پارسی‌بان

🔻توجه: پُرنگری 🔻 متوجه: پُرنگر #ازدانگاره پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman‏

🔶 کلیپ: ریشه ایرانیِ واژه شهر و پایتخت 1)واژه پایتخت در ترکی عثمانی 2)واژه شهر در ترکی استانبولی 3)واژه‌های شهر و پایتخت در ترکی ازبکستانی 4)واژه شهر در ترکی بادکوبه‌ای (باکویی) 5)واژه شهر در زبان هندی ♦️در زبان‌های اویغوری، تاتاری، اُردو، بنگالی، گجراتی و پنجابی نیز وام‌واژه ایرانیِ شهر به کار می‌رود. یعنی چیزی بیش از یک میلیارد تَن. پیشنهاد می‌کنم دکتر حسن‌دوست در کتابِ‌شان (فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی) این موضوع را بیافزایند. این نمودِ بسیار کوچکی از شکوه ایرانشهر است. برابر با جهان‌بینیِ کهنِ ایرانی، ما ایرانیان کهن‌ترین ملّت آبادگرِ جهان هستیم. 🔹هدف ما بازسازی کانون فرهنگی-تمدنی ایران و گسترش آن به اروپا است. ما هرگز دغدغه این ایسم‌های وارداتی را نداریم. ما روشنگر هستیم و هر چه هستیم را به شما رُک و راست می‌گوییم. شما نیز مانند همیشه آزاد هستید که با خِردتان راهِ‌تان را برگزینید. یا ایران یا این ایسم‌های وارداتی مانند کمونیسم، سوسیالیسم، فدرالیسم و فمنیسم. #ایران‌باستان #آریا #آزاده #اشه ♦️سعید کریمی (سعید ایران ویج): دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی @IRANVEJ

📖 یک واژه‌ی کوتاه و کاربُردی و ریشه‌دار 🔻تاسه: غمِ غربت، نُستالُژی 🔻تاسه‌خیز: نُستالُژیک 🔻تاسه آوردن: نوستالژی داشتن 🔻تاسیدن: احساس اشتیاق به شهر یا کشور یا خانواده یا یار در هنگام دوری 💢@parsi_sareh 💢@vazhe_kade

🔻واژه‌گزینی 🔻وام‌واژه پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman

مقاله: استعاره‌های هستی‌شناختی در متنِ پهلویِ «داروی خرسندی» شادی داوری، فصلنامۀ قلم، شمارۀ ۳۴، پاییز ۱۴۰۴.

🔻خردسودگی: زوال عقل 🔻خردسوده: شخصی که دچار زوال عقل شده 🔻بیماری فراموشی: آلزایمر 🔻اَسبَک: هیپوکامپوس 🔻یاخته: سلول #ازدانگاره پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman

بگوییم ره‌یاب؛ مگوییم GPS؛ پارسی را پاس بداریم! پارسی دربرابرِ فارسی @ParsiVsFarsi

یک مرد نورستانی و پسرش؛ شرق افغانستان جدا از رنگ روشن چشمان و موهای این پدر و پسر، زبان نورستانی‌ها نه ایرانی است و نه هندی و امروزه برخی زبان‌شناسان این زبان‌ها را سومین شاخهٔ مستقل خانوادهٔ زبان‌های هندوایرانی می‌دانند. میان مردم دره‌های همسایه در نورستان، درک متقابل زبانی وجود ندارد و دست‌کم شش زبان نورستانی کاتی، پراسونی، وایگلی، اشکونو، ترگامی و زمیاکی شناسایی شده‌اند. حدود ۸٪ از واژه‌های نورستانی ریشه‌ای ناشناخته دارند و نه هندی هستند، نه ایرانی و نه هندواروپایی. احتمالاً این واژه‌ها بازماندهٔ زبان باستانی‌تری هستند که پیش از آریایی‌ها در این کوهستان‌ها صحبت می‌شده است. تا ۱۵۰ سال پیش، این منطقه «کافرستان» نام داشت، چون مردم آن، آیین چندخدایی کهنی داشتند که با اسلامِ پیرامونشان فرق می‌کرد. در سال ۱۸۹۶، عبدالرحمن‌خان افغان آنها را به اجبار مسلمان کرد و نام منطقه را به «نورستان» تغییر داد. اما هنوز هم می‌توان ردپای آن آیین کهن را در فرهنگ مردم نورستان دید. شماری پیکرهٔ چوبی از ایزدان کهن نورستانی در موزهٔ ملی افغانستان نگهداری می‌شود که نمادهای آن دنیای گمشده هستند. #خورشید_صبوری @beyondlinguistics

