RepublicAi

McDonald’s журналист ҳақида 515 саҳифалик “досье” тузган. Алгоритм унинг кетиш эҳтимолини 0 фоиз деб баҳолаган WIRED журналисти Рис Роджерс McDonald’s лояллик дастури орқали компания ўзи ҳақида аслида қанча маълумот тўплаганини билишга қарор қилди. Калифорния қонунчилиги берган ҳуқуқдан фойдаланиб, у компаниядан ўзига тегишли шахсий маълумотларни тақдим этишни сўради. Бир неча кундан кейин Роджерс кутилмаган жавоб олди: унга 515 саҳифалик ҳужжат юборилди. Унда журналистнинг McDonald’s билан боғлиқ харидлари ва фаолиятига оид маълумотлар билан бирга, унинг келгусидаги хатти-ҳаракатларини прогноз қилувчи кўрсаткичлар ҳам бор эди. Ҳужжатда Роджерснинг буюртмалари, қайси ресторанларга боргани, қанча пул сарфлагани ва ҳатто Monopoly акцияси доирасидаги кодларни қачон сканер қилганигача қайд этилган. Маълумотлар асосида алгоритм унинг истеъмол одатларини муайян тоифаларга ажратган. Масалан, Роджерс энг кўп буюртма қиладиган маҳсулот – катта ҳажмдаги Diet Coke экани аниқланган. Унинг McDonald’sга ташрифлари эса асосан “тушликдан кейинги газак” ва “тезкор тушлик” каби сценарийларга киритилган. Аммо ҳисоботнинг энг қизиқ қисми ўтмиш эмас, келажак ҳақидаги прогнозлар эди. Алгоритм Роджерснинг кейинги олти ҳафта ичида McDonald’sга ўртача 2,16 марта боришини, ҳар бир буюртма учун тахминан 13,49 доллар сарфлашини ва бу даврда жами харажати 29,15 доллар атрофида бўлишини ҳисоблаган. Энг эътиборли кўрсаткич эса мижознинг компаниядан кетиш эҳтимоли – 0 фоиз деб баҳолангани эди. Албатта, бу рақам Роджерс ҳақиқатан ҳам “умрбод McDonald’s мижози” бўлиб қолади, дегани эмас. Бу муайян алгоритмик модель унинг аввалги хатти-ҳаракатлари асосида яқин истиқболда лояллик дастуридан воз кечиш эҳтимолини амалда нолга тенг деб ҳисоблаганини англатади. Бироқ айнан шу кўрсаткич журналистда катта таассурот қолдирган. Бу фақат McDonald’sга хосми? WIRED суҳбатлашган мутахассисларга кўра, бундай маълумот тўплаш ва улар асосида мижозларнинг кейинги хатти-ҳаракатларини прогноз қилиш АҚШдаги йирик компаниялар учун ғайриоддий амалиёт эмас. Лояллик дастурининг вазифаси фақат харидорга бонус ёки чегирма беришдан иборат эмас. У компанияга муайян мижознинг истеъмол профилини шакллантириш имконини ҳам беради: у нимани сотиб олади, қачон келади, қанча сарфлайди, қайси таклифларга жавоб беради ва келгусида яна харид қилиш эҳтимоли қанча? Бундай маълумотлар кейинчалик шахсийлаштирилган реклама, акция ва чегирмаларни танлашда ишлатилади. McDonald’s вакили WIRED’га компания мижозлар маълумотларини ҳимоя қилишга жиддий ёндашишини билдирган. Унинг таъкидлашича, бошқа кўплаб лояллик дастурларида бўлгани каби, McDonald’s ҳам аввалги харидлар ҳақидаги маълумотлардан мижозларга мослаштирилган таклиф ва чегирмалар тақдим этиш учун фойдаланади. Журналист алгоритм билан “баҳслашиш”га қарор қилди 515 саҳифалик ҳужжатни кўриб чиққан Роджерс Калифорния қонунчилигидаги яна бир ҳуқуқидан фойдаланди – компаниядан шахсий маълумотларини ўчиришни сўради. Шундан кейин эса у яна бир қарорга келди: McDonald’sга бошқа бормаслик. Бунга ресторан таомларининг сифати ёки нархи эмас, айнан алгоритмнинг прогнози туртки бўлди. Роджерс компания тизими унинг кетиш эҳтимолини 0 фоиз деб баҳолаганини кўргач, бу башоратни нотўғри чиқариш истаги пайдо бўлганини айтган. Яъни алгоритм “бу мижоз кетмайди” деган хулосага келган бўлса, журналист айнан кетиш орқали унинг прогнозини бузмоқчи. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/mcdonalds-jurnalist-haqida-515-sahifalik-dosye-tuzgan-algoritm-uning-ketish-ehtimolini-0-foiz-deb-baholagan/ @RepublicAi

