کافه اندیشه

ایران، همچون مسأله‌ای فلسفی؛ نگاهی به کتاب ایران‌ستیزی مهدی خلجی - کتاب «ایران‌ستیزی: آینه‌های سیاه هویت، تجزیه‌گرایی، ناب‌گرایی، تعلیق» ، نوشته مهدی جامی را باید بیش از آن‌که فقط کتابی درباره‌ ملی‌گرایی یا هویت ایرانی دانست، کوششی برای مداخله در یکی از بنیادی‌ترین منازعات فکری ایران معاصر تلقی کرد؛ منازعه‌ای که از نظر نویسنده بر سر تعریف ایران، نسبت ایرانیان با میراث تاریخی خود، و امکان یا امتناع تداوم یک هویت مشترک شکل گرفته است. این اثر سومین دفتر از پروژه‌ گسترده‌تر «آینه‌خانه‌ هویت ایرانی» است و برخلاف دو دفتر پیشین، که عمدتا به عناصر سازنده و نیروهای مثبت هویت ایرانی می‌پرداختند، موضوع خود را به نیروهای منفی، گسست‌آفرین و ویران‌گر اختصاص داده است، نیروهایی که نویسنده آنها را «آینه‌های سیاه هویت» می‌نامد. مهدی جامی در مقدمه تصریح می‌کند که این کتاب از ابتدا قرار نبود اثری مستقل باشد. مطالب آن بخشی از پژوهش وسیع‌تر او درباره‌ هویت ایرانی بود، اما رخدادهای سال ۱۴۰۴، به‌ویژه جنگ ایران و اسرائیل و واکنش بخشی از جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای ایرانی، او را متقاعد کرد که مسأله‌ «ایران‌ستیزی» خود به موضوعی مستقل تبدیل شده است. از دید او، جنگ تنها یک رویارویی نظامی نبود، بلکه صحنه‌ای بود که در آن نوعی دوپارگی عمیق در فهم وطن آشکار شد. در کنار همبستگی گسترده‌ جامعه برای دفاع از تمامیت ایران، او شاهد ظهور صریح گرایش‌هایی بود که نه صرفا با حکومت، بلکه با خود ایران سر ستیز داشتند. همین تجربه، انگیزه‌ اصلی نگارش کتاب معرفی می‌شود. بدین‌ترتیب، مسأله‌ مرکزی کتاب نه سیاست خارجی و نه روابط ایران با دشمنان بیرونی، بلکه پدیده‌ای درونی است: چگونه ممکن است ایرانی به نفی ایران برسد؟ چگونه وطن، زبان، تاریخ، فرهنگ و جامعه‌ خود را موضوع نفرت قرار دهد؟ جامی از همان ابتدا تأکید می‌کند که موضوع بحث او «ایران‌ستیزی ایرانیان» است، نه دشمنی دولت‌ها و ملت‌های دیگر با ایران. به اعتقاد او، این شکل از ایران‌ستیزی خطرناک‌تر است، زیرا از درون جامعه عمل می‌کند و اعتماد به نفس تاریخی یک ملت را هدف قرار می‌دهد. در اینجا نویسنده مفهوم «ایران‌ستیزی» را بسیار گسترده‌تر از معنای متعارف آن تعریف می‌کند. از نظر او، ایران‌ستیزی تنها دعوت به تجزیه‌ سرزمینی یا حمله‌ خارجی نیست، بلکه هر نگرشی است که بخشی از ایران را حذف‌کردنی بداند. این بخش می‌تواند زبان فارسی باشد، یا اسلام، یا سنت، یا روشنفکران، یا طبقه‌ متوسط، یا حتی بخشی از تاریخ و میراث فرهنگی. از نگاه جامی، هر پروژه‌ای که ایران را به اجزایی تقسیم کند و یکی از آن اجزا را سزاوار حذف بداند، در نهایت پروژه‌ای تجزیه‌گرایانه است، حتی اگر هرگز سخنی از جدایی جغرافیایی به میان نیاورد. از همین‌جا یکی از مهم‌ترین مفاهیم نظری کتاب شکل می‌گیرد: تجزیه‌گرایی. نویسنده این اصطلاح را از معنای صرفا سیاسی و جغرافیایی آن فراتر می‌برد و آن را به حوزه‌ اندیشه منتقل می‌کند. به تعبیر او، تجزیه تنها بریدن بخشی از خاک نیست، بریدن بخشی از حافظه، زبان، دین، فرهنگ یا تاریخ نیز نوعی تجزیه است. هر کس که می‌خواهد ایران را «منها»ی عنصری از هویت تاریخی‌اش بازسازی کند، از نظر نویسنده، در پروژه‌ای تجزیه‌گرایانه مشارکت دارد. این تعریف، شالوده‌ نظری تمام فصل‌های بعدی کتاب را تشکیل می‌دهد. برای توضیح این وضعیت، جامی استعاره‌ای به‌کار می‌برد که شاید مهم‌ترین تصویر کتاب باشد: «طبیبان مدعی». از دید او، بسیاری از روشنفکران، سیاست‌مداران یا فعالان فرهنگی، ایران را بیماری تصور می‌کنند که تنها راه درمانش جراحی است. هر یک از این طبیبان تیغ خود را بر عضوی از پیکر ایران می‌گذارند، یکی زبان را علت همه‌ مشکلات می‌داند، دیگری دین را، سومی سنت را، چهارمی تاریخ را، و پنجمی دولت یا قومیت را. حاصل این نگاه، نه درمان، بلکه تکه‌تکه شدن پیکر هویت ایرانی است. نویسنده در برابر این منطق، از کلیت تاریخی ایران دفاع می‌کند و معتقد است هیچ جامعه‌ای با حذف اجزای بنیادین خود بازسازی نمی‌شود. ادامهاین یادداشت را در وبسایت نیماد بخوانید: https://neemaad.com/nmd10033970.htm

