»prmhnsa« (تغییر فرکانس)

نحوه نگرش علمی و انديشه مولانا، در مثنوي خود مي فرمايد: عقل پنهان است و ظاهر عالمي صورت ما موج يا از وي نمي اين جهان يك فكرتست از عقل كل عقل كل شاهست و صورتها رسل كل عالم صورت عقل كل است اوست باباي هر آنك اهل قل است اين سخن هائي كه از عقل كل است بوي آن گلزار سرو سنبل است هش چه باشد عقل كل اي هوشمند عقل جزئي هش بود اما نژند جزو عقل اين از آن عقل كل است جنبش اين سايه زان شاخ گل است صورت آمد چون لباس و چون عصا جز به عقل و جان نجنبد نقش ها جنبشي بيني بگوئي زنده است وين نگوئي كز خرد آكنده است صد هزاران ضد، ضد را مي كشد بازشان حكم تو بيرون مي كشد هم دو سوزنده چو دودوزخ ضد نور هر دو چون دوزخ ز نور دل نفور پس بناي خلق بر اضداد بود لاجرم جنگي شدند از ضر و سود كه از ضدها ضدها آيد پديد در سويدا روشنائي آفريد صلح اضداد است عمر اين جهان جنگ اضداد است عمر جاودان اين جهان جنگ است چون كل بنگري ذره ذره همچو دين با كافري ان يكي ذره همي پرد به چپ و آن دگر سوي يمين اندر طلب جنگ فعلي هست از جنگ نهان زين تخالف آن تخالف را بدان ذره اي كو محو شد در افتاب جنگ او بيرون شد از وصف و حساب

متن کامل شعر کوانتومی مولانا هیچ چیزی ثابت و برجای نیست جمله در تغییر وسیر وسرمدی است ذره ها پیوسته شد با ذره ها تا پدید آمد همه ارض و سماء تا که ما آن جمله را بشناختیم بهر هر یک اسم و معنی ساختیم بار دیگر این ذرات آشنا غرق می گـــــردند در گـــردابها ذره ها از یکدگر بگسسته شــد باز بر شکل دگر پیوســته شد ذره ها بینم که از تر کیبشــان صد هــزاران آفتــاب آمد عیـان صد هــزاران نظــم و آئین جـدا علت صــوری این خــورشیدها باز این خــورشــیدها آئین هـا پـو گرفته سـوی گــرداب فـنـا ای زمین پست بــی قـدر و بها با تمام بـرها و بـــحر هــا آنچـه داری در طـریق کهکشـان از ثواب یا که از سیارگان جملگی ترکیبتان زین ذره هــا تا که روزی میشوید از هم جدا هیچ چیزی ثابت و برجای نیست جمله درتغییروسیرسرمدی است آب در یـاهـای ژرف بـیــکــران در بــخار و مه شوند از مـا نهان جمله دریـــاهـا همه صحرا شوند سنگها و ریگــها پیدا شوند این بـــیابــانها و صحراهـا همــه باز مبــدل گشته بر دریا همه بــعد از آن با موجـــهای داس وار سازد از هر سو خلیجی آشکــار.

متن کامل شعر کوانتومی عطار دل چه خواهی کرد چون دلبر رسید جان برافشان هین که جان پرور رسید شربت اسرار را فردا منه زانکه تا این درکشی دیگر رسید گر سفالی یافتی در راه عشق خوش بشو انگار صد گوهر رسید خود تو آتش بر سفالی می‌نهی هین که آنجا قسم تو کمتر رسید صد هزاران موج گوناگون بخاست دانی از چه موج بحر اندر رسید چون یکی است این موج بحر مختلف از چه خاست و از چه خشک و تر رسید بحر کل یک جوش زد در سلطنت تا به یکدم ، صد جهان لشکر رسید چون نمی‌آید به سر زان بحر هیچ پس چرا صد چشمه چون کوثر رسید قطره چون دریاست دریا قطره هم پس چرا این کامل آن ابتر رسید قرب و بعد موج چون بسیار گشت هر زمانی اختلافی در رسید سلطنت از بحر می‌ماند به سر بحر قسم قطرهٔ مضطر رسید بی نهایت بود بحر، این اختلاف از بصر آمد نه از مبصر رسید بحر چون محوست، موجش در خطر بحر را در دیده پا و سر رسید کی بیاید بی نهایت در بصر در خطر صد با خطر مبصر رسید چون عدد در بحر رنگ بحر داشت گر رسید انگشت از اخگر رسید خوش برآمد صبح توحید از افق زانکه خورشید آمد و اختر رسید این همه اختر که شب بر آسمانست لقمه‌ای گردد چو قرص خور رسید پس یقین می‌دان که یک چیز است و بس گر هزاران مختلف هم بررسید در میان این سخن عطار را هم قلم بشکست و هم دفتر رسید

✓ مولانا و عطار، قرن‌ها پیش از شکل‌گیری فیزیک کوانتوم، در اشعار خود از ذره، موج، تغییر، وحدت، آفرینش و حقیقت واحد سخن گفته‌اند. در این ویدئو، ابیات منتخب مولانا و عطار به‌صورت بیت‌به‌بیت در کنار مفاهیم فیزیک کوانتوم قرار گرفته‌اند؛ از اصل عدم قطعیت هایزنبرگ، نظریه میدان‌های کوانتومی، اصل اندازه‌گیری، برهم‌نهی کوانتومی، عملگرهای خلق و فنا، مدل استاندارد فیزیک ذرات، اصل هولوگرافیک، خلأ کوانتومی و ایده وحدت بنیادی جهان. این تطبیق‌ها نشان می‌دهند که چگونه زبان عرفان می‌تواند با زبان فیزیک مدرن در برخی مفاهیم، شباهت‌های قابل‌توجهی داشته باشد. اگر به فیزیک کوانتوم، عرفان اسلامی، مولانا، عطار، فلسفه، آگاهی، فرکانس، انرژی و رازهای جهان علاقه‌مند هستید، این ویدئو را از دست ندهید. #مولانا #عطار #فیزیک_کوانتوم #کوانتوم #عرفان #تغییرفرکانس #مولوی #عطار_نیشابوری #فلسفه #آگاهی #انرژی #فرکانس #ارتعاش #جهان #کیهان #ذره #موج #تابع_موج #میدان_کوانتومی #هایزنبرگ #شرودینگر #پل_دیراک #مدل_استاندارد #اصل_هولوگرافیک #خلأ_کوانتومی #علم #دانش #راز_جهان #حقیقت #توحید #جهان_هستی #معرفت #اندیشه #متافیزیک #اسرار_جهان ✓ Rumi and Attar spoke of particles, waves, change, unity, creation, and the underlying reality of existence centuries before the emergence of quantum physics. In this video, selected verses from Rumi and Attar are compared, line by line, with concepts from quantum physics, including the Heisenberg Uncertainty Principle, Quantum Field Theory, the Measurement Postulate, Quantum Superposition, Creation and Annihilation Operators, the Standard Model of Particle Physics, the Holographic Principle, the Quantum Vacuum, and the idea of the fundamental unity of the universe. These comparisons highlight remarkable parallels between the language of Islamic mysticism and the concepts of modern physics. If you are interested in quantum physics, Islamic mysticism, Rumi, Attar, philosophy, consciousness, frequency, energy, and the mysteries of the universe, this video is for you. #Rumi #Attar #QuantumPhysics #Quantum #QuantumPhysics #Physics #QuantumMechanics #Rumi #Attar #Mysticism #prmhnsa #Universe #Cosmos #WaveFunction #QuantumFieldTheory #Heisenberg #Schrodinger #PaulDirac #HolographicPrinciple #StandardModel #Consciousness #Frequency #Energy #Spirituality

۵۳۵. ماهیت «لپتون» – چرا سه نسل از لپتون‌ها وجود دارد؟ ۵۳۶. مسئله «کوارک‌های سنگین» – چرا کوارک‌های بالاتر از نسل اول وجود دارند؟ ۵۳۷. چیستی «جرم» – از کجا می‌آید؟ هیگز پاسخ می‌دهد، اما خود هیگز از کجا؟ ۵۳۸. پارادوکس «جرم و انرژی» – E=mc²، اما چرا سرعت نور در این معادله ظاهر می‌شود؟ ۵۳۹. مسئله «سرعت نور» – چرا سرعت نور حد نهایی است؟ ۵۴۰. چیستی «خلأ» – فضای تهی از ماده، اما پر از میدان‌ها. ۵۴۱. ماهیت «میدان» – میدان چیست؟ یک مفهوم ریاضی یا واقعیت فیزیکی؟ ۵۴۲. مسئله «برهمکنش» – دو ذره چگونه همدیگر را حس می‌کنند؟ ۵۴۳. چیستی «نیرو» – کشش یا فشار. در سطح بنیادی، تبادل بوزون‌های پیمانه‌ای. ۵۴۴. پارادوکس «عمل از راه دور» – نیوتن آن را رد کرد، اما کوانتوم آن را نشان می‌دهد. ۵۴۵. مسئله «موجودات فرازمینی» – آیا وجود دارند؟ اگر آری، چرا سکوت؟ (پارادوکس فرمی) ۵۴۶. چیستی «تماس اول» – اگر با موجودات فضایی روبرو شویم، چه واکنشی نشان دهیم؟ ۵۴۷. ماهیت «حیات مبتنی بر سیلیسیم» – آیا حیات غیر کربنی ممکن است؟ ۵۴۸. مسئله «فرگشت موازی» – آیا در سیارات دیگر، فرگشت مسیر مشابه زمین را طی می‌کند؟ ۵۴۹. چیستی «آگاهی کیهانی» – آیا جهان خودآگاه است؟ (فرضیه پان‌سایکیسم) ۵۵۰. آخرین سوال – شاید پاسخ این است که پرسش، خود پاسخ است