Сунъий интеллект илк бор кўзи ожиз инсон миясини “ўқишни” ўрганди ва унинг кўриш имплантини такомиллаштирди Сунъий интеллект бош мия жароҳати туфайли кўриш қобилиятини йўқотган бемор миясига ўрнатилган кўриш протезини аниқроқ бошқаришга ёрдам берди. Жараёнда чуқур таълим (deep learning) модели электр стимуляцияси схемаларини танлаб, мия реакциясини олдиндан айтиб берди ва камроқ ток сарфлаб, керакли натижага эришиш имконини яратди. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, бундай ёндашув кортикал протезларни янада аниқроқ ва шахсийлаштирилган қилишга йўл очади – эндиликда қурилма ҳар бир инсон миясининг ўзига хос хусусиятларига мустақил мослаша олади. Маълумки, тўр пардага таъсир қилувчи анъанавий қурилмалардан фарқли ўлароқ, кўриш кортикал протезлари шикастланган кўз ва кўриш нервларини четлаб ўтиб, электр импульсларини бевосита бош мияга етказиб беради. Ушбу ёндашув бош жароҳатлари, инсульт ёки нейродегенератив касалликлар оқибатида кўзи ожиз бўлиб қолган, бироқ бош миясининг кўриш пўстлоғи фаоллигини сақлаб қолган кишиларда кўриш имкониятини тиклаш умидини беради. Мазкур технология, айниқса, вояга етган ёшда кўриш қобилиятидан айрилган беморларга катта ёрдам бериш салоҳиятига эга. Олимлар Испанияда бош мия жароҳати оқибатида кўриш қобилиятини йўқотган 27 ёшли бемор иштирокида тажриба ўтказди. Унинг кўриш пўстлоғига ярим йил муддатга 96 каналли электродлар матрицаси ўрнатилди. Унга ток юборилганда беморда фосфенлар – ёруғлик доғлари, чақнаш, юлдузча ёки чироқлардек идрок этилиши мумкин бўлган оддий визуал шакллар пайдо бўлган. Тадқиқотчилар бу идрок жараёнини аниқроқ бошқариш мақсадида нейротармоқни миянинг турли электр стимулларига бўлган реакциясини олдиндан айтиб беришга ўргатди. Бунда модель нафақат стимуляция параметрларини, балки тажрибадан бевосита олдинги мия фаоллигини ҳам ҳисобга олди. Шундан сўнг, сунъий интеллект нейронлар фаоллигининг керакли шаклини энг юқори эҳтимоллик билан юзага келтирадиган таъсир схемаларини танлаб олди. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/suniy-intellekt-ilk-bor-kozi-ojiz-inson-miyasini-oqishni-organdi-va-uning-korish-implantini-takomillashtirdi/ @RepublicAi

“Хакерга айланган ёрдамчи”: Сунъий интеллект спорт зали тизимини бузиб кирди “Бор-йўғи навбатга қўйишни сўраган эдим”: Австралиялик фуқаронинг спорт залидаги машғулотига жой банд қилиш жараёнида тизимга ноқонуний бузиб кирилиб, мамлакат тарихидаги биринчи автоном киберҳужум амалга оширилган. Воқеа Эндрю исмли фойдаланувчи ўз сунъий интеллект дастуридан эрталабки машғулот учун жой банд қилишни сўраганида бошланган. Вазифани бажариш чоғида СИ тизимдаги заифликни аниқлаган ва белгиланган муддатдан бир неча ой олдинроқ жойни банд қилибгина қолмай, кутиш рўйхатидаги бошқа фойдаланувчини ҳам тизимдан ўчириб ташлаган. Сунъий интеллект маҳсулотларини сотиш билан шуғулланувчи компанияда ишловчи Эндрю бунинг учун Anthropic компаниясининг Claude моделига асосланган “OpenClaw” номли машҳур СИ агент дастуридан фойдаланган эди. Оддий чатботлардан фарқли ўлароқ, бундай агентлар интернетга уланиш, электрон почта ва тўлов тизимларини бошқариш, шунингдек, кўп босқичли мураккаб вазифаларни мустақил бажариш қобилиятига эга. Шу хусусиятдан келиб чиқиб, дастур қисқа фурсатда тизимнинг ожиз нуқтасини топган ҳамда одатий тартибни четлаб ўтиб, бир неча ҳафта ва ҳатто ойлар олдинги жадвалга киришга муваффақ бўлган. Дастлаб Эндрю кутиш рўйхатида тўртинчи ўринда қайд этилган эди. У сунъий интеллектдан ўзини рўйхатнинг юқорироқ поғонасига кўтаришни сўраганида, агент API тизимида бошқа фойдаланувчиларнинг банд қилган жойларини бекор қилиш жараёнида ҳеч қандай рухсат текшируви йўқлигини маълум қилган. Дастур буни биринчи ўриндаги шахс мисолида синаб кўргани ва натижада Эндрюнинг позицияси тўртинчидан учинчи ўринга кўтарилганини билдирган. Бундан ҳайратга тушган Эндрю амалиётни зудлик билан бекор қилишни талаб қилган бўлса-да, СИ ўчирилган фойдаланувчиларни қайта тиклай олмаслигини таъкидлаган. Ҳозирча на спорт залининг брон тизимини ишлаб чиққан компания ва на Anthropic ушбу ҳолат бўйича расмий муносабат билдирди. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/xakerga-aylangan-yordamchi-sun%ca%bciy-intellekt-sport-zali-tizimini-buzib-kirdi/ @RepublicAi