◇ ایرج، فردین و شب‌های رنگین سینما ✍ پرویز جاهد ایرج رفت و با رفتنش، انگار درِ اتاقی قدیمی در ذهن من باز شد؛ اتاقی که سال‌هاست در گوشه‌ای از حافظه‌ام بسته مانده بود و حالا با شنیدن خبر درگذشت ایرج، ناگهان پر شد از صدا، تصویر، بو و خاطره. خاطرات کودکی‌ام زنده شدند؛ خاطرات شب‌های گرم، پرستاره و شرجی تابستان، سینماهای قدیمی شهر، چراغ‌های رنگارنگ سردر سینما، بو و مزۀ ساندویچ کتلت و صدای پروژکتوری که در تاریکی سالن، نورش را روی پرده می‌تاباند. صدای ایرج، برای من و بسیاری از دوستداران سینما، همیشه یادآور فردین و سینمای فردین بوده و هست. اما برای من، ایرج هیچ‌گاه فقط یک نام روی جلد نوارهای کاست و بعدتر سی‌دی‌ها یا صدایی نبود که گاه‌گاهی از رادیو به گوش برسد. صدای او بخشی از کودکی من بود؛ بخشی از شب‌هایی که هنوز در حافظه‌ام زنده‌اند. خواندن متن کامل👇 via raahak.com منبع راهک 💢

مستند «داستان یک جدایی» بیست و سوم مرداد سالروز اعلام تجزیه #بحرین از #ایران است. این مستند با طرح زمینه افول تدریجی امپراتوری بریتانیای نسبتا کبیر پس از جنگ جهانی دوم، رسمیت بخشیدن به جدایی بحرین از ایران را به عنوان جزئی از نظمِ استعماریِ پی‌افکنده شده توسط انگلستان، پیش از خروج کاملش از #خلیج_فارس در آغاز دهه پنجاه خورشیدی به حساب می‌آورد.مستند «داستان یک جدایی» با انعکاس زمزمه‌هایی که از درون دولت برای اقدام نظامی جهت ممانعت از جدایی بحرین از ایران شکل گرفته بود،مواجهه #محمدرضا_پهلوی با این موضوع و تصمیم نهایی او برای معامله بحرین با جزایر سه‌گانه (تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی) را روایت می‌کند.تصمیمی که نهایتا با روکش حضور نماینده سازمان ملل، نه با انتخابات و نظرسنجیِ عمومی بلکه طی یک نظرخواهی فرمالیته از چند خانواده گزینش شده در جزیره بحرین اجرایی گشت و واقعه جدایی بحرین از ایران را رسمیت بخشید. در سال 1350 ایران نخستین کشوری بود که جدایی بحرین را به رسمیت شناخت. کارگردان: احمد شفیعی محصول: ایران 1400 زمان: هشتاد و دو دقیقه @zobaledanetarikh 💢

