Кытанахская сельская модельная библиотека

_*🇷🇺💪🏻🏆 Константин Капрынов — Дойду күүстээх бөҕөстөрүттэн биирдэстэрэ*_ _*📰🎙️ Чөмпүйэнээт кэнниттэн тутатына дойдутугар, Кытаанахха, дьонун аахха оттоһо кэлбит Егор Терентьевиһи көрсөммүт Костя тустуутун, дьарыгын, инники былааннар тустарынан кэпсэттибит._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/konstantin-kaprynov-dojdu-k%d2%af%d2%afsteeh-b%d3%a9%d2%95%d3%a9st%d3%a9r%d2%aftten-biirdestere/

_*🏆🥇🥈🥈 Кыһыл көмүс сыл: Монреаль-1️⃣9️⃣7️⃣6️⃣ уонна саха тустуутун 5️⃣0️⃣ сыла👏🏻💐*_ _📻📰 “31 июля 1976 года в Монреале три борца вольного стиля из Якутии поднялись на олимпийский пьедестал”, — оччотооҕу хаһыат, араадьыйа бүтүннүүтэ туолбута. Сахалар өрөгөйдөөбүттэрэ!_ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/ky%d2%bbyl-k%d3%a9m%d2%afs-syl-monreal-1976-uonna-saha-tustuutun-50-syla/

_*🕯️🕯️🕯️ 2️⃣0️⃣0️⃣8️⃣ сыллааҕы атырдьах ыйынааҕы 🩸«Биэс күннээх сэрии»: Соҕуруу Осетия уонна Абхазия кыргыһыыга*_ _⚔️⚔️⚔️ Саха сирин буойуттара умайбыт Цхинвалга киирбит бастакы чаастартан биирдэстэрэ буолбуттара. Куорат иһинээҕи сэриилэр усулуобуйаларыгар, өстөөх артиллериятын тохтоло суох уотун аннынан, кинилэр штурмовой дьайыылары ыыппыттара..._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/2008-syllaa%d2%95y-atyrdah-yjynaa%d2%95y-bies-k%d2%afnneeh-serii-so%d2%95uruu-osetiya-uonna-abhaziya-kyrgy%d2%bbyyta/

https://t.me/sanaoloh/42437

_*Алтан чаанньык (Дьиҥ олохтон кэпсээн📝)*_ _😢🙏🏻 Аҕаа, аҕаккаа, ытыма даа, өлөрүмэ дуу. Мин чаанньыгы кыайабын ээ, көтөҕөбүн дии, өлөрүмэ-ээ-э!” – дии-дии аҕам атаҕыттан кууһан сытан ытаан сыҥсыйдым..._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/altan-chaannyk-di%d2%a5-olohton-kepseen/

_*🌎💫 Улуу Кудаҥса: устуоруйа чахчыта дуу, литэрэтиирэ дьоруойа дуу? (👀👂🏻👂🏻Билиэн-көрүөн баҕалаахтарга)*_ _📖📝 Норуот уос номоҕор Улуу Кудаҥса — муҥура биллибэт баайдаах, күүстээх санаалаах, айылҕалыын силбэспит бухатыыр-баһылык. Кини төрдө-ууһа эмиэ үһүйээн быһыытынан ойууланар._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/uluu-kuda%d2%a5sa-ustuoruja-chahchyta-duu-literetiire-doruoja-duu-bilien-k%d3%a9r%d2%af%d3%a9n-ba%d2%95alaahtarga/

_*🙏🏻🙏🏻🙏🏻 Өлбүт киһиэхэ сыһыан, сиэр-туом (👀👂🏻👂🏻Билиэн-көрүөн баҕалаахтарга)*_ _🌿🌿🌿 Сахалар өлүүнү куттал оҥостубаттар, тоҕо диэтэххэ, киһи Сирдээҕи олоҕор аналын толорон баран сынньана, ыраастана барар. Ол иһин былыр оҕо өллөҕүнэ даҕаны улаханнык аймана-ытаабакка, «ыраас дууһа ырай дойдутугар төнүннэ» диэн уоскуталлара._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/%d3%a9lb%d2%aft-ki%d2%bbiehe-sy%d2%bbyan-sier-tuom-bilien-k%d3%a9r%d2%af%d3%a9n-ba%d2%95alaahtarga/

#ийэ кэпсээнэ 🍂🍁АҺЫЫ АМТАННААХ АТЫРДЬАХ ЫЙА Оҕом барахсан аҕатын тыраахтырыгар олорон от мунньарга көмөлөһөн, оол алаас арҕаа баһыттан бу диэки кэлэрин Байбал биһикки сылаанньыйан олорон көрөрбүт. Аҕата, кини туйаҕын хатарыахтаах күүтүүлээх уолчаана Дьулуһа тиэхиникэҕэ сыһыаннаах, туругас-олоругас, үлэһит буолар чинчилээҕин көрө-көрө, элбэх саҥата суох үөрээхтиирэ…, – Аграфена алаас уҥуоргу өттүн одуулуу олордо. Хараҕын уута ыгыллан кэлбитин илиитин көхсүнэн соттон кэбистэ. Салгыы ➡️➡️➡️https://dalbarhotyn.ru/main/aһyy-amtannaah-atyrdah-yja/ ✅Телеграмҥа ханаала: https://t.me/dalbarxotyn ✅Сайта: dalbarhotyn.ru

