🏞ချမ်းမြရွှေပြည်🏞

ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းကို လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းအား ၇.၄ ရှိသော ငလျင်ကြောင့် တနင်္လာနေ့တွင် အနည်းဆုံး လူ ၁၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံ၏ သမ္မတသစ် အဘီလာဒို ဒီ လာ အက်စ်ပရီယယ်လာက နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့.... KT August 11

တံငါချောင်းမကြီး ရေလျှံမှုကြောင့် မတ္တရာမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအချို့ ရေဝင်ရောက် မတ္တရာ၊ ဩဂုတ်-၈ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်အတွင်းရှိ တံငါချောင်းမကြီးသည် ယနေ့ သြဂုတ်လ ၈ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်ခန့်တွင် ရေလျှံတက်လာခဲ့သဖြင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျေးရွာအချို့အတွင်းသို့ ရေများ စတင်ဝင်ရောက်လျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ တံငါချောင်းမကြီး ရေလျှံမှုကြောင့် မတ္တရာမြို့နယ်အတွင်းရှိ တံငါတောင်ကျေးရွာ၊ ရေချောင်းဗိုလ်ကျေးရွာ၊ ပုဂံစုကျေးရွာ၊ ရခိုင်စုကျေးရွာနှင့် အညာကိုင်းကျေးရွာတို့တွင် ရေဝင်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဝင်ရောက်သည့် ကျေးရွာများရှိ ပြည်သူများအား မတ္တရာမြို့နယ် မီးသတ်စခန်းမှ သန္ဓေမီးသတ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၊ အရန်မီးသတ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၊ မတ္တရာ Rescue အသင်းသားများ၊ ကြက်ခြေနီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် လူမှုကူညီရေး ပရဟိတအသင်းသားများ ပူးပေါင်း၍ ဘေးလွတ်ရာသို့ ကူညီရွှေ့ပြောင်းပေးလျက်ရှိသည်။ ရေဘေးသင့် အိမ်ထောင်စုများကို အထက်တောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၊ ဉမင်ကျေးရွာရှိ စာသင်ကျောင်း၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံနှင့် ရုံပင်ကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတို့သို့ အရေးပေါ် ကူညီရွှေ့ပြောင်းပေးထားကြောင်း သိရသည်။

“ဘယ်လို Institution (အဖွဲ့အစည်းစနစ်) တည်ဆောက်မလဲ?” “ဘယ်လို Knowledge economy (အသိပညာအခြေပြုစီးပွားရေး) တည်ဆောက်မလဲ?” “လူငယ်တွေကို ဘယ်လို Human capital (လူသားအရင်းအနှီး) အဖြစ် ပြောင်းလဲမလဲ?” “AI ခေတ်မှာ ဘယ်လို Civilization (ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်း) တစ်ခု ဖြစ်လာမလဲ?” ..... ဆိုတာတွေက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ Fermi Paradox က အာကာသထဲက civilization တွေကို မေးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုပါ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီမေးခွန်းကို ကိုယ့်နိုင်ငံကို ပြန်လှည့်မေးကြည့်တဲ့အခါ— “အခွင့်အလမ်းတွေ ရှိနေပါလျက်နဲ့ ဘာကြောင့် တိုးတက်မှုကို မဖန်တီးနိုင်သေးတာလဲ?” .... ဆိုတဲ့ Fermi paradox မေးခွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ အဖြေကို ရှာပြီး လက်တွေ့လုပ်နိုင်ခြင်းကပဲ မြန်မာ့ Great Filter ကို ကျော် ဖြတ်ဖို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်၊ ( ဖတ်ရတာသဘောတွေ့ရင် အားလုံးလဲဖတ်နိုင်အောင် Share လုပ်ခြင်းနဲ့ကူညီပေးပါ ) နေဇင်လတ် ☯️ ( 9.8.26 )( 2976 ) .