🔷 دستورِ ویژه‌ی پیشوای تاجیکستان برایِ بهبودِ آموزشِ دبیره‌ي پارسی در راستای گسترشِ فرهنگِ آریایی   🔻پارسی‌انجمن:‌ امامعلیِ رحمان، پیشوای تاجیکستان که یگانه‌‌فرمانروای پاسدارنده‌ و زنده‌‌کننده‌ی برخی از آیینهای ایرانِ باستان در جهانِ امروز است، به وزیرخانه‌ی فرهنگ دستوری ویژه داده تا چونیِ (کیفیتِ) آموزشِ دبیره‌ی پارسی که تاجیکان آن را «الفبای نیاکان» می‌خوانند، در همه‌ی آموزشگاههای تاجیکستان بهبود یابد. 🔻این فرمان در راستای برنامه‌های کلانِ تاجیکستان در راستای «پژوهش و آموزش و گسترشِ تاریخ و فرهنگِ آریایی» داده شده تا جوانانِ تاجیکستان پیوندی نزدیک‌تر با فرهنگ و نوشته‌های کهنِ خود داشته باشند. 🔻پیشوای تاجیکستان در نشستی که با وزیران خود در این زمینه داشت، در این باره فرموده که زنده‌سازیِ زبان و دبیره‌ی نیاگان بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌های ملی برایِ آگاهیِ فرهنگی و آماده‌سازی تاجیکستان برایِ بزرگداشت سی‌وپنجمین سالگردِ جداسری (استقلالِ) این کشور است. 👈 گزارش را در تارنمای پارسی‌انجمن در «این جای» بخوانید. پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman

در باره‌یِ دو نوکارپایه‌یِ رَوادن و رَوایاندن واژه‌یِ روا (در پارسیگ: rawāg)، که از کارپایه‌یِ رفتن برگرفته شده است، در فارسی به چِمِ (= معنایِ) جایز، مباح، شایسته و حتّا رایج به کار رفته است. من با همین واژه کارپایه‌یِ روادن (بسنجید با زادن، زای‌ــ) را به چِمِ رواج یافتن و روایاندن (بسنجید با زایاندن، زایان‌ــ) را به چِمِ رواج دادن برساخته'ام. به نمونه‌جمله‌هایِ زیر بنگرید: - بهره‌گیری از هوشواره¹ در کارها رواده است. - این باورهایِ نادانشی و نادرست را نباید روایاند. - او در باره‌یِ واژه‌هایِ تازه رواده و روایانده در فارسی بس پژوهیده و آن‌ها را در فرهنگی گرد آورده است. فارسی زبانی بس توانمند و مایه‌ور (= غنی) است. در این زبان، حتّا از دلِ یک کارپایه کارپایه‌هایی نو توان برکشید، چُنان‌که من از «رفتن» کارپایه‌هایِ «رَوادن»، «رَوایاندن» و نیز «رَوالیدن» (به این پس‌تر پردازم) را برکشیده'ام و رَواندن و راندن نیز پیش‌تر از آن برکشیده شده است. گفتنی و افزودنی است که این شیوه‌هایِ برسازِشِ کارپایه را در پیشینه‌یِ زبان نیز توان دید و دنبالید. برایِ نمونه، کارپایه‌یِ rawāgēnīdan در پارسیگ با rawāg برساخته شده بوده است و روایاندن را من بر پایه‌یِ آن برساخته'ام. گوشه‌ای از توانِ واژه‌برسازیِ فارسی: روا: رایج؛ جایز؛ شایسته. ناروا: نارایج؛ ناجایز؛ ناشایسته. روایی: رایج بودن؛ رواج². روایی یافتن: رایج شدن؛ رواج یافتن. روایی بخشیدن: رواج دادن؛ ترویج کردن. روایی‌مند: رایج؛ دارایِ رواج. روایی‌پذیر: رواج‌پذیر. روادن، روای‌ــ: رایج شدن؛ رواج یافتن. روادنی: رواج‌یافتنی؛ رواج‌پذیر. رواده: رواج‌یافته. روایَنده: رواج‌یابنده. روایِش: رواج‌یابی. روایاندن، روایان‌ــ: رواج دادن؛ ترویج کردن. روایاندنی: رواج‌دادنی؛ قابلِ‌ترویج. روایانده: رواج‌داده؛ ترویج‌کرده. روایانَنده: رواج‌دهنده؛ ترویج‌کننده؛ مروج. روایانِش: رواج‌دهی؛ ترویج. و ... ✍ پانوشت: ۱. هوشواره به چِمِ هوشِ مصنوعی است. ۲. روا یا rawāg به عربی راه یافته و به دیسه‌یِ رواج به فارسی برگشته است. روایی درست هم‌چِمِ رواج است. 🔗 کارپایه‌هایِ ساده‌یِ فارسی