Ааҕааччыларым ыйытыктарыгар анаан бастакы таһаарыытын ыытабын ⤵️ 26.07.25 КИСТЭЛЭҤҤИН АРЫЙЫАҤ ДУО, КӨМНЬӨ САЙЫЛЫК? https://share.google/tHyrNnFdaCU7qJ9nm

_*😔🙏🏻 Кистэлэҥҥин арыйыаҥ дуо, Көмньө сайылык? ( II чааһа) (🩸Дириҥ кистэлэҥ — бу күнтэн саҕаламмыта📝)*_ _...Ити кэмҥэ силиэдэбэтэл Корнилов 📰 интервьюларыгар бэлиэтээбитинэн, отчуоттар Москубаҕа тиийдэхтэринэ, атын субъектарга курдук, «көннөрүүлэр», сүбэлэр кэлэллэрэ тохтоон хаалбыт. Докумуоннар устунан «ууга тааһы бырахпыттыы мэлийбиттэр»._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/kistele%d2%a5%d2%a5in-aryjya%d2%a5-duo-k%d3%a9mn%d3%a9-sajylyk-ii-chaa%d2%bba-diri%d2%a5-kistele%d2%a5-bu-k%d2%afnten-sa%d2%95alammyta/

_*☀️☘️ САНТАРААТ (👀👂🏻👂🏻Билиэн-көрүөн баҕалаахтарга)*_ _✊🏻 Сантараат сайылыга XIX-с үйэ иккис аҥаарыттан XX-с үйэ саҕаланыытыгар диэри Сылаҥ нэһилиэгин бастыҥ баайдарын, удьуор сылгыһыттарын уонна сүөһү көрөөччүлэрин сайылыга этэ._ *Сиһилии⤵️* https://xn--80aa7aggbp2b.xn--p1ai/santaraat-bilien-k%d3%a9r%d2%af%d3%a9n-ba%d2%95alaahtarga/

Бу икки санааны истэн ааҕааччылар туох дии саныыгыт? «Ыал – ийэтинэн» диэн мээнэҕэ этиллибэтэх буолуохтаах. Кыыс оҕо төрөөт да олоҕун суола ыйыллан турар эбээт. Кини бастаан кэргэн, ийэ, эбээ, хотун буолар. Онон кини олох туллар тутааҕа буоларын мындыр өйүнэн биллэриэхтээх. Кийиит кыыһы бэйэҥ оҕоҥ курдук ылыныы, дьиэ кэргэҥҥэ киллэрии эн холумтаҥҥын атыллыаҕыттан саҕаланар. Аны ыал холумтана диэн баар. Төрүттэргэр үтүө күтүөттэр, кийииттэр баар буоллахтарына, ол салҕанан бара турар эбит. Ону мин бэйэбинэн билэбин. Биһиги аймахха, дьиэ кэргэҥҥэ үтүө, мааны кийииттэр, сүрдээх үчүгэй күтүөттэр түбэһэллэр. Ону ийэбит урут-уруккуттан «холумтаммыт үчүгэй» диэн кистии-саба этэрэ. Хотун уонна кийиит сыһыана былыр-былыргыттан хаһан да бүппэт кэпсэтии. Онон бу тиэмэҕэ ким баҕарар булан этэрдээх буолар. Үчүгэйи эбэтэр мөкүнү. Барыта үтүө буоларын туһугар бары биир сүбэнэн олоруохха, оҕолорбутугар орооһумуохха, кэмигэр сүбэлиэххэ, сиэннэри ылан көрсүөххэ, бэлиэ күннэргэ түмсүөххэ. Мин санаам итинник. Оттон эһиги?