အဲဒါကြောင့် အတိတ်အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ယူနေရုံနဲ့ ပစ္စုပ္ပန်အောင်မြင်မှု ရလာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ အတိတ်စိတ်ကူးယဉ်ထဲက နိုးထဖို့လိုသလို၊ " မြန်မာမှာအလားအလာရှိတယ်" ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်က ရုန်းထွက်နိုင်ဖို့လဲလိုပြီ၊ အလားအလာဆိုတာ " ဖြစ်နိုင်" တာကိုပြောတာ၊ "ဖြစ်တယ်" လို့ဆိုတဲ့အဆင့်မဟုတ်ဘူး ။ ☘️Path dependence (အတိတ်လမ်းကြောင်းရဲ့ သက်ရောက်မှု) နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဟာ အတိတ်က ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုကို အချိန်ကြာကြာ ခံရတတ်ပါတယ်။ တစ်ခါတလေ အမှားတစ်ခုဟာ နောက်ထပ်အမှားတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းအားနည်း → ယုံကြည်မှုကျဆင်း → ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလျော့ → အလုပ်အကိုင်နည်း → လူငယ်ပြည်ပထွက် → လူသားအရင်းအနှီးနည်း → အဖွဲ့အစည်းပိုအားနည်း ဆိုတဲ့ Vicious cycle (ဆိုးကျိုးလည်ပတ်စက်ဝိုင်း) ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီစက်ဝိုင်းကို မကျော်ဖြတ်နိုင်ရင် နိုင်ငံဟာ တစ်နေရာတည်းမှာပဲ ရပ်နေတတ်ပါတယ်။ ☘️ဒါဆို မြန်မာရဲ့ Great Filter က ဘာလဲ မြန်မာ့အခြေအနေကို Great Filter ဆိုတဲ့ သီအိုရီနဲ့ တင်စားပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် Filter တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အများကြီး ဖြစ်နေတာတွေ့ရလိမ့်မယ်။ အဓိကအားဖြင့်— ✅Education gap (ပညာရေးကွာဟချက်) Institutional weakness (အဖွဲ့အစည်းစနစ်အားနည်းမှု) ✅Political instability (နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု) ✅Conflict (ပဋိပက္ခ) ✅Short-term thinking (ရေတိုစဉ်းစားမှု) ✅Brain drain (ဉာဏ်ရည်မြင့်လူသားများ ပြည်ပထွက်ခွာမှု) ✅Brain pain ( မလုပ်၊ မရှုပ်၊ မပြုတ်နဲ့ ဟန်ပြ ) ✅Low trust (ယုံကြည်မှုနည်းပါးမှု) ✅Resource dependence (သယံဇာတအပေါ် မှီခိုမှု) ✅Innovation deficit (ဆန်းသစ်တီထွင်မှုအားနည်းမှု) ✅Critical thinking deficit (ဝေဖန်စဉ်းစားနိုင်စွမ်း အားနည်းမှု) စတဲ့ အခြေခံ Filter တွေ ဖြစ်လာတယ်။ ☘️အကြီးမားဆုံး Filter က ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ အကြီးမားဆုံး Filter က “အသိပညာမရှိခြင်း” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ “သိပြီးသားအရာကို လက်တွေ့ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ စနစ်မရှိခြင်း” " ပါးပါးသိကို တကယ်သိတယ်ထင်ခြင်းက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ သိသလိုဖြစ်တယ် ဘယ်လိုလုပ်ရမယ်ဆိုတာလည်း သိသလိုလို ဒါပေမယ့် လုပ်လို့မရဘူး။ လုပ်ချင်တဲ့လူတွေရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် စနစ်က မပံ့ပိုးဘူး။ ဒီအခြေအနေဟာ Knowledge-to-action gap (အသိပညာကနေ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုအထိ ကွာဟချက်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ Gap ကြီးနေသရွေ့ ပညာတတ်လူဦးရေများလာတာနဲ့တင် နိုင်ငံတိုးတက်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ☘️AI ခေတ်မှာ Great Filter ပိုကြီးလာနိုင်တယ် AI ခေတ်မှာ နိုင်ငံတွေကြားကွာဟချက်ဟာ ပိုမြန်မြန်ကြီးလာတယ်။ AI ကို အသုံးချတတ်တဲ့နိုင်ငံက Productivity (ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း) တက်လာမယ်။ AI ကို မသုံးတတ်တဲ့နိုင်ငံက အရင်အတိုင်းပဲ ရှိနေမယ်။ AI literacy (AI ကို နားလည်အသုံးချနိုင်စွမ်း) Digital infrastructure (ဒစ်ဂျစ်တယ်အခြေခံအဆောက်အအုံ) Research capacity (သုတေသနစွမ်းရည်) Computing power (ကွန်ပျူတာတွက်ချက်နိုင်စွမ်း) Data ecosystem (ဒေတာစနစ်) ...... တွေဟာ အနာဂတ်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အင်အားကို သတ်မှတ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခုအချိန်မှာ မတိုးတက်တာဟာ အနာဂတ်မှာ ပိုကြီးတဲ့ Gap ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ☘️Great Filter ကို ကျော်လို့ရတယ် Great Filter ဆိုတာ ကံကြမ္မာမဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်သိတဲ့သိခြင်းနဲ့ စွမ်းသူတွေကိုအသုံးချခြင်း၊ အတားအဆီးတွေကို သိလာရင် ပြင်လို့ရပါတယ်။ Education reform (ပညာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု) Institution building (အဖွဲ့အစည်းစနစ်တည်ဆောက်မှု) Rule of law (ဥပဒေစိုးမိုးရေး) Scientific culture (သိပ္ပံအခြေပြုယဉ်ကျေးမှု) Critical thinking (ဝေဖန်စဉ်းစားမှု) Innovation ecosystem (ဆန်းသစ်တီထွင်မှုစနစ်) Human capital investment (လူသားအရင်းအနှီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု) Long-term planning (ရေရှည်စီမံကိန်း) ..... တွေကို တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်နိုင်ရင် Filter တွေကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ပါတယ်။ ☘️နောက်ဆုံးအတွေး — Fermi Paradox က ဘာသင်ပေးသလဲ Fermi Paradox ရဲ့ မေးခွန်းက— “သူတို့ ဘယ်မှာလဲ?” ဆိုတာပါ။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်တော့ မေးခွန်းကို ဒီလိုပြောင်းမေးနိုင်ပါတယ်။ “ကျွန်တော်တို့ ဘာကြောင့် ဒီနေရာမှာပဲ ရှိနေသေးတာလဲ?” အဖြေက မြန်မာလူမျိုးတွေ မတော်လို့ မဟုတ်ဘူး။ လူတော်တွေ ရှိတယ်။ ပညာတတ်တွေ ရှိတယ်။ ကြိုးစားတဲ့လူတွေ ရှိတယ်။ အရင်းအမြစ်တွေလည်း ရှိတယ်။ ပြဿနာက လူတစ်ဦးချင်းရဲ့ စွမ်းရည်တွေကို နိုင်ငံတစ်ခုလုံးရဲ့ Collective capability (စုပေါင်းစွမ်းရည်) အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးနိုင်တဲ့ စနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း ရှိ-မရှိပါ။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ မတိုးတက်တာဟာ လူတွေ မတော်လို့ မဟုတ်ဘဲ— “လူတွေရဲ့ စွမ်းရည်ထက် စနစ်ရဲ့ အားနည်းချက်က ပိုကြီးနေတဲ့အခါ” ဖြစ်လာတော့တာပါပဲ ။ အဲဒီအတွက် မြန်မာ့အနာဂတ်ရဲ့ အဓိကမေးခွန်းက “ဘယ်သူက အာဏာရမလဲ” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ( အာဏာက သူ့ကံနဲ့သူဖြစ်တာ၊ လူတိုင်းမရဘူး၊ ဒါပေမဲ့ လုပ်နိုင်ရင် လူတော်တွေအားလုံး စနစ်ထဲရှိလို့ရတယ် )