۴۷۸. پارادوکس «گیاهخواری و کشتار گیاهان» – آیا گیاهان هم احساس دارند؟ ۴۷۹. مسئله «بازگشت به طبیعت» – آیا زندگی مدرن را رها کنیم؟ ۴۸۰. چیستی «شهر ایده آل» – مدینه فاضله در کجاست؟ ۴۸۱. مسئله «خشونت ساختاری» – فقر، تبعیض، بی‌عدالتی نوعی خشونت خاموش. ۴۸۲. پارادوکس «شادی و پول» – آیا پول شادی می‌آورد؟ تا حدی. ۴۸۳. مسئله «معنی کار» – چرا کار می‌کنیم؟ فقط برای پول؟ ۴۸۴. چیستی «فرسودگی شغلی» (burnout) – چرا افراد باانگیزه خسته می‌شوند؟ ۴۸۵. مسئله «مدیریت زمان» – آیا واقعاً می‌توان زمان را مدیریت کرد؟ ۴۸۶. پارادوکس «تنبلی و بهره‌وری» – گاهی تنبلی خلاقیت می‌آورد. ۴۸۷. مسئله «مرگ و اندوه» – چرا مرگ عزیزان اینقدر دردناک است؟ ۴۸۸. چیستی «سوگ و سازگاری» – آیا پس از سوگ به حالت قبل بازمی‌گردیم؟ ۴۸۹. مسئله «امید و ناامیدی» – آیا امید همیشه خوب است؟ گاهی مانع پذیرش واقعیت می‌شود. ۴۹۰. پارادوکس «طرد و تنهایی» – چرا طرد اجتماعی از نظر فیزیکی درد دارد؟ ۴۹۱. مسئله «مهربانی و بقا» – چرا مهربانی در تکامل حفظ شده؟ ۴۹۲. چیستی «دوستی» – تعریف و حدود دوستی. ۴۹۳. مسئله «عشق رمانتیک و اعتیاد» – آیا عشق نوعی اعتیاد شیمیایی است؟ ۴۹۴. پارادوکس «خیانت و وفاداری» – چرا وفاداری مهم است در حالی که خیانت سود دارد؟ ۴۹۵. مسئله «شرم و گناه» – تفاوت فرهنگی. ۴۹۶. چیستی «بخشش» – آیا می‌توان هر چیزی را بخشید؟ ۴۹۷. مسئله «عدالت ترمیمی» – آیا بهتر از مجازات است؟ ۴۹۸. پارادوکس «رستگاری» – آیا یک جنایتکار می‌تواند پاک شود؟ ۴۹۹. آخرین سوال: چرا سوال؟ – هدف از پرسیدن این همه سوال چیست؟ شاید خود این سوال هم جواب ندارد. فهرست تا ۵۰۰ کامل شد. برای ادامه از ۵۰۱ به بعد: ۵۰۱. معنای «وجود» – چرا چیزی به جای هیچ وجود دارد؟ پاسخ نهایی نداریم. ۵۰۲. چیستی «واقعیت» – آیا جهان خارج از ذهن ما واقعی است یا درون ذهن؟ ۵۰۳. پارادوکس شبیه‌سازی و هویت – اگر یک انسان دقیقاً کپی شود، کدام یک «اصلی» است؟ ۵۰۴. مسئله «ارتباط علی» در کوانتوم – آیا اصل علیت مطلق است یا نقض می‌شود؟ ۵۰۵. ماهیت «عدد» – آیا اعداد کشف می‌شوند یا اختراع؟ ۵۰۶. چرایی «تقارن» در فیزیک – آیا تقارن بنیادین است یا تصادفی؟ ۵۰۷. مسئله «اندازه جهان» – جهان متناهی است یا نامتناهی؟ ۵۰۸. چیستی «انرژی» – تعریف عملیاتی داریم، اما ماهیت انرژی چیست؟ ۵۰۹. پارادوکس «حرکت» – آیا حرکت در فضا-زمان پیوسته واقعاً ممکن است؟ ۵۱۰. مسئله «نقطه» در هندسه – نقطه چیست؟ موجودی بدون بعد، غیرقابل تحقق در فیزیک. ۵۱۱. چیستی «خط راست» – کوتاه‌ترین فاصله، اما در فضای منحنی چه؟ ۵۱۲. پارادوکس «سفر به آینده» – آیا آینده از پیش نوشته شده است؟ ۵۱۳. مسئله «جهش کوانتومی» – چگونه الکترون بدون طی کردن مسیر از مداری به مدار دیگر می‌پرد؟ ۵۱۴. چیستی «دما» – میانگین انرژی جنبشی، اما چرا حس گرما و سرما متفاوت است؟ ۵۱۵. ماهیت «فشار» – برخورد مولکول‌ها، اما در خلأ چه مفهومی دارد؟ ۵۱۶. مسئله «صفر مطلق» – چرا نمی‌توان به دمای صفر مطلق رسید؟ ۵۱۷. چیستی «آنتروپی» – بی‌نظمی، اما چرا همیشه افزایش می‌یابد؟ ۵۱۸. پارادوکس «ماکسول دیو» – آیا موجودی فرضی می‌تواند قانون دوم ترمودینامیک را نقض کند؟ ۵۱۹. مسئله «زمان پلانک» – کوچکترین واحد زمان ممکن. آیا زمان کوانتیده است؟ ۵۲۰. چیستی «طول پلانک» – کوچکترین طول معنادار. در ابعاد کوچک‌تر، فیزیک متفاوت است. ۵۲۱. مسئله «تکینگی اولیه» – بیگ بنگ از یک نقطه با چگالی بی‌نهایت. چه چیزی باعث انبساط شد؟ ۵۲۲. چیستی «پیش از بیگ بنگ» – سوال بی‌معنا، اما عقل می‌پرسد. ۵۲۳. ماهیت «تاریکی شب» – اگر جهان بی‌نهایت قدیمی بود، آسمان پر نور بود. ۵۲۴. مسئله «افق ذرات» – مناطقی از جهان که هرگز نمی‌توانیم ببینیم. ۵۲۵. چیستی «افق رویداد» – نقطه بی‌بازگشت. آن سوی آن چه می‌گذرد؟ ۵۲۶. پارادوکس «سقوط آزاد در سیاهچاله» – ناظر سقوط‌کننده چه می‌بیند؟ ۵۲۷. مسئله «کفش سیاهچاله» – آیا سیاهچاله‌ها اطلاعات را نابود می‌کنند؟ ۵۲۸. چیستی «کرمچاله» – آیا می‌توان از آن برای سفر در زمان یا مکان استفاده کرد؟ ۵۲۹. ماهیت «انرژی منفی» – برای پایداری کرمچاله نیاز است. آیا وجود دارد؟ ۵۳۰. مسئله «زمان منفی» – در برخی معادلات ظاهر می‌شود. معنای فیزیکی دارد؟ ۵۳۱. چیستی «ماده عجیب» – ماده‌ای با چگالی انرژی منفی. ۵۳۲. پارادوکس «پادماده و زمان» – آیا پادماده معادل ماده در حال حرکت به عقب در زمان است؟ ۵۳۳. مسئله «تقارن CPT» – چرا این تقارن برقرار است؟ ۵۳۴. چیستی «عدد باریونی» – چرا در جهان ماده بیش از پادماده است؟

۴۲۴. چیستی «طالع بینی» – چرا هنوز برخی باور دارند؟ اثر بارنوم. ۴۲۵. مسئله «عدد ۲۳ و توهم الگو» – مغز الگوها را در داده‌های تصادفی می‌بیند. ۴۲۶. پارادوکس «عدم قطعیت در پیش‌بینی زلزله» – زلزله قابل پیش‌بینی دقیق نیست. ۴۲۷. مسئله «الگوهای آب و هوا و آشوب» – پیش‌بینی بلندمدت غیرممکن. ۴۲۸. چیستی «هنر» – تعریف هنر: زیبایی یا بیان احساس؟ نسبی است. ۴۲۹. مسئله «ارزش زیبایی شناختی» – چرا یک چیز زیباست؟ مطلق یا نسبی؟ ۴۳۰. پارادوکس «خلاقیت و قانون» – خلاقیت از قوانین پیروی می‌کند یا آنها را می‌شکند؟ ۴۳۱. مسئله «پیشرفت تکنولوژی و اخلاق» – آیا هر چه ممکن است باید انجام داد؟ ۴۳۲. چیستی «هوش مصنوعی قوی (AGI)» – آیا ماشین به سطح هوش انسانی می‌رسد؟ کی؟ ۴۳۳. مسئله «اخلاق ماشین» – چه کسی تصمیم می‌گیرد ماشین چه کار کند در شرایط بحرانی؟ (مشکل ترولی) ۴۳۴. پارادوکس «مسئولیت حقوقی ربات» – اگر ربات خطا کند، گردن کیست؟ ۴۳۵. مسئله «بیکاری تکنولوژیک» – آیا ماشین‌ها همه شغل‌ها را می‌گیرند؟ ۴۳۶. چیستی «آگاهی مصنوعی» – اگر AGI آگاه شود، آیا حقوق دارد؟ ۴۳۷. مسئله «تکینگی فناوری» – نقطه‌ای که ماشین از انسان هوشمندتر شود. پیش‌بینی ناپذیر. ۴۳۸. پارادوکس «نانو فناوری و خاکستری شدن» – نانوربات‌ها همه چیز را به خود تبدیل می‌کنند. ۴۳۹. مسئله «ویرایش ژنوم انسان (CRISPR)» – آیا باید نوزادان طراحی شده را مجاز دانست؟ ۴۴۰. چیستی «انسان پساانسانی» – آینده تکامل انسان با تکنولوژی. ۴۴۱. مسئله «جاودانگی دیجیتال» – آپلود ذهن به کامپیوتر. آیا همان شخص باقی می‌ماند؟ ۴۴۲. پارادوکس «مرگ و بی‌مرگی» – آیا زندگی نامتناهی خسته کننده نیست؟ ۴۴۳. مسئله «هدف زندگی» – چرا زندگی می‌کنیم؟ فلسفه وجودی. ۴۴۴. چیستی «خوشبختی» – آیا می‌توان آن را اندازه گرفت؟ ۴۴۵. مسئله «ادراک زمان در لحظات بحرانی» – چرا در خطر زمان کشیده می‌شود؟ ۴۴۶. پارادوکس «آمادگی ذهنی و شانس» – چرا برخی افراد همیشه خوش‌شانس‌اند؟ ۴۴۷. مسئله «اعتماد به نفس و توانایی» – افراد نالایق اغلب اعتماد به نفس بالایی دارند (اثر دانینگ-کروگر). ۴۴۸. چیستی «تعصب ناخودآگاه» – چگونه نژادپرستی ناخودآگاه کار می‌کند؟ ۴۴۹. مسئله «معیار قضاوت اخلاقی» – آیا پیامدگرایی (نتیجه) بهتر است یا وظیفه‌گرایی (قاعده)؟ ۴۵۰. پارادوکس «برابری و تفاوت» – آیا برابری مطلق ممکن است با تفاوت‌های فردی جمع شود؟ ۴۵۱. مسئله «عدالت توزیعی» – سهم عادلانه هر فرد چیست؟ ۴۵۲. چیستی «دموکراسی کامل» – آیا دموکراسی واقعی (بدون نماینده) ممکن است؟ ۴۵۳. مسئله «قدرت و فساد» – چرا قدرتمندان فاسد می‌شوند؟ ۴۵۴. پارادوکس «آزادی و امنیت» – برای امنیت، مقداری آزادی فدا می‌شود. مرز کجاست؟ ۴۵۵. مسئله «اطلاعات و حریم خصوصی» – آیا در عصر دیجیتال حریم خصوصی معنا دارد؟ ۴۵۶. چیستی «حقیقت» در عصر پساحقیقت – اگر همه دروغ بگویند، حقیقت چه می‌شود؟ ۴۵۷. مسئله «سوگیری رسانه‌ای» – چگونه اخبار را بی‌طرفانه گزارش کنیم؟ ۴۵۸. پارادوکس «تاریخ و تاریخ‌نگاری» – آیا مورخ می‌تواند بی‌طرف باشد؟ ۴۵۹. مسئله «آینده و پیش‌بینی تاریخ» – آیا قوانینی برای تاریخ وجود دارد؟ ۴۶۰. چیستی «تمدن» – چه چیزی تمدن را می‌سازد و نابود می‌کند؟ ۴۶۱. مسئله «پیشرفت اخلاقی» – آیا اخلاق بشر در طول زمان پیشرفت کرده؟ ۴۶۲. پارادوکس «جنگ عادلانه» – آیا جنگی کاملاً عادلانه وجود دارد؟ ۴۶۳. مسئله «تروریسم و تعریف آن» – تروریسم یک نفر در مقابل دیگری آزادی‌خواه است. ۴۶۴. چیستی «عزت و شرف» – مفاهیم وابسته به فرهنگ. ۴۶۵. مسئله «تقابل سنت و مدرنیته» – آیا باید سنت را حفظ کرد یا کنار گذاشت؟ ۴۶۶. پارادوکس «جهانی شدن و هویت محلی» – جهانی شدن، هویت‌های محلی را تهدید می‌کند. ۴۶۷. مسئله «اقتصاد و محیط زیست» – رشد اقتصادی بی‌پایان در سیاره محدود. ۴۶۸. چیستی «سرمایه داری و کمونیسم» – کدام نظام بهتر است؟ بحث بی‌پایان. ۴۶۹. مسئله «پول و ارزش» – چرا کاغذ سبز ارزش دارد؟ قرارداد اجتماعی. ۴۷۰. پارادوکس «فقر و ثروت» – چرا فقر وجود دارد با وجود منابع کافی؟ ۴۷۱. مسئله «رشد جمعیت و منابع» – آیا زمین گنجایش جمعیت بی‌نهایت را دارد؟ ۴۷۲. چیستی «توسعه پایدار» – آیا واقعاً ممکن است؟ ۴۷۳. مسئله «بحران آب و تغییر اقلیم» – چرا اقدام جدی نمی‌شود؟ ۴۷۴. پارادوکس «قربانیان آینده» – آیا به نسل‌های آینده وظیفه داریم؟ ۴۷۵. مسئله «اخلاق زیست محیطی» – آیا درختان ارزش ذاتی دارند یا فقط برای انسان؟ ۴۷۶. چیستی «رنج حیوانات در صنعت غذا» – آیا کشتن حیوانات برای خوراک اخلاقی است؟ ۴۷۷. مسئله «حقوق حیوانات» – آیا حیوانات حقوق دارند؟

