DNK kundaligi

Turlarni tiklash 4-avgust kuni Bezos Earth Fund va Leonardo DiKaprio hammuassisligidagi Re:wild tashkiloti Phoenix Species Project nomli yangi tashabbusni ishga tushirdi. Bu — yoʻqolib ketish arafasidagi turlarni tiklashga bagʻishlangan tarixdagi eng yirik yagona xayriya loyihasi. Boshlangʻich mablagʻ 200 million dollarni tashkil etadi: uning yarmi Bezos Earth Fund, qolgan yarmi esa Re:wild va uning hamkorlari hissasiga toʻgʻri keladi. Loyiha doirasida 30 mamlakatdan 100 ta tur qoʻllab-quvvatlanadi. Ular orasida sutemizuvchilar, amfibiyalar, sudralib yuruvchilar, qushlar, baliqlar, umurtqasizlar va oʻsimliklar bor — okean tublaridan tortib tropik oʻrmonlar va vulqon tekisliklarigacha boʻlgan turli muhitlardan. Ishni 100 dan ortiq mahalliy va xalqaro hamkor olib boradi, ilmiy hamkor sifatida esa IUCN Turlarni Saqlab Qolish Komissiyasi (SSC) jalb qilingan. Roʻyxatdagi turlar orasida Madagaskar shimoliy oʻrmonlarida yashovchi oltin tojli sifaka, suzgichlari savdosi tufayli qirilib borayotgan qadimiy kamonogʻiz gitarabaliq, buloqning qurishi sabab tabiatda butunlay yoʻq boʻlib ketgan Charco Azul pupfishi hamda qariyb 150 yil bedarak yoʻqolib, keyin qaytadan topilgan avstraliyalik tungi toʻtiqush bor. Loyihaning asosiy gʻoyasi shundaki, maqsad turlarning tanazzulini shunchaki boshqarish emas, balki ularni haqiqatan tiklashdir. Shu bois odatdagi kichik va qisqa muddatli grantlar oʻrniga har bir tur uchun besh yillik uzluksiz moliyalash beriladi — chunki populyatsiyaning oʻzini oʻnglashi yillar talab qiladi. Kontekst uchun: IUCN Qizil roʻyxatida baholangan qariyb 176 ming turdan 31 mingdan ortigʻi yoʻqolish xavfi ostida yoki tabiatda allaqachon mavjud emas. Shu bilan birga, soʻnggi tadqiqotlar muhofaza choralari bioxilma-xillik yoʻqotilishini nafaqat toʻxtatishi, balki koʻp holatda orqaga qaytarishi ham mumkinligini koʻrsatmoqda. @dnkkundaligi

🦠 Ichak bakteriyalari allergiyani davolashi mumkinmi? Olimlar ilk bor odamlarda najas mikrobiotasi transplantatsiyasi (FMT) oziq-ovqat allergiyasini yumshatishi mumkinligini ko'rsatishdi. Natijalar 5-avgust kuni Science Translational Medicine jurnalida e'lon qilindi. 📌 Tadqiqot SinovIda yeryong'oqqa o'ta sezgir 15 nafar bemor qatnashdi. Ular avval 100 mg dan ortiq yeryong'oq oqsilini (yarim donadan ham kam) iste'mol qila olmasdi — darhol immun reaksiya boshlanardi. Ishtirokchilarga allergiyasi yo'q sog'lom donorlarning ichak bakteriyalari solingan hidsiz va ta'msiz kapsulalar berildi (aksariyati bir kunda 36 tadan). Bir qismi oldin 4 kun antibiotik qabul qilgan. 📊 Natijada 4 oydan so'ng 6 nafar bemorda sezuvchanlik pasaydi: biri 300 mg, beshtasi 600 mg va undan ko'p oqsilni (taxminan 2,5 dona yeryong'oq) muammosiz iste'mol qildi. Qolgan 9 kishida bakteriyalar, ehtimol, ichakda o'rnashib ololmagan. 🐭 Sichqonlardagi tajribada bo'lsa Javob bergan bemorlarning mikrobiotasi ko'chirilgan sichqonlar tuxum oqsiliga allergiya rivojlanishidan himoyalangan. Tadqiqotchilar himoya effektini beruvchi bakteriyani — Bacteroides ovatus ni aniqlashdi. ⏳ Lekin shoshilish kerak emas sababi bu usul hozircha klinik amaliyotdan uzoq — mutaxassislar rasmiy ro'yxatdan o'tishiga taxminan 10 yil kerak deb hisoblashmoqda. Ayni paytda dozasi ~12 baravar yuqori bo'lgan, bir oyga taqsimlangan kattaroq sinov boshlanmoqda. 💡 Bugungi davolash usullarining samarasi vaqt o'tib pasayadi va doimiy takrorlashni talab qiladi. Mikrobiomni o'zgartirish esa uzoq muddatli natija berishi mumkin. @Dnkkundaligi #mikrobiologiya #mikrobiom #allergiya #FMT #ilmiyyangilik

