មជ្ឈមណ្ឌល​ ពុទ្ធសាសនិក​ សកល(ស.ព.ស)

ទុគតិភព គឺជា កន្លែងកើត ឬស្ថានដែលពោរពេញទៅដោយសេចក្តីទុក្ខវេទនា សម្រាប់សត្វលោកដែលមានដំណើរទៅមិនល្អ ដោយសារតែការធ្វើនូវអំពើបាប ឬអកុសលកម្មកាលពីដងខ្លួននៅរស់។ ទុគតិភព គឺជា «អបាយភូមិ ៤»៖ ១. នារក ២. ប្រេត ៣. អសុរកាយ ៤. តិរច្ឆាន

ទ្វារនៃព្រះនិព្វាន គឺជា អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ ប្រការ។ អរិយមគ្គអង្គ ៨ ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ក្រុមធំៗ ដើម្បីប្រតិបត្តិគឺ បញ្ញា សីល និងសមាធិ ៖ ១. ប្រាជ្ញា សម្មាទិដ្ឋិ (ការយល់ត្រូវ / ការយល់ឃើញត្រូវ) សម្មាសង្កប្បៈ (ការគិតត្រូវ / សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ) ២. សីល សម្មាវាចា (ការនិយាយត្រូវ / ពោលពាក្យត្រឹមត្រូវ) សម្មាកម្មន្តៈ (ការធ្វើអំពើត្រូវ) សម្មាអាជីវៈ (ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ) ៣. សមាធិ សម្មាវាយាមៈ (ការប្រឹងប្រែងត្រូវ / ព្យាយាមត្រូវ) សម្មាសតិ (ការរឭកត្រូវ / មានស្មារតីដឹងខ្លួនត្រូវ) សម្មាសមាធិ (ការតាំងចិត្តត្រូវ / តាំងចិត្តមាំក្នុងសេចក្តីល្អ)

សុគតិភពទាំង ៧ ជាន់៖ 👉មនុស្សភូមិ៖ ឋានមនុស្សលោកយើងនេះ (ចាត់ជាសុគតិភពព្រោះអាចសាងបុណ្យបារមីបាន)។ 👉ចាតុម្មហារាជិកា៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី១ 👉តាវតឹង្ស៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី២ 👉យាមា៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី៣ 👉តុសិត៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី៤ 👉និម្មានរតី៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី៥ 👉បរនិម្មិតវសវត្តី៖ ឋានសួគ៌ជាន់ទី៦។

«អរូបាវចរចិត្ត» គឺជាប្រភេទចិត្តដែលខ្ពស់ជាង«រូបាវចរចិត្ត»ទៅទៀត។ ពាក្យថា "អរូបាវចរ" មានន័យថា «ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអរូបភព» ឬជាចិត្ត ដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹង«រូប»(រាងកាយ ឬវត្ថុដែលមើលឃើញ) ទាល់តែសោះ។ «រូបាវចរចិត្ត» គឺជាចិត្តដែលស្ងប់ក្នុងសមាធិដោយយក«រូប»(ដូចជា កម្សិលខ្យល់ រូបពណ៌)ជាអារម្មណ៍ ។ ចំណែកឯ​ «អរូបាវចរចិត្ត» គឺជាចិត្តដែលស្ងប់ដោយយក«ភាពគ្មានរូប»ជាអារម្មណ៍។ អរូបាវចរចិត្តមានទាំងអស់ ១២ ប្រភេទ ដែលចែកចេញជា ៤ កម្រិត (អរូបជ្ឈាន ៤)៖ កម្រិតនៃ«អរូបាវចរចិត្ត» (៤ ជាន់) ចិត្តប្រភេទនេះកើតឡើងដោយការចម្រើន«សមាធិ» ដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុត ដែលរំលងផុតពីការកំណត់យក«រូប»មកធ្វើជាអារម្មណ៍៖ 👉អាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន: ចិត្តដែលផ្ដោតលើ «លំហ» ឬ «ទីទំនេរគ្មានទីបំផុត» (អាកាស) ជាអារម្មណ៍។ 👉វិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន: ចិត្តដែលផ្ដោតលើ «វិញ្ញាណ» ឬ«ការដឹងរបស់ចិត្ត» (ដែលឃើញថាអាកាសនោះមិនចេះចប់មិនចេះហើយ)។ 👉អាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន: ចិត្តដែលផ្ដោតលើ «សេចក្តីមិនមានអ្វីសោះ» ឬ«ភាពទទេស្អាត»។ 👉នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន: ចិត្តដែលផ្ដោតលើ «សេចក្តីដឹងដ៏ល្អិតបំផុត» ដែលស្ទើរតែមិនមែនជាការដឹង (ដឹងក៏មិនមែន មិនដឹងក៏មិនមែន)។