. ☯️ ဖာမီပါရာဒေါ့နဲ့ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် — မြန်မာတွေ ဘာကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ရတာလဲ❓ ( ၂ ) ☘️Anti-intellectualism (ပညာတတ်မှုကို မယုံကြည်ခြင်း) လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ပညာတတ်သူကို တန်ဖိုးမထားတော့ဘူးဆိုရင် ရေရှည်မှာ ဆိုးကျိုးရှိပါတယ်။ Expertise (ကျွမ်းကျင်မှု) ကို မယုံဘဲ လူအများပြောတာကိုပဲ အမှန်လို့ ယူဆလာတာ၊ Evidence (သက်သေအထောက်အထား) ထက် Rumor (ကောလာဟလ) ကို ပိုယုံလာတာ၊ Reasoning (ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှု) ထက် Emotion (စိတ်ခံစားချက်) ကို ဦးစားပေးလာတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေဟာ civilization တိုးတက်မှုအတွက် အတားအဆီး Filter တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။ ☘️Short-term thinking (ရေတိုစဉ်းစားမှု) နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ တိုးတက်ဖို့ဆိုတာ ၅ နှစ်၊ ၁၀ နှစ်နဲ့တင် မပြီးပါဘူး။ Infrastructure (အခြေခံအဆောက်အအုံ) Education (ပညာရေး) Research (သုတေသန) Technology (နည်းပညာ) Institutions (အဖွဲ့အစည်းစနစ်) .... တွေကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ တည်ဆောက်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက “ဒီနေ့ ဘာရမလဲ” ကိုပဲ အာရုံစိုက်ပြီး “နောက်မျိုးဆက်အတွက် ဘာချန်ထားမလဲ” ကို မစဉ်းစားတော့ရင် ရေရှည်တိုးတက်မှုက ခက်ခဲလာပါတယ်။ ☘️Institution (အဖွဲ့အစည်းစနစ်) က တစ်ဦးချင်းထက် ပိုအရေးကြီးတယ် တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံတွေမှာ “လူကောင်းတစ်ယောက်လာရင် အားလုံးကောင်းသွားမယ်” ဆိုတာထက် Institution (အဖွဲ့အစည်းစနစ်) ကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ထားပါတယ်။ Good institutions (ကောင်းမွန်တဲ့အဖွဲ့အစည်းစနစ်) ဆိုတာ— စည်းမျဉ်းတစ်ခုရှိတယ်။ စည်းမျဉ်းကို လူတိုင်းလိုက်နာရတယ်။ အာဏာရှိသူလည်း စည်းမျဉ်းအောက်မှာရှိတယ်။ အမှားလုပ်ရင် ပြင်နိုင်တဲ့ mechanism (ပြင်ဆင်နိုင်တဲ့ယန္တရား) ရှိတယ်။ ဒီလိုစနစ်ရှိရင် လူတစ်ယောက်ပြောင်းသွားလည်း နိုင်ငံက ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ပါတယ်။ ☘️Trust deficit ( ယုံကြည်မှုချို့တဲ့ခြင်း ) နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ လူအချင်းချင်း ယုံကြည်မှုနည်းလာရင် Transaction cost (အပြန်အလှန်လုပ်ဆောင်ရာ ကုန်ကျစရိတ်) မြင့်လာပါတယ်။ အစိုးရကို မယုံဘူး။ အဖွဲ့အစည်းကို မယုံဘူး။ စီးပွားရေးလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို မယုံဘူး။ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မယုံဘူး။ ဒီလိုဖြစ်လာရင် လူတိုင်းက ကိုယ့်အကျိုးကိုပဲ အလိုလိုကာကွယ်လာကြတော့တယ်။ Collective action (အများစုပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မှု) ပျက်သွားပါတယ်။ နိုင်ငံတိုးတက်မှုဆိုတာ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်း လုပ်လို့မရပါဘူး။ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုလိုပါတယ်။ ☘️Brain drain (ဉာဏ်ရည်ရှိသူတို့ ပြည်ပထွက်ခွာခြင်း) နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ ပညာတတ်တွေ၊ ကျွမ်းကျင်သူတွေ၊ လူငယ်တွေက အခွင့်အလမ်းမရှိဘူးလို့ ခံစားလာရင် ပြည်ပကို ထွက်သွားကြပါတယ်။ ဒါကို Brain drain (ဉာဏ်ရည်မြင့်လူသားများ ပြည်ပထွက်ခွာခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာနိုင်ငံက လူတစ်ယောက်ဆုံးရှုံးတာမဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့— Education investment (ပညာရေးအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားမှု) Skill (ကျွမ်းကျင်မှု) Experience (အတွေ့အကြုံ) Network (ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်) Innovation potential (ဆန်းသစ်တီထွင်နိုင်စွမ်း) တွေကိုပါ ဆုံးရှုံးလိုက်ရတာပါ။ ဒိထက်ဆိုးတာက Brain pain ဆိုတဲ့ ဘာမှဟုတ်တိပါတ်တိမလုပ်တော့တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်လာတာပါ၊ ( သီးခြားရေးပါဦးမယ် ) ☘️မြန်မာ့အတိတ်မှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့သလဲ မြန်မာ့သမိုင်းမှာ အင်အားကြီးတဲ့ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “မြန်မာတွေက မတော်လို့ မတိုးတက်ခဲ့တာ” လို့ လွယ်လွယ်နဲ့သတ်မှတ်လိုက်ရင် သမိုင်းကို လျှော့ချလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သီပေါ၊ ပုဂံမင်းတို့လို ဘုရားစူး ဘုရင်ညံ့တွေရှိခဲ့သလို အနော်ရထား၊ ဘုရင့်နောင်နဲ့ အလောင်းဘုရားတို့လို မင်းကောင်းတွေလဲရှိခဲ့တဲ့သမိုင်းပါ ။ သူတို့လုပ်ရပ်က သူတို့သမိုင်းတွေဖြစ်သွားကြတယ် ။ အရေးကြီးတာက— Political instability (နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု) Conflict (ပဋိပက္ခ) Institutional weakness (အဖွဲ့အစည်းစနစ်အားနည်းမှု) Colonial disruption (ကိုလိုနီခေတ်က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ အပြောင်းအလဲများ) Economic isolation (စီးပွားရေးအထီးကျန်မှု) Human capital loss (လူသားအရင်းအနှီးဆုံးရှုံးမှု) စတဲ့ အချက်တွေ ဘယ်လိုပေါင်းစပ်၊ အလုပ်လုပ်သွားခဲ့သလဲဆိုတာပါ။ ☘️Past success (အတိတ်က အောင်မြင်မှု) နဲ့ Present success (ပစ္စုပ္ပန်အောင်မြင်မှု) မတူဘူး အတိတ်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက အင်အားကြီးခဲ့တာနဲ့ ဒီနေ့မှာလည်း အင်အားကြီးမယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ ✅အတိတ်မှာ မြင်းတပ်က အရေးကြီးနိုင်ပါတယ်။ ✅ဒီနေ့မှာ Semiconductor (တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်း) က အရေးကြီးနိုင်ပါတယ်။ ✅အတိတ်မှာ သယံဇာတပိုင်ဆိုင်မှုက အင်အားဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ✅ဒီနေ့မှာ Data (ဒေတာ)၊ Technology (နည်းပညာ)၊ Human capital (လူသားအရင်းအနှီး)o က ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Resource curse (သယံဇာတကျိန်စာ) ဆိုတဲ့ ပြဿနာမျိုးကို ရင်ဆိုင်ရနိုင်ပါတယ်။ အမှန်တကယ်က The curse of Poor Governance ဆိုတဲ့ စီမံအုပ်ချုပ်မှုကျိမ်စာ၊ တနည်းပြောရရင် The curse of knowledge ဆိုတဲ့ အသိမှားယွင်းကျိမ်စာကြောင့်ပါ ။ ရင်းအမြစ်များတာက တိုးတက်မှုကိုဖြစ်စေပေမဲ့ ရင်းမြစ်တွေကို ဘယ်လိုစီမံခန့်ခွဲမလဲ၊ ဘယ်လိုတန်ဖိုးမြှင့်မလဲ၊ ရတဲ့ဝင်ငွေကို ဘယ်လိုပြန်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမလဲဆိုတာက ပိုအရေးကြီးတယ်။ Raw materials (ကုန်ကြမ်း) ရောင်းပြီး ဝင်ငွေရတာနဲ့ knowledge economy (အသိပညာအခြေပြုစီးပွားရေး) တည်ဆောက်တာက မတူပါဘူး။ ☘️Knowledge gap (အသိပညာကွာဟချက်) နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အင်အားကို သယံဇာတနဲ့ပဲ တိုင်းတာလို့ မရတော့ဘူး။ 21st century economy (၂၁ ရာစုစီးပွားရေး) မှာ knowledge (အသိပညာ)၊ technology (နည်းပညာ)၊ innovation (ဆန်းသစ်တီထွင်မှု) နဲ့ human capital (လူသားအရင်းအနှီး) က အရေးကြီးလာတယ်။ ဒီနေရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အဓိကပြဿနာတစ်ခုက— “Knowledge ရှိသလား” ဆိုတာထက် “Knowledge ကို ဘယ်လောက်အထိ အသုံးချနိုင်သလဲ” ဆိုတာပါ။ စာအုပ်ထဲမှာ သိထားတာ၊ အကြားအမြင်သိထားတာနဲ့ လက်တွေ့မှာ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်တာ မတူပါဘူး။ Knowledge (သိခြင်း) Skill (လုပ်တတ်ခြင်း) Wisdom (ဘာလုပ်သင့်တယ်ဆိုတာ သိခြင်း) ဒီသုံးခုဟာ လုံးဝမတူပါ ။ ☘️Education system (ပညာရေးစနစ်) ရဲ့ ပြဿနာ ပညာရေးက စာမေးပွဲအောင်ဖို့အတွက်ပဲ ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် Critical thinking (ဝေဖန်စဉ်းစားနိုင်စွမ်း) နည်းလာတယ်။ ကလေးတစ်ယောက်ကို— “အဖြေမှန်ကို မှတ်ထား”.... လို့ပဲ သင်ပေးမယ့်အစား— “ဘာကြောင့်လဲ?” “ဘယ်လိုသိတာလဲ?” “အခြားနည်းလမ်း ရှိသေးလား?” “ဒီအယူအဆ မှားနေရင် ဘာဖြစ်မလဲ?” ..... ဆိုတာတွေကို မေးတတ်အောင် သင်ပေးဖို့လိုပါတယ်။ လူဆိုတာ ပရိုဂရမ်သွင်းထားခံရတဲ့စက်ရုပ်မဟုတ်ပါ၊ တွေးတတ်၊ ဆင်ခြင်တတ်၊ အမှား-အမှန် ပိုင်းခြားတတ်ရမဲ့ အသိမြင့် သတ္တဝါသာပါ ။ ဒါက Scientific thinking (သိပ္ပံနည်းကျစဉ်းစားမှု) ရဲ့ အခြေခံပါ။ ( ဆက်ရန်  ) # နေဇင်လတ် ☯️ https://t.me/nayzinlatt2023