Быр-бааччы дьаһанан олороллор. Саҥаспыт барыбытын түмэ-тардар, олохпутугар уустуктары көрүстэхпитинэ, биир бастакынан сүбэлэтэр киһибит кини. Ийэбит мас-таас курдук эппитин билиҥҥээҥҥэ диэри өйдүүбүн: «Саҥаскытыгар улахан эдьиийгит курдук ытыктабыллаахтык сыһыаннаһан, олоххут тухары тылын истэр буолуҥ. Соҕотох убайгыт баар-суох тапталлаах кэргэнэ», – диэн. Кырдьык, киһи холобур оҥостор үчүгэй саҥастаахпын диэн киэн тутта кэпсэнэбин. Онон, дьоммут кийииттэригэр табыллан бэркэ диэн үөрэллэр. Оттон бэйэм ыал буолбуппар, кэргэним дьоно эмиэ олус үчүгэйдик көрсүбүттэрэ. Ким да туора көрбөтөҕө, олохпутугар орооспотоҕо. Хотунум холку, сытыары-сымнаҕас майгылаах, миигин маанылаан көрөр-истэр, кыһаллар-мүһэллэр. Сааһыран, ыарытыйар буолан билигин биһигини кытары олороллор. Биирдэ да киҥир-хаҥыр саҥарбыттара суох. Этэҥҥэ өйдөһөн-өйөһөн биир дьиэ кэргэн буолан олоробут. Олоххо барыта эриэ-дэхси буолбат дии. Мин кийиит уонна хотун сыһыаннаһыыларыгар араас түгэннэри билэбин. Биир дьүөгэм хотунун куһаҕан сыһыаныттан эрэй бөҕөнү көрөөхтөөбүтэ. Этэргэ дылы, сириллибит кийиит этэ. Хара маҥнайгыттан, аан боруогун атыллыаҕыттан, кини куһаҕана хостонон барбыт. Хотуна туох айылаах сирбитэ буолуой диэххит. Бастатан туран, хоту дойдуттан сылдьар тоҥус кыыһа үһү. Аны туран, соҕотох ийэлээх эрэ, аҕалара арыгылаан тоҥон өлбүтэ быданнаабыт. Дьэ, доҕоор, хотуна барытын эрдэттэн сибикилээн, ыйыталаһан, истэн-билэн ахан олорор эбит. Аны бэйэтин аннынан оскуолаҕа үөрэнэр балтылардаах. Ол эбэтэр, кини уолугар иитимньитэ элбиир диэн кыйахаммыт. Ийэтэ боростуой үлэһит, туох да халыҥ, киһи киһиргиир аймаҕа суох. «Биһиэнэ буолан баран барыта ночооттоох өттө, сыбаайбаҕа сатаан кыттыспаттар, сүгүн олороллоро да биллибэт. Аата, кыыс баранан, хантан эрэ тоҥуһу булан аҕалбыт ээ. Урууну тэрийимиэххэ, көннөрү олорон көрдүннэр, баҕар, хата, арахсан хаалыахтара», – диэн ийэлэрэ атыыр аккаас буолбут. Була сатыы-сатыы иҥнэр, хотун хаанын киллэрэн, талбытынан дьаһайар, саҥарар, уолун соруйан утары туруорар, кыыһы туоратар эбит. Оннук сордоно, тулуйа олорон, кыыспыт хат буолбут этэ. Ол эрээри, доруобуйата кыайбакка, оҕотун куоттаран кэбиһэр. Онуоха били хотуммут өйдүө баара дуо, кийиитин дэлби саҥарбыт. Дьүөгэбит тулуйа сатаан баран биһигиттэн көмө көрдөөбүтэ. Төттөрү көһөн барарбар көмөлөһүҥ эрэ диэн. Ити кэннэ өргө диэри кэргэн тахсар туһунан истиэн да баҕарбат буолбута. Дууһатын аймаабыттарын кэннэ куттанар этэ. Хата билигин бэрт боростуой санаалаах, бүгүрү үлэһит киһилиин билсиһэн бииргэ олороллор. Саҥа хотуна саастаах, олоҕу билбит киһи, уолум этэҥҥэ эрэ олордун диэн орооспот үһү. Аны биир аймах кыыһым эмиэ хотунугар табыллыбатаҕа. Киниттэн сылтаан биир оҕолоох сылдьан арахсарга күһэллибитэ. Хотуна кыралаан «амсайар» эбит этэ. Иһэн баран тыла-өһө абытайын, быдьарын эт кулгаахпынан истэн турардаахпын. Уолун кийиитигэр күнүүлээн эрэйдэнэн да биэрбитэ. Сиэнигэр олох сыстыбат этэ. Биһиги хааммыт көстүбэт, анараа аймахтар курдук дьүһүннээх диэн соччото суохтук сыһыаннаһара. Аны, итирдэҕин аайы, кийиитин үөҕэр кэмэлдьилээх эбит. Аҕалара атын дьахтарга иирэн барбытын тулуйбакка, аһыы утахха ылларбытын бэйэтэ да билбэккэ хаалбыт, быраҕыллыбыт кэргэн кыһыытын-абатын, арааһа, кийиитигэр таһаарар быһыылаах. Уола ийэтин аһынан мээнэ утары саҥарбат, кэргэнин көмүскэспэт үһү. Дьахталлар бэйэҕит быһаарсыҥ диэн куотунан хаалар. Тулуйа сатаан баран биир үтүө күн кыыс турбут да, бэйэҕит олоруҥ диэн хомунан тахсан барбыт. Онон, кийиит уонна хотун сыһыана түмүктэннэҕэ. Кэпсээтэххэ холобур элбэх. Хас биирдии киһи майгыта, олоҕу көрүүтэ атын-атын. Бэйэбит да, оҕолорбут даҕаны хайа эрэ ыалга кийиит, күтүөт буолан киирэбит. Ону таһынан, оҕолонон-урууланан, тэнийэн олордохпутуна, аны бэйэбитигэр кийииттэр, күтүөттэр кэлиэхтэрэ. Оҕолорбут талан ылбыт сүрэхтэрин аҥаарыгар киһилии сыһыаннаһыахха. Туора туппакка, олохторугар мэһэйдэспэккэ.