🎼 خاک وطن #دریا_موسوی خاک وطن که رفت، چه خاکی به سر کنم؟ #میرزاده_عشقی Khake Vatan Daria Moussavi 💢

https://open.spotify.com/track/1hFvYtzNSSz5kkXE9FUEup?si=oMOxSu7vS0u6kSW0wqIkww&utm_source=copy-link آهنگ جدیدم «خاک وطن» منتشر شد و الان می‌تونید روی پلتفرم‌های استریم بشنویدش. برای این ترانه بخش‌هایی از شعر «خاک وطن» میرزاده عشقی را استفاده کردم. این شعر بعد از انقلاب مشروطه ایران نوشته شده؛ واژه ها و مفاهيمي که متأسفانه با تکرار تاریخ، امروز هم از نظر سیاسی و احساسی به همون اندازه معنادار و مرتبطن. کار کردن روی این آهنگ کمک بزرگی بود برای اینکه بتونم نیمه‌ی اول امسال رو پشت سر بذارم. امیدوارم شنیدنش بتونه برای هر کسی که توی این مدت احساسات مشابهی داشته، حتی برای چند دقیقه، حس رهایی یا آرامش بیاره. می‌دونم درباره‌ی پیچیدگی شرایطی که توش هستیم حرف‌های خیلی بیشتری برای گفتن هست، ولی فکر می‌کنم عشق ما به مردم و وطن‌مون چیزی باشه که خیلی‌هامون بتونیم روی اون با هم اتفاق نظر داشته باشیم و به نظرم میرزاده عشقی این حس رو خیلی زیباتر از چیزی که من می‌تونستم با کلمات بیان کنم، گفته. امیدوارم موسیقی تونسته باشه حق این شعر رو ادا کنه. ✍دریا موسوی

گفتاری از #باوند_بهپور، هنرمند، مدرس و نویسنده / ضبط شده در ۲۰ تیرماه  ۱۴۰۳ / از پرونده‌ی «ایران؛ ۳۰ سال بعد» در بخش اول این پرونده که دو سال در حال آماده‌سازی آن‌ بوده‌ایم، ۱۵ ویدیو منتشر می‌شود از چهره‌های صاحب‌نظر و فعالین اجتماعی در حوزه‌های مختلف، که از آن‌ها درباره‌ی تخیل آینده‌ی ایران سوال کرده‌ایم. #ایران_سی_سال_بعد @herfeh_honarmand 💢

🎼 خاک وطن #دریا_موسوی خاک وطن که رفت، چه خاکی به سر کنم؟ #میرزاده_عشقی Khake Vatan Daria Moussavi 💢

📌مستند "پهلوانِ آواز" ● زندگی‌نامه‌ حسین خواجه امیری (#ایرج) #آشنایی_با_موسیقیدانان_ایرانی #مستند_موسیقی @musicandcraft 💢

با مرتضی محیط: دولت پنهان امریکا تصمیم به نابودی ایران گرفته راهی جز قوی‌تر شدن نداریم! 💢

◇ شگفتی‌های آواز به روایت اتنبرا Attenborough’s Wonder of Song #دیوید_اتنبرو که در مه ۲۰۲۶ صدمین سال زندگی‌اش را جشن گرفت، در مستند تازه خود «شگفتی آواز» بر اهمیت آوازهای حیوانی تأکید می‌کند. این اثر با بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، کشف می‌کند که برخلاف باور قدیمی داروین، در ۶۴ درصد پرندگان ماده‌ها نیز آواز می‌خوانند؛ کشفی که عمدتاً توسط دانشمندان زن انجام شده است. اتنبرو ضمن هشدار درباره ناپدید شدن ۳۸ میلیون پرنده در بریتانیا طی ۶۰ سال اخیر، خواستار حفاظت از این صداها به عنوان میراث حیاتی طبیعت است. همچنین به فعالیت‌های او در ایران اشاره می‌شود که در سال ۱۹۷۵ مستندی درباره عشایر قشقایی تهیه کرد، چرا که در نگاه او طبیعت و فرهنگ دو روی یک سکه‌اند که باید از خاموشی‌شان جلوگیری شود. #مستند 💢

طبیعت آواز می‌خواند تا زنده ◇ شگفتی‌های آواز به روایت اتنبرا Attenborough’s Wonder of Song #دیوید_اتنبرو که در مه ۲۰۲۶ صدمین سال زندگی‌اش را جشن گرفت، در مستند تازه خود «شگفتی آواز» بر اهمیت آوازهای حیوانی تأکید می‌کند. این اثر با بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، کشف می‌کند که برخلاف باور قدیمی داروین، در ۶۴ درصد پرندگان ماده‌ها نیز آواز می‌خوانند؛ کشفی که عمدتاً توسط دانشمندان زن انجام شده است. اتنبرو ضمن هشدار درباره ناپدید شدن ۳۸ میلیون پرنده در بریتانیا طی ۶۰ سال اخیر، خواستار حفاظت از این صداها به عنوان میراث حیاتی طبیعت است. همچنین به فعالیت‌های او در ایران اشاره می‌شود که در سال ۱۹۷۵ مستندی درباره عشایر قشقایی تهیه کرد، چرا که در نگاه او طبیعت و فرهنگ دو روی یک سکه‌اند که باید از خاموشی‌شان جلوگیری شود. خواندن متن کامل👇 💢