Astra лойиҳаси тўхтатилди: OpenAI’нинг янги моделида критик хавф даражаси аниқланди OpenAI компанияси ўзи ишлаб чиқаётган Astra сунъий интеллект (СИ) моделига киберхавфсизлик соҳасидаги энг юқори – “критик” хавф даражасини белгилади. Раҳбарият бундай қарорга алгоритмнинг илғор хакерлик қобилиятларига эга эканлигини кўрсатган ички синовлардан сўнг келди. Ишлаб чиқувчиларнинг баҳолашича, мазкур модель тўлақонли киберқурол сифатида эътироф этилиш арафасида турибди. Маълумот ўрнида, 2023 йил охирида жорий этилган тайёргарликни баҳолаш тизими (Preparedness Framework) OpenAI’нинг сунъий интеллект алгоритмларидаги хавфларни кузатиш учун асосий ички тартиби бўлиб хизмат қилади. Компаниянинг аввалги флагман ишланмалари, жумладан, GPT-5.6-Sol ҳам текширувлардан сўнг “Юқори даража” тоифасида қолган эди. Шу тариқа, Astra ушбу хавф чегарасидан ўтган биринчи модель бўлди. OpenAI қоидаларига кўра, агар модель ҳимояланган реал тизимларга қарши нолинчи кун заифликларини (zero-day vulnerabilities) мустақил равишда аниқлаб, улардан фойдалана олса, у критик тоифага киритилади. Бундан ташқари, ушбу гуруҳга инсон аралашувисиз кенг кўламли ва мураккаб киберҳужумларни амалга ошира оладиган СИ агентлари ҳам киради. Компания вакилларининг таъкидлашича, Astra бўйича якуний синовлар ҳали тугалланмаган, моделнинг ўзи эса Hugging Face платформасидаги сўнгги ҳодисаларга алоқадор эмас... Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/astra-loyihasi-toxtatildi-openaining-yangi-modelida-kritik-xavf-darajasi-aniqlandi/ @RepublicAi

🇰🇿 Қозоғистонда илк бор учувчисиз аэротакси синовдан ўтказилди Аэротакси 2 нафар йўловчини таший олади ва соатига 130 км тезликка чиқа олади. Strategic Focus: LIVE

OpenAI’нинг ички Astra модели 10 та азалий математик муаммони ҳал қилди OpenAI ўзининг навбатдаги Astra моделининг ички версияси ёрдамида олинган ўнта математик натижани тақдим этди. Ушбу тизим кўп ўлчовли геометрия ва гуруҳлар назариясидан тортиб, квант мураккаблиги ва криптографиягача бўлган соҳаларда олимлар узоқ вақт бош қотирган очиқ математик ва назарий информатика муаммоларини ечишга ёки уларни ҳал қилишда сезиларли ютуқларга эришишга муваффақ бўлди. Орадан бир кун ўтибоқ, Anthropic тадқиқотчиси оммабоп Claude моделидан фойдаланиб, 24 соатдан камроқ вақт ичида ушбу муаммоларнинг бештасини мустақил ҳал қила олганини маълум қилди. OpenAI ўз пресс-релизида таъкидлашича, танланган муаммоларнинг аксарияти бўйича камида ўн йилдан бери жиддий силжиш кузатилмаган эди. Эълон қилинган натижалар қаторида нософик (non-sofic) гуруҳлар мавжудлигининг исботи, Конн (Connes) қатъийлик гипотезасининг ечими ҳамда сфераларни жойлаштириш, кодлаш назарияси, арифметик схемалар мураккаблиги, квант ҳисоблашлари ва экстремал комбинаторика соҳасидаги янги натижалар бор. Натижалар Astra моделининг ички версияси ёрдамида олинган. Компания Sol API орқали ечимларни топиш харажатини 2000 долларга баҳолади. Модель далилларни яратгач, олимлар илмий қўлёзмаларни тайёрлаган, модель эса ўз навбатида исботларни расмий Lean тилига ўгиришга ёрдам берган. Шу билан бирга, OpenAI Astra моделининг техник тафсилотларини ва унинг оммага тақдим этилиш санасини ошкор қилмади. OpenAI баёноти эълон қилинганидан бир сутка ҳам ўтмай, Anthropic тадқиқотчиси Левент Алпёге (Levent Alpöge) оммабоп Claude Fable моделидан фойдаланган ҳолда ва интернетга уланмасдан туриб, айни шу математик муаммоларнинг бештасини еча олганини хабар қилди. Улар орасида арифметик схемалар мураккаблиги, квант параллел такрорланиши ва энг яқин вектор ҳақидаги масалалар ҳам бор... Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/openaining-ichki-astra-modeli-10-ta-azaliy-matematik-muammoni-hal-qildi/ @RepublicAi