СИРИЛЛИБИТ КИЙИИТ ЭБЭТЭР... Ааптар: Наталья КЫЧКИНА Хайа баҕарар ыалга кийиит кыыс киирэн кэлэрэ олус кэтэһиилээх, долгутуулаах. Хайа ийэ, аҕа оҕотугар дьолу баҕарбат, кини холоонноох доҕоро бэйэтигэр ханыылыы, уолларын кытта уһуннук, эйэ-дэмнээхтик олоруон ыралаабат буолуой. Оттон... диирбигэр тиийэбит. Сорох ыал кийииттэрин сөбүлээбэт, туоратар эбэтэр кийиит кыыс бэйэтэ түһэн биэрэр, хотунугар сирдэрэр, хаһаайыстыбаннайа суох буолуон эмиэ сөп. Оттон сорох ыал кийииттэрин хурустаал таас курдук көрөллөр, туталлар, сол курдук оҕолоруттан итэҕэс санаабакка, биир ыал курдук олороллор. Онон, бүгүҥҥү тиэмэбит – кийиит уонна хотун сыһыаннара. Матырыас Хотун: – Дьэ, аныгы үйэ дьиибэ үйэ, олох оҥкуйбар-маҥкыйбар киирбэт үйэ. Биир уолум саахсалаах олорор, биир уолум саахсалана илик. Тэҥнээн көрөбүн олохторун, кийииттэри. Саахсалаах кийиит оруннаах, боччумнаах, ол кийиити сөбүлүүбүн, үс сиэннээхпин. Саахсата суох кийиит, күрүөтэ суох (ынах диэххэ) курдук. Кыра уолбун кытта этиһэр, охсуһар, быдьардаһар. Биллэн турар, оҕо суох онно. Дьэ, таҥара көрөн оҕо биэрэр дииллэрэ чахчы ээ... Ол «кэйиэлэнэ» сылдьар чүөчэҕэ оҕо кута хайдах кэлиэй, иччэлээҕи айыылар көрө-билэ сырыттахтара эбээт. Уонна оттон дьоҕойон улахан кийиит уонна кыра кийиит диибин ээ. Сиэри тутуһан. Дьэ, саахсата суохтара олоххо олох билэр эбит. Кыра уолум чүөчэтин киһилии билиһиннэрбэтэ, ол да буоллар күүспүнэн баран билсэн кэллим, биир-икки эрэ тылынан саҥарар хотууска, туох да оруннаах кэпсэтии тахсыбата. Ол курдук бүттүбүт. Онон, чэ, бээ орооспоппун, бэйэлэрэ нэмнэрин билсэн баран хайдах буолаллар, ыраахтан кэтиэм дии санаатым. Хантан, кыра уолум сымнаҕас этэ да, кытаатан, иһэрэ-аһыыра элбээтэ, үлэлээри гыннаҕына, күнүүлээн үлэлэппэт үһү, оҕо суох, уол санаата оонньуур. Сотору-сотору иһирдьэ-таһырдьа бырахсаллара эрэ иһиллэр, дьэ, бу чүөчэ уолбун дьаабылыыр буолла, араҕыс диибин. Аҕыйах хонон чүөчэ ыҥыран ылар. Дьэ, хайдах итинник чүөчэни кийиит оҥостуоххунуй? Айа, орооспоппун... Таптаа да таптаама, итинник кийиит майгыта-сигилитэ көммөт. Уол