۳۷۷. چیستی «خوشه کهکشانی برخوردی (Bullet Cluster)» – جدایی ماده تاریک از ماده عادی. شواهد قوی. ۳۷۸. مسئله «همجوشی سرد» – ادعای دهه ۱۹۸۰ که بعداً رد شد، اما برخی پژوهش‌ها ادامه دارد. ۳۷۹. پارادوکس «انرژی نقطه صفر و نانو موتورها» – آیا می‌توان از انرژی خلأ کار کشید؟ ۳۸۰. مسئله «حرکت براونی و ماکسول دیو» – آیا می‌توان قانون دوم ترمودینامیک را نقض کرد؟ ۳۸۱. چیستی «آنتروپی و نظم» – چرا جهان در آغاز با آنتروپی کم شروع شد؟ (مسئله شرایط اولیه) ۳۸۲. پارادوکس «فلش زمان ترمودینامیکی» – علت جهت زمان، افزایش آنتروپی است. اما چرا آنتروپی در گذشته کم بوده؟ ۳۸۳. مسئله «جهان نوسانی (قبل از بیگ بنگ)» – آیا جهان قبل از انفجار بزرگ هم وجود داشته؟ ۳۸۴. چیستی «انحنای مثبت، صفر، منفی» کیهان – اندازه گیری‌ها نشان می‌دهد تقریباً صفر. ۳۸۵. مسئله «توزیع خوشه‌های کهکشانی» – چرا خوشه‌ها و خلأها این ساختار را دارند؟ ۳۸۶. پارادوکس «نظریه میدان همدیس و گرانش» – تناظر AdS/CFT، اما جهان ما AdS نیست. ۳۸۷. مسئله «تکینگی مکانیک کوانتومی و منحنی زمان‌گونه بسته» – آیا سفر در زمان با گرانش کوانتومی ممکن می‌شود؟ ۳۸۸. چیستی «فراتابش از سیاهچاله» (Superradiance) – استخراج انرژی از سیاهچاله. ۳۸۹. مسئله «نوترینوی ماژورانا» – آیا نوترینو پادذره خودش است؟ در جستجو. ۳۹۰. پارادوکس «واپاشی پروتون» – اگر پروتون واپاشی کند، جهان نابود می‌شود. نیمه عمر حداقل ۱۰^۳۴ سال. ۳۹۱. مسئله «یکسان بودن الکترون‌ها» – چرا همه الکترون‌ها یکسانند؟ (اصل همسانی) ۳۹۲. چیستی «تقارن پیمانه‌ای» – چرا قوانین فیزیک در تغییرات محلی مصون‌اند؟ ۳۹۳. مسئله «جبر کوانتومی و پیش‌بینی ناپذیری» – اگر تابع موج قطعی است، چرا پیش‌بینی قطعی نداریم؟ ۳۹۴. پارادوکس «اندازه‌گیری توالی فوتون‌ها» – ترتیب فوتون‌ها در آزمایش به هم می‌خورد. ۳۹۵. مسئله «حافظه حالت کوانتومی در محیط» – دکوهرنس. آیا می‌توان آن را معکوس کرد؟ ۳۹۶. چیستی «بازه بزرگ (the big gap)» – فرق بین مقیاس الکتروضعیف و مقیاس پلانک. ۳۹۷. مسئله «روند افزایش تاریکی جهان» – انرژی تاریک باعث دور شدن کهکشان‌ها. آیا نهایتاً همه چیز ناپدید می‌شود؟ ۳۹۸. پارادوکس «انجماد بزرگ (Big Freeze)» – عاقبت جهان: سردی، تاریکی، انبساط بی‌پایان. ۳۹۹. مسئله «برخورد بزرگ (Big Crunch)» – آیا جهان دوباره منقبض می‌شود؟ شواهد فعلی نه. ۴۰۰. چیستی «زندگی» – تعریف دقیق زندگی هنوز مورد توافق نیست (ویروس‌ها زنده‌اند؟) ۴۰۱ تا ۵۰۰ ۴۰۱. مسئله «آغاز حیات روی زمین» – شیمی پیش‌زیستی (RNA world یا متابولیسم اول)؟ ۴۰۲. پارادوکس «تکامل ارگانیسم‌های پیچیده» – چگونه یک سیستم پیچیده مثل چشم گام به گام تکامل می‌یابد در حالی که هر مرحله میانی باید سودمند باشد؟ ۴۰۳. مسئله «جهش و انتخاب طبیعی» – آیا جهش‌ها واقعاً تصادفی‌اند؟ ۴۰۴. چیستی «قانون مور» و پایان آن – آیا ترانزیستورها کوچکتر از اتم می‌شوند؟ ۴۰۵. مسئله «پردازش کوانتومی مغز» – آیا مغز از محاسبات کوانتومی استفاده می‌کند؟ نظریه پنروز. ۴۰۶. پارادوکس «غریزه و یادگیری» – چه نسبتی از رفتارها غریزی است و چه اکتسابی؟ ۴۰۷. مسئله «زبان و ژن FOXP2» – یک ژن خاص با زبان مرتبط است، اما چگونه؟ ۴۰۸. چیستی «خلاقیت» – الگوریتم خلاقیت چیست؟ هوش مصنوعی هنوز تقلید می‌کند. ۴۰۹. مسئله «ارتباط غیرکلامی» – چرا بدون کلام هم معنی می‌فهمیم؟ نقش آینه‌نورون‌ها. ۴۱۰. پارادوکس «فردیت و جمع» – ما هم فرد هستیم و هم عضوی از گروه. ۴۱۱. مسئله «سازگاری و هویت در طول زمان» – چه چیزی باعث می‌شود من همان منِ دیروز باشم؟ ۴۱۲. چیستی «حافظه» – حافظه کجا ذخیره می‌شود و چگونه بازیابی می‌شود؟ ۴۱۳. مسئله «فراموشی» – چرا فراموش می‌کنیم؟ سود تکاملی دارد. ۴۱۴. پارادوکس «خواب و بیداری» – مرز دقیق خواب و بیداری چیست؟ ۴۱۵. مسئله «محرومیت از خواب» – چرا بی‌خوابی باعث مرگ می‌شود؟ ۴۱۶. چیستی «رویای شفاف» – کنترل رویا. آیا می‌توان در رویا یاد گرفت؟ ۴۱۷. مسئله «توهم و واقعیت» – گاهی توهمات واقعی‌تر از واقعیت به نظر می‌رسند. ۴۱۸. پارادوکس «درمان بیماری روانی با دارو» – داروها علت را درمان نمی‌کنند، فقط علائم را. ۴۱۹. مسئله «آسیب مغزی و شخصیت» – آیا شخصیت با تغییر فیزیک مغز عوض می‌شود؟ ۴۲۰. چیستی «مُهر مغزی (Engram)» – ردپای فیزیکی حافظه در مغز. پیدا شده؟ ۴۲۱. مسئله «بالا بردن ضریب هوشی» – آیا واقعاً می‌توان هوش را افزایش داد؟ ۴۲۲. پارادوکس «همزمانی یونگ» – رویدادهای معنی‌دار که رابطه علّی ندارند. ۴۲۳. مسئله «مافوق طبیعی» – آیا پدیده‌های فراطبیعی واقعاً رخ می‌دهند یا توضیح علمی دارند؟

۳۳۱. مسئله «سیر الی الله» – اگر خدا همه جا هست، سیر به کجا؟ از خود به خود؟ ۳۳۲. چیستی «وقت» در عرفان – عارف در «اکنون» محض زندگی می‌کند. اما اکنون چه قدر است؟ ۳۳۳. مسئله «رابطه مرشد و مرید» – چگونه مرید باید تسلیم مطلق شود بی‌آنکه از هوش برود؟ ۳۳۴. پارادوکس «مکاشفه و خطا» – عارف ممکن است در مکاشفه اشتباه کند. پس ملاک صدق چیست؟ ۳۳۵. مسئله «تکثر قرائت‌ها» از قرآن – کدام قرائت صحیح است؟ جمع آنها محال. ۳۳۶. چیستی «نسخ» در قرآن – آیه‌ای آیه دیگر را نسخ کند. چرا خدا نظر خود را عوض می‌کند؟ ۳۳۷. مسئله «تحریف ناپذیری و اختلاف قرائت» – آیا اختلاف قرائت، تحریف جزئی نیست؟ ۳۳۸. پارادوکس «ترجمه قرآن» – ترجمه قرآن، قرآن نیست. پس چگونه غیرعرب‌ها بفهمند؟ ۳۳۹. مسئله «اعجاز عددی» – آیا نظم عددی در قرآن عمدی است یا تصادف؟ ۳۴۰. چیستی «روح القدس» در اسلام – جبرئیل است یا نیروی دیگری؟ ۳۴۱. مسئله «رؤیت خدا در دنیا» – آیا اولیا خدا را می‌بینند؟ چطور با تجرد خدا سازگار است؟ ۳۴۲. پارادوکس «قبض و بسط» – عارف گاهی در قبض است و گاهی در بسط. چرا؟ ۳۴۳. مسئله «جمع و تفریق» در سلوک – عارف هم جمع است (با خدا) و هم تفریق (از خلق). ۳۴۴. چیستی «بارقه» (الهام ناگهانی) – از کجا می‌آید؟ ضمیر ناخودآگاه یا از خارج؟ ۳۴۵. مسئله «الهامات شیطانی» – چگونه تشخیص دهیم الهام از خداست یا از شیطان؟ ۳۴۶. پارادوکس «وسوسه و ایمان» – هر چه ایمان قوی‌تر، وسوسه شدیدتر. چرا؟ ۳۴۷. مسئله «رستگاری غیرمسلمانان» – آیا کسی که پیامبر اسلام به او نرسیده، معذور است؟ ملاک چیست؟ ۳۴۸. چیستی «مباهله» – نفرین کردن طرف مقابل در دعا با خدا. آیا اخلاقی است؟ ۳۴۹. مسئله «جهاد و صلح» – متون اسلامی هم بر صلح تاکید دارند و هم بر جهاد. جمع‌شان دشوار است. ۳۵۰. پارادوکس «ناظر در کوانتوم» – آیا آگاهی ناظر باعث فروپاشی موج می‌شود؟ ۳۵۱. مسئله «آمادگی کوانتومی» – چرا برخی سیستم‌ها کوانتومی رفتار می‌کنند و برخی کلاسیک؟ مرز کجاست؟ ۳۵۲. چیستی «دکوهرنس» (ناهماهنگی) – از دست دادن همدوسی. آیا مسئله اندازه‌گیری را حل می‌کند؟ ۳۵۳. پارادوکس «آزمایش انتخاب تاخیری» (Wheeler) – تصمیم امروز ناظر بر گذشته ذرات تأثیر می‌گذارد. ۳۵۴. مسئله «فوتون‌های درهم و قطبش» – با تغییر قطبش یک فوتون، دیگری آنی تغییر می‌کند. ۳۵۵. چیستی «بازه انرژی خلأ» – اختلاف عظیم بین نظریه و رصد. ۳۵۶. معمای «ماده تاریک و نوترینوی سترون» – آیا نوترینوی سترون (عقیم) وجود دارد؟ شواهد متناقض. ۳۵۷. مسئله «تکامل ستارگان و ابرنواخترها» – مکانیسم دقیق انفجار ابرنواختر هنوز قطعی نیست. ۳۵۸. پارادوکس «تپ اخترها و تابش پیوسته» – چرا تپ‌اخترها اینقدر منظم می‌تپند؟ ۳۵۹. مسئله «سیاهچاله‌های اولیه» – آیا سیاهچاله‌های کوچک از بیگ بنگ باقی مانده‌اند؟ دیده نشده. ۳۶۰. چیستی «جت های نسبیتی» – خروجی از سیاهچاله با سرعت نزدیک نور؛ چرا متمرکز است؟ ۳۶۱. مسئله «انرژی برخورددهنده‌ها» – تا چه انرژی می‌توان برخورد داد؟ محدودیت فیزیکی و مالی. ۳۶۲. پارادوکس «نظریه ریسمان و چشم انداز» – ۱۰^۵۰۰ حالت مختلف. کدام جهان ماست؟ ۳۶۳. مسئله «تکینگی برهنه» – آیا سیاهچاله بدون افق رویداد ممکن است؟ (نظریه سانسور کیهانی) ۳۶۴. چیستی «فضا-زمان دینامیک» در نسبیت عام – خود فضا-زمان در حال تغییر است. ۳۶۵. مسئله «انفجار بزرگ و انرژی» – انرژی اولیه از کجا آمد؟ ۳۶۶. پارادوکس «جهان ایستا و در حال انبساط» – آیا جهان پایا (steady state) ممکن نبود؟ ۳۶۷. مسئله «رادیو کهکشان‌ها» – فواره‌های رادیویی غول‌پیکر از کهکشان‌ها. انرژی آنها از کجا می‌آید؟ ۳۶۸. چیستی «پس زمینه کیهانی موج گرانشی» – آیا آشکار شده؟ نویز کافی. ۳۶۹. معمای «تشکیل اولین ستارگان» – ستارگان جمعیت III از چه ساخته شدند؟ (هیدروژن و هلیوم محض) ۳۷۰. مسئله «منشأ میدان مغناطیسی کیهانی» – چرا کهکشان‌ها میدان مغناطیسی دارند؟ ۳۷۱. پارادوکس «آهن و ستارگان» – آهن در هسته ستارگان ساخته می‌شود، اما ستاره می‌میرد. ۳۷۲. مسئله «تولید عناصر سنگین» – فراتر از آهن، عمدتاً در برخورد ستاره‌های نوترونی. مکانیسم دقیق. ۳۷۳. چیستی «فرونشانی پرتو کیهانی» – چرا پرتوهای کیهانی با انرژی خیلی بالا از راه دور به ما نمی‌رسند؟ (قطع GZK) ۳۷۴. مسئله «نوترینوی خورشیدی و نوسان» – حل شد (نوترینو جرم دارد). اما چرا خورشید کمتر از حد انتظار نوترینو دارد؟ ۳۷۵. پارادوکس «فوتون تابش زمینه و آخرین پراکندگی» – چرا آنقدر یکنواخت است؟ تورم پاسخ می‌دهد. ۳۷۶. مسئله «منحنی چرخش کهکشان‌ها» – لبه کهکشان سریع‌تر از پیش‌بینی می‌چرخد. ماده تاریک.