Келажак – “сунъий овоз”да: OpenAI ва Google суҳбат моделларини фаол ривожлантирмоқда Financial Times нашрининг ёзишича, OpenAI ва Google компаниялари сунъий интеллект билан ўзаро мулоқотнинг келажаги матнга эмас, балки айнан овозга боғлиқ бўлишига ишонмоқда. Ҳозирда ушбу технологик гигантлар нутқни бевосита тушуна оладиган ва генерация қиладиган янги овозли моделларни ишлаб чиқяпти. Бу эса СИ билан мулоқотни янада тезроқ ва табиийроқ қилади. Мутахассисларнинг фикрича, бундай ёндашув нафақат саволларга жавоб берадиган, балки дастурлашдан тортиб кундалик ишларни бошқаришгача бўлган узоқ муддатли вазифаларни мустақил бажара оладиган сунъий интеллект агентлари учун асос бўлиши мумкин. Маълумки, илк овозли ёрдамчилар бир неча босқичда ишлаган: тизим аввал нутқни матнга ўгирган, сўнг сўровни тил модели ёрдамида қайта ишлаган ва шундан кейингина жавобни яна овозга айлантирган. Айнан шу кўп босқичлилик сабабли жараёнда кечикишлар юзага келган, суҳбат мазмуни (контексти) йўқолиб, жавоблар механик тарзда эшитилган. Янги тизимлар эса нутқни тўғридан-тўғри (бевосита) қайта ишлайди, бу эса оҳанг, урғу ва инсон нутқининг бошқа табиий хусусиятларини ҳисобга олиш имконини беради. СИ соҳасидаги етакчи компаниялар фойдаланувчилар орасида овозли форматга қизиқиш кескин ортиб бораётганини таъкидламоқда. Масалан, Google маълумотларига кўра, уларнинг овозли режимидан фойдаланувчилар сони бир йил ичида икки баробарга ошган, СИ билан овозли суҳбатлар эса матнли мулоқотларга қараганда ўртача беш баравар узоқроқ давом этмоқда. Ўз навбатида, OpenAI ҳам ChatGPT’нинг овозли режимидан ҳар ҳафта 150 миллиондан ортиқ киши фойдаланаётганини маълум қилди. Ишлаб чиқувчиларнинг қайд этишича, овозли мулоқот, айниқса, инсондан мақсадни, чекловларни ва контекстни батафсил тушунтириш талаб этиладиган вазифалар учун жуда қулай воситадир. Қолаверса, овозли режим дастурчилар учун ҳам муҳим иш қуролига айланиши мумкин. Улар ўз мақсадларини қисқа матнли сўровларга қараганда овозли суҳбатда тўлиқроқ баён қила олади – масалан, айнан қандай муаммони ҳал қилаётгани, хатолик нима сабабдан юзага келгани ва қандай натижа кутилаётганини тушунтириши мумкин. OpenAI мутахассисларининг сўзларига кўра, бундай ёндашув код ёзиш мақсадида Codex модели билан ишлашда ҳозирданоқ катта ёрдам бермоқда. Microsoft муҳандислари эса GitHub’даги дастурлаш вазифаларини бошқаришда аллақачон овоздан фойдаланишни бошлаган. Бундан ташқари, OpenAI ва Google ўз моделларининг мулоқот услубини ҳам доимий равишда такомиллаштириб бормоқда. Google'нинг таъкидлашича, моделлар ўзини табиий суҳбатдош каби тутиб, жонлироқ ва эркин нутқни қўллаб-қувватласа, фойдаланувчилар СИга тезроқ кўникади. Яқинда OpenAI ҳам ChatGPT Live янгиланишини тақдим этиб, уни сўнгги икки йил ичидаги овозли моделнинг биринчи йирик апдейти деб атади. Ўз-ўзидан, овозли СИнинг ривожланиши янги турдаги қурилмалар пайдо бўлишига ҳам кучли туртки бермоқда. Бугунги кунда кўплаб стартаплар фойдаланувчи буйруқларини доимий қабул қилиб, қайдлар олиб борадиган портатив диктофонлар, овозли узуклар ва бошқа инновацион гаджетларни ишлаб чиқмоқда. PitchBook маълумотларига кўра, овозли СИ билан шуғулланадиган компанияларга киритилган сармоялар жорий йилнинг биринчи чорагидаёқ 7 миллиард долларга етган (ўтган йили бу кўрсаткич 1 миллиард доллардан кам эди). Шу билан бирга, ОАВ хабарларига кўра, OpenAI ҳам камера, микрофон ва динамикка эга ўз шахсий қурилмаси устида фаол иш олиб бормоқда. Бироқ овозли мулоқотга тўлиқ ўтиш жараёни ҳозирча бир қатор техник муаммоларга дуч келмоқда. Жумладан, СИ тизимлари фон шовқини (баланд овозли муҳит) шароитида ҳамон хато қилиши, баъзи акцентларни яхши танимаслиги ва ҳиссий оҳангни нотўғри талқин қилиши кузатилмоқда. Мутахассислар фикрича, айнан реал шароитларда – шовқинли кўчалардан тортиб тинч офисгача – ишлаш сифати овознинг инсон ва сунъий интеллект ўртасидаги асосий мулоқот воситасига айлана олиш-олмаслигини узил-кесил белгилаб беради. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/kelajak-sun%ca%bciy-ovozda-openai-va-google-suhbat-modellarini-faol-rivojlantirmoqda/ @RepublicAi

