فرهنگ و آداب و رسوم مردم ایران زمین

قلعه الموت ثبت جهانی شد 🔹کمیته میراث فرهنگی یونسکو در چهل‌وهشتمین اجلاس خود در بوسان کره جنوبی، مجموعه تاریخی «قلعه الموت و استحکامات وابسته» را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. @farhangmardom

🔸آتشکده آذربرزین مهر آتشکده آذربرزین مهر  با نام «آذر برزین‌مهر» یاد شده و از آن به عنوان آتش مخصوص طبقه کشاورزان یاد می‌شود؛ در کنار دو آتشکده دیگر ساسانی یعنی آذرفرنبغ (ویژه موبدان) و آذرگشسب (ویژه ارتشیان)، این سه‌گانه آتش‌های مقدس زرتشتی را شکل می‌دادند. با وجود قرارگیری در منطقه‌ای صعب‌العبور، این بنا همچنان پا برجا مانده و به عنوان سندی زنده از شکوه آیینی و معماری ساسانیان، مورد توجه باستان‌شناسان، تاریخ‌نگاران و طبیعت‌گردان قرار دارد. @farhangmardom

▪️اولین پمپ بنزین در ایران طبق اطلاعات موجود، اولین پمپ بنزین ایران در سال ۱۳۰۶ شمسی (۱۹۲۷ میلادی) در مرکز شهر آبادان احداث شده است. این پمپ بنزین که به روایتی اولین پمپ بنزین خاورمیانه نیز به شمار می‌رود، در ابتدای کار خود جهت توزیع نفت سفید در حلب‌های ۱۰ و ۲۰ لیتری استفاده می‌شد. پس از ورود اتوموبیل به ایران، از این جایگاه سوخت به‌عنوان پمپ بنزین استفاده شد. در حال حاضر این محل به موزه نفت تبدیل شده است. @farhangmardom

به بهانه‌ی ۱۲ دی، روز رشت؛ 🔹 «در ستایش رشت» نویسنده و گوینده گفتارمتن: الهام کیانپور تهیه و تدوین: فرزاد فخرایی @farhangmardom

شب یلدا، این آیین کهن ایرانی فرخنده باد غبارِ غم برود، حال خوش شود حافظ تو آب دیده از این رهگذر دریغ مدار @farhangmardom

🔶 به بهانه‌ی شب یلدا؛ آیینی برای تمرین پیوند جمعی 🔶 #یلدا در حافظه‌ی جمعی ایرانیان، تنها یک شب آیینی نیست؛ نشانه‌ای اجتماعی است. 🔶 فلسفه‌ی یلدا، در لایه‌ای عمیق‌تر، تمرینی برای مواجهه با اضطراب‌ تاریکی و تن‌‌هایی است؛ شبی که انسان‌ها به‌جای انزوا، گرد هم می‌آمدند تا ترس را با حضور دیگری قابل‌تحمل کنند. از همین منظر، یلدا را می‌توان آیینی اجتماعی دانست؛ آیینی برای بازسازی پیوندها، گفت‌وگوها و همدلی‌ها. 🔶 از دیرباز درتمامی اقوام ایرانی، این کارکرد اجتماعی پررنگ بوده است. یلدا در بطن زیست‌جهانی شکل گرفت که بر همکاری، همسایگی و پیوند‌های خویشاوندی استوار بود. 🔶 از این رو #شب_یلدا فرصتی مغتنم برای دیدار نسل‌ها، شنیدن تجربه‌‌های زیسته‌ی سالمندان و بازتولید #سرمایه_اجتماعی خانواده‌ها به شمار می‌آمد. قصه‌ها، لالایی‌ها و گفت‌وگو‌های ساده، نقشی فراتر از سرگرمی داشتند؛ چراکه آن‌ها ابزار انتقال ارزش‌ها، هنجارها و حافظه‌ی جمعی بودند. #الهام_کیانپور ⏪ ادامه‌ی مطلب را از طریق لینک زیر در سایت مرور مطالعه کنید. https://mroor.org/qw8 ⏪ آدرس مرور در تمامی شبکه‌های اجتماعی: 📌@moroororg