۲۸۷. مسئله «زبان خصوصی» ویتگنشتاین – آیا می‌توان زبانی داشت که فقط خودت بفهمی؟ ۲۸۸. نظریه معنا (تارسکی) – «برف سفید است» درست است اگر و فقط اگر برف سفید باشد. چرخه‌ای. ۲۸۹. پارادوکس فریگه – مفهوم «معنا» و «مصداق»: ستاره صبح و ستاره شام یک مصداق دارند اما معانی متفاوت. ۲۹۰. شکاف توضیحی – چرا توضیحات فیزیکی هرگز توضیح نمی‌دهند که «چرا احساس قرمزی این گونه است»؟ ۲۹۱. مسئله «دیگر ذهن‌ها» – چگونه بدانیم دیگران آگاهی دارند؟ تنها از روی قیاس با خود. ۲۹۲. مسئله «خود و دیگری» – چرا من این بدنم و نه بدن دیگر؟ ۲۹۳. تله پاتی و فراهوش – آیا توانایی‌های فراحسی وجود دارد؟ علم منکر است اما برخی شواهد ضعیف. ۲۹۴. پدیده «احضار روح» (EVP) – آیا ضبط صداهای مردگان ممکن است؟ توهم یا واقعیت؟ ۲۹۵. چیستی «نبوغ» – ایده‌های خلاقانه از کجا می‌آیند؟ ناخودآگاه جمعی؟ ۲۹۶. چیستی «رویاهای شفاف» – آگاهی درون رویا با کنترل کامل. مکانیسمش نامشخص. ۲۹۷. چرایی «خمیازه کشیدن» – علت فیزیولوژیک دقیق خمیازه ناشناخته. ۲۹۸. چیستی «خنده» – چرا برخی چیزها خنده‌دارند؟ فلسفه خنده حل نشده. ۲۹۹. پارادوکس تسلیم (فلسفه دین) – چگونه هم از خدا بترسی و هم دوستش بداری؟ جمع خوف و رجا. ۳۰۰. معمای «درد» در فلسفه ذهن – آیا درد صرفاً نورون‌هاست یا کیفیت جداگانه‌ای دارد؟ ۳۰۱ تا ۴۰۰ ۳۰۱. آیا هوش مصنوعی می‌تواند آگاه باشد؟ – مشکل اتاق چینی سیرل: syntax نمی‌تواند semantics ایجاد کند. ۳۰۲. اراده آزاد در کامپیوتر – اگر تصمیم‌های یک ماشین جبری است، پس ما هم شبیه آنیم؟ ۳۰۳. مسئله «قاب بندی» (Frame problem) – در هوش مصنوعی، چگونه بدانیم چه چیزهایی در یک وضعیت تغییر نمی‌کنند؟ ۳۰۴. معمای «یادگیری» در ماشین – شبکه‌های عصبی «می‌فهمند» یا فقط تطبیق الگو می‌کنند؟ ۳۰۵. پارادوکس «علم در حال پیشرفت» – نظریه‌های بعدی اغلب نظریه‌های قبلی را نقض می‌کنند. آیا علم به حقیقت نزدیک می‌شود؟ ۳۰۶. مسئله «استقراء در علم» – حتی قانون گرانش هم فقط تاکنون صادق بوده. فردا ممکن است نقض شود. ۳۰۷. معمای قیاس (مسئله مشابهت) – چه چیزی دو چیز را مشابه می‌کند؟ بی‌نهایت وجه تشابه ممکن. ۳۰۸. پارادوکس «معیار صدق» – برای تشخیص درستی یک معیار، معیار دیگری لازم است؛ تسلسل بی‌پایان. ۳۰۹. مسئله «معرفت‌شناسی اصلاح‌شده» – آیا می‌توان بدون مبنا (foundation) معرفت داشت؟ ۳۱۰. پارادوکس مونتنی – چه می‌دانم؟ شکاکیت مطلق: هیچ چیز را نمی‌توان یقین داشت. ۳۱۱. تسلسل ارسطویی – هر چیزی علتی دارد، آن علت هم علتی دارد... آیا زنجیره باید به ناگاه به علت اول برسد؟ ۳۱۲. برهان امکان و وجوب (ابن سینا) – از ممکن‌الوجود به واجب‌الوجود می‌رسد. اما «واجب» چه معنایی دارد که درک کنیم؟ ۳۱۳. برهان صدیقین – خدا از طریق خودش اثبات می‌شود، نه از طریق مخلوقات. این چرخه نیست؟ ۳۱۴. مسئله «خلقت از عدم» – از هیچ، چیزی پدید آید. چگونه؟ «هیچ» حتی مکان و زمان ندارد. ۳۱۵. چیستی «قدرت مطلق» – آیا قدرت مطلق یعنی توانایی بر محالات (مثل دایره مربع)؟ اگر نه، پس محدود است. ۳۱۶. پارادوکس «خدا و زمان» – آیا خدا در زمان است یا بیرون از زمان؟ هر دو فرض مشکل دارند. ۳۱۷. مسئله «رؤیای خدا» – آیا خدا می‌تواند خود را فراموش کند؟ اگر آری، نقص؛ اگر نه، محدودیت. ۳۱۸. چیستی «لطف» الهی – چرا خدا برخی را می‌بخشد و برخی را نه؟ ملاک چیست؟ ۳۱۹. مسئله «عذاب ابدی» – گناه متناهی، عقاب نامتناهی. آیا این عادلانه است؟ ۳۲۰. پارادوکس «بهشت بی‌تکلیف» – در بهشت، هیچ تکلیفی نیست. آیا این خسته‌کننده نمی‌شود؟ ۳۲۱. مسئله «تکامل و گناه اولیه» – اگر انسان از میمون تکامل یافته، آدم و حوا کجا بودند؟ ۳۲۲. معمای «سعادت و رنج» در عرفان – چرا عارفان رنج را دوست دارند؟ منطقش چیست؟ ۳۲۳. پارادوکس «وحدت وجود و شرک» – اگر همه چیز خداست، پس بت‌پرستی هم پرستش خداست. ۳۲۴. مسئله «فنا و بقای عارف» – اگر فانی در خدا شدی، دیگر «تو» نیستی. پس چه کسی به دنیا بازمی‌گردد؟ ۳۲۵. چیستی «سکر روحانی» – مستی بی‌شراب، چه تفاوتی با مستی عادی دارد؟ ۳۲۶. پارادوکس «ذکر و غفلت» – ذکر خدا یعنی توجه به او. اما خود ذکر، غفلت از بقیهٔ هستی نیست؟ ۳۲۷. مسئله «مراقبه و عمل» – آیا عارف باید در خلوت باشد یا در جامعه؟ تضاد متون عرفانی. ۳۲۸. معمای «جهل مقدس» – ندانستن بالاتر از دانستن. عقل نمی‌تواند بپذیرد. ۳۲۹. مسئله «نماد و حقیقت» در تمثیل‌های عرفانی – زلف و خال و می، نماد چیست؟ آیا خود حقیقت قابل بیان نیست؟ ۳۳۰. پارادوکس «ترک تعلق» – تعلق به ترک تعلق هم یک تعلق است.