نامه عباس زریاب خویی به شاهرخ مسکوب در فروردین ۱۳۶۰ ۶۰/۱/۱۰ دوست گرامی نامه‌ای که از شهر “ولتر” و “رنان” به بلاد شیخان و حنبلیان زمان فرستاده بودید رسید. به قول خاقانی تحیّتی بود از خیرالبلاد و اطيبها الی شرّ البلاد و اوحشها. خیلی خوشحال شدم که کارتان به سامانی رسیده و مشغول شده‌اید. خوشا به حالتان که در زبده و خلاصه بلاد عالم یعنی پاریس با زبده‌ترین اشخاص همکاری دارید. هذا هي الجنة التی کنتم بها توعدون. به قول آن هندی: اگر فردوس بر روی زمین است، همین است و همین است و همین است. ما هم در این دوزخ، روزگاری می‌گذرانیم. جسماً و روحاً در غربتیم. غربتی که نه غربی است و نه شرقی. مثل موجوداتی که جاذبه‌ای بر آنها وارد نیست و در فضا معلق هستند. ما نیز احساس بی‌چارگی و بی‌وزنی می‌کنیم و به فضا نرفته فضانورد شده‌ایم؛ آنچه معاش است بسته به موئی است که هر دم، دمِ تیزِ شمشیر بازسازی و پاکسازی بر سرش ایستاده است. معادی هم که امید دهنده باشد نداریم، مانند یهودی فقیر خسرالدنيا و الآخرة ذلک هو الخسران المبين. می‌گفتیم و به خود نوید می‌دادیم که در دوران تقاعد به کنجی می‌نشینیم و به گفته حافظ جز صراحی و کتاب، یار و ندیم نمی‌گیریم. اما آنچه صراحی است، شکسته است و کتاب‌ها نیز در معرض تهدید آب و آتش نشسته است. گوشه گرفتم ز خلق و فایده‌ای نیست، گوشه چشمش بلای گوشه‌نشین است. گاهی ندای ظریفی به گوش می‌رسد که چون سرآمد دولت ایام وصل بگذرد ایام هجران نیز هم. اما من ایام وصل نداشتم و همان ایام برای من مانند شب‌های هجران تیره بود! به جهنّم! سرتان را چرا درد بیاورم. روزگار همین بوده است و خواهد بود. این دم را که دوستی سلام صفایی از راه وفا فرستاده خوش بدارم و خود را به یاد دوستان باخبرِ دور، از دشمنان بی‌خبرِ نزدیک، دور سازم. سلام به همه آن دوستان برسان و چو با حبیب نشستی و باده پیمودی، بیاد آر حریفان باده پیما را. ایام به کام و دوران عزت مستدام بوده باشد. قربانت روزها در راه، جلد دوم، ص  ۶۵۴ ‌ #عباس_زریاب_خویی 💢

کافه اندیشه pinned an audio file

ویژه ‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ مرحوم زریاب «قسمت ششم» با حضور محمدعلی موحد و پسر و برادر مرحوم زریاب #عباس_زریاب_خویی 💢

ویژه ‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ مرحوم زریاب «قسمت پنجم» با حضور خرمشاهی و پسر مرحوم زریاب #عباس_زریاب_خویی 💢

ویژه ‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ مرحوم زریاب «قسمت چهارم» با حضور محمدعلی موحد و پسر و برادر مرحوم زریاب #عباس_زریاب_خویی 💢

ویژه‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ مرحوم زریاب «قسمت سوم» با حضور محمدعلی موحد، خرمشاهی و کامران فانی #عباس_زریاب_خویی 💢

ویژه‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ مرحوم زریاب «قسمت دوم» با حضور خرمشاهی و پسر مرحوم زریاب #عباس_زریاب_خویی 💢

ویژه‌برنامهٔ رادیو فرهنگ دربارهٔ زریاب‌خویی «قسمت نخست» با حضور خرمشاهی و‌ برادر مرحوم زریاب #عباس_زریاب_خویی 💢

زندگی‌نامه خودنوشت به قلم عباس زریاب خویی . #عباس_زریاب_خویی 💢