🌿 Assalomu alaykum, azizlar! Sizni yangi bir suhbatga taklif qilamiz — bu safar mavzu barchamizga juda tanish: antibiotiklar. Bolamiz kasal bo'lganda ko'pchiligimiz dorixonaga borib, o'zimizcha antibiotik olamiz. Lekin bu odat kelajakda katta muammoga olib kelishi mumkinligini bilamizmi? Ya'ni — kerak paytda dori yordam bermay qolishi mumkin. Bu — fantastika emas. Bu — dunyo bo'ylab ortib borayotgan real xavf: ANTIBIOTIKKA CHIDAMLILIK. — 🎙 MEHMON: Dr. Yulduzxon Abdullaeva Tabiiy fanlar doktori (Dr. rer. nat.) Leybnits Instituti (IGB), Berlin — mikrobiologiya bo'yicha tadqiqotchi 📅 QACHON: 19.08.2026, chorshanba 🕐 SOAT: 16:00 (Germaniya) / 19:00 (O'zbekiston) 📍 QAYERDA: ECO_QULAY kanali 🔗 https://t.me/eco_qulay t.me/all_about_sci Bu suhbatda bilib olasiz: → Antibiotiklardan noto'g'ri foydalanish nima uchun xavfli → Farzandingizni qanday himoya qilish mumkin → Har bir onaning kundalik hayotda qila oladigan oddiy choralar Bilim — himoyaning birinchi qadami. O'zingiz o'qib, yaqinlaringizga ham ulashing. 🍀

1929-yilda Aleksandr Fleming penitsillinning bakteriyalarga qarshi xususiyatlarini bayon qilgan ilmiy maqolasini nashr etdi va shu bilan antibiotiklar davriga asos soldi. Manba. Nobelprize.org @dnkkundaligi

🧬 Izsiz yo‘qolgan ajdodlar Olimlar zamonaviy inson genomini tahlil qilish uchun yangi usul ishlab chiqib, bizning DNKmizda ilgari noma'lum bo'lgan ikki qadimiy inson populyatsiyasining genetik izlari saqlanib qolganini aniqlashdi. Bu populyatsiyalar "ghost ancestors" (ya'ni, izsiz yo‘qolgan ajdodlar) deb atalmoqda, chunki ulardan hozircha hech qanday qazilma yoki qadimiy DNK topilmagan. 🔬 Zamonaviy inson genomining taxminan 0,5–1% qismi Afrikada yashagan noma'lum qadimiy inson populyatsiyasidan meros bo'lib o'tgan. • Okeaniya aholisi genomida esa taxminan 0,002% juda qadimiy ("super-arxaik") inson guruhi DNKsi aniqlandi. Bu populyatsiya taxminan 1,8 million yil avval zamonaviy inson ajdodlaridan ajralgan bo'lishi mumkin. • Tadqiqotchilar 500 dan ortiq zamonaviy inson genomini tahlil qilish orqali erishishdi. 🧬 Ushbu tadqiqot inson evolyutsiyasi oddiy shajara emas, balki turli qadimiy inson guruhlari o'rtasidagi ko'p marotabalik aralashishlar natijasi ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi. @dnkkundaligi

