشیو صدا باشد. ۲- خروجی تمیزتر و منظم‌تری دارد و ۴ نکته‌ای را که در نقد تنظیم شهبازیان برشمردیم شامل نمی‌شو‌د. ۳- از آکوردهای پیچیده‌تر و حرفه‌ای‌تری در تنظیم استفاده شده و مشخصاً هارمونی گسترده‌تری را در بطن خود دارد. علاوه بر آکوردهایی که در بالا ذکر شد این آکوردها نیز قابل ذکر هستند: Daug Ab Dm که البته Ab از مُد فریجین گرفته شده و در این مُد ادغام شده است. 🔹معایب: ۱- به دلیل اینکه نسخه‌ی دوم این اثر تلقی می‌شود، عملاً مورد استقبال مخاطب عام قرار نگرفته است و مردم با نسخه‌ی اولیه که در ذهن‌شان جا افتاده است، ارتباط بیشتری به لحاظ شنیداری دارند و به نوعی با هارمونی این تنظیم، غریبه‌اند. ۲- آکوردگذاری متفاوت با نسخه‌ی شهبازیان در عین حال که ملودی و‌ گام و ریتم، معادل همان نسخه‌ی قبلی است. این‌ مسئله باعث می‌شود مخاطب به محض شنیدن ملودی، خواه‌ناخواه همان آکوردهای شهبازیان در ذهنش تداعی شود و از شنیدن هارمونی جدید، (ولو هارمونی منظم‌تر و علمی‌تر) احساس ناخوشایندی را تجربه نماید و ذهنش بی‌اختیار در جستجوی همان هارمونی قبلی قرار گیرد. لذا ارجح بود اسفندیار منفردزاده، ریتم را نیز تغییر می‌داد تا فضایی متفاوت خلق شود تا در این فضای جدید، آکوردهای نوینی را جایگزین نماید. ۳- استفاده از سازهای بادی چوبی به شکل اغراق‌آمیزی در طول کار، تناسبی با شعر لطیف این اثر ندارد. و خصوصاً نتهای کشیده‌ی کلارینت ۱ و ۲ در زیر صدای خواننده، در طول کار در بسیاری از موتیفها، نه تنها جذابیتی برای شنونده ندارد بلکه به نوعی آزاردهنده است. در واقع منفردزاده، به نوعی وظایف سازهای زهی را به بادی‌های چوبی واگذار کرده است که جایگزینی مناسبی به لحاظ داینامیک و‌ رنگ صوتی نیست. ۴- اورتور ناتمام که در ابتدای کار با فلوت نواخته شده فقط شش نت اول ملودی وُکال ( گل گلدون‌ من) را بعد از دو میزان گیتار آرپژ می‌نوازد که مشخص نیست این کار به چه دلیلی انجام شده است. لذا این کار، نه تنها اورتور محسوب نمی‌شود بله یک موتیف اضافی نیمه‌تمام از نظر شنونده به حساب می‌آید. @archivetaraneh

فریدون شهبازیان @archivetaraneh

🟦از تو‌تنها شدم(۳) 🔹ملودی: 🔹مشخصات: ریتم: ۶/۸ آهسته گام: سل مینور تئوریک و ملودیک وسعت ملودی: ۸ پرده( دو پرده بیش از یک اکتاو) نت حضیض: فادیز۴( F#4) نت اوج: سی‌بمول‌۵(Bb5) 🔹تحلیل ملودی: فریدون شهبازیان در ۳۳ سالگی این اثر را تولید و‌ تنظیم کرد و از آنجا که سالها، همکاری تنگاتنگی با کانون پرورش فکری کودکان و‌ نوجوانان داشت، رد پایی از ژانر موسیقی کودکان و نوجوانان، در این اثر به چشم می‌خورد که با ژانر کلامی ترانه نیز هماهنگ است و به نوعی، یک هم‌افزایی تأثیرگذار را ایجاد نموده است. برای این اثر، اورتوری ساخته نشده و ملودی وُکال از ضرب سوم‌ میزان سوم شروع می‌شود. در ورس اول ملودی بر پایه‌ی آرپژ آکورد سل‌مینور، آغاز می‌شود: گُ لِ گُل ( ره سی‌بمول سل) ملودی مصرع دوم روی درجه‌ی سوم می‌ایستد. ملودی مصرع سوم با اول یکسان است و ملودی مصرع چهارم روی نت تونال گام (سل) توقف می‌کند. در نیمه‌ی اول ورس دوم (گوشه‌ی آسمون…)به درجه‌ی چهارم و پنجم صعود می‌کند و روی پنجم توقف می‌کند. در نیمه‌ی دوم ( اگه باد از سر…) به درجه‌ی ششم صعود می‌کند و با یک شیب ملایم به تونال بر می‌گردد. در ورس سوم(کورس) مجدداً موتیف یکمِ ورس اول را شاهد هستیم ( گل گدون من…) که به لحاظ تشابه مصراع اولِ ورس اول ( گل گلدون من) با مصراع اول ورس سوم(کورس)، روی بخش دوم همین مصراع( دو نِ من)، در کورس، کمی اوج می‌گیرد که با ورس اول، از نظر ملودی، کاملاً یکسان نباشد. در فرود ( چو ماهی از آب) با اشاره به فادیز( به جای فا) گام را از حالت سل مینور تئوریک تبدیل به سل‌مینور ملودیک می‌شود در نیمه‌ی دوم کورس، ( گل صد آرزو…) همه‌چیز مثل نیمه‌ی اول همین بخش تکرار می‌شود. در مجموع، فریدون شهبازیان برای نوشتن ملودی کورس، از توالی چهارم‌ها استفاده کرده است. پس از کورس، یک ملودی بریج گنجانده شده که همان خط ملودی کورس است و ملودی جدیدی نیست. در ورس چهارم(اوج) برگشت به گام سل‌مینور تئوریک اتفاق می‌افتد. با اشاره به درجه‌ی دهم گام (آسمون) و توقف روی درجه‌ی هشتم(آبی می‌شه)، بازهم عناصر آرپژ آکورد سل‌مینور، این‌بار به شکل معکوس دوم (ره سل سی‌بمول) روی کلمات «آ سِ مون» را می‌شنویم. در ادامه، ملودی به درجه‌ی هفتم (اما گل خورشید)، سپس ششم (رو شاخه‌های بید)، و بعد از آن چهارم و پنجم(دلش می‌گیره)نزول می‌کند. همین توالی در نیمه‌ی دوم این ورس( دره مهتابی می‌شه…) تکرار می‌شود. ورس پنجم، به عنوان بریج عمل می‌کند( تو که دست تکون میدی…). مابین اوج و کورس دوم جای گرفته و‌ تقریباً زیباترین ورس این اثر به لحاظ ملودی است. شامل دو‌ نیمه است که به خوبی ابیات سه مصراعی را به لحاظ ملودی پوشش می‌دهد. نیمه‌ی اول به درجه‌ی پنجم و نیمه‌ی دوم به درجه‌ی یکم گام منتهی می‌شود. تا می‌رسیم به ورس ششم که تکرار ورس سوم (کورس) است. در مجموع یک ملودی لطیف و گوش‌نواز را شاهد هستیم که تقریباً هر سلیقه‌ای را جذب می‌نماید و همین ویژگی موجب شده تا اکثر هم‌وطنان ما این ملودی را در ذهن داشته باشند و‌ از زمزمه‌کردن آن لذت ببرند. 🔹نقد ملودی: ۱- فقدان اورتور: در ابتدای کار فقط دو‌میزان صدای آرپژ گیتار شنیده می‌شود. ۲- تکراری بودن ملودی بریج: که بعد از کورس، عیناً خط ملودی کورس را در این قسمت به عنوان بریج می‌شنویم. ۳- فقدان مدولاسیون: هیچ‌گونه تغییر گام در طول اثر، به جشم نمی‌خورد. @archivetaraneh

گفتگوی سیمین غانم و اردلان سرفراز به تاریخ ۱۶ مرداد ۱۳۵۳ @archivetaraneh