. ☯️ ဖာမီပါရာဒေါ့နဲ့ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် — မြန်မာတွေ ဘာကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ရတာလဲ❓                   (    ၁   )                 အနာဂါတ်အတွက် “မြန်မာနိုင်ငံဟာ အတိတ်ကဘာကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ရတာလဲ” လို့စဉ်းစားကြတယ်။ အဖြေကို စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး တစ်ခုတည်းနဲ့ ဖြေလို့မရပါဘူး။ အကြောင်းရင်းတွေ အများကြီး ထပ်ဆင့်ပေါင်းစပ်နေပါတယ်။                 ဒီအကြောင်းကို ပိုနက်နက်စဉ်းစားကြည့်မယ်ဆိုရင် “Fermi Paradox (ဖာမီ ပါရာဒေါ့)” နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး တွေးလို့ရပါတယ်။ Fermi Paradox ဆိုတာအာကာသထဲမှာ သက်ရှိတွေ ပေါ်ပေါက်နိုင်တဲ့ ဂြိုဟ်တွေ အများကြီးရှိနိုင်ပါလျက်နဲ့ “ဒါဆို သူတို့ ဘယ်မှာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါ။                ဒီမေးခွန်းကို လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေအပေါ် ပြန်သုံးကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။ “အရင်းအမြစ်တွေရှိတယ်၊ လူဦးရေရှိတယ်၊ သမိုင်းရှည်တယ်၊ ပညာတတ်တွေရှိတယ်၊ အခွင့်အလမ်းတွေလည်း ရှိတယ်။ ဒါဆို ဘာကြောင့် တိုးတက်မှုက မရောက်လာတာလဲ ⁉️ "              ဒီရှုဒေါင့်ကနေ မြန်မာ့အတိတ်နဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်ကြည့်ဖို့ အတွေးတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ☘️Fermi Paradox (ဖာမီ ပါရာဒေါ့) ဆိုတာ             Fermi Paradox ဆိုတာ နာမည်ကျော် ရူပဗေဒပညာရှင် Enrico Fermi (အန်ရီကို ဖာမီ) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လူသိများလာတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုပါ။              အာကာသဟာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ ကြယ်တွေက မရေမတွက်နိုင်အောင်များတယ်။ ကြယ်တချို့မှာ ကမ္ဘာနဲ့ ဆင်တူတဲ့ ဂြိုဟ်တွေရှိနိုင်တယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် သက်ရှိတွေ၊ အထူးသဖြင့် ဉာဏ်ရည်မြင့်တဲ့ civilization (ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်း) တွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြေက ရှိသင့်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မေးစရာက— “သူတို့အားလုံး ဘယ်မှာလဲ?”              တကယ်လို့ intelligent civilization (ဉာဏ်ရည်မြင့်ယဉ်ကျေးမှု) တွေ ပေါ်ပေါက်လာတာ ပုံမှန်ဖြစ်တယ်ဆိုရင် အာကာသထဲမှာ သူတို့ရဲ့ အထောက်အထားတွေကို တွေ့ရသင့်တယ်ပေါ့ ။               ဒါပေမယ့် အခုအချိန်အထိ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ extraterrestrial civilization (ကမ္ဘာပြင်ပ ဉာဏ်ရည်မြင့်ယဉ်ကျေးမှု) တစ်ခုကို မတွေ့သေးပါဘူး။  အဲဒီ “ဖြစ်သင့်တာနဲ့ လက်တွေ့တွေ့နေရတာကြားက ကွာဟချက်” ကို Fermi Paradox လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ☘️Great Filter (မဟာစစ်ထုတ်မှု) ဆိုတာ               Fermi Paradox ကို ဖြေရှင်းဖို့ အဆိုပြုထားတဲ့ အယူအဆတွေထဲမှာ Great Filter (မဟာစစ်ထုတ်မှု) က အရေးကြီးပါတယ်။ အဓိကအယူအဆက- သက်ရှိတစ်ခုဟာ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဖြစ်ပေါ်လာရာကနေ technologically advanced civilization (နည်းပညာအလွန်တိုးတက်တဲ့ ယဉ်ကျေးမှု) ဖြစ်လာဖို့ အဆင့်တွေ အများကြီး ဖြတ်သန်းရတယ်။              အဲဒီအဆင့်တွေထဲက တစ်နေရာရာမှာ အလွန်ခက်ခဲတဲ့ “Filter (အတားအဆီး)” တစ်ခု ရှိနိုင်တယ်။ အများစုက အဲဒီအတားအဆီးကို မကျော်နိုင်ကြဘူး။              ဒါကြောင့် civilization အများစုဟာ အဆင့်တစ်ခုမှာပဲ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ☘️Great Filter က ဘာတွေ ဖြစ်နိုင်သလဲ Great Filter ဟာ တစ်ခုတည်း ဖြစ်ချင်မှဖြစ်ပါမယ်။ ဥပမာ— Life emergence (သက်ရှိစတင်ပေါ်ပေါက်ခြင်း) သက်ရှိမရှိတဲ့နေရာကနေ သက်ရှိဖြစ်လာဖို့ အလွန်ခက်ခဲနေနိုင်ပါတယ်။ Complex life (ရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိ) ဖြစ်လာခြင်း သက်ရှိရိုးရိုးကနေ ဉာဏ်ရည်ရှိတဲ့ သက်ရှိဖြစ်လာဖို့ကလည်း အလွန်ရှားပါးနိုင်ပါတယ်။ Intelligence (ဉာဏ်ရည်) ဉာဏ်ရည်ရှိလာတာနဲ့ civilization တည်ဆောက်နိုင်တာ မတူပါဘူး။ Civilization building (ယဉ်ကျေးမှုတည်ဆောက်ခြင်း) လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက စနစ်တကျ ပညာရေး၊ သိပ္ပံ၊ စီးပွားရေး၊ ဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးတွေ တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ Technological development (နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု) နည်းပညာရလာတာနဲ့အမျှ civilization ဟာကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးနိုင်တဲ့ အင်အားတွေလည်း ရလာပါတယ်။ Self-destruction (ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း) Nuclear war (နျူကလီးယားစစ်ပွဲ)၊ ecological collapse (သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှု)၊ uncontrolled AI (မထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ AI) စတဲ့ အန္တရာယ်တွေကြောင့် civilization ပျက်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ ဘယ်အရာက Great Filter ဖြစ်တယ်ဆိုတာ လူသားတွေ မသိသေးပါဘူး။ ☘️ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ဆက်စပ်စဉ်းစားရာ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမှာက— မြန်မာနိုင်ငံဟာ civilization တစ်ခုလုံး ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ အခြေအနေမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် Great Filter ရဲ့ အယူအဆကို “လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုးတက်မှုကို တားဆီးတဲ့ အတားအဆီးတွေ” အဖြစ် metaphor (ဥပမာတင်စားမှု) သုံးပြီး စဉ်းစားနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာ့ပြဿနာက “လူတွေ မတော်လို့” ဆိုတာထက် “လူတော်တွေကို စနစ်က ဘယ်လောက်အထိ အသုံးချနိုင်သလဲ” ဆိုတာ ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ ☘️သယံဇာတရှိပေမယ့် လူသားအရင်းအမြစ် မတိုးတက်ခြင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ သယံဇာတတွေ ရှိပါတယ်။Natural resources (သဘာဝသယံဇာတ) တွေရှိတယ်။ ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ သတ္တု၊ ကျောက်မျက်၊ သစ်တော၊ ရေမြေ စတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ရှိတယ်။