​🦠 Gepatit B virusi qanday topilgan? Tasodifiy kashfiyot millionlab insonlarning hayotini saqlab qoldi 1960-yillarning oxirida amerikalik olim Baruch Blumberg dunyoning turli hududlaridan olingan qon namunalaridagi oqsillarni o‘rganayotgan edi. Tadqiqot davomida u kutilmaganda gepatit B kasalligini keltirib chiqaruvchi yuqumli omilni aniqladi. Blumberg bu omil ilgari hech kim ko‘rmagan yangi turdagi virus bilan bog‘liqligini isbotladi. Eng qiziq tomoni shundaki, ayrim odamlar virusni tashuvchi bo‘lsa ham, ularda kasallik belgilari kuzatilmas edi. Ushbu kashfiyot natijasida: 🔬 Gepatit B ni aniqlovchi ishonchli diagnostik testlar yaratildi; 💉 Gepatit B ga qarshi samarali vaksina ishlab chiqildi; 🌍 Kasallikning tarqalishini oldini olish va millionlab insonlarning hayotini saqlab qolish imkoniyati paydo bo‘ldi. Keyinchalik Baruch Blumberg gepatit B vaksinasini yaratishda ham faol ishtirok etdi. 🏅 1976-yilda Baruch Blumberg gepatit B infeksiyasining sababini kashf etgani uchun fiziologiya yoki tibbiyot bo‘yicha Nobel mukofoti bilan taqdirlandi. U mukofotni prion kasalliklari va miya hujayralarining asta-sekin yemirilishi bilan bog‘liq kasalliklarni o‘rgangan olim D. Carleton Gajdusek bilan bo‘lishdi. 📅 28-iyul — Butunjahon gepatitga qarshi kurash kuni (World Hepatitis Day). 📷 Rasm: Elektron mikroskop ostida olingan gepatit B virusi (HBV). 📸 Muallif: Alain Grillet. @dnkkundaligi

Salom hammaga! Men hozir ko'l ekologiyasi loyihasi ustida ishlayapman va bu loyihaga qo'shiladigan, PhD qilishni xohlaydigan motivatsiyali odam kerak. Agar suv ekotizimlari, suv sifati yoki atrof-muhit fanlariga qiziqsangiz, bu sizga mos kelishi mumkin. Loyiha mavzusi: Ko'l ekologiyasi (batafsil narsalarni qiziqqan odamlar bilan gaplashib aniqlashtiramiz) Kandidatga talablar: Magistr darajasi (yoki shunga teng) — Biologiya, Mikrobiologiya, Ekologiya, Atrof-muhit fanlari, Limnologiya yoki shunga yaqin sohada Yaxshi o'qish natijalari Ingliz tilini yaxshi bilish (gapirish va yozish); nemis tili bilsangiz, bu qo'shimcha plyus Suv ekotizimlari va dala ishlariga haqiqiy qiziqish Statistika/ma'lumotlarni tahlil qilish bo'yicha asosiy bilim (R, Python va h.k.) — qo'shimcha ustunlik Qo'shimcha talablar (DAAD talablariga asoslanib): Universitet diplomi (Bakalavr + Magistr, yoki teng darajada, odatda oxirgi 6 yil ichida tugatilgan bo'lishi kerak) O'rtachadan yuqori baholar Nega bu mavzuga qiziqishingizni tushuntiradigan motivatsion xat CV (imkon bo'lsa, Europass formatida) Ikkita ilmiy tavsiyanoma Til sertifikatlari (Ingliz tili: masalan TOEFL/IELTS Ba'zi DAAD dasturlari tadqiqot taklifnomasini ham talab qilishi mumkin Men nima yordam bera olaman: Ariza jarayonida yordam (motivatsion xat, CV, DAAD formalari) Tadqiqot taklifnomasi bo'yicha maslahat Loyiha va ish sharoitlari haqida ma'lumot 📩 Qiziqsangiz yoki qiziqadigan tanishingiz bo'lsa, batafsil ma'lumot uchun to'g'ridan-to'g'ri menga yozing! @yabdullaeva