🔸شب یلدا در سروده‌های چکامه‌سریان بزرگ ایران‌زمین ▪️شب اورمزد آمد از ماه دی ز گفتن بیاسای و بردار می         فردوسی ▪️با بهار رخ‌ات تواند گفت شب چله که روز نوروزم.         انوری ▪️روز رویش چون برانداخت نقاب از سر زلف گویی از روز قیامت شب یلدا برخاست.           سعدی شیرازی ▪️با زلف‌ تو قصه‌ای‌ست ما را مشگل هم‌چون شب چله به درازی مشهور.          عبید زاکانی ▪️چه عجب گر دل من روز ندید زلف تو صد شب یلدا دارد.          فیض کاشانی ▪️صحبت حکام ظلمت شب یلداست نور ز خورشید جو بو که بر آید.          حافظ شیرازی ▪️شب هجرانت ای دلبر شب یلداست پنداری رخت نوروز و دیدار تو عید ماست پنداری.             اوحدی‌مراغه‌ای ▪️به صاحب دولتی پیوند اگر نامی همی جویی که از پیوند با عیسا چنان معروف شد یلدا.              سنایی ▪️هست در سالی شبی ایام را یلدا ولیک کس نشان ندهد که ماهی را دو شب یلدا بود.            خواجوی کرمانی ▪️نظر به روی تو‌ هر بامداد نوروزی‌ست شب فراق تو هر شب که هست یلدایی‌ست.               سعدی شیرازی ▪️روزی دل گشت از زلف دراز او‌ مرا آنچه بر بیمار از طول شب یلدا گذشت.              صائب تبریزی ▪️هست چون صبح آشکارا کاین صباحی چند را بیم صبح رستخیز است از شب یلدای من.              خاقانی ▪️هر شبی در غم هجرت شب یلداست مرا که به سالی به جهان یک شب یلدایی هست.              دهلوی @farhangmardom

🔸ترانه‌ی چقدر جنگل خوسی با صدای زنده‌یاد استاد ناصر مسعودی @farhangmardom

🔶 به بهانه‌ی سفر ابدی استاد ناصر مسعودی؛ تنها صداست که می‌ماند... ✍️ #الهام_کیانپور 🔶 در روزگاری که هنر بیش از همیشه به تکیه‌گاه‌های اصیل خود نیازمند است، از دست رفتن چهره‌های ریشه‌دار، زخمی است که دیر التیام می‌یاید. 🔶 این رفتن‌ها خلایی بزرگ در حافظه‌ی فرهنگی هر سرزمین است. خلایی که جای آن را هیچ صدا و نام تازه‌ای پر نخواهد کرد. خاموشی #ناصر_مسعودی از همین جنس است؛ خاموشی صدایی که برای چندین نسل، معنای #موسیقی_گیلان بود. 🔶 ناصر مسعودی، متولد ۱۳۱۴ خورشیدی در محله‌ی صیقلان رشت، از همان سال‌های نوجوانی در موسیقی گیلان ریشه دواند، صدایی که بعدها به یکی از ستون‌های حافظه‌ی شنیداری ایران تبدیل شد. او در سال ۱۳۲۸ به همراه خانواده راهی تهران شد و دوره‌ای کوتاه نزد#علی‌_اکبرخان_شهنازی به شاگردی پرداخت. ⏪ ادامه‌ی مطلب را از طریق لینک زیر در سایت مرور مطالعه کنید. https://mroor.org/qh3 @farhangmardom

به بهانه‌ی ۲۶ آبان‌ماه، سالروز درگذشت استاد ابراهیم پورداوود (۱۲۶۴–۱۳۴۷) استاد ابراهیم پورداوود، ایران‌شناس،  اوستاشناس و نخستین مترجم فارسی اوستا، بی‌گمان یکی از بزرگ‌ترین خدمتگزاران زبان و فرهنگ ایران است. پورداوود در  بیست بهمن‌ ۱۲۶۴ خورشیدی در  شهر رشت به دنیا آمد. او پس از تحصیلات مقدماتی به تهران و سپس به بیروت رفت. او  که در سال ۱۹۱۰ برای فراگرفتن علم حقوق به پاریس رفته بود، برای اولین بار مطالب تازه‌ای درباره‌ی فرهنگ کهن ایران و اوستا شنید و نخستین جرقه‌های عشق به فرهنگ باستانی ایران در قلبش درخشید. پورداود پس از تحصیلات فراگیر در فرانسه و آلمان و آموختن ادبیات اوستا و پهلوی، هنگامی که به ایران آمد، کرسی ادبیات باستان و زبان اوستا برای اولین بار در دانشگاه تهران به او سپرده شد. از استاد پورداوود گزارش‌اوستا در ده‌جلد، ایرانشاه، خرمشاه، پوراندخت، گفت‌و‌شنود پارسی، فرهنگ ایران باستان، هرمزدنامه و بیش از پنجاه و یک مقاله به یادگار مانده است. استاد پورداوود در ۲۶ آبان ۱۳۴۷ خورشیدی درگذشت. آرامگاه این پژوهشگر و دانشمند برجسته در سبزه میدان رشت واقع  شده است. روانش شاد و یادش گرامی @farhangmardom

یادی از مشاغل قدیمی حمالی تصویری از حمال‌ها در خیابان علاالدوله‌ی تهران سال ۱۳۰۰ خورشیدی @farhangmardom