бэйэтэ тэйиэн наада. Сөп, аны улахан кийииппэр кэллэхпинэ. Хара маҥнайгыттан орооспоппун, дьиэтигэр-уотугар барытын бэйэтэ бас билэр, сөбүлүүрүнэн тутар-хабар, мин ыалдьыт эрэ буолабын, кийиит сүбэҕэ наадыйарын биллэрдэҕинэ, дьэ, чэй иһэ-иһэ чааһы быһа «сэкириэттэһэбит». Бу кийиитим асчыт, оҕуруотчут, тэҥҥэ хотоннорун, оҕолорун көрөллөр. Бары бииргэ сынньалаҥ эмиэ тэринэллэр. Саахсалаах ыал буоллахтара, билигин күрүө-хаһаа, дьиэ-уот дэлэй, этэҥҥэ эрэ буоллуннар. Уопсайынан, манныгы сүбэлиибин. Кийииттэргитин дьүөгэ оҥостуҥ, ол сылдьан киитэрэй сүбэлэри биэриҥ, уолгут оччоҕо көрүүлээх, сылаас сыһыаннаах буолар. Оттон мөкү кийиит буоллаҕына эмиэ кэпсэтиҥ – аргыый, ылбат да, биэрбэт да кийиит буоллаҕына – орооһумаҥ, уолгут бэйэтэ быһаарыаҕа. Үтүө хотун диэн муударай буолуохтаах, кийиит сотору эмиэ хотун буолуо дии уолугар, онон эһигиттэн үөрэнэр. Туох да мээнэ буолбат, барыта ситимнээх. Ол эрээри ханнык да түгэҥҥэ, кийиити абааһы көрүмэҥ, ити саха сиэригэр баппат сыыһа. Бэйэбитигэр тэҥнээх, тэҥэ суох кийиит диэн суох ээ, ыал тапталтан үөскүүр буоллаҕа. Кийиит сатаабат, билбэт да буоллаҕына үөрэтэн, сүбэлээн биэриҥ. Ол иһин Хотун буоллахпыт. Дьоллоох буолуҥ! Туйаара, куорат олохтооҕо: – Мин ийэлээх аҕам соҕотох мааны кийииттээхтэр. Биһиги, кыргыттар, өссө оскуолаҕа үөрэнэ сырыттахпытына, биир баар-суох соҕотох убайбыт номнуо ыал буолан, олус үчүгэйкээн кыыһы кийииттэтэ аҕалбыта. Кийиит кыыс, кэллэ-кэлээт, төрөппүттэрбитин «ийээ-аҕаа» диэбитинэн бэрт түргэнник сыстан барбыта. Туох да үлэттэн толлон турбат, кыыһыра-тымта сылдьыбат, элэккэй, үөрүнньэҥ, бэһиэлэй, барыга-бары көхтөөх, киһи киэн тутта, астына көрөр кыыһа этэ. Биһигини бэйэтин балтыларын курдук көрөр-истэр, кыһаллар, улаатан эрэр кыргыттар таҥаспытын-саппытын саҥаспыт дьаһайар этэ. Оҕолонон баран биһигини кытары олорбуттара, убайбыт үөрэҕин бүтэрэ диэн куораттаабыта. Бэркэ да тапсан олорбуппут. Кыргыттар саҥаспытын кытары дьэ сэкириэттэһэн ахан биэрэр этибит. Күн-дьыл ааһан, билигин убайым аах дьиэ-уот мааныта, үс оҕолоохтор, икки сиэннээхтэр.