TAE va TBE: Nega bir buferda DNK tezroq harakatlanadi, boshqasi esa uzoqroq barqaror ishlaydi? Tasavvur qiling, bir xil DNK namunasini ikkita agaroz gelda elektroforez qilyapsiz. Gel konsentratsiyasi bir xil, kuchlanish ham bir xil. Shunga qaramay, bir gelda elektroforez tezroq yakunlanadi, ikkinchisida esa sharoit uzoq vaqt barqaror saqlanadi. Farq DNKda emas — farq buferda. TAE va TBE buferlarining ikkalasi ham pH qiymatini barqaror saqlash uchun Tris, DNKni nukleazalar ta’siridan himoya qilish uchun esa EDTA saqlaydi. Ular orasidagi asosiy farq buferlovchi ion turidadir: • TAE — Tris–atsetat–EDTA • TBE — Tris–borat–EDTA Ajablanarlisi shundaki, faqat bitta komponentning almashishi buferlarning xususiyatlarini sezilarli darajada o‘zgartiradi. 🔻 Nega TBE uzoqroq vaqt samarali ishlaydi? Elektroforez davomida elektroliz natijasida doimiy ravishda H⁺ va OH⁻ ionlari hosil bo‘ladi. Ushbu ionlar muhit pH qiymatini optimal darajadan chetlashtirishga harakat qiladi. Bu jarayonda boratning ustunligi namoyon bo‘ladi. Borat Tris bilan atsetatga qaraganda kuchliroq bufer tizimini hosil qiladi. Natijada Tris–borat juftligi bufer sig‘imi tugashidan oldin ko‘proq H⁺ va OH⁻ ionlarini neytrallay oladi. Shuning uchun TBE uzoq davom etadigan elektroforez jarayonlarida pH qiymatini yaxshi saqlaydi. TAE esa vaqt o‘tishi bilan buferlash qobiliyatini tezroq yo‘qotadi. 🔻 Nega DNK TAE buferida tezroq harakatlanadi? DNK gel orqali harakatlanganda bo‘sh muhitdan o‘tmaydi. U gel matritsasi va bufer tarkibidagi ionlar bilan doimiy o‘zaro ta’sirlashadi. Atsetat ionlari DNK harakatiga nisbatan kamroq to‘sqinlik qiladi, shu sababli fragmentlar gel bo‘ylab tezroq migratsiya qiladi. Borat esa DNK tarkibidagi shakar komponentlari bilan kuchsiz o‘zaro ta’sirlashishi mumkin. Bu holat DNK harakatida oz miqdorda qarshilik hosil qiladi va uning migratsiyasini sekinlashtiradi. Shu bilan birga, o‘lchami bir-biriga yaqin bo‘lgan DNK fragmentlarining ajralishi yaxshilanishi mumkin. 🔻 Nega molekulyar biologlar geldan DNK ajratib olishda TAE buferini afzal ko‘rishadi? Kerakli DNK bandi aniqlangandan so‘ng, uni PCR, klonlash, ligatsiya yoki sekvenslash uchun geldan ajratib olish talab etilishi mumkin. TAE tarkibidagi atsetat tozalash jarayonida osonroq chiqarib tashlanadi va odatda keyingi fermentativ reaksiyalarga sezilarli ta’sir qilmaydi. TBE ishlatilganda esa boratning oz miqdori DNK namunasida qolib ketishi va DNK-polimeraza yoki DNK-ligaza kabi fermentlar faoliyatini susaytirishi mumkin. Natijada keyingi tajribalar samaradorligi pasayishi ehtimoli mavjud. Shuning uchun ko‘plab tadqiqotchilar quyidagi oddiy qoidaga amal qilishadi: Maqsad DNK fragmentlarini tahlil qilish va yaxshi ajratish bo‘lsa — TBE ishlatiladi. Maqsad DNKni geldan ajratib olib, keyingi molekulyar tajribalarda ishlatish bo‘lsa — TAE afzal hisoblanadi. Siz qaysi bufferni ishlatasiz? @dnkkundaligi

2. Ultrabinafsha nurlar ta’sirida ko‘k rangda yaltirab ko‘rinadigan tojli qisqichbaqa-o‘rgimchak — Smodicinus gen. nov. (ilm-fan uchun yangi avlod) — Angolada yaqinda aniqlangan o‘nlab hayvon turlaridan biridir. Fevral oyida Cassai Life Atlas ekspeditsiyasi mutaxassislari olisdagi Lisima platosining sermahsul ekotizimini o‘rgandilar. Ushbu plato to‘rtta daryoni to‘ydiradigan irmoqlar manbai hisoblanadi va shu vaqtgacha olimlar tomonidan deyarli o‘rganilmagan hudud bo‘lib kelgan. O‘tgan oy ekspeditsiya jamoasi tadqiqot natijalarini e’lon qildi. Ular sakkizta ilgari tavsiflanmagan ninachi va soxta ninachi turini, shuningdek, ilm-fan uchun yangi bo‘lishi mumkin bo‘lgan qariyb 60 turdagi kuya va kapalakni qayd etdilar. Bundan tashqari, Lisima platosida avval hech qachon qayd etilmagan ko‘plab boshqa hayvon turlari ham aniqlandi. Foto: Nicky Bay / The Wilderness Project taqdim etgan. @dnkkundaligi