🔶 به بهانه‌ی 15 مهر، روز ملی روستا؛ بحران حیات فرهنگی در روستاها 🔶 ۱۵ مهرماه در تقویم رسمی کشور به عنوان «#روز_ملی_روستا» ثبت شده است؛ روزی برای یادآوری نقشی که #روستا در تاریخ و حیات ایرانی ایفا کرده است. 🔶 از دل روستاها، فرهنگ کار، همیاری و اخلاق جمعی به شهرها منتقل شده و هویت اجتماعی ایرانی بر پایه‌ی آن بنا شده است. 🔶 در طول تاریخ، روستاها، ضامن بقا و استقلال اقتصادی ایران بوده‌اند. هر خوشه‌ برنج، هر خوشه گندم و هر صنایع‌دستی، یادآور تلاشی است که در بطن روستا شکل گرفته است. #الهام_کیانپور ⏪ ادامه‌ی مطلب را از طریق لینک زیر در سایت مرور مطالعه کنید. https://mroor.org/pfu @farhangmardom

خوشا به حالت ای روستایی... به بهانه‌ی ۱۵ مهرماه، روز ملی روستا و عشایر ۱۵ مهرماه از سوی شورای فرهنگ عمومی کشور، با هدف ارج نهادن به روستا و فرهنگ روستایی، به نام روز ملی روستا و عشایر، نام‌گذاری شده است. جامعه‌ی روستایی و عشایر از دیرباز تا حال، یکی از مهم‌ترین محور‌های جامعه بوده‌اند. حتی در دوران شهرنشینی و ترویج این نوع سبک زندگی، همچنان چرخه‌ی اقتصاد در دست آن‌ها قرار داشته و دارد. @farhangmardom

🔹میرزا حسن رشدیه ( ۱۳۲۳ـ ۱۲۳۰ خورشیدی) بنیانگذار مدرسه و آموزش نوین در ایران رشدیه وصیت کرده بود که او را  وسط راهروی مدرسه دفن کنند تا هر روز، بچه‌ها از روی گورش عبور کنند و او صدایشان را بشنود. @farhangmardom

یادی از گذشته دبستان کسری/ آبادان مهر  سال ۱۳۵۳ خورشیدی عکس از آرشیو:  آقای سروش شینی دشتگل @farhangmardom

🔶 به‌بهانه‌‌ی شروع سال تحصیلی جدید؛ آموزش در ایران از سنت تا نوگرایی 🔶 آموزش‌ و‌ پرورش در ایران در طول تاریخ، با مراحل مختلف و تحولات چشمگیری روبه‌رو بوده است. 🔶 این تحولات به‌ویژه در زمینه‌ی نظام آموزشی و مدرسه‌سازی، از دوران باستان تا دوران قاجار و پس از آن، مشهود است. 🔶 یکی از ویژگی‌های بارز دوران قاجار، وضعیت خاص و پیچیده آموزش در این دوران است که در آن مکتب‌خانه‌ها و حوزه‌های علمیه مهم‌ترین مراکز تعلیم و تربیت به‌شمار می‌رفتند. در این دوران، به‌ویژه تا اواخر دوره‌ی قاجار، مفهوم دبستان به‌صورت مدرن و معاصر آن که امروزه شناخته می‌شود، وجود نداشت. #الهام_کیانپور ⏪ ادامه‌ی مطلب را از طریق لینک زیر در سایت مرور مطالعه کنید. https://mroor.org/p32 ⏪ آدرس مرور در تمامی شبکه‌های اجتماعی: 📌@moroororg

🔸به بهانه ی روز سینما آغاز نمایش فیلم در گیلان به دهه ۱۲۹۰ خورشیدی یعنی تقریبا هم‌زمان با آغاز فعالیت هالیوود در امریکا برمی‌گردد که بعدها اولین سینما در رشت با نام سینما "ایران" احداث شد. سینما ایران تا سال ۱۳۴۵ فعال بود و بعد در همان سال تعطیل شد. در این دهه در سالن اجتماعات فرهنگ در سبزه‌میدان، هفته‌ای یک‌بار شخصی به نام «الوش‌بیک» فیلم نمایش می‌داد. چندی بعد در سال 1320 «کریشا مایاک» در این محل سینما ایران را تاسیس کرد که بعد به «دیده بان» تغییر نام یافت پس از مدتی سینما «سهیلا» نام گرفت و هماکنون به سینما «سپیدرود» مشهور است. این سینما دارای دو سالن تابستانی و زمستانی بود. قیمت بلیط ۱۰ شاهی، یک ریال و یک ونیم ریال بود. در دهه 1320 سینما سیروس نیز تاسیس شد و در سال 1350 به سینما کوروش تغییرنام یافت و بعد از انقلاب، سینما انقلاب نامیده شد. سینما شرق در دهه 1320، سینما خیام در سال 1336،سینما سعدی در سال 1335،سینما آبشار در سال 1339،سینما میرزا کوچک خان در دهه 1340،سینما مولن‌روژ(فلسطین) در سال 1342، سینما رادیو سیتی نیز در سال 1344 تاسیس شد. منبع:  تاریخ سینمای گیلان/ کریم کوچک نژاد @farhangmardom