۲۴۳. پارادوکس فوتون تنها – فوتون با خودش تداخل می‌کند در آزمایش دو شکاف. ۲۴۴. چیستی «اسپین» فوتون – فوتون اسپین ۱ دارد اما فقط دو حالت قطبش دارد، نه سه حالت. ۲۴۵. میدان ژئومانیتیک و مغناطیس حیوانات – پرندگان چطور میدان مغناطیس زمین را حس می‌کنند؟ مکانیسم حل نشده. ۲۴۶. پدیده «حافظه آب» – ادعای اثرگذاری رقت‌های بسیار بالا که دیگر مولکولی باقی نمانده. مورد مناقشه. ۲۴۷. طب سوزنی و مکانیسم آن – آیا علمی است یا اثر دارونما؟ ۲۴۸. چگونگی عملکرد DMT و تجربیات عرفانی – چرا برخی مواد توهم‌زا تجربیات شبه عرفانی ایجاد می‌کنند؟ ۲۴۹. مسئله «جهان شبیه‌سازی شده و تئودیکه» – اگر جهان شبیه‌سازی است، مسئله شر چگونه معنا می‌یابد؟ ۲۵۰. چیستی «زمان» در کوانتوم گرانش – در معادله ویلر-دویت، زمان حذف می‌شود. پس «تکامل» به چه معناست؟ ۲۵۱. مسئله «ناظر» در کیهان‌شناسی – آیا جهان برای تولید ناظر تنظیم شده؟ اصل آنتروپیک قوی. ۲۵۲. چرا جهان سه بعد فضایی دارد؟ – بعد زمان یک است، ابعاد فضا سه. چرا نه دو یا چهار؟ ۲۵۳. آیا ثابت‌های فیزیک واقعاً ثابتند؟ – احتمالاً ثابت ساختار ریز در طول زمان تغییر کرده؟ شواهد ضعیف. ۲۵۴. مسئله «افق سیاهچاله و اطلاعات» – آیا اطلاعات در سیاهچاله از بین می‌رود؟ تناقض با کوانتوم. ۲۵۵. اصل مکملیت سیاهچاله – دو ناظر، یکی بیرون و یکی در حال سقوط، واقعیت‌های متفاوتی می‌بینند. ۲۵۶. آتشین دیواری – آیا افق سیاهچاله دیواری از فوتون‌های پرانرژی است؟ تناقض با نسبیت عام. ۲۵۷. نظریه ER=EPR – کرمچاله‌ها با درهم تنیدگی کوانتومی معادلند. درکش غیرممکن است. ۲۵۸. فضای دوسیته و آنتروپی – جهان ما شبیه فضای دوسیته است، آنتروپی متناهی دارد اما مرز مشخصی نیست. ۲۵۹. مسئله «هولوگرام جهان» – آیا اطلاعات سه بعدی ما روی سطح دو بعدی دور کدگذاری شده؟ ۲۶۰. چیستی «ساختار در مقیاس بزرگ کیهان» – شبکه کیهانی (فیلامنت‌ها و خلأها) چرا این شکل را دارد؟ ۲۶۱. ماهیت «تورم کیهانی» – میدان تورون چیست؟ چرا شروع شد و چرا متوقف شد؟ ۲۶۲. تورم ابدی – برخی مناطق جهان همیشه در حال تورم‌اند. ما در حبابی آرام. ۲۶۳. پارادوکس باردن-کوپر-شریفر – توضیح ابررسانایی با جفت‌های الکترون. اما مکانیسم جفت شدن شهودی نیست. ۲۶۴. پلاسمون (نوسانات جمعی در پلاسما) – شبه ذره کوانتومیزه نوسانات الکترون. ۲۶۵. اگزایتون (جفت الکترون-حفره) – ذره‌ای که در نیمه‌رساناها حرکت می‌کند. ۲۶۶. قطبیتون (نور+ماده) – ترکیب فوتون و اگزایتون. ۲۶۷. چگالش بوز-انیشتین – اتم‌ها در دمای نزدیک صفر مطلق، یک ابراتم کوانتومی می‌شوند. ۲۶۸. ابرشاره‌ای و چرخش نامحدود – بدون گرانروی، برای همیشه می‌چرخد. درکش عجیب است. ۲۶۹. چیستی «توپولوژی جهان» – آیا جهان شکل کره، چنبره (دونات) یا چیز دیگر دارد؟ ناشناخته. ۲۷۰. پارادوکس پروجکشن – در ریاضی، تصویر یک مجموعه بورل ممکن است بورل نباشد. ۲۷۱. اصل انتخاب – آیا می‌توان از هر مجموعه ناتهی عضو انتخاب کرد؟ بدون آن، ریاضیات لنگ می‌زند. ۲۷۲. پارادوکس باناخ-تارسکی – یک کره را می‌توان به قطعات تقسیم و دو کره هم اندازه ساخت. ۲۷۳. اندازه‌پذیری لمبرت – آیا همه مجموعه‌های اعداد حقیقی اندازه (طول) دارند؟ خیر، مجموعه‌های غیرقابل اندازه وجود دارد. ۲۷۴. بعد توپولوژیک در برابر بعد فراکتال – یک برخال می‌تواند بعد توپولوژیک ۱ ولی بعد هاوسدورف ۱.۲۶ داشته باشد. ۲۷۵. منحنی پیکو – منحنی پیوسته که تمام نقاط مربع را می‌پوشاند. خم با بعد ۲. ۲۷۶. توابع پیوسته همه جا مشتق‌ناپذیر (وایرشتراس) – نمودار آن پودری و پر از گوشه است. ۲۷۷. چیستی «عدد متعالی» – عددی که ریشه هیچ معادله جبری با ضرایب گویا نیست. ۲۷۸. ثابت اویلر-ماسکرونی (γ) – حدود ۰.۵۷۷... گویا است یا گنگ؟ اثبات نشده. ۲۷۹. حدس ریمان – توزیع اعداد اول با صفرهای تابع زتا. حل نشده. مسئله هزاره. ۲۸۰. پارادوکس اسکولم – نظریه‌های ریاضی که مدل‌های شمارا و ناشمارا دارند. نسبیت مجموعه‌ها. ۲۸۱. استقلال فرضیه پیوسته – نه اثبات و نه نقض، بسته به سیستم اصل موضوعی. ۲۸۲. جهانی بودن گراف رندوم – تقریباً همه گراف‌های تصادفی نامتناهی یک شکلند. ۲۸۳. مسئله تصمیم در منطق مرتبه اول – تصمیم‌پذیر نیست (چرچ-تورینگ). هیچ الگوریتم عمومی وجود ندارد. ۲۸۴. اثر سیگار برگ – در منطق، فرمولی که هرگز عطسه نمی‌کند؛ شاهدی بر ناتمامی. ۲۸۵. پارادوکس سوریتس – یک دانه شن توده نیست. افزودن یک دانه، توده نمی‌سازد؛ پس هیچ وقت توده ساخته نمی‌شود. ۲۸۶. پارادوکس کریپکی (اعتقاد) – شخصی معتقد است «جمله درست نیست». آیا او به تناقض معتقد است؟

۲۰۲. آیا گیاهان آگاهی دارند؟ – واکنش به محرک‌ها تا کجا نشانه آگاهی است؟ ۲۰۳. چیستی «خود» (Self) – حس منِ یکپارچه، در کجای مغز ساخته می‌شود؟ ۲۰۴. پارادوکس بوریدان (الاغ گرسنه) – الاغی بین دو دسته یونجه کاملاً برابر؛ نمی‌تواند تصمیم بگیرد و می‌میرد. ۲۰۵. پارادوکس قدرت مطلق – آیا خدا می‌تواند سنگی بیافریند که خود نتواند بلند کند؟ ۲۰۶. مسئله «اراده آزاد الهی» – آیا خدا اختیار دارد؟ اگر آری، آیا می‌تواند کاری خلاف حکمتش کند؟ ۲۰۷. چیستی «رنج» در بهشت – در بهشت رنجی نیست، اما لذت بدون رنج قابل تعریف است؟ ۲۰۸. نسبیت اخلاقی – آیا خوب و بد مطلقند یا وابسته به فرهنگ و زمان؟ عقل نمی‌تواند قطعی حکم کند. ۲۰۹. مسئله «هیچ‌انگاری اخلاقی» – چرا باید اخلاقی بود؟ اگر خدا نباشد، چرا کار خوب کنیم؟ ۲۱۰. پارادوکس ماشین تورینگ و توقف – آیا برنامه‌ای وجود دارد که تشخیص دهد هر برنامه دیگری متوقف می‌شود یا خیر؟ ۲۱۱. پیچیدگی کولموگروف – کوچکترین برنامه‌ای که یک رشته را تولید کند. اندازه‌گیری تصادفی بودن. ۲۱۲. عدد نرمال – عددی که همه ارقام با توزیع یکسان در آن ظاهر شوند. آیا پی نرمال است؟ اثبات نشده. ۲۱۳. عدد چمپرنون – ۰.۱۲۳۴۵۶۷۸۹۱۰۱۱۱۲... نرمال فرض می‌شود، اما اثبات نشده. ۲۱۴. حدس گلدباخ – هر عدد زوج بزرگتر از ۲ حاصل جمع دو عدد اول. اثبات نشده. ۲۱۵. حدس اعداد اول دوقلو – بی‌نهایت جفت اعداد اول با فاصله ۲. اثبات نشده. ۲۱۶. معادله دیوفانتین و قضیه ماتریاسویچ – هیچ الگوریتمی نمی‌تواند حل معادلات دیوفانتین را تصمیم بگیرد. ۲۱۷. مسئله «P در برابر NP» – آیا هر مسئله‌ای که جوابش را سریع می‌توان بررسی کرد، سریع هم قابل حل است؟ حل نشده. ۲۱۸. کدگذاری منبع (آنتروپی شانون) – آیا می‌توان اطلاعات را به اندازه آنتروپی فشرده کرد؟ درک شهودی آنتروپی سخت است. ۲۱۹. پارادوکس دو جعبه (Norton’s dome) – در یک سطح خاص، قوانین نیوتن پیش‌بینی می‌کنند ذره در زمان دلخواه خودبخود حرکت کند. ۲۲۰. آیا جهان قطعی است؟ (جبرگرایی) – اگر همه چیز تحت قانون است، آیا آینده کاملاً تعیین شده است؟ ۲۲۱. تصادف واقعی در مکانیک کوانتوم – آیا واپاشی هسته‌ای کاملاً تصادفی است یا علت ناشناخته دارد؟ ۲۲۲. اصل ماکسیمم آنتروپی (فیزیک آماری) – چرا سیستم‌ها به سمت بی‌نظمی می‌روند؟ دلیل بنیادین آن چیست؟ ۲۲۳. فلش زمان (جهت زمان) – چرا زمان فقط به جلو می‌رود؟ از نظر فیزیک، قوانین برگشت‌پذیرند. ۲۲۴. مسئله «واقعیت محلی» – نقض نابرابری بل نشان می‌دهد واقعیت و محلیت با هم جمع نمی‌شوند. ۲۲۵. قضیه کلایتن-تای – رابطه بین خلأ کوانتومی و ثابت کیهانی. نمی‌توان محاسبه کرد. ۲۲۶. چیستی «بار رنگ» در کرومودینامیک کوانتومی – سه نوع بار، برخلاف بار الکتریکی یک نوع. درک شهودی ندارد. ۲۲۷. حبس رنگ – هیچ ذره‌ای با بار رنگ خالص مشاهده نمی‌شود. چرا نمی‌توانیم کوارک تنها ببینیم؟ ۲۲۸. نظریه الکتروضعیف – وحدت الکترومغناطیس و نیروی ضعیف در انرژی بالا. چرا در انرژی پایین از هم جدا می‌شوند؟ ۲۲۹. ذره هیگز و مکانیسم هیگز – چرا ذرات جرم دارند؟ مکانیسم هیگز پاسخ می‌دهد، اما خود هیگز چرا وجود دارد؟ ۲۳۰. مسئله سلسله مراتب – چرا نیروی گرانش اینقدر از دیگر نیروها ضعیف‌تر است؟ ۲۳۱. نظریه وحدت بزرگ – آیا سه نیروی غیرگرانشی در انرژی خیلی بالا یکی می‌شوند؟ واپاشی پروتون دیده نشده. ۲۳۲. نظریه همه چیز – آیا یک نظریه واحد همه چیز را توضیح می‌دهد؟ جاذبه کوانتومی حل نشده. ۲۳۳. مسئله «اندازه‌گیری در گرانش کوانتومی» – در گرانش کوانتومی، ناظر خود بخشی از فضا-زمان است؛ چه معنایی دارد؟ ۲۳۴. تناظر AdS/CFT – تناظر میان گرانش در فضای AdS و نظریه میدان همدیس در مرز آن. ۲۳۵. آیا فضا-زمان پیوسته است یا گسسته؟ – فیزیک در مقیاس پلانک حکم قطعی ندارد. ۲۳۶. مسئله «اندازه الکترون» – الکترون به عنوان ذره نقطه‌ای خودانرژی بی‌نهایت دارد؛ بازبهنجارش می‌کنیم اما قانع کننده نیست. ۲۳۷. بینهایت‌ها در نظریه میدان کوانتومی – بدون بازبهنجارش، نظریه بی‌معناست؛ چرا این روش کار می‌کند؟ ۲۳۸. پارادوکس گربه شرودینگر در تفسیر اورت – در جهان‌های موازی، گربه هم زنده است و هم مرده. ۲۳۹. مسئله «واقعیت تابع موج» – آیا تابع موج فقط آماری است یا وجود عینی دارد؟ ۲۴۰. اصل مکملیت بور – تصویر موجی و ذره‌ای مکمل همند و نمی‌توان همزمان هر دو را به کار برد. ۲۴۱. چیستی «بی‌محلی کوانتومی» – درهم تنیدگی بدون ارتباط علی. ۲۴۲. آیا مشاهده بدون برهمکنش ممکن است؟ – آزمایش‌های quantum eraser و interaction-free measurement.