ыһабыт.Сэлээркэ үрүҥ буруонан үрэн иһэн умайан күлүбүрүүр.Итиитин суоһа сүрдээх,бары тиэрэ чинэрис гынан тэйэн биэрэбит.Күһүҥҥү хараҥа түүн кулуһун тулата сырдаан үчүгэй баҕайы буолан ылар.Ол биир хансыарба бааҥката сэлээркэ төһө уһуннук умайыай,сотору эмиэ кытарбыт чохторбут эрэ хаалаллар:"Доо,сэлээрдээ эрэ!"...Уһун түүн оннук 4-5 биэдэрэ сэлээркэни таах туһата суох уматан кэбиһэр дьон буоллахпыт.Аһары баран ол биэдэрэлээх сэлээркэҕэ уу кытыытыгар үүнэр Үргүөт хомус төбөтүгэр баар саа чуумпурун курдук хара болчуоҕун уган оботторон баран уматан факел курдугунан далбаатаныы,бэйэ-бэйэни кытары онон саабылалаһан бэтиэхэлэнии оройо тутуллааччы.Сэлээркэ элбэҕэ бэрт буоллаҕа... Онтон кэлин улаатан баран армияҕа бары да кэриэтэ сырыттахпыт.Сыл аҥаарыгар сайын ХБ (хлопчатобумажный),кыһын ПШ(полушерстяной)диэн форма биэрэллэр.Армияҕа сылдьыбыт уолаттар ол таҥастарын бары да кэриэтэ биэдэрэлээх бензиҥҥэ "сууйдахтара".Оччолорго армияҕа стиральнай массыына диэн хантан кэлиэй суоҕа бэрт буоллаҕа.Уунан сууйар мачайа бэрт буоллаҕа,бензин боростуой.Аҕыйахта уга-уга өрүтэ тардыалаатахха "килбэс" гына түһэр.Таһааран Монголия сайыҥҥы сыралҕаныгар ыйаабытыҥ аҕыйах мүнүүтэнэн кууран хаалар.Кэтэн кэбиһэҕин.Биир биэдэрэ бензини сиргэ тоҕон баран ааһа тураҕын.Ээ,өссө Баянхонгор куорат аттыгар Улдзийт сомоҥҥа армейскай уматык ыскылаатыгар биирдии ыйга боевое дежурство диэн харабыллыы тиийбит дьон монголларга бензин "атыылыыр" этибит.Тэлиэгэҕэ буочукалаах кэллэхтэринэ илии помпатынан буочукаларын бензининэн толоробут.Сыанабыт удамыр.Биир буочука бензин икки бытыылка "араки".Биир бытыылка "аракилара" 28,5 тугрик.Икки бытыылка биһиги харчыбытынан 15 солкуобай.Биир бочка бензин 15 солкуобай,оннук сыана билигин эбитэ буоллар диэххэ айылаах... Кыһын учениеҕа бардахха бүтүн биир рота 70-80 киһи батар күтүр улахан армейскай бириһиэн балааккаҕа хонооччубут.Ортотугар "Поларис" диэн 150-аах тимир турба "оһохтоох".Ол "Полариспытыгар" ойоҕоһугар кылгас 40-аах турба иҥнэри сваркаламмыт.Түүн дневальнай диэн дьоннор чаанньыгынан тохтоло суох сэлээркэ куталлар онон.Тимир турба иһигэр сэлээркэ умайан куугунуур.Турба ортотугар дылы тимирэ кытара-кытара көҕөрүмтүйэр.Суос да суос.Балаакка иһэ ип-итии.Жить можно дии-дии утуйан титирэтии.Туох да утуйар таҥас,тэллэх-спальник суох.Кумахха сылбах курдук сытаҕын.Түүнү быһа төһө сэлээркэ умайарын аахпатаҕым,ол саҕана оннук боппуруостарынан төбөҕүн үнтү сынньыбаккын.Тоҥмот буоллун да үчүгэй... Армия кэннэ үөрэнэн,үлэһит буолан бу дойдуну булбутум.Икки оҕолоох ыал көһөн кэллибит.Уопсай дьиэҕэ олохтоотулар.Арай көһөн кэлбит күммүт сарсыныгар иһэр,туттар уу проблемата күөрэйдэ.Уу куттарар буочука диэнэ суох ыаллар буолан биэрдибит.Сарсыарда үлэбэр тиийэн хантан буочука булуохпун сөбүй диэбиппэр Михаил Степанович диэн саастаах коллегам бензин буочуката булаҥҥын сүгэнэн хайыта сынньан хаппаҕын ылан иһин бензин уматан "сууйан",кырааскалаан кэбис диэтэ.Өссө эбии,ити пилорама таһыгар буочукалар сыталлар диэн ыйда.Эбиэккэ тиийэн пилорама таһын көрбүтүм кырдьык-хордьук икки буочука сыталлар тэбиэлээн көрбүтүм астаахтар.Биир аҕыйах астааҕын туруоран хаппаҕын аһан сытырҕалаабытым-бензин.40-ча лиитэрэ баар быһыылаах.Мин бензининэн барар тугум да суох.Бензин миэхэ наадата суох,буочуката эрэ наада.Ону-маны уһуну-киэҥи толкуйдуур бириэмэ суох, иҥнэри тутан бензинин таах сиргэ сүөкээн кэбистим.Оннук уу куттарар буочукаланан турабын эрээри,ол сиргэ тохтубут 40 лиитэрэ бензин билигин да суобаспын аалар.Билигин баара буоллар дии саныы олоробун унньуктаах заправка уочаратыгар олорон...Кэмниэ-кэнэҕэс быт хаамыытынан да буоллар уочаратым син сыҕарыйан колонкаҕа чугаһаатым...Билигин баахпар 30 лиитэрэ лимит бензиммин куттан толору дьоллонор бириэмэм кэллэ...Билигин сааһырбыт дьон бары да кэриэтэ итинник кэм кэлэ сылдьыбытын билэбит.Кимҥэ баҕарар уматыгы кытары ситимнээх урукку сэбиэскэй саҕанааҕы өйдөбүллэр харахтарыгар көстөн кэлэллэрэ буолуо. Ол иһин дэлэҕэ даҕаны былыргы сахалар:" Ааспыт ааспат амтана" диэхтэрэ дуо?..