🔹اسباب‌بازی‌های دوران باستان تحقیقات درباره‌ی وسایل بازی کودکان در ایران باستان بسیار اندک است، اما در میان آثار مکشوفه، اشیایی وجود دارند که گواهی می‌دهند می‌توان با نگرشی نوین به آنها نگریست.  وجود تشابهاتی که بین اسباب‌بازی‌های کودکان امروزی با پیکرک‌های حیوانات ساخته‌ شده از سفال و فلز با چهار چرخ جهت حرکت که از هزاره‌ی اول پیش ‌از میلاد به‌جا مانده، ما را وا می‌دارد تا آن‌ها را در میان وسایل بازی قرار دهیم. چند سال گذشته در موزه‌های شهرهای سمنان و شاهرود نمایشگاهی با نام «یادگارهای کودکانه» برگزار شد. به نظر می‌رسد این نمایشگاه بیش از هر چیز بهانه‌ای بوده برای دیدن آثار گذشتگان با نگاهی جدید، چون وقتی صحبت از قرن‌ها و هزاره‌هاست، آن‌هم در نبود نوشتار، کتابت، تاریخ مکتوب و مدون، صد البته گاه باید به حدس و گمان دست زد. @farhangmardom

🔸به بهانه‌ی ۱۰ شهریور سالروز درگذشت استاد یارشاطر (۱۲ فروردین ۱۲۹۹، همدان/ ۱۰ شهریور ۱۳۹۷، کالیفرنیا) ▪️وطن ما، به یک معنی، سرزمینی‌ست پر از صحراهای فراخ و کوه‌های بلند و رودها و دریاچه‌هایی که در درازای زمان بارها زیر پای مهاجمان مختلف کوفته شده و باز به ‌پا خاسته. ولی ما وطن دیگری هم داریم که در ذهنمان جای دارد. وطنی که  رودکی در آن چنگ می‌نواخت و فردوسی از خِرَد و دلاوری‌های قهرمانان سخن می‌گفت، و خیام سرگردانی انسان را بازمی‌نمایاند و ابوسعید و نظامی و سعدی و مولوی و حافظ، با استادی حیرت‌انگیز، از ظرایف روان انسان، بیش از همه عشق، سخن می‌گفتند. این وطن را می‌توان از گزند حوادث در امان داشت. وطن من این وطن است. دکتر احسان یار شاطر بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامهٔ ایرانیکا، بزرگ‌ترین و جامع‌ترین پروژهٔ بین‌المللی ایران‌شناختی، بنیان‌گذار مرکز مطالعات ایران‌شناسی و استاد بازنشسته‌ی مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا نیویورک @farhangmardom

🔸کشتی گیله‌مردی این کشتی که امروزه همچنان پای برجاست، یادگار صلابت و دلاوری مردم گیلان است. «ظهیرالدین مرعشی» در مورد آن می‌گوید: «رسم مردم دیلم است که جوانان روغن بر خود بمالند و پس از استراحت و خوراک کافی و لذیذ از گوشت، روغن، عسل و ... زور آن‌ها زیاد شده و قدرت می‌یابند که با فرد دیگری کشتی بگیرند.» کشتی‌گیران گیله‌مرد مراتب خاصی نظیر: تنگوله یا نوچه، پهلوان، سرپهلوان یا میداندار دارند. این کشتی در محوطه‌ای محصور به نام «سیمبر» یا «سبزه‌میدان» برگزار می‌شود. کشتی گیله‌مردی معمولاً در تابستان و اعیاد و عروسی‌ها انجام می‌شود. کشتی‌گیران که شلوارهایی به نام «لاسپار» به پا دارند با بالاتنه برهنه، ابتدا به حضار احترام گذاشته و سپس با حرکات نمایشی قدرت خویش را به رخ حریفان می‌کشانند. پس از رجزخوانی، حریف با کف زدن به او پاسخ می‌دهد. نبرد ابتدا با حواله کردن مشت‌ها آغاز شده و ادامه می‌یابد تا در نهایت، یکی از طرفین با برخورد به زمین، بازنده می‌شود. جایزه‌ی این مسابقات به صورت غیرنقدی و شامل پارچه، آینه، پیراهن، گوسفند و گاو و مانند آن است. به این جایزه «برم» می گویند. @farhangmardom