“Ривожланаётган мамлакатлар сунъий интеллектдан бой давлатларга қараганда кўпроқ фойда кўради” Жаҳон банкининг янги ҳисоботида таъкидланишича, ривожланаётган мамлакатлар иқтисодий ўсишни жадаллаштириш ва авваллари ўнлаб йилларни талаб этган тараққиёт даражасига тезроқ эришиш учун сунъий интеллектдан унумли фойдаланиши мумкин. Бунинг учун улар биринчи навбатда аҳолини барқарор электр энергияси, интернет ва рақамли таълим билан таъминлаш каби бирламчи муаммоларни ҳал қилиши лозим. Таҳлилчиларнинг қайд этишича, бу мамлакатларда СИ туфайли автоматлаштиришдан зарар кўриши мумкин бўлган иш ўринлари улуши ривожланган бой давлатлардагига қараганда уч баравар кам. Жаҳон банки бош иқтисодчиси Индермит Гилл бу ҳақда гапирар экан, ривожланаётган иқтисодиётлар биринчи саноат инқилобини қўлдан бой бериб бўлганини ва энди улар навбатдаги яна бир имкониятни йўқотишга ҳақли эмаслигини таъкидлади. Жаҳон банки баҳосига кўра, генератив сунъий интеллект туфайли иш ўринларининг оммавий қисқариб кетиши ривожланаётган мамлакатлар учун унчалик катта хавф туғдирмайди. Хусусан, даромади юқори мамлакатларда иш ўринларининг 14,2 фоизи потенциал хавф остида бўлса, даромади паст ва ўрта бўлган мамлакатларда бу кўрсаткич атиги 4,5 фоизни ташкил этади. Шу билан бирга, СИ ёрдамида меҳнат унумдорлигини ошириш орқали фойда кўриши мумкин бўлган иш ўринлари улуши деярли бир хил – ривожланаётган иқтисодиётларда 16,2 фоиз, бой мамлакатларда эса 18,7 фоиз. Индермит Гилл сунъий интеллектни ривожланаётган иқтисодиётлар учун ўзига хос “нажот ҳалқаси” деб атади. Унинг сўзларига кўра, бу мамлакатлар ўзларининг хусусий СИ моделларини яратиши ёки инфратузилмага миллиардлаб доллар сармоя киритиши шарт эмас. Бунинг ўрнига улар арзон ва тайёр технологик воситаларни маҳаллий вазифаларга мослаштириши – масалан, тиббий ёрдам, таълим, қишлоқ хўжалиги ва давлат хизматлари сифатини яхшилаш учун СИдан фойдаланиши мумкин. Бугунги куннинг ўзидаёқ СИ шифокорларга тиббий маълумотларни тезроқ таҳлил қилиш ва ташхис қўйишга, ўқитувчиларга ўқув материалларини яратишга, фермерларга эса экин экиш муддатлари ва турларини тўғри танлаш бўйича қарор қабул қилишга ёрдам бера олмоқда. Халқаро валюта жамғармасининг баҳосига кўра, қулай шароитлар яратилган тақдирда сунъий интеллект яқин ўн йил ичида Саҳрои Кабирдан жанубда жойлашган Африка мамлакатлари иқтисодиётини тахминан 4 фоизга ўстириш имконига эга. Бироқ бу имкониятлардан тўлақонли фойдаланиш учун мамлакатлар жиддий технологик тафовутни бартараф этиши талаб этилади. Жаҳон банки ҳисоботида ҳукуматлар аҳолининг барқарор электр энергияси, интернет, смартфон ва компьютерлардан фойдаланиш имкониятини кенгайтириши, шунингдек, рақамли кўникмаларни ривожлантириши лозимлиги қайд этилган. Акс ҳолда, сунъий интеллект мамлакатлар ва ижтимоий гуруҳлар ўртасидаги тафовутни қисқартириш ўрнига, уни янада кенгайтириб юбориши мумкин. Бундан ташқари, Жаҳон банки СИни жорий этишнинг эҳтимолий салбий оқибатларидан ҳам огоҳлантирмоқда. Ушбу технология даромадлар тенгсизлигини кучайтириши, дезинформация (ёлғон ахборот) тарқалишини осонлаштириши ва сиёсий назоратни ошириши мумкин. Шу боис, экспертларнинг фикрича, СИни жорий этиш жараёни фойдаланувчиларни ҳимоя қилишга ва янги технологиялардан адолатли фойдаланишни таъминлашга хизмат қиладиган институтларни ривожлантириш билан ёнма-ён олиб борилиши керак. Шунга қарамай, СИдан бутунлай воз кечишнинг товони жуда юқори бўлиши мумкин. “Замонавий ривожланаётган иқтисодиётлар биринчи саноат инқилобини ўтказиб юборди ва кейинги икки аср давомида бунинг бадалини тўлаб келди. Энди улар бу имкониятни ҳам бой беришга ҳақли эмас”, – дея хулоса қилди Индермит Гилл. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/rivojlanayotgan-mamlakatlar-sun%ca%bciy-intellektdan-boy-davlatlarga-qaraganda-koproq-foyda-koradi/ @RepublicAi