«گل گلدون من ، ماه ایوون من» و بلافاصله، استثنائی‌ترین تعبیر خود را در این ترانه به کار می‌برد: «از تو تنها شدم، چو ماهی از آب» مقصود شاعر از بیان این واژه‌ها، این است که تنها ماندن در فراق او به مانند دور شدن ماهی از آب است که حیات‌ش تحت تأثیر این دوری در خطر قرار می‌گیرد. قسمت اوج (ورس چهارم) اوج غمزدگی در لابلای واژه‌ها فریاد می‌شود؛ خورشید هم در آسمان آبی دلش می‌گیرد. حتی در لحظه‌ای که زندگی به ظاهر رویایی است(دره مهتابی می‌شه) گل مهتاب(نمادی از آرزو) از برکه‌های خواب(استعاره‌ای از دنیای رویاها) فراتر نمی‌رود. به عبارتی‌ دیگر، آرزوها و رویاها از سطح خیال فراتر نمی‌روند و هیچگاه به واقعیت تبدیل نمی‌شوند. در قسمت فرود(ورس پنجم) به تأثیر اعجازگونه‌ی معشوق اشاره دارد که با کوچکترین حرکتی میتواند ستاره‌های خاموش را زنده کند و گیاهان مرده را احیاء کند: (تو که دست تکون میدی به ستاره جون میدی می‌شکفه گل از گلِ باغ) در بیت دوم همین ورس، چشمان معشوق را به‌مانند ستاره‌ می‌بیند به‌نحوی که وقتی چشمهایش بسته می‌شوند، دو ستاره از ستارگان این جهان کم می‌شوند و در سوک این خاموشی، گلهای شقایق که نماد زخم عشق‌اند، می‌سوزند و خاکستر می‌شوند.(وقتی چشمات هم میاد دو ستاره کم میاد می‌سوزه شقایق از داغ) 🔹نقد ترانه: به رغم شهرتی که این ترانه دارد، از ادبیات برجسته‌ای برخوردار نیست و نقدهای زیر بر این شعر وارد است: ۱- به نظر می‌رسد فرهاد شیبانی در تله‌ی اوزان متغیر و عجیب این ترانه، گیر کرده و هدف اصلی خود را صرفاً رعایت وزن ترانه در نظر گرفته و برای انتقال بهینه‌ی سوژه‌ی اصلی اثر، هزینه‌ی ذهنی زیادی را به لحاظ ادبی صرف نکرده است. به عنوان‌ نمونه در برخی از عبارات، منظور شاعر، دقیقاً مشخص نیست و نیاز به توضیح و تفسیر دارد. مثلاً در : «من شدم رودخونه دلم یه مرداب» «دو ستاره کم‌ می‌آد» «چو‌ ماهی از آب» «از برکه های خواب بالا نمیره» البته فرهاد شیبانی در ترانه‌های معروفی نقش ایفا کرده که این نقایص در آن ترانه‌ها ملموس نیست. آثاری همچون: نازی نازکن (با صدای ابی) تنگنا(باصدای فریدون فروغی) باد و بیشه(با صدای ابی) گریه(با صدای گیتی پاشایی) من همینم(با صدای مرجان) سیب (باصدای سیمین غانم) که البته خودمانی‌بودن کلام و‌استفاده از اِلِمان‌های بسیار ساده در تمام این آثار، یک وجه ثابت است. مشخصه‌ای که در ژانر شعر کودکان نیز، به عنوان یک اصل ثابت، متداول است. ۲- تضاد تصویری و معنایی در «گوشه‌ی آسمون پرِ رنگین کمون من مثِ تاریکی تو مثلِ مهتاب» که در مصراع اول از روشنایی روز، تصویر می‌سازد و در مصراع دوم از تاریکی شب. این تضاد سبب می‌شود تا مصراع دوم در ادامه‌ی مصراع اول، معنا نشود. ۳- اصطلاح «گل هر آرزو» که مشخص نیست منظور شاعر از به کار بردن این عبارت چیست. زیر همه‌ی آرزوها ممکن است جزء آرزوهای خوب نباشند و درنظرگرفتن یک گل برای همه‌ی آرزوها، نامأنوس می‌نماید. اگر به جای آن، واژه‌ی «باغچه‌ی آرزو» به کار می‌رفت، مصداق و مفهوم ملموس‌تری حادث می‌گردید. @archivetaraneh