۱۶۳. اثر کازیمیر – دو صفحه فلزی در خلأ به دلیل نوسانات کوانتومی خلأ به هم جذب می‌شوند؛ خلأ «خالی» نیست. ۱۶۴. تبدیل فوتون به ماده (تولید جفت) – فوتون پرانرژی در نزدیکی هسته به الکترون و پوزیترون تبدیل می‌شود. ۱۶۵. نقض CP در باریون‌زایی – دلیل غلبه ماده بر پادماده، اما بزرگی آن برای توضیح عدم تقارن کافی نیست. ۱۶۶. چالش افق در مدل تورمی – تورم سریع اولیه مشکل افق را حل می‌کند، اما خود تورم چه چیزی را به وجود آورد؟ ۱۶۷. انرژی پلانک (حد کوانتومی گرانش) – در مقیاس ۱۰^۱۹ GeV، گرانش با کوانتوم یکی می‌شود؛ هیچ نظریه‌ای نداریم. ۱۶۸. عدم امکان سفر به گذشته با حفظ علیت – راه حل‌هایی مثل اصل خودسازگاری نوویکوف شهودی نیستند. ۱۶۹. تله پورت کوانتومی – حالت یک ذره به ذره دیگر منتقل می‌شود بدون جابجایی ماده، اما نه سریع‌تر از نور. ۱۷۰. همانندسازی (cloning) کوانتومی غیرممکن است – اصل عدم کلونینگ؛ چرا نمی‌توان یک حالت کوانتومی را کپی کرد؟ ۱۷۱. چیستی «حالت» در مکانیک کوانتوم – آیا واقعاً وجود عینی دارد یا فقط آمار نتایج اندازه‌گیری است؟ ۱۷۲. تفاوت تفسیر کپنهاگن و اورت (جهان‌های موازی) – کدام یک واقعی است؟ قابل آزمون نیستند. ۱۷۳. آیا الکترون نقطه‌ای است؟ – اندازه آن صفر فرض می‌شود؛ اما این به معنی چگالی بی‌نهایت است. ۱۷۴. شکاف جرمی در نظریه یانگ-میلز – چرا ذرات جرم دارند در حالی که معادله بدون جرم است؟ مسئله حل نشده ریاضی. ۱۷۵. چیستی پدیده «ابرشاره‌ای» – هلیم مایع در دمای بسیار پایین بدون اصطکاک جریان می‌یابد. ۱۷۶. چگونه ابرشاره از سد رگبار عبور می‌کند؟ – بدون گرانروی، می‌تواند از سوراخ‌های ریز عبور کند. ۱۷۷. فونون (ذره شبه‌صوتی در جامدات) – ذره نیست، اما مثل ذره رفتار می‌کند. مرز واقعیت کجاست؟ ۱۷۸. شبه ذرات در فیزیک ماده چگال – چیزهایی که وجود خارجی ندارند اما در محاسبات کار می‌کنند. ۱۷۹. پارادوکس فانوس دریایی (قطبش نور) – قطبش دایروی و خطی و رابطه آن با اسپین فوتون. ۱۸۰. انعکاس کلی نور در فیبر نوری – چرا نور در مرز دو محیط به جای بیرون زدن، منعکس می‌شود؟ ۱۸۱. چگونگی شار کوانتیده مغناطیسی (آهرونوف-بوم) – پتانسیل برداری بر الکترون تأثیر می‌گذارد حتی در جایی که میدان صفر است. ۱۸۲. اثر هال کوانتومی کسری – رسانایی هال به صورت کسرهایی با مخرج فرد ظاهر می‌شود؛ ذرات با بار کسری. ۱۸۳. نظریه ریسمان و عدم قابلیت آزمایش – ریاضیات زیبا دارد، اما هیچ پیش‌بینی قابل آزمونی تاکنون نداده است. ۱۸۴. آیا ابرتقارن (SUSY) وجود دارد؟ – پیش‌بینی شریک سنگین برای هر ذره، اما هیچ شریکی یافت نشده. ۱۸۵. ثابت کیهانشناسی انیشتین (Λ) – او آن را بزرگترین اشتباهش خواند، بعداً دوباره به عنوان انرژی تاریک مطرح شد. ۱۸۶. واقعیت امواج گرانشی (رصد شده) – انحنای فضا-زمان به صورت موج منتشر می‌شود، اما «چه چیزی» نوسان می‌کند؟ ۱۸۷. چگونگی آشکارسازی امواج گرانشی (لیگو) – تداخل سنج لیزری با دقت بسیار بالا؛ غیرشهودی است. ۱۸۸. پدیده «خروج از تقارن» در فیزیک ذرات – چرا قوانین فیزیک در دماهای پایین تقارن کمتری دارند؟ ۱۸۹. نظریه آشوب و وابستگی حساس به شرایط اولیه – اثر پروانه‌ای؛ چرا پیش‌بینی بلندمدت غیرممکن است؟ ۱۹۰. جاذبه کوانتومی حلقه – فضای گسسته (اتمی)؛ آیا فضا دانه دانه است؟ ۱۹۱. معادله ویلر-دویت – معادله کوانتومی گرانش؛ مسئله «زمان» (زمان در آن ظاهر نمی‌شود). ۱۹۲. ذهن و ماده در فلسفه ذهن – دوگانه‌انگاری دکارتی، فیزیکالیسم، ایده‌آلیسم؛ هیچکدام کامل نیست. ۱۹۳. کیفیت (Qualia) – جنبه ذهنی تجربه (مثلاً سرخی قرمز)؛ آیا قابل تقلیل به فیزیک است؟ ۱۹۴. زامبی فلسفی – موجودی که از نظر فیزیکی مانند انسان است اما هیچ آگاهی ذهنی ندارد؛ آیا ممکن است؟ ۱۹۵. استدلال اتاق چینی (سیرل) – پیروی از قوانین گرامر به معنی فهمیدن نیست؛ بنابراین هوش مصنوعی فهم ندارد. ۱۹۶. مربع معنا (معرفت‌شناسی) – آیا می‌توانی بدانی که نمی‌دانی؟ ابعاد معرفت. ۱۹۷. تناقض مونتی هال – انتخاب درب، تغییر انتخاب آمار برد را از ۱/۳ به ۲/۳ می‌برد؛ عقل شهودی انکار می‌کند. ۱۹۸. پارادوکس تولستوی (مسئولیت تاریخی) – آیا افراد بزرگ تاریخ را می‌سازند یا جبر تاریخی؟ ۱۹۹. مسئله «اراده معطوف به باور» – آیا می‌توانی تصمیم بگیری به چیزی باور داشته باشی؟ باور تحت اراده مستقیم نیست. ۲۰۰. مسئله «درد» در حیوانات – آیا حیوانات واقعاً درد حس می‌کنند یا فقط واکنش مکانیکی نشان می‌دهند؟ ۲۰۱ تا ۳۰۰ ۲۰۱. هشیاری در نوزادان – نوزاد تازه متولد شده چه نوع تجربه ذهنی دارد؟ مرز هشیاری نامشخص است.

۱۲۵. بطری کلاین – سطحی که درون و برون ندارد؛ در فضای سه‌بعدی بدون عبور از خودش قابل ساخت نیست. ۱۲۶. پارادوکس هتل هیلبرت – هتل بی‌نهایت پر؛ باز هم می‌توان بی‌نهایت مهمان جدید جای داد. قوانین متناهی در اینجا کار نمی‌کند. ۱۲۷. برخال (فرکتال) و بعد کسری – خط ساحلی بریتانیا با دقت بیشتر طول بی‌نهایت می‌شود؛ بعد آن کسری است. ۱۲۸. مجموعه کانتور (گرد و غبار کانتور) – طول صفر، اما تعداد نقاط آن بیشمار (هم اندازه با اعداد حقیقی). ۱۲۹. تابع دیریکله – در اعداد گویا ۱، در اعداد گنگ ۰؛ در هیچ نقطه‌ای پیوسته نیست و انتگرال‌پذیر ریمان نیست. ۱۳۰. پارادوکس بنارد (سلول‌های همرفت) – حرارت دادن مایع از پایین، ناگهان سلول‌های شش‌گوش منظم پدیدار می‌شوند. ۱۳۱. گربه شرودینگر – گربه همزمان زنده و مرده تا لحظه مشاهده؛ برهم‌نهی کوانتومی در مقیاس ماکروسکوپی. ۱۳۲. چرایی «هیچ چیز» به جای «چیزی» – چرا جهان وجود دارد و هیچ نبود؟ پاسخ عقلانی نداریم. ۱۳۳. ناامنی استقراء در علم – همه قوانین علم بر اساس تعمیم از مشاهدات محدود است و منطقاً یقین‌آور نیست. ۱۳۴. پارادوکس دروغگو – «این جمله نادرست است»؛ اگر درست باشد نادرست و اگر نادرست باشد درست است. ۱۳۵. قضیه ناممکنی آرو – هیچ سیستم رأی‌گیری نمی‌تواند همزمان چند شرط به ظاهر معقول (مثل عدم دیکتاتوری) را برآورده کند. ۱۳۶. معادله E=mc² (درک شهودی) – یک تکه سنگ کوچک حاوی انرژی عظیم است؛ چطور این انرژی نهفته دیده نمی‌شود؟ ۱۳۷. اتساع زمان – با سرعت نزدیک به نور، زمان کندتر می‌گذرد؛ درک با عقل روزمره غیرممکن است. ۱۳۸. انقباض طول – در سرعت بالا، طول جسم در جهت حرکت کوتاهتر می‌شود؛ آیا واقعی است یا ظاهری؟ ۱۳۹. ماهیت الکترون (ذره-موج، اسپین) – نه ذره کلاسیک و نه موج؛ اسپین نیم‌صحیح به معنی چرخش واقعی نیست. ۱۴۰. درهم تنیدگی کوانتومی (تکرار تاکید) – عمل شبح‌وار از راه دور؛ ارتباط آنی بدون ارسال سیگنال. ۱۴۱. اصل طرد پائولی – دو الکترون نمی‌توانند در یک حالت کوانتومی باشند؛ چرا؟ دلیل بنیادین ندارد. ۱۴۲. ابررسانایی دما بالا – برخی مواد بدون مقاومت الکتریکی جریان را عبور می‌دهند؛ مکانیسم دقیق حل نشده. ۱۴۳. هماهنگی ظریف کیهان – ثابت‌های فیزیکی با دقت یک در ۱۰^۱۲۰ برای حیات تنظیم شده‌اند. ۱۴۴. عدم تقارن ماده-پادماده – چرا جهان ماده دارد نه پادماده؟ نقض CP توضیح کافی نیست. ۱۴۵. انرژی تاریک – ۶۸٪ انرژی جهان، عامل انبساط شتابدار؛ ماهیت کاملاً ناشناخته. ۱۴۶. ماده تاریک – بیش از ۸۰٪ جرم جهان، نادیدنی؛ ذره آن هرگز یافت نشده. ۱۴۷. جهان هولوگرافیک – اطلاعات سه‌بعدی روی سطح دو بعدی کدگذاری می‌شود؛ شاید واقعیت ما توهمی از آن سطح باشد. ۱۴۸. پارادوکس مولر (جهش مضر و تکامل) – در جمعیت کوچک، جهش‌های مضر ممکن است تثبیت شوند؛ پس چگونه تکامل پیش می‌رود؟ ۱۴۹. شبیه‌سازی بودن جهان – اگر تمدن‌ها بتوانند جهان شبیه‌سازی کنند، احتمال اینکه ما در شبیه‌سازی باشیم بسیار بالاست. ۱۵۰. پارادوکس اولبرز (تاریکی شب) – اگر جهان بی‌نهایت و پر از ستاره است، چرا آسمان شب تاریک است؟ ۱۵۱. چگونگی جوشش هسته‌ای در خورشید – تونل زنی کوانتومی پروتون‌ها در دمایی که کلاسیکاً غیرممکن است. ۱۵۲. آیا جهان مسطح است یا منحنی؟ – داده‌ها می‌گویند تقریباً تخت؛ اما چرا دقیقاً چگالی بحرانی؟ ۱۵۳. ثابت ساختار ریز (۱/۱۳۷) – عدد بی‌بعدی که شدت برهمکنش الکترومغناطیس را تعیین می‌کند؛ چرا این مقدار خاص؟ ۱۵۴. مسئله افق کیهانی – مناطق دور از هم در جهان، دمای یکسانی دارند بدون اینکه با هم ارتباط داشته باشند. ۱۵۵. دور شدن کهکشان‌ها سریع‌تر از نور – انبساط فضا به خودی خود محدودیت سرعت نور را نقض نمی‌کند، اما درکش سخت است. ۱۵۶. چیستی اسپینوها در ریاضیات – اشیائی که پس از چرخش ۳۶۰ درجه منفی می‌شوند و پس از ۷۲۰ درجه برمی‌گردند. ۱۵۷. عدد موهومی i (ریشه منفی یک) – i² = -1، در فیزیک کوانتوم و مهندسی برق کاربرد دارد؛ وجود واقعی دارد؟ ۱۵۸. فضاهای بینهایت بعدی در ریاضیات (هیلبرت، باناخ) – قابل شهود نیستند، فقط با جبر و آنالیز کار می‌کنیم. ۱۵۹. پارادوکس مجموعه همه مجموعه‌ها – اگر همه مجموعه‌ها را در یک مجموعه جمع کنیم، خودش هم عضوی از خودش می‌شود؛ تناقض. ۱۶۰. بعد هاوسدورف کسری (برخال‌ها) – بعدی که عدد صحیح نیست، مانند بعد ۱/۲. درک فیزیکی ندارد. ۱۶۱. انتگرال مسیر فاینمن – ذره همزمان همه مسیرهای ممکن را طی می‌کند؛ جمع آنها مسیر کلاسیک را می‌دهد. ۱۶۲. نظریه میدان کوانتومی و خلأ – خلأ پر از نوسانات مجازی (ذره-پادذره) است؛ انرژی بی‌نهایت دارد.