no comment🤨

​Orol dengizining qurigan tubi tiklanmoqda bizni ishtirokimizsiz! Ma’lum bir katta hududda rasmdagidek manzara shakllangan: o‘simliklar oddiy tekis joyda emas, balki kichik tepaliklar ustida zich bo‘lib o‘sgan, atrofdagi pastki tekis hududlarda esa deyarli o‘simlik yo‘q. Bu holat cho‘l ekologiyasida “nebkha” — ya’ni unumdorlik orolchasi sifatida tushuntiriladi. Bunda o‘simlik shamol bilan uchib kelgan qum, chang va mayda zarrachalarni o‘z atrofida ushlab qoladi. Vaqt o‘tishi bilan o‘simlik tanasi va shoxlari atrofida qum yig‘ilib, kichik tepalik hosil bo‘ladi. Bundan tashqari, o‘simlik ildizlari tuproqni mustahkamlaydi va uni shamol eroziyasidan himoya qiladi. O‘simlik ostida esa qurigan barg, poya va ildiz qoldiqlari hisobiga organik modda to‘planadi. Natijada shu kichik joyda namlik, oziqa elementlari va mikroorganizmlar nisbatan ko‘proq saqlanadi. Aksincha, atrofdagi ochiq tekisliklarda kuchli sho‘rlanish, tuproq zichlashuvi, qurg‘oqchilik va shamol eroziyasi sababli o‘simliklarning o‘sishi ancha cheklangan bo‘lishi mumkin. Meni eng ko‘p o‘ylantirgan jihat shuki, Orolning qurigan tubida ham tabiat o‘ziga xos tiklanish mexanizmlarini namoyon qilmoqda. Hatto eng og‘ir, sho‘r va qurg‘oqchil sharoitlarda ham ayrim o‘simliklar tuproqni ushlab qolmoqda, mikrohayot uchun sharoit yaratmoqda va asta-sekin kichik ekologik orolchalarni shakllantirmoqda. Shu sababli Orolbo‘yi hududini tiklash bo‘yicha amalga oshirilayotgan har qanday loyiha, avvalo, shu yerning o‘zida kechayotgan tabiiy jarayonlarni chuqur o‘rganishga tayanishi kerak, deb o‘ylayman. Ba’zan tabiatning o‘zi tiklanish yo‘lini ko‘rsatadi. Bizning vazifamiz esa uni tushunish, ilmiy asosda qo‘llab-quvvatlash va noto‘g‘ri aralashuvlar bilan bu nozik jarayonlarga zarar yetkazmaslikdir. p/s. Oroli tiklash o'rganish bo'yicha qandachadan qancha Mlrd so'mlik loyihaga rahbarlik qilgan va qilayotgan odamlar shuni ko'rsa edi. Hech bo'lmasa Orol dengiziga halaqit bermaslik kerak @dnkkundaligi

Orol dengizi Orol dengizi bir vaqtlar dunyodagi to‘rtinchi eng katta ko‘l hisoblangan. 1960-yillarda uning maydoni qariyb 68 ming km² bo‘lgan. Ammo Amudaryo va Sirdaryo suvlarining yirik sug‘orish tizimlariga, ayniqsa paxta va sholi maydonlariga yo‘naltirilishi natijasida dengizga keladigan suv miqdori keskin kamaydi. Natijada Orol dengizi so‘nggi o‘n yilliklarda suv hajmining katta qismini yo‘qotdi va uning qurigan tubida Aralkum deb ataluvchi yangi cho‘l shakllandi. Bugungi kunda Orolbo‘yi hududi ekologik fojia ramzi bo‘lishi bilan birga, ilm-fan uchun ham noyob tabiiy laboratoriya hisoblanadi. Bu yerda sho‘rlanish, qurg‘oqchilik va ekstremal iqlim sharoitlariga moslashgan o‘simliklar hamda mikroorganizmlarni o‘rganish orqali kelajakda qishloq xo‘jaligi, biotexnologiya va ekologik tiklanish uchun muhim ilmiy natijalarga erishish mumkin. Videoda hozirda Orol dengizining qolgan suvi Uzbekiston hududidagi @dnkkundaligi