بعد از تشبیه معشوق به گل، در قسمتی که از تضاد نور و ظلمت حرف می‌زند، دومین تشبیه خود را در خصوص معشوق به کار می‌برد و عبارت« مهتاب» را در «من مث تاریکی تو مثل مهتاب» در مورد او بیان می‌کند. در کورس، این دو‌ تشبیه را در هم می‌آمیزد و می‌گوید: @archivetaraneh

🟦از تو‌ تنها شدم(۲) 🔹متن ترانه: گلِ گلدونِ من شکسته در باد تو بیا تا دلم نکرده فریاد گلِ شب بو دیگه شب بو نمیده کی گلِ شب بو رو‌ از شاخه چیده گوشه‌ی آسمون پرِ رنگین کمون من مثِ تاریکی تو مثلِ مهتاب اگه باد از سرِ زلفِ تو نگذره من میرم گم میشم تو جنگلِ خواب گلِ گلدونِ من ماهِ ایونِ من از تو تنها شدم چو ماهی از آب گلِ هر آرزو رفته از رنگ و بو من شدم رودخونه دلم یه مرداب آسمون آبی میشه اما گلِ خورشید رو شاخه های بید دلش می گیره دره مهتابی میشه اما گلِ مهتاب از برکه های خواب بالا نمیره تو که دست تکون میدی به ستاره جون میدی می‌شکفه گل از گلِ باغ وقتی چشمات هم میاد دو ستاره کم میاد می‌سوزه شقایق از داغ گلِ گلدونِ من ماهِ ایونِ من از تو تنها شدم چو ماهی از آب گلِ هر آرزو رفته از رنگ و بو من شدم رودخونه دلم یه مرداب 🔹اوزان ترانه: ترانه از وزن‌های عروضی رایج تبعیت نمی‌کند و در طول کار، به طور مدام در حال تغییر وزن هست. همین موضوع نشان می‌دهد که ابتدا ملودی در اختیار فرهاد شیبانی قرار گرفته و او این ترانه را بر اساس ملودی سروده است و به همین دلیل اوزان متغیری را در طول کار شاهد هستیم. اتفاقاً یکی از رازهای موفقیت این اثر، که آن را از سایر آثار متمایز می‌سازد همین ویژگی است. در ورس اول از « گل گلدون من…تا …از شاخه چیده»، هر مصراع دارای دو قطعه‌ی مجزا از هم است که اولی ۶هجایی و دومی ۵هجایی است. «گل گلدون من» (فعلاتُن فعول) که ۶هجایی است و «شکسته در باد» ( مفاعلن فع)که ۵هجا دارد. در ورس دوم « گوشه‌ی آسمون….. تا ….جنگل خواب» هر مصراع از دو قطعه‌ی ۶ هجایی تشکیل شده است: «گوشه‌ی آسمون»(فعلاتن فعول) «پر رنگین‌کمون»(فعلاتن فعول)….الی آخر در ورس سوم که همان ترجیع‌بند یا کورس است، ( گل گلدون‌ من ماه ایوون من….تا…. دلم یه مرداب) سه قطعه‌ی ۶ هجایی و یک قطعه‌ی ۵ هجایی ( چو ماهی از آب و دلم یه مرداب) در انتهای هر بیت دیده می‌شود. در ورس چهارم که اوج کار در نظر گرفته شده است باز هم شاهد وزن نوینی هستیم . مصراع اول در قالب یک قطعه‌ی ۷ هجایی (آسمون آبی میشه) و ۵ هجایی (اما گل خورشید) نشان داده می‌شوند و در مصراع دوم، دو‌قطعه‌ی ۶ هجایی (رو شاخه های بید) و ۵ هجایی (دلش می‌گیره) را شاهدیم. همین روند در بیت دوم اوج(دره مهتابی ….. تا ….