«រូបាវចរចិត្ត» គឺជាចិត្ត​ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរូបភព ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា "ចិត្តដែលសម្រេចដោយ«ឈាន»។ ចិត្តប្រភេទនេះ មិនជាប់ជំពាក់នឹងកាមគុណ ៥ (រូប សំឡេង ក្លិន រស និងសម្ផស្ស) ដូចកាមាវចរចិត្តទេ ប៉ុន្តែវាជាចិត្តដែល«ស្ងប់ស្ងាត់ និងផ្ដោតទៅលើអារម្មណ៍តែមួយ» (អរុប្ប ឬវត្ថុដែលយកជាអារម្មណ៍ នៃសមាធិ)។ 👉​ លក្ខណៈពិសេសនៃ«រូបាវចរចិត្ត» 💎មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងកាម៖ អ្នកដែលបានរូបាវចរចិត្ត គឺអាចរម្ងាប់នូវសេចក្តីត្រូវការផ្នែកកាមគុណ (លោភៈក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស និងសម្ផស្ស) បានជាបណ្ដោះអាសន្ន។ 💎មានសមាធិខ្លាំងក្លា៖ ជាចិត្តដែលនឹងធឹង មានឯកគ្គតា (ភាពស្ងប់ស្ងាត់) ខ្ពស់បំផុត។ 💎ការកើតក្នុងរូបភព៖ អ្នកដែលស្លាប់ទៅដោយមានរូបាវចរចិត្ត (ឈាន) នឹងទៅកើតក្នុង "រូបព្រហ្មលោក" ដែលជាឋានដែលចម្រើនជាងកាមភព។ ការប្រៀបធៀបរវាង«កាមាវចរចិត្ត​»​និង«រូបាវចរចិត្ត» ដើម្បីឱ្យងាយយល់៖ 👉កាមាវចរចិត្ត: ប្រៀបដូចជាការរស់នៅតាមចរន្តទឹកដែលហូរខ្លាំង (មានរឿងរ៉ាវ មានការប៉ះទង្គិច មានអារម្មណ៍ប្រែប្រួល)។ 👉រូបាវចរចិត្ត: ប្រៀបដូចជាការនៅស្ងៀមក្នុងអាងទឹកដែលគ្មានរលក (ស្ងប់ស្ងាត់ ផ្ដោតអារម្មណ៍បានល្អបំផុត)។

https://www.tiktok.com/@globalbuddhists?_r=1&_t=ZS-97UdRstMAIz

«កាមាវចរចិត្ត​» គឺជាចិត្តដែលជាប់ជំពាក់ជាមួយ អារម្មណ៍នៃកាមគុណទាំង ៥។ កាមាវចរចិត្ត​ គឺជាប្រភេទចិត្ត​ របស់មនុស្សទូទៅ (បុថុជ្ជន និងសេក្ខបុគ្គល) ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ កាមាវចរចិត្ត​ គឺជាប្រភេទចិត្ត​ ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង​ ក្នុងការទទួលអារម្មណ៍តាមទ្វារទាំង ៦ (ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្ដាត កាយ និងចិត្ត)។ វាជាចិត្តដែលតែងតែវិលវល់ជាមួយ៖ 👉រូប: ការមើលឃើញ។ 👉សទ្ទៈ: ការស្ដាប់ឮ។ 👉គន្ធៈ: ការធុំក្លិន។ 👉រសៈ: ការភ្លក់រសជាតិ។ 👉ផោដ្ឋព្វៈ: ការប៉ះពាល់។ 👉ធម្មារម្មណ៍: ការគិតនឹកឃើញផ្សេងៗ។ កាមាវចរចិត្ត​ គឺជាចិត្ត​ ដែលតែងតែមានការប្រែប្រួលជានិច្ចតាមរយៈ «អារម្មណ៍» ដែលហូរចូលមក។