သမ္မတကြီး ထိုင်း လွှတ်တော်ကို ရောက်တော့ MP တစ်ယောက်က ဆန္ဒပြတာကို ပြောရေးဆိုခွင့်ပုဂ္ဂိုလ်ကို မေးတယ်။ တကယ်တော့ သူ့ဖာသာ အော်ချင်ရာ အော်တဲ့ကိစ္စက အိမ်ရှင်နိုင်ငံက ကြည့်ကြပ် ထိန်းလိမ့်မယ်။ ဒါတောင် ဒီအမတ်က ဒေါက်တာ အဆင့်ဆိုလားပဲ။ တကယ်တော့ နိုင်ငံရေးမှာ အမြင်မတူတာက ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။ လုပ်ရပ်က အောက်တန်းစား ဆန်တာက ပြဿနာ ဖြစ်တယ်။ ဆန္ဒပြခံရလို့လည်း သမ္မတကြီး ဂုဏ်ငယ်စရာ မရှိပါဘူး။  အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ဘု ဆို ဖိနပ်နဲ့တောင် ပစ်ပေါက်ခံရသေးတာ။ ဒါ တကမ္ဘာလုံးက သူနဲ့ ဆိုင်ပါတယ် လုပ်နေတဲ့ ငပွကြီးရဲ့ သမ္မတ အဆင့်နော်။ ဒီတော့ ဒါတွေက တကူးတက Heat တက်နေစရာ အကြောင်း မရှိဘူး။ သမ္မတကြီးကို အပြင်မှာ ဆန္ဒပြတယ် ဆိုတာကလည်း လက်ဆယ်ချောင်းတောင် မပြည့်ဘူး။ တခြားသတင်းဌာနတွေက ဘယ်လို အော်နေနေ၊ ထိုင်းကလည်း သူ့အကျိုးအမြက် မရှိဘဲ ဒါမျိုး မလုပ်ဘူး။ ဘာလို့ ဒီလောက် ပြူးပြဲ ရေးနေရသလဲ ဆိုတော့...ထိုင်း က မဲဆောက်မှာ ကပ်နေတဲ့ NUG ကို ကျော်ပြီး မြန်မာအစိုးရကို ကောဇောနီခင်းပြီး ‌ကြိုတော့ ဒီအဖွဲ့တွေလည်း နည်းနည်းတော့ ရှက်မှာပေါ့။ နောက်...မင်္ဂလာပါ နှုတ်ဆက်တာက ပြောနေကြမဟုတ်ရင် ဘယ်ပီမလဲ။ ဒါလည်း လှောင်စရာမှ မဟုတ်။ နိုင်ငံရေးအရ သူတို့စကားကို အလေးထားပါတယ်ဆိုတဲ့ အနေအထားကနေ ပြောရတာ။ ကျင့်သားမရတဲ့ တခြားလူမျိုးတစ်ယောက်ကို "ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" ဆိုတဲ့ မြန်မာစကားသင်ပေးကြည့်ပါ့လား။ တကယ်တော့...သမ္မတကြီးရဲ့ ထိုင်း ခရီးစဉ်ကို ဘာလို့ နီပိန်းတွေက အပြစ်ရှာနေသလဲဆိုတော့....သိပ်လူရာဝင်ချင်ကြတာကြောင့်လို့ပဲ ဖြေရမှာပဲ။ သူတို့မျှော်လင့်တာကကွာ။ ထိုင်းက မြန်မာအစိုးရကို အဖက်မလုပ်စေချင်သလိုမျိုး။ အာဆီယံနဲ့ ပြန်ပေါင်းထုပ်မယ့်အရေးမှာ သူတို့ပါမှ အလုပ်ဖြစ်မယ် ဆိုသလိုမျိုး သိပ် လိုချင်နေရှာကြတာ။ ဒီတော့လည်း ပြောမိပြောရာ၊ လုပ်မိလုပ်ရာ လုပ်နေကြတာလို့ပဲ မြင်တာပဲ။ #(နရီမိုး)