"Ааспыт ааспат амтана". Бэҕэһээ заправкаҕа тиийдим.Массыынабар бензин куттаары.Дьэ уһун-киэҥ уочарат диэн онно баар эбит.Араас моһуоннаах тыраахтар бөҕө сэлээркэҕэ туспа субуруһан тураллар,биир өттүгэр массыына өлүүтэ.Өйдөөн көрбүтүм кэлиҥҥи кэмҥэ суолга отой сүтэ сылдьыбыт УАЗ-иктар бары "тиллибиттэр".Сирэй-харах буорайбыт,үйэлэрин тухары бэйэлэрин кэмнэригэр тыа сирин саамай куһаҕан суолларын кэрийии бөҕөнү кэрийбит,элбэх кусчуту-куобахчыты туһааннаах сирдэригэр илдьитэлээбит тимир көлөлөр этэ буоллаҕа биһиэхэ.Кэлиҥҥи "өҥ" сылларга тиэргэҥҥэ өлөр эрэ бэтэрээтинэн быылы бүрүнэн турбуттар күннэрэ бүгүн үүммүт эбит.Эппиэтэ да боростуой эбит.Аныгы иномаркаҕа бааҕар бензин куттан баран ону төттөрү "өҕүтэн" ылбаккын.УАЗ барахсан бааҕар шланга уган обордуҥ да бэйэҥ киэнэ,атын иһиккэ,канистраҕа тааҕы-таах сүүрдэн кэбиһэҕин.Аныгы үйэҕэ саҥа тыл түргэнник үөскээбит-"перетарка" диэн.Урут билбэппит буоллаҕа олох отуора хайа диэки хайыһыаҕын.Кэрийэ көрдөххө тыраахтардар эмиэ оннук "перетаркалыы" сылдьаллар.Туора прицепка тимир буочукалар,араас калибрдаах канистралар кэчигирэһэн тураллар.Тыраахтар бааҕар сэлээркэ кутунна да онно тиийэн сүөкүүр уонна иккиһин кэлэн уочараттыыр.5-6 тыраахтар оннук карусель курдук сылдьар сирдэрэ буолан биэрдэ.УАЗ-иктар бензин сүөкэнэллэр.Уолаттар туттуу-хаптыы мааны.Манна пропискаланаары гынныбыт диир дьон бааллар.Туспа кыһалҕа буоллаҕа тыа боростуой үлэһит дьонугар бу үлэ-от саҕаланаары турдаҕына.Уһун киэҥ уочаракка олорон тугу гынарым хаалбыт үһү.Былыр оҕо сааспар бензин,сэлээркэ тиэмэтигэр сыһыаннаах ол ааспыт кэмнэр өйдөбүллэрэ харахпар көстөн кэлэллэр.Киинэ курдук ону көрөбүн:дойдубар Мэҥэ Нуораҕанатыгар оччолорго "заправка" диэн баар этэ.Олохтоох кырдьаҕастар өйдүүллэр ини. Илин аппа Хаччыыта алааһын куула сыырын анныгар икки күтүр улахан маҥан дьүһүннээх цистерналар тураллар.Сопхуос биир отделениетын техниката-тыраахтардар,бодобуос,аҕыйах грузовой массыыналар онтон сэлээркэ,бензин кутталлар.Цистерналар иннилэригэр чугас автоллаах буочукалар сыталлар.Заправщик үлэһит диэн суох,цистерналарга хатыыр күлүүс диэн эмиэ суох,эгэ күрүө-хаһаа диэн кэлиэ дуо,ол көрүллүбэт.Оннук суй аһаҕас тураллар.Биһиги оччолорго оҕолор бензин,солярка диэҥҥэ кыһаммаппыт.Аппа сыырын эниэтигэр хараҥаччылар уйаларын хаһар,сиэркилэнэн күн уотун тыктаран хороон иһигэр төһө хараҥаччы оҕото баарын ааҕар "үлэлээх" дьон буоллахпыт.Хам-түм бөһүөлэккэ баар ахсааннаах "өҥнөөх дьон", чааһынай "москвич" массыыналаахтар кэлэн бензин куттан бараллар.Биитэр матаһыыкыллаах дьоллоохтор кэлэн бензин биэдэрэҕэ ылан онно сытар буочукалаах арыыттан смесьтэнэн бараллар. Билиҥҥи эдэр дьоҥҥо ону кэпсээн туһа суох.Остуоруйа дойдутун кэпсиир курдук ылыналлар.Босхо бензин,босхо сэлээркэ.Эс,хайдах оннук буолуой диэхтэрэ.Өр буола-буола Төҥүлүттэн бензовоз ЗиЛ массыына хаппыт туой суол быылын өрүкүтэн кэлэн ол цистерналары толору уматык кутан барар.Билигин ымсыырбыт иһин туох кэлээхтиэй,оннук уйгу-быйаҥ олох кэлэ сылдьыбытын илэ көрбүт туоһулар буоллахпыт... Сайын аайы сопхуоска от оттуур звеноларга үлэлиир этибит.Оллооҥҥо чэй оргутуута,мас бэлэмнээһинэ оҕолор биһиги эбээһинэспит. Сыл аайы Ньайгыбыт солбуллубат ас астааччы.Аһа да оннук наһаа сиэдэрэй буолбатах,хансыарба миин,хансыарба торуой.Бүттэ.Эппитим курдук кулуһуҥҥа мас бэлэмнээччилэр биһиги.Сүрэҕэлдьээн бөҕө.Маста аҕалыҥ диэн улахан көбдьөөрүү кэнниттэн сүөдэҥнэһэбит.Күһүөрү,түүн хараҥа буолуута ол күнүс нэһиилэ хамсанар дьон "тиллэн" кэлэбит.Абыраллаах кулуһуммут тула олорон элбэх кыыс-уол буолан арааһы кэпсэтии,солуута суох күлүү-салыы.Аны санаатахха улахан дьоммут олох буойа-хаайа,утуйуҥ,отбой игин диэбэттэр эбит.Көҥүл олох,эн хаска да утуй ким да хонтуруоллаабат ырай олоҕо онно баар этэ.Кулуһуммутун күөдьүтэр маспыт наар суох буоларын эрэ өйдүүбүн.Күһүҥҥү хабыс-хараҥа ойуурга бэйэтин баҕатынан баран мас аҕалар киһи диэн суох.Абааһылааҕы кэпсэтэ олорон онтукаҥ кутталлаах да соҕус этэ бириэмэтигэр.Арай кулуһун таһыгар куруутун быстыбат сэлээркэлээх биэдэрэ турар."Доо,сэлээрдээ эрэ!"-диэтэхтэринэ хансыарба бааҥкатынан онтон сомсон ылан өһөн эрэр чох үрдүгэр саба