🏛️ کردارِ اِسکندَر در ایران‌زمین اِسکندَر، آن‌گاه که به ایران‌زمین درآمد، آهنگ آن کرد که گوهرِ ایرانی را دگرگون سازد و آن را به خوی و آیینِ یونانی بگرداند. لیک زود دریافت که دو بازدارِ سترگ در برابرِ یونانی‌سازیِ ایرانیان ایستاده‌اند: یکی زبانِ ایرانیان و دیگری کیش و آیینِ ایشان. انگیزهٔ این اندیشه، پندی بود که آموزگارش، اَرِستو (ارسطو)، بدو داده بود؛ آن‌جا که گفته بود: «در گیتی، می‌باید یک زبان و یک کیش و یک آیینِ کشورداری فرمان براند، و آن نیز زبان و کیش و آیینِ یونانی است.» 🔥 سوختنِ نسک‌خانهٔ پارسه اِسکندَر، پیش از آن‌که کاخِ پارسه (پرسپولیس) را به آتش کشد، نسک‌خانهٔ بزرگِ آن را ــ که در جهان همانندی نداشت و از دیدِ انبوهِ نامه‌ها و گوناگونیِ دانش‌ها بی‌همتا بود ــ پالود و سپس در آتش افکند. او همهٔ دفترهایِ ستاره‌شناسی، رَیوَندشناسی (ریاضیات)، پزشک‌دانی و فرزانگیِ ایران را به یونان فرستاد تا به یونانی برگردانده شوند و سپس به نامِ یونانیان در جهان پراکنده گردند. این کردار را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین دَزدی‌های دانشی و فرهنگیِ تاریخِ آدمی دانست. بسیاری از آنچه سپس به نامِ دانشِ یونانی آوازه یافت، ریشه در خِرَد و داناییِ ایرانیان داشت؛ لیک این بن‌مایه‌ها را از دیدهٔ جهانیان نهان داشتند و دانش‌ها را به نامِ یونان پراکندند. 🧠 اَفلاطون، اَرِستو و بازتابِ اندیشهٔ ایرانی اَفلاطون در آرزوی جهانی بود که در آن بیداد و نابرابریِ طبقاتی نباشد؛ هرچند بردگان در نوکری اربابان همچنان خدمت کنند. پس از او اَرِستو، که شیوهٔ مَشّائی را بنیاد نهاد، پاره‌ای از جهان‌بینیِ ایرانیان را ــ که سرچشمهٔ هستی را روشنایی می‌دانستند ــ برگرفت و اندیشه‌های آیینِ مهرپرستیِ ایرانی را به شیوه‌ای دیگر بازگفت و به نامِ خویش در جهان پراکند. ⛩️ خاموشیِ آتشکده‌ها و یونانی‌سازیِ ایران اِسکندَر، پس از ویرانیِ پارسه، فرمان داد که در خوزستان و پارس، آتشکده‌ها را خاموش کنند و به جای اهورامزدا، زِئوس و دیگر خدایانِ یونانی را بستایند و برای آنان آدمی قربانی کنند. او همچنین فرمان راند که همهٔ مردمان به زبانِ یونانی سخن بگویند. چون ایرانیان از سخن گفتن به یونانی ناتوان بودند، سه سال زمان برایشان نهاد و گفت: «هر کس می‌باید در سه سال، نیازهایِ بنیادینِ خویش را به یونانی برآورد.» از آن پس، در هر بخشی از ایران که به دستِ اِسکندَر گشوده می‌شد، این فرمانِ سخت و بی‌مهر برای یونانی‌کردنِ ایرانیان به کار بسته می‌گردید. ⚔️ ایستادگیِ زبانِ ایرانی با این همه، در بخش‌هایی از ایران که هنوز زیرِ چیرگیِ اِسکندَر نرفته بود، مردمان همچنان به زبانِ خویش ــ یعنی پارسیِ هخامنشی ــ سخن می‌گفتند. از آن‌جا که یونانیانِ بسنده‌ای برای آموزشِ زبانِ یونانی در ایران نبودند، اِسکندَر گروهی از سپاهیانِ خویش را در پارس و خوزستان برجای نهاد تا آموزگارانِ مردم شوند و زبانِ یونانی را به ایشان بیاموزند. 📘بُن‌خان: اسکندر مقدونی و جنایت‌ها و فجایع او در ایران و جهان، ایرج رامتین، نشر سنبله، رویه ۳۴ تا ۳۶ @IWanoH

🔷تکواژ دیس: «دیس» یا «دیسه» در پارسی برابر «شکل» است. چند واژه با این تکواژ: 🔻سردیس: شکل سر 🔻تندیس: شکل تن (مجسمه) 🔻بهدیسی: اصلاح اندک (شکلی را به گونه‌ای بهتر درآوردن) 🔻بازدیسی: اصلاح بنیادین، رِفُرم (شکلی را به گونه‌ای بنیادین بهتر کردن) 🔻ترادیسی: تغییر (شکلی را از ریختی به ریخت دیگر درآوردن) 🔻دگردیسی: تغییر بنیادین (شکلی را یکسره به شکلی دیگر درآوردن) #ازدانگاره پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman‏

🔻عباس سلیمی آنگیل: سیاست خارجی ترکیه از سال‌های پایانی خلافت عثمانی تاکنون، بیش از یک سده، دگرگونی بنیادینی نداشته است. عثمانی در جنگ جهانی نخست از آشفتگی دولت ایران و دربار قاجار بهره برد و نام سرزمین ارّان و شروان را به آذربایجان دیگرگون کرد و هم‌زمان در فرارودان (آسیای میانه) اندیشه‌های پان‌ترکیستی را تبلیغ می‌کرد. این روزها نیز دولت ترکیه هم در اران و شروان نیروی نظامی و نفوذ اقتصادی و فرهنگی دارد و هم در فرارودان و نیز در افغانستان. 👈 «مدرسه‌های ترکیه‌ای در پهنه‌ی ایرانشهر» را در «اینجا» بخوانید. پارسی‌انجمن 🔻 @Parsi_anjoman