«បុថុជ្ជន» មានន័យថា "អ្នកដែលនៅមានកិលេសក្រាស់" ឬ "អ្នកដែលនៅជាប់ជំពាក់នឹងផ្លូវលោក"។ «ចិត្តរបស់បុថុជ្ជន» មានលក្ខណៈខុសប្លែកពីចិត្តរបស់អរិយបុគ្គល (ព្រះអរិយៈ) ដោយសារតែវានៅស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កិលេស និងកម្ម។ 👉​ ចិត្តដែលនៅជាប់ជំពាក់នឹងកិលេស ចិត្តបុថុជ្ជនមិនទាន់ត្រូវបានសម្អាតដោយមគ្គញាណ (ការត្រាស់ដឹង) ឡើយ ដូច្នេះវាជាទីតាំងនៃ«កិលេស» ទាំង ៣ ប្រភេទ៖ លោភៈ (សេចក្តីលោភ): ការចង់បាន ការជាប់ជំពាក់ ការស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស និងសម្ផស្ស។ ទោសៈ (សេចក្តីខឹង): ការមិនពេញចិត្ត ការប្រកាន់ ការខឹងក្រោធ ការអាក់អន់ចិត្ត។ មោហៈ (សេចក្តីវង្វេង): ការមិនដឹងច្បាស់ពីសេចក្តីពិតនៃជីវិត (អវិជ្ជា) ការយល់ខុសថាជារបស់ខ្លួន យល់ថាជាសុខជានិច្ច។ 👉ចិត្តដែលសន្សំកម្ម (កម្មវិបាក) ខុសពីកិរិយាចិត្តរបស់ព្រះអរហន្ត ចិត្តរបស់បុថុជ្ជននៅពេលដែលធ្វើកុសល ឬអកុសល គឺតែងតែមាន "វិបាក" ជាប់តាមក្រោយជានិច្ច៖ កុសលចិត្ត: នៅពេលធ្វើបុណ្យ ចិត្តនឹងសន្សំកុសលវិបាក ដែលនឹងនាំមកនូវផលល្អក្នុងអនាគត។ អកុសលចិត្ត: នៅពេលធ្វើបាប ចិត្តនឹងសន្សំអកុសលវិបាក ដែលនឹងនាំមកនូវទុក្ខទោស។ សរុបមក: ចិត្តបុថុជ្ជនដូចជាអ្នកសន្សំដាក់កាបូប (សន្សមកម្ម) ដើម្បីទទួលផលវិបាកក្នុងជាតិមុខ ឬជាតិបច្ចុប្បន្ន។ 👉លក្ខណៈនៃការវិលវល់ (សង្សារវដ្ត) ចិត្តបុថុជ្ជនតែងតែវិលវល់មិនចេះចប់មិនចេះហើយនៅក្នុងភពទាំង ៣ (កាមភព រូបភព អរូបភព)។ វាប្រៀបដូចជាកង់រទេះដែលរត់តាមស្នាមជើងគោ (កម្ម)៖ ⭕មិនអាចគ្រប់គ្រងចិត្តបាន ១០០%។ ⭕តែងតែរងឥទ្ធិពលពីអារម្មណ៍ខាងក្រៅយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ⭕មានការប្រែប្រួលរហ័ស តាមស្ថានភាពដែលជួបប្រទះ។

«ករិយាចិត្ត​» គឺជា​ចិត្ត​ ដែលគ្រាន់តែប្រព្រឹត្តទៅ ឬកិរិយាដែលធ្វើទៅដោយមិនមានវិបាក (ផល) និងមិនមានហេតុ (កុសល ឬ អកុសល) ជាប់តាមក្រោយឡើយ។ កិរិយាចិត្តកើតឡើងចំពោះតែ ព្រះអរហន្ត ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលព្រះអរហន្តធ្វើកិច្ចការងារអ្វីមួយ ឬប្រព្រឹត្តធម៌អ្វីមួយ ចិត្តរបស់លោកមិនសន្សំកុសល ឬអកុសលទៀតទេ ព្រោះលោកបានកាត់ផ្តាច់ឫសគល់នៃកម្ម (អវិជ្ជា និងតណ្ហា) អស់ហើយ។ ក្នុងគម្ពីរអភិធម្ម កិរិយាចិត្តមានចំនួន ២០ ប្រភេទ ដែលចែកចេញជាក្រុម៖ កាមាវចរកិរិយាចិត្ត (១១ ប្រភេទ): ជាចិត្តដែលព្រះអរហន្តប្រើក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ (ដូចជា ការញញឹម ការមើល ការស្ដាប់ ការពិចារណាជាដើម)។ រូបាវចរកិរិយាចិត្ត (៥ ប្រភេទ): ជាចិត្តដែលព្រះអរហន្តសម្រេចក្នុងជាន់រូបជ្ឈាន។ អរូបាវចរកិរិយាចិត្ត (៤ ប្រភេទ): ជាចិត្តដែលព្រះអរហន្តសម្រេចក្នុងជាន់អរូបជ្ឈាន។ 👉ចិត្តរបស់បុថុជ្ជន និងព្រះសេក្ខបុគ្គល (អ្នកមិនទាន់ជាព្រះអរហន្ត): ធ្វើអ្វីក៏ដោយ តែងតែមានកុសល ឬអកុសលចូលទៅប្រកប ដែលនឹងផ្តល់ផលទៅថ្ងៃមុខ។ 👉ចិត្តរបស់ព្រះអរហន្ត (កិរិយាចិត្ត): គឺការប្រព្រឹត្តទៅដោយបរិសុទ្ធ គ្មានការជាប់ជំពាក់នឹងកម្មផល មិនមានការតាក់តែងតទៅទៀត។ ដូចជាការដែលលោកញញឹម (ហសិតុប្បាទ) ឬការពិចារណាលើរឿងអ្វីមួយ គឺលោកគ្រាន់តែធ្វើកិច្ចតាមតួនាទីដោយសេចក្តីស្ងប់សុទ្ធសាធ។

https://www.tiktok.com/@globalbuddhists?_r=1

https://www.tiktok.com/@globalbuddhists?_r=1

អរិយមគ្គ​ មានអង្គ​ ៨​ 🙏

ពោជ្ឈង្គ​ ៧​ យ៉ាង​ 🙏

ឥន្ទ្រិយ​ ៥​ យ៉ាង🙏

ឥទ្ធិបាទ​ ៤​ យ៉ាង