💪Эдэр ыччат десана Таатта улууһун Харбалаах уонна Чычымах нэһилиэктэрин олохтоохторугар көмөлөстүлэр   Эдэрдэр элбэх үлэни толордулар: от оҕустулар, брус уурдулар, хортуоппуй сирин ыраастаатылар уонна тээпкэлээтилэр, бөх хомуйдулар уонна да атын үлэни көхтөөхтүк оҥордулар.   ❤️ Бу үтүө үлэни Петр Шамаев 6-с сылын ыытар. Бу сыл иһигэр кини көҕүлээһинэн эдэр ыччаттар Бүлүүгэ, Хаҥаласка, Горнайга, Намҥа, Уус-Алдаҥҥа тиийэ сырыттылар.   Эдэр ыччат десана – норуот киэн туттуута! 💯

Күндү биир дойдулаахтарбын Дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу аан дойдутааҕы күнүнэн эҕэрдэлиибин! Ыал - кыахтаах уопсастыба уонна чөл туруктаах судаарыстыба төрүтэ. Ил-эйэ, итии таптал уйаламмыт, бигэ олохтоох, көхтөөх дьиэ кэргэн хас биирдии киһиэхэ тутаах суолталааҕар эрэнэбин. Улууспутугар дьиэ кэргэни өйөөһүҥҥэ туһуламмыт «Ыал саргыта” сүрүн демографическай тосхолбутун олоххо киллэриибит, Дьиэ кэргэн элбэх өҥөнү ылар Киинин салгыы күүстээхтик сайыннарыыбыт инники кэскилбит бигэ тирэҕинэн буолаллар.  Бу хайысханан улууспутугар дьиэ кэргэн сыаннастарын бөҕөргөтөр, элбэх оҕолоох ыал үтүө үгэстэрин сөргүтэр, оҕо аймах толору сайдарын мэктиэлиир усулуобуйалар сылтан сыл тупсарыллан иһэллэр. Улууспут элбэх оҕолоох дьоһун-мааны дьиэ кэргэттэрэ сылын ахсын араас таһымнаах  куонкурустарга кыттан, кыайыы көтөллөөх кэлиилэрэ, Российскай Федерация “Төрөппүт Албан аата”, «Дьоруой Ийэ” уордьаннарынан, “Таптал уонна бэриниилээх буолуу” мэтээлинэн, “Отцовская доблесть” бочуоттаах бэлиэнэн, улуустан түөскэ иилиллэр “Ийэҕэ махтал” бэлиэнэн, Прасковья Борисова аатынан бириэмийэнэн наҕараадаланыылара – ону бигэргэтэллэр, дьоһун ситиһии буолан, инники сайдыыбыт тулхадыйбат олугунан буолаллар. Эһиэхэ барыгытыгар, дьиэ кэргэҥҥитигэр чэгиэн, чэбдик туругу, ситиһиилэри, дьолу уонна уостубат улуу тапталы баҕарабын!

#бэлиэкүн 💐💞 Дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнүнэн! Бүгүн биһиги — төрөппүттэрбитин, чугас дьоммутун эҕэрдэлиир күммүт. Кинилэр ыарахан түгэннэргэ өйүүллэр, үөрүүнү үллэстэллэр, сылаас уонна нус-хас эйгэни олохтууллар. Дьиэ кэргэн — бу таптал, кыһамньы, итэҕэйсии уонна көлүөнэлэри холбуур удьуор ситимэ. Биһиги дьиэ кэргэммитигэр үгэстэри тутан хаалабыт, ытыктабылы иҥэрэбит уонна саамай суолталаах сыаннастары харыстаан бэйэ-бэйэбитигэр тиэрдэбит. Саха сиригэр дьиэ кэргэн олоҕор-дьаһаҕар уонна көлүөнэлэр ситимнэригэр өрүү ураты болҕомто ууруллар. Манна аҕам саастаахтарга ытыктабыллаахтык сыһыаннаһаллар, удьуордарын устуоруйатын харайаллар уонна оҕолорго төрөөбүт култуураларыгар тапталы иҥэрэллэр. ☀️ Хас биирдии дьиэҕэ сылаас тыыны, бэйэ-бэйэни өйдөһүүнү, үтүө тылы-өһү баҕарабыт. Чугас дьоҥҥутун харыстааҥ, тапталгыт туһунан элбэхтик этэ сылдьыҥ уонна бииргэ атаарар хас биирдии мүнүүтэҕитин сыаналааҥ! @ulusmedia @sanaoloh

#КиинКуорат Чыычаах ото Сибэккилээтэ даҕаны сайыны быһа хомуйуохха сөп. Үөһээ умнаһыттан 40 см тэйэн баран кырыйан ылаллар. Хаан тымырдарын ыраастыыр, тууһурууну, тааһырыыны, маткаттан хаан барыытын, олус уойууну тохтотор. Хабах, бүөр ыарыылартан, тыҥа сөтөлүттэн, тартарар ыарыыттан эмтиир. 1 ч. нь. мэлиллибит оту 1л ууга оргутуллар. Сиидэлээн баран 1 ост. нь. күҥҥэ 3 иһэллэр. Саха ыалын бастыҥ кинигэтэ. Бырайыак ааптара А. С. Тимофеева. 2022 с. 🌍КИИН КУОРАТ Вконтакте ситимигэр суруйтар: https://vk.ru/kiinkuorat