ဆန္ဒပြတာက လူ၁၀ယောက်မပြည့်ဘူး ဒါကို သတင်းယူတဲ့မီဒီယာ ကင်မရာတွေနဲ့က အယောက်၂၀ ကျော် .. ထိုင်းရောက်မြန်မာတွေ အဲ့၈ ယောက်တပိုင်းကြောင့် ဒုက္ခရောက်ရင်မငိုကြနဲ့အုံး... 😂

ဌာနဆိုင်ရာ အလုပ်ခေါ်စာများတွင် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတာဝန် ကျေပွန်စွာတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများကို အသက်ကန့်သတ်ချက် လျှော့ပေါ့ပေးနေ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတာဝန်ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသူများအား ပြည်တွင်းပြည်ပ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများရရှိအောင် ကူညီပေးလျက်ရှိရာ ဌာနဆိုင်ရာ အလုပ်လျှောက်လွှာခေါ်ယူမှုများတွင် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတာဝန် ကျေပွန်စွာထမ်းဆောင်ခဲ့သူများကို အသက်ကန့်သတ်ချက် လျော့ပေါ့ပေးလာသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ် (ရန်ကုန်) က အလုပ်လျှောက်လွှာခေါ်ယူရာတွင် အငယ်တန်းစာရေး (၄၀)နေရာ၊ ယာဉ်မောင်း(၅) (၄)နေရာ၊ လုံခြုံရေး(၅) (၃)နေရာ၊ သန့်ရှင်းရေးအကူ (၄)နေရာ ခေါ်ယူထားရာတွင် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းတာဝန်ကို ကျေပွန်စွာထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပုံစံ(၁၂) ရရှိပြီးသူများသည် သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက ဌာနမှ သတ်မှတ်အသက်ထက် (၃)နှစ် တိုးမြှင့်၍ လက်ခံပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ #MNP #News