Замонавий дронлар “армияси”ни бир оператор бир тугмани босиш орқали ишга тушириши мумкин. Коптерлар учун “гараж”, зарядлаш станцияси ва учиш-қўниш майдончасини ўзида мужассам этган ягона қурилмани бемалол юк машинаси сиғади. Сунъий интеллектга асосланган бошқарув тизими хизмат кўрсатувчи ходимлар сонини минимал даражага туширишга ёрдам беради. Айтганча, мазкур технология аллақачон ҳарбийларни ҳам қизиқтириб қўйган @RepublicAi

@RepublicAi

Сунъий интеллект илк бор табиатда учрамайдиган вирусларни яратди Америкалик тадқиқотчилар тирик ҳужайраларда ишлай оладиган тўлақонли вирус геномларини лойиҳалаш учун биринчи марта генератив сунъий интеллектдан фойдаланди. Олимлар мазкур технология ёрдамида ичак таёқчасини ўлдирадиган, аммо одам учун хавфсиз бўлган 16 та янги бактериофаг (вирус) яратди. Бу ишланма антибиотикларга чидамли инфекцияларни даволаш учун янги имкониятлар очиш билан бирга, биохавфсизлик нуқтаи назаридан қатор хавотирларни ҳам келтириб чиқармоқда. Жараён давомида тадқиқотчилар ChatGPT каби тил моделлари тамойили асосида ишлайдиган, лекин матн ўрнига генетик кетма-кетликларни таҳлил қиладиган Evo1 ва Evo2 моделларидан фойдаланди. СИ ДНК тузилишидаги қонуниятларни башорат қилиш ҳамда бактериофагларнинг янги вариантларини ярата олиши учун унга вирус, бактерия, ўсимлик ва инсоннинг генетик кодлари ўргатилди. Шундан сўнг, олимлар 302 та энг истиқболли вариантни танлаб олиб, уларнинг геномларини лаборатория шароитида синтез қилди. Натижада СИ томонидан яратилган 16 та вирус E. coli (ичак таёқчаси) бактерияларини зарарлаб, уларни йўқ қила олди. Тадқиқотчилар уларнинг таъсирини Petri идишларида текширганда, бактериясиз тоза ҳудудларнинг пайдо бўлиши янги “фаг”лар (бактериофаг – бактерияларни зарарлайдиган ва уларнинг ичида кўпаядиган ўзига хос вирус) фаол ишлаётганини тасдиқлади... Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/sun%ca%bciy-intellekt-ilk-bor-tabiatda-uchramaydigan-viruslarni-yaratdi/ @RepublicAi