۸۵. اصل آنتروپیک (ناظر) – جهان به گونه‌ای است که ما در آن هستیم. آیا این اصل، توضیح است یا توجیه؟ ۸۶. چرایی تقارن‌های فیزیک – چرا تقارن CPT برقرار است؟ دلیل بنیادین ندارد. ۸۷. تعریف ریاضی «تصادف واقعی» – آیا تصادف محض وجود دارد، یا همه چیز علت دارد؟ ۸۸. قضیه ناتمامی گودل – در هر سیستم ریاضی، گزاره‌های درستی وجود دارند که قابل اثبات نیستند. ۸۹. فرضیه پیوسته – آیا مجموعه‌ای با اندازه بین اعداد طبیعی و حقیقی وجود دارد؟ مستقل از ZFC. ۹۰. ماهیت اعداد (افلاطونی یا قراردادی؟) – اعداد وجود خارجی دارند یا ساخته ذهن انسان‌اند؟ ۹۱. چیستی فضا (مطلق یا رابطه‌ای) – فضای خالی، واقعیت دارد یا فقط فاصله میان اشیاست؟ ۹۲. ماهیت نور (ذره و موج) – درک همزمان دو ماهیت متضاد، غیرممکن است. ۹۳. عدم تقارن ماده و پادماده – چرا جهان فقط ماده دارد و پادماده ناپدید شد؟ ۹۴. انرژی خلأ و مشکل ثابت کیهانی – مقدار انرژی خلأ محاسباتی با رصد، ۱۲۰ مرتبه قدر اختلاف دارد. ۹۵. سفر در زمان به گذشته (تناقض پدربزرگ) – اگر به گذشته بروی و پدربزرگت را بکشی، خودت چگونه به دنیا آمده‌ای؟ ۹۶. ماهیت قوانین طبیعی – آیا قوانین فیزیک تغییرپذیرند یا همیشه ثابت بوده‌اند؟ ۹۷. بنیاد نظریه میدان کوانتومی – آیا ذرات بنیادی واقعی‌اند یا فقط برانگیختگی میدان‌ها؟ ۹۸. رمز حیات (کد ژنتیکی) – کد ژنتیکی از کجا آمده؟ تصادف یا طراحی؟ ۹۹. منشأ ویروس‌ها – آیا ویروس‌ها زنده‌اند یا غیرزنده؟ مرز حیات کجاست؟ ۱۰۰. تجربیات نزدیک مرگ (NDE) – خروج از بدن و دیدن نور، واقعیت است یا توهم مغز در حال مرگ؟ ۱۰۱. نیروی لیفت هواپیما – توضیح بر اساس برنولی و نیوتن هر دو ناقص است؛ درک شهودی چرایی پرواز هواپیما دشوار است. ۱۰۲. انحنای زمین و نادیده بودن آن – زمین کروی است اما انحنای آن در سطح دیده نمی‌شود. ۱۰۳. کرویت زمین و سطح آب – آب همواره سطح تراز نشان می‌دهد؛ چگونه روی کره بدون ریختن می‌ماند؟ ۱۰۴. چرخش زمین و حس نشدن آن – زمین با سرعت ۱۶۰۰ کیلومتر بر ساعت می‌چرخد اما هیچ احساس حرکتی نداریم. ۱۰۵. مثال‌های نقض نظریه‌های اثبات شده – اتر، جرم نیوتنی، بقای جرم، تقارن ماده-پادماده همگی بعداً نقض شدند. ۱۰۶. چیستی جاذبه (گرانش) – نیوتن «عمل از راه دور»، انیشتین «خمیدگی فضا-زمان»؛ اما چرا جرم فضا را خم می‌کند؟ ناشناخته. ۱۰۷. نسبیت همزمانی – دو رویداد همزمان برای یک ناظر، برای ناظری دیگر همزمان نیستند؛ درک شهودی ندارد. ۱۰۸. تناقض دو قلو – دوقلوی مسافر جوان‌تر بازمی‌گردد؛ چرا هر دو نمی‌توانند ادعای جوانی کنند؟ ۱۰۹. نادیدنی بودن ابعاد اضافی در نظریه ریسمان – ابعاد فشرده شده در مقیاس پلانک؛ چرا هیچ اثر مستقیمی حس نمی‌شود؟ ۱۱۰. «خارج از جهان» – اگر جهان همه چیز است، معنی «خارج از جهان» چیست؟ سوال بی‌معنا اما عقل بی‌وقفه می‌پرسد. ۱۱۱. مکانیسم دقیق داروهای روان‌پزشکی (SSRIs) – می‌دانیم سطح سروتونین را تغییر می‌دهند، اما چرا افسردگی را بهبود می‌بخشند؟ ۱۱۲. علت دقیق خواب و رویا – کارکرد بیولوژیک خواب تا حدی شناخته، اما چرا رویا می‌بینیم؟ حل نشده. ۱۱۳. سندروم آنتون (نابینایی با انکار) – بیمار نابیناست اما انکار می‌کند و برایش توجیه می‌سازد؛ چگونه ممکن است؟ ۱۱۴. پارادوکس اراده آزاد در علوم اعصاب (آزمایش لیبت) – فعالیت مغزی پیش از تصمیم آگاهانه شروع می‌شود؛ آیا اراده آزاد توهم است؟ ۱۱۵. پارادوکس راسل – مجموعه همه مجموعه‌هایی که عضو خود نیستند؛ آیا خودش عضو خودش است؟ تناقض محض. ۱۱۶. قضیه ناتمامی گودل – در هر سیستم ریاضی قدرتمند، گزاره‌های درستی وجود دارند که در آن سیستم قابل اثبات نیستند. ۱۱۷. فرضیه پیوسته کانتور – آیا مجموعه‌ای با اندازه بین اعداد طبیعی و حقیقی وجود ندارد؟ مستقل از ZFC. ۱۱۸. پارادوکس زنون (آشیل و لاک‌پشت) – آشیل برای رسیدن به لاک‌پشت باید بی‌نهایت نقطه را طی کند؛ چگونه ممکن است؟ ۱۱۹. مسئله استقراء (دیوید هیوم) – از تکرار مشاهده خورشید در گذشته نمی‌توان اثبات کرد فردا هم طلوع می‌کند. ۱۲۰. مسئله نفس-بدن (ذهن-ماده) – رابطه میان حالات ذهنی (درد) و فیزیکی (نورون‌ها) چیست؟ هیچ نظریه‌ای کامل نیست. ۱۲۱. پارادوکس گتیر (دانش) – باور صادق موجه همیشه دانش نیست؛ پس تعریف دقیق دانش چیست؟ ۱۲۲. مفهوم حد در ریاضیات – نزدیک شدن بی‌نهایت نزدیک به یک مقدار بدون رسیدن به آن؛ درک شهودی دشوار است. ۱۲۳. عدد پی (π) و عدم محاسبه دقیق دایره – عدد پی گنگ و متعالی است؛ محیط و مساحت دایره هرگز با عدد دقیق قابل بیان نیست. ۱۲۴. نوار موبیوس و یک‌رویه بودن – سطحی با فقط یک طرف؛ بریدن آن نتیجه شگفت‌انگیز دارد.

۴۳. وحدت ادیان – شرایع متناقض ظاهری، چگونه همه حقند؟ آیا تناقض واقعی در شرایع وجود ندارد؟ ۴۴. چیستی ولایت و ختم ولایت – ولی چیست؟ ختم ولایت با چه کسی است؟ تبیین آن مبهم. ۴۵. نسبت شریعت، طریقت و حقیقت – آیا این سه مرحله با هم تناقض دارند؟ چطور یک عمل هم ظاهر دارد هم باطن؟ ۴۶. خلوت و عزلت با وجوب امر به معروف – گوشه‌گیری عارفانه، چگونه با وظیفهٔ اجتماعی امر به معروف جمع می‌شود؟ ۴۷. سکر و صحو – مستی عرفانی و سپس هشیاری. چرا بازگشت؟ فلسفهٔ آن روشن نیست. ۴۸. ختم ولایت مطلقه (ابن عربی) – شخصی که ولیّ مطلق است و همه انبیا از او می‌گیرند. این چه کسی است؟ ۴۹. چگونگی کرامت – فعل خارق عادت از غیر پیامبر، چگونه با نظام علیت الهی سازگار است؟ ۵۰. علیت و معلولیت در وحدت وجود – اگر همه چیز خداست، علیت حقیقی معنا ندارد. پس چرا نظام سبب و مسببی داریم؟ ۵۱. لا مؤثر فی الوجود الا الله با نسبت دادن فعل به خود – چگونه هم خدا را مؤثر بدانی و هم خود را مسئول؟ ۵۲. حقیقت توبه در مقام فنا – عارف پس از فنا، از چه چیزی پشیمان شود؟ از غیر خدا که دیگر نیست. ۵۳. زیارت پیامبر در خواب و بیداری – آیا بدن پیامبر حضور دارد یا فقط روح؟ تبیینش ناممکن است. ۵۴. ذات مطلق و تعین اول – چگونه از ذاتِ بی‌تعین، نخستین تعین صادر می‌شود؟ ۵۵. صدور کثرت از وحدت حقه – از واحد چگونه جز واحد صادر می‌شود؟ قاعده «الواحد لا یصدر عنه الا الواحد». ۵۶. غیبت و حضور حق (همه جا و هیچ کجا) – چگونه خدا هم همه جا هست و هم هیچ جا؟ با مادیات سازگار نیست. ۵۷. رستگاری همه انسانها یا برخی (اختلاف عرفا) – آیا همه به بهشت می‌روند؟ اگر نه، پس رحمت واسعه کجاست؟ ۵۸. حقیقت دعای «الله اکبر» – چه چیزی از خدا اکبر است؟ اگر خودش، پس تشبیه؛ اگر غیر، پس محدودیت. ۵۹. سیر و سلوک بی‌نهایت – قرب به خدا پایانی ندارد. انسان محدود چگونه در بی‌نهایت سیر می‌کند؟ ۶۰. جمع اضداد در خدا (اول و آخر، ظاهر و باطن) – چگونه خدا هم اول است و هم آخر؟ تناقض ظاهری. ۶۱. ماده تاریک – بیش از ۸۰ درصد جرم جهان، نادیدنی و ناشناخته. ماهیتش چیست؟ ۶۲. انرژی تاریک – ۶۸ درصد انرژی جهان، عامل انبساط شتابدار. چیستی آن کاملاً ناشناخته. ۶۳. علت آغاز بیگ بنگ – چه چیزی باعث انفجار اولیه شد؟ پیش از آن زمان نبود، پس علیت بی‌معناست. ۶۴. ماهیت زمان – آیا زمان واقعی است یا توهم انسانی؟ فیزیک جواب قطعی ندارد. ۶۵. چرایی قانون‌های فیزیک – چرا قوانین فیزیک این گونه هستند و نه گونه‌ای دیگر؟ ۶۶. هماهنگی ظریف (fine-tuning) – ثابت‌های فیزیک با دقت غیرقابل باور برای حیات تنظیم شده‌اند. چرا؟ ۶۷. دوگانگی موج-ذره – یک ذره همزمان هم موج است و هم ذره. درک شهودی نداریم. ۶۸. فروپاشی تابع موج – چه چیزی باعث می‌شود حالتهای کوانتومی به یک حالت خاص تبدیل شوند؟ ۶۹. درهم تنیدگی کوانتومی – دو ذره صرف نظر از فاصله، آنی با هم هماهنگ‌اند. مکانیزمش ناشناخته. ۷۰. مسئله اندازه‌گیری در کوانتوم – نقش ناظر در تعیین واقعیت چیست؟ آیا آگاهی اثر فیزیکی دارد؟ ۷۱. اصل عدم قطعیت هایزنبرگ – چرا اندازه‌گیری موقعیت و تکانه به طور همزمان غیرممکن است؟ ذاتی است. ۷۲. تفسیر جهان‌های موازی – هر تصمیم، جهان جدیدی خلق می‌کند. این یعنی چه؟ قابل آزمون نیست. ۷۳. چیستی آگاهی (مسئله سخت) – چگونه فعالیت نورون‌ها به تجربه ذهنی (مثلاً دیدن قرمزی) تبدیل می‌شود؟ ۷۴. اراده آزاد در علم اعصاب – اگر مغز ما پیش از آگاهی تصمیم می‌گیرد، آیا اراده آزاد توهم است؟ ۷۵. پیدایش حیات از غیرزنده (abiogenesis) – نخستین سلول زنده از مواد بی‌جان چگونه به وجود آمد؟ ۷۶. منشأ زبان انسانی – چگونه صداهای بی‌معنا به نمادهایی با معنا تبدیل شدند؟ ۷۷. تکامل هوشیاری – آگاهی چه مزیت تکاملی دارد؟ چرا بدون آن نمی‌توانستیم زنده بمانیم؟ ۷۸. چرایی خواب و رویا – کارکرد دقیق خواب و مکانیسم رویا هنوز حل نشده است. ۷۹. ماهیت نوعدوستی ژنتیکی – ژن خودخواه چگونه رفتار نوعدوستانه تبیین می‌کند؟ ۸۰. وجود بی‌نهایت در فیزیک واقعی – آیا جهان فیزیکی واقعاً دارای کمیت‌های بی‌نهایت است یا فقط ریاضیات؟ ۸۱. اندازه‌گیری در مقیاس پلانک – در ابعاد کوچک‌تر از طول پلانک، فیزیک معنا ندارد. ۸۲. سیاهچاله و تکینگی – قوانین فیزیک در تکینگی شکست می‌خورد. آنجا چه می‌گذرد؟ ۸۳. اطلاعات سیاهچاله (پارادوکس اطلاعات) – اطلاعات اجسام بلعیده شده کجا می‌رود؟ نابودی اطلاعات با مکانیک کوانتوم تناقض دارد. ۸۴. ابعاد اضافی (نظریه ریسمان) – ۱۰ یا ۱۱ بعد، اما فشرده شده. چرا نمی‌توانیم آنها را ببینیم؟