بالا نمیره) تکرار می‌شود (قطعات به ترتیب از راست به چپ: ۷-۵-۶-۵ هجایی) در ورس پنجم (فرود) شاهد بیتی هستیم که بر خلاف اشعار رایج که دو‌مصراع دارند، شامل سه مصراع است: مصراع اول ۷ هجا(تو که دست تکون میدی)، مصراع دوم ۷ هجا ( به ستاره جون میدی) و مصراع سوم‌ ۸ هجا( می‌شکفه گل از گل باد) و عیناً همین مدل، در بیت بعدی( وقتی چشمات هم می‌آد….) تکرار می‌شود. مدل قافیه در این ابیات، در انتهای مصراع‌های اول دوم هر بیت است ( تکون میدی ….. ره جون میدی) و مصراع سوم با مصراع نظیر خود در بیت بعد هم قافیه است (گل از گل باغ …. شقایق از داغ) نظیر این ابیات سه مصراعی در ترانه‌ی «نفس» با صدای خانم گوگوش و ترانه‌سرایی شهیار قنبری دیده می‌شود: اگه حتی بین ما فاصله یک نفسه نفس منو بگیر برای یکی شدن. اگه مرگ من بسه نفس منو بگیر که البته در اینجا الگوی قافیه سازی فرق می‌کند و مصراع سوم به کلی ردیف تلقی می‌شود. سپس شاهد تکرار ورس سوم یا همان کورس هستیم که ورس ششم این اثر تلقی می‌گردد. 🔹تحلیل ترانه: این آهنگ به بیان تجربه عمیق تنهایی می‌پردازد که پس از جدایی از محبوب به وجود آمده است. در شعر، گوینده با حالتی از غم و یأس صحبت می‌کند و نشان می‌دهد که عشق او تا چه اندازه وجودش را تحت تأثیر قرار داده است. او اشاره می‌کند که با از دست دادن معشوق، خود را تنها و جدا افتاده احساس می‌کند و این جدایی منجر به نوعی خلأ عاطفی در زندگی او شده است. شاعر از عشق، تنهایی، دلتنگی و جدایی سخن رانده است. کلام، سرشار از حس اندوه و بی‌قراری است که ناشی از دوری یا فقدان معشوق است. در متن این ترانه، شاعر، معشوق خود را به گُلی تشبیه می‌کند که از بد روزگار، در جریان یک عشق شکست خورده (شکسته در باد) از عاشق فاصله گرفته است و‌ اکنون، عاشقانه مورد خطاب راوی قصه قرار گرفته است. ( تو بیا تا دلم نکرده فریاد) در ادامه رایحه‌ی جذاب و شبانه‌ی معشوق را به گل شب‌بو تشبیه می‌کند که دیگر بوی گذشته را ندارد.( گل شب‌بو دیگه شب، بو‌نمی‌ده) و انتظار ملال‌آور استشمام این رایحه را از نسیم، این‌گونه به تصویر کشیده است: « اگه باد از سر زلف تو‌ نگذره، من میرم گم میشم تو جنگل خواب»

🟦از تو تنها شدم(۱) 🔹مشخصات: ترانه: فرهاد شیبانی ملودی: فریدون شهبازیان تنظیم اول (سال ۱۳۵۴): فریدون شهبازیان تنظیم دوم (سال ۱۳۵۵): اسفندیار منفردزاده خواننده: سیمین غانم دیوریشن: ۳:۳۵ این اثر، بی‌شک یکی از ماندگارترین آثار وُکال خانم سیمین‌غانم است. بسیاری از هم‌وطنان ما این خواننده‌ را صرفاً از طریق همین اثر شناخته‌اند. گرچه اکثر افراد این ترانه را با نام «گل گلدون من» در ذهن سپرده‌اند اما در نامگذاری، عبارت «از تو تنها شدم» را برای آن برگزیده‌اند که تکنیکی‌ترین عبارت ادبی در متن این ترانه تلقی می‌گردد. ترانه «از تو تنها شدم» به زیبایی نشان می‌دهد که عشق، حتی در زمان جدایی و فقدان، چقدر بر زندگی انسان تأثیر می‌گذارد و تنهایی پس از عشق را به شکلی شاعرانه و موسیقایی بازتاب می‌دهد و سیمین غانم نیز به بهترین شکل ممکن، مضامین و اهداف این ترانه را به مخاطب منتقل کرده است. @archivetaraneh