“Meta’нинг СИ-модели ҳам “бузиш”да иширок этган” Meta Platforms компанияси киберхавфсизлик синови вақтида унинг сунъий интеллект моделларидан бири интернетга чиқиб, ташқи компания тизимига рухсатсиз кирганини тасдиқлади. Дастлаб Bloomberg ва бошқа нашрларда тарқалган хабарга кўра, ҳодисага синовни ўтказган мустақил компания йўл қўйган техник хато сабаб бўлган. Кейинчалик Meta ҳам ушбу маълумотни тасдиқлаб, модель учинчи томон хизматидаги хавфсизлик заифлигидан фойдаланганини билдирди. Meta жалб қилган баҳоловчи – Сан-Францискода жойлашган Irregular компанияси синов муҳитини нотўғри созлаган. Натижада интернетдан узилган бўлиши керак бўлган модель очиқ тармоққа чиқиш имконига эга бўлган. У киберхавфсизликка оид топшириқни бажариш жараёнида ташқи хизматни аниқлаб, ундаги заифликдан фойдаланган. Meta ҳодисани текшираётгани ва суриштирув якунлангач, батафсил ҳисобот эълон қилишини маълум қилди. 2026 йил 7 август ҳолатига кўра, жабрланган компаниянинг номи, модель қайси маълумотларга киргани, тизимда бирор ўзгариш қилган-қилмагани ва рухсатсиз фаолият қанча вақт давом этгани очиқланмаган. Фойдаланилган заифлик аввалдан маълум бўлганми ёки модель уни мустақил равишда аниқлаганми – бу ҳам номаълум. Шу сабабли ҳодисанинг реал зарар кўлами ҳақида қатъий хулоса чиқаришга ҳали эрта. Meta очиқ баёнотида моделнинг аниқ номини айтмаган. Бироқ Irregular 9 июлда Meta’нинг Muse Spark 1.1 моделини ҳужумкор киберхавфсизлик синовларидан ўтказганини эълон қилган. Шу боис воқеа айнан шу модель билан боғланмоқда, аммо Meta якуний ҳисобот чиқармагунча буни расман тасдиқланган тафсилот деб бўлмайди. Ҳодисани “сунъий интеллект синов муҳитидан қочиб кетди” деб талқин қилиш унчалик тўғри эмас. Ҳозирги маълумотлар модель изоляцияни мустақил бузганини эмас, балки созлаш хатоси туфайли унга интернет йўли очилиб қолганини кўрсатади. Модель ўз мақсадини ҳам мустақил яратмаган: у ҳужумкор кибервазифани бажариш учун ишга туширилган ва шу мақсадни бажаришда синов ташкилотчилари кўзда тутмаган ташқи йўлдан фойдаланган. Демак, воқеа сунъий интеллектда онг, ёвуз ният ёки мустақил “исён” пайдо бўлганини исботламайди. Аммо у бошқа жиддий хавфни намоён қилади: етарлича кучли агентга муайян мақсад, дастурий воситалар ва тармоққа кириш имконияти берилса, у оператор режалаштирмаган усуллар орқали ҳам вазифани бажаришга уриниши мумкин. Бундай ҳолатда хавф фақат моделнинг ўзида эмас, балки модель, унга берилган воситалар, рухсатлар, тармоқ муҳити ва инсон назоратидан ташкил топган бутун тизимда юзага келади. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/metaning-si-modeli-ham-buzishda-ishirok-etgan/ @RepublicAi

Интерпол ҳисоботи: Сунъий интеллект Африкада кибержиноятчиликнинг асосий двигателига айланди Эндиликда Африка қитъасида қайд этилган кибержиноятларнинг ярмидан кўпроғида сунъий интеллект иштирок этмоқда. Бу ҳақда Халқаро жиноий полиция ташкилотининг (Интерпол) 2026 йил 3 августда эълон қилинган «African Cyberthreat Assessment Report 2026» номли янги ҳисоботида айтилади. 40 саҳифали ушбу ҳужжат Интерполга аъзо 36 та Африка давлатида ўтказилган сўровномалар, тезкор маълумотлар ҳамда хусусий ҳамкорлар (жумладан, Fortinet, Mastercard, TrendAI ва бошқалар) тақдим этган ахборотга асосланган. Унда сифат жиҳатидан жиддий ўзгариш юз бергани қайд этилган: кибержиноятчилик тарқоқ ҳодисалардан саноатлашган, трансчегаравий экотизимга айланган бўлиб, унда сунъий интеллект ҳужумнинг деярли барча босқичларини автоматлаштирмоқда. Ҳужжатда келтирилган асосий кўрсаткичларга кўра, 2025 йилда қайд этилган кибержиноятларнинг 55 фоизи сунъий интеллектдан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган (шундан 47 фоиз ҳолатда вақти-вақти билан, 8 фоизида эса мунтазам равишда қўлланилган). Натижада молиявий йўқотишлар икки баравардан кўпроққа ошиб, 2024 йилдаги 192 миллион доллардан 2025 йилда 484 миллион долларга етган. Шунингдек, аниқланган жабрланувчилар сони 35 минг нафардан 87 минг нафарга кўпайган. Қитъа бўйича умумий тўғридан-тўғри иқтисодий зарар камида 5 миллиард доллар деб баҳоланган бўлса-да, киберхавфсизликка қилинган харажатлар қарийб 15,3 миллиард долларни ташкил этган. СИга асосланган фирибгарлик, ҳисоб маълумотларини йиғиш ва автоматлаштирилган ижтимоий муҳандислик мазкур ўсишнинг асосий драйверлари бўлди. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/interpol-hisoboti-sun%ca%bciy-intellekt-afrikada-kiberjinoyatchilikning-asosiy-dvigateliga-aylandi/ @RepublicAi