«۵۰۰ پرسش بی‌پاسخ از ژرفای هستی» ۱. حقیقت ذات خدا – ذات خدا چه ماهیتی دارد؟ ورای هر تصوری، قابل تعریف نیست. ۲. صفات خدا با ذات (عین یا زیادت) – آیا صفات خدا عین ذات اوست یا زاید بر ذات؟ هر دو فرض محال‌نمایند. ۳. علم الهی به جزئیات متغیر – چگونه علم ازلی خدا به جزئیات متغیر، بدون تغییر در ذات اوست؟ ۴. جبر و اختیار – خدا همه چیز را می‌آفریند، اما انسان مسئول است. جمع عقلی نداریم. ۵. مسئله شر – با خدای خیر مطلق و قادر مطلق، چرا شر و رنج در جهان وجود دارد؟ ۶. امر بین الامرین (امامیه) – نه جبر محض و نه تفویض محض، بلکه امری میان این دو. تبیین دقیقش محال. ۷. رؤیت خدا در آخرت – آیا خدا دیده می‌شود؟ چگونگی آن با تجرد و نامحدودی خدا ناسازگار است. ۸. معاد جسمانی – چگونه بدن عنصری متلاشی شده، دوباره عیناً ساخته می‌شود؟ ۹. حقیقت وحی – کلام ازلی و نامحدود خدا چگونه در قالب الفاظ بشریِ محدود و زمانی می‌گنجد؟ ۱۰. حقیقت روح و نسبت آن با بدن – روح مجرد است یا مادی؟ ارتباط آن با بدن چگونه است؟ ۱۱. عذاب قبر و برزخ – بدون بدن مادی، عذاب و نعمت برزخ بر چه چیزی وارد می‌شود؟ ۱۲. ماهیت فرشتگان – مجرد یا مادی؟ چگونه با جهان ماده ارتباط برقرار می‌کنند؟ ۱۳. نزول تدریجی قرآن (لوح محفوظ) – نزول دفعی بر لوح محفوظ و تدریجی بر پیامبر، چگونه جمع می‌شود؟ ۱۴. قضا و قدر و لوح محو و اثبات – تغییر سرنوشت با دعا و صدقه، چگونه با علم ازلی خدا سازگار است؟ ۱۵. بداء در امامیه – پدیدار شدن علم جدید برای خدا (بداء) چگونه با ازلی بودن علم او جمع می‌شود؟ ۱۶. عصمت انبیا و ائمه – توانایی بر گناه دارند اما مرتکب نمی‌شوند. ماهیت این «قدرت همراه با منع» چیست؟ ۱۷. تقیه – گفتن خلاف واقع برای حفظ جان، چگونه با وجوب صدق جمع می‌شود؟ ۱۸. توسل و شفاعت – تاثیر غیرخدا در نظام علّی، چگونه با «لا مؤثر فی الوجود الا الله» سازگار است؟ ۱۹. حقیقت نماز و عبادت برای خدای بی‌نیاز – عبادت برای چه؟ اگر خدا بی‌نیاز است، فلسفهٔ امر به عبادت چیست؟ ۲۰. استجابت دعا – چرا برخی دعاها مستجاب نمی‌شود؟ حکمت آن با عدل و رحمت چگونه جمع می‌شود؟ ۲۱. نسبت خیر و شر به خدا (اشاعره و عدلیه) – آیا شر نیز مخلوق خداست؟ اگر آری، چگونه او را عادل می‌نامیم؟ ۲۲. حقیقت ایمان و کفر – آیا ایمان صرف اعتقاد قلبی است یا عمل نیز جزء است؟ مرز دقیقش نامشخص. ۲۳. رویت هلال شرعی – تعارض میان محاسبات نجومی دقیق و شهادت دو شاهد عادی چگونه حل می‌شود؟ ۲۴. حدوث عالم یا قدم آن (فلاسفه و متکلمان) – آیا جهان ازلی است یا حادث؟ هر دو ادله قوی دارند. ۲۵. صراط و میزان و تطایر کتب – این امور آخرتی چگونه با عالم مجردات و بی‌جسمانی سازگارند؟ ۲۶. بقای نفس پس از مرگ – آیا نفس مجرد است؟ اگر بله، چگونگی تعلق آن به بدن پیش از مرگ چه بوده؟ ۲۷. بهشت و جهنم و خلود (مادی یا معنوی) – آیا نعمت و عذاب جسمانی است یا روحانی؟ جمعش دشوار. ۲۸. فلسفهٔ تکلیف – چرا خداوند بندگان را مکلف کرده؟ اگر برای امتحان است، او که از قبل می‌داند نتیجه را. ۲۹. کلام نفسی (اشاعره) یا لفظی (معتزله) – کلام خدا ازلی درونی است یا لفظ حادث؟ تبیین هر دو مشکل است. ۳۰. نسبت اراده خدا با کراهت بنده – خدا کاری را می‌خواهد که بنده از آن کراهت دارد. چگونه همزمان؟ ۳۱. خاتمیت – دلیل قطعی عقلی برای ختم نبوت چیست؟ فقط نقلی است. ۳۲. سجده فرشتگان بر آدم – سجده بر غیرخدا، با نهی از شرک، چگونه جمع می‌شود؟ (تعبیر به سجدهٔ تحیتی) ۳۳. وحدت وجود (عرفان ابن عربی) – چگونه خدا و جهان یکی هستند و در عین حال جهان غیرخدا؟ ۳۴. مقام فنا – فانی شدن در خدا، چگونه با بقای شخصیت و تکلیف جمع می‌شود؟ ۳۵. تنزیه و تشبیه – خدا هم منزه از صفات مخلوقات است، هم به آنها تشبیه شده. این جمع چگونه ممکن است؟ ۳۶. حقیقت عشق الهی – عشق میان خدا و بنده، با تنزیه خدا از احساسات بشری چگونه سازگار است؟ ۳۷. شراب طهور و سکر روحانی – مستی عرفانی، چه نسبتی با مستی حرام دارد؟ تشبیه یا حقیقت؟ ۳۸. تجلی خدا در مظاهر – خدا در اشیا تجلی می‌کند، اما خودش نیست. حد و مرز این تجلی نامعلوم. ۳۹. قدمت عالم در عرفان (اعیان ثابته) – اعیان ثابته ازلی‌اند، اما عین خدا نیستند. این چه نوع قدمتی است؟ ۴۰. اعیان ثابته و علم الهی – معلومات خدا عین ذات او نیستند، اما ازلی‌اند. یعنی غیرخدا ازلی وجود دارد؟ ۴۱. بلایت بلوا (شدت عشق) – چرا عشق حقیقی همراه با بلا و رنج است؟ فلسفهٔ آن در عرفان چیست؟ ۴۲. حقیقت حیرت – حیرت در مقام توحید، بالاتر از معرفت است. اما چگونه جهل بالاتر از علم است؟

درود بر دوستان، آزار دهنده است که ناگهان دریابیم هر یک از ما، و همین‌طور والدین و فرزندانمان، به‌طور میانگین دوازده تا بیست‌ودو سال از بهترین و پربارترین سال‌های عمرمان را — از همان هفت‌سالگی — در توهّم کسب دانش و رسیدن به آگاهی، صرف کرده‌ایم. سال‌هایی که در چارچوب روش‌های تحمیلی و سرفصل‌های ازپیش‌معین‌شده‌ی نهادهای آموزشی دولت‌ها، به هدر رفتند. در همان لحظه‌ای که با غرور فکر می‌کنیم آنچه را لازم بوده آموخته‌ایم، پاسخ بسیاری از پرسش‌های دیرینه‌ی بشر را اکنون در اختیار داریم و دست‌کم نسبت به دوهزاروپانصد سال پیش، گام‌های بلندی برداشته‌ایم... ناگهان به خود می‌آییم و می‌بینیم همان پرسش‌های بنیادین همچنان در ذهنمان بی‌پاسخ مانده‌اند. با کمی تأمل بیشتر و دقت عمیق‌تر، درمی‌یابیم که در شاخه‌های گوناگون دانش — از ریاضی و فیزیک و شیمی گرفته تا خودشناسی و خداشناسی — نه‌تنها به پاسخ‌های قطعی نرسیده‌ایم، بلکه حتی نتوانسته‌ایم پرسش‌های حقیقی و بنیادین بشر را به درستی بفهمیم. در زیر فهرست ای از 550 سوال حوزه فیزیک و ریاضی، شیمی، دین و عرفان و.. جمع اوری شده. به نظر می رسد دانش امروزی ما به قطعیتی در پاسخ انها نرسیده است

شعر حضرت حافظ مرتبط با ویدیوی الن واتس در مورد صدای گوینده و شنونده درون ذهن انسان حافظ چو بشنوی سخنِ اهلِ دل، مگو که خطاست سخن‌شناس نه‌ای، جان من! خطا این جاست سرم به دنیی و عقبی فرو نمی‌آید تبارک الله ازین فتنه‌ها که در سرِ ماست 👈 "" در اندرونِ منِ خسته‌دل ندانم کیست! "" " که من خموشم و او در فغان و در غوغاست دلم ز پرده برون شد، کجایی ای مطرب؟ بنال، هان که از این پرده، کارِ ما به نواست مرا به کارِ جهان هرگز التفات نبود رخِ تو در نظرِ من چنین خوشش آراست نخفته‌ام ز خیالی که می‌پزد دلِ من خمارِ صد شبه دارم شراب‌خانه کجاست؟ چنین که صومعه آلوده شد ز خونِ دلم گَرَم به باده بشویید، حق به دستِ شماست از آن به دیرِ مغانم عزیز می‌دارند که آتشی که نمیرد، همیشه در دلِ ماست چه ساز بود که در پرده می‌زد آن مطرب که رفت عمر و هنوزم دماغ پُر ز هواست ندای عشق تو دیشب در اندرون دادند فضایِ سینهٔ حافظ هنوز پر ز صداست