ထဘီခြုံမိလိုက်ပြီဆိုရင် အဖေကို အဖေမှန်းမသိ၊ အမေကို အမေမှန်းမသိတော့ဘူး။ ဗကပတွေရဲ့ အတွေးအခေါ် အယူအဆတွေ လွှမ်းမိုးခံလိုက်ရတဲ့ ဒီလိုအောက်တန်းစားကောင်တွေက ဒီမိုကရေစီအတွက် တိုက်ပွဲဝင်တယ်ဆိုတာ မင်းတို့တွေယုံရဲ့လား။ အမြင်မတူတာနဲ့ မိဘကိုတောင်ပြန်သတ်မယ်ဆိုတဲ့ အတွေးအခေါ်နဲ့ ဒီမိုကရေစီက လိုချင်လိုက်သေးတယ်။ မိဘတွေကို အဆိပ်ခပ်မသတ်ခဲ့တာပဲကျေးဇူးတင်ရမလိုပဲ။ ဒီလိုကောင်တွေရဲ့ နောက်ဆုံးထွက်သက်က မလှပါဘူး။ မှိုင်းဝေ

🇲🇲 7-2 🇱🇦 。。。 7 2 =9，祝大加都能长长九九😂

52' | Goal for Myanmar 🇲🇲 [5]-2 🇱🇦 Scorer: Than Paing

HT: Myanmar 🇲🇲 4️⃣-2️⃣ 🇱🇦 Laos ⚽️ 🇲🇲 Lwin Moe Aung 2' ⚽️ 🇱🇦 Bounchay Chernvanglien 17' ⚽️ 🇲🇲 Win Naing Tun 20' 41' ⚽️ 🇱🇦 Phoutthavong Sangvilay 23' ⚽️ 🇲🇲 Maung Maung Lwin (P) 45'+6 #ASEANHyundaiCup2026 - Group B - Matchday 4

41' | Goal for Myanmar 🇲🇲 [3]-2 🇱🇦 Scorer: Win Naing Tun

23' | Goal for Laos 🇲🇲 2-[2] 🇱🇦 Scorer: Phoutthavong Sangvilay