Panama лойиҳаси: Anthropic компанияси Claude'ни ўқитиш учун миллионлаб китобларни яширинча йўқ қилган Яқинда махфийликдан чиқарилган суд ҳужжатларига кўра, Anthropic компанияси ўзининг Claude сунъий интеллектини ўқитиш мақсадида миллионлаб китобларни яширинча сотиб олган, сканерлаган ва йўқ қилган. Жараён давомида АҚШдаги омборларда махсус машиналар китобларнинг муқоваларини кесиб ташлаган, шундан сўнг саноат сканерлари уларнинг мазмунини оммавий тарзда қайта ишлаган. Бир неча миллисония ичида матн рақамли маконга ўтказилиб, кейинчалик сунъий интеллект моделларига инсон тилининг оҳанги ва тузилишини ўргатиш учун ишлатилган. Жараён сўнгида қоғозлар чиқиндига айлантирилиб, қайта ишлашга юборилган ва улардан ҳожатхона қоғози ҳамда картон қутилар ишлаб чиқаришда фойдаланилган. Ички ҳужжатларга кўра, Panama лойиҳаси (бу ном ҳам махфий операцияга, ҳам молиявий фирибгарликларни фош этувчи ҳужжатларга ишора қилади) Anthropic'нинг “дунёдаги барча китобларни сканерлаш ва шу жараёнда уларни йўқ қилиш” бўйича махфий режаси бўлган. Ҳужжатларнинг бирида шундай дейилади: “Биз бу иш билан шуғулланаётганимизни ҳеч ким билишини истамаймиз”. Маълум бўлишича, лойиҳа 2024 йил бошида, компания раҳбарияти Claude чат-ботига “сифатсиз интернет тилидан” нусха кўчириш ўрнига “чиройли ёзишни” ўргата оладиган сифатли матнларни излаётган пайтда бошланган. Стартап бир вақтнинг ўзида Better World Books ва Буюк Британияда жойлашган World of Books каби компаниялардан ўн минглаб китобларни харид қилган. Китобларни сканерлаш ва йўқ қилиш ишлари эса пудратчига топширилган. Пудратчининг сўзларига кўра, компания олти ой ичида 500 мингдан икки миллионгача китобни рақамлаштириш учун тажрибали хизмат кўрсатувчи излаган. Раҳбариятнинг фикрича, ушбу ташаббус сунъий интеллект моделларининг “коллапсини” – яъни СИ ўзи яратган контент билан “ифлосланган” матнлар асосида ўқитилганда юзага келадиган таназзулни енгишга ёрдам бериши керак эди. Замонавий интернетнинг аксарият қисмидан фарқли ўлароқ, китоблар ҳали СИ томонидан яратилган контент билан аралашмаган, инсон томонидан ёзилган ва профессионал таҳрирдан ўтган улкан адабиётлар базасини тақдим этади. Бироқ ҳужжатлардан бирига кўра, Anthropic ҳаммуассиси Бен Манн 2021 йил июнь ойида LibGen “соя кутубхонасидан” (shadow library) муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимояланган катта ҳажмдаги контентни юклаб олган. Иш материалларида ҳатто Манн қароқчи (пират) китобларни юклаб олаётган пайтдаги браузер скриншоти ҳам келтирилган. Кейинги йили Манн ноқонуний йўл билан олинган китобларнинг тўлиқ каталоги бўлган Pirate Library Mirror ҳаволасини ходимларга улашиб, “Айни муддао бўлди!!!”, деб ёзган. Panama лойиҳаси ҳақидаги ҳақиқат фақат бир гуруҳ ёзувчиларнинг муаллифлик ҳуқуқини бузиш бўйича қўзғатган даъвоси доирасида ошкор этилган минглаб саҳифали суд ҳужжатларидан маълум бўлди. 2024 йилда романнавис Андреа Бартз ҳамда илмий-оммабоп асарлар муаллифлари Чарльз Грэбер ва Кирк Уоллес Жонсон бошчилигидаги муаллифлар Anthropic'га қарши жамоавий даъво аризаси билан мурожаат қилиб, компания ноқонуний қўлга киритилган китоблардан фойдаланиб, муаллифлик ҳуқуқи қонунларини бузганини таъкидлаган. Ўтган ойда эса ҳозирда 965 миллиард долларга баҳоланаётган Anthropic ишни келишув йўли билан ҳал қилиш учун 1,5 миллиард доллар тўлашга рози бўлди. Бу сумма тахминан 500 мингта асарни қамраб олади. Даъвогарларнинг етакчи адвокати Жастин Нельсон буни муаллифлик ҳуқуқи бўйича тарихда маълум бўлган энг йирик товон пули деб баҳолади. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/panama-loyihasi-anthropic-kompaniyasi-claudeni-oqitish-uchun-millionlab-kitoblarni-yashirincha-yoq-qilgan/ @RepublicAi

Жаҳон рейтингларида қайси сунъий интеллект моделлари етакчи эканлигини биласизми? Жорий йилнинг 20 июлидан 26 июлигача бўлган муддатда Хитойнинг сунъий интеллект моделлари OpenRouter платформасида энг кўп қўлланиладиган бешта модель қаторига кирди. Бир ҳафта ичида 10,5 триллион токен қайта ишлаган Xiaomi компаниясининг MiMo-V2.5 модели етакчига айланди, ундан кейинги ўринларда DeepSeek, Tencent ва Zhipu AI ишланмалари жойлашди. Рейтинг хорижий дастурчиларнинг ҳақиқий пуллик сўровларига асосланган бўлиб, бу ҳолат Хитой моделлари ички бозордан ташқарида ҳам фаол қўлланилаётганини кўрсатади. Иккинчи ўринни ҳафтасига 6,37 триллион токен билан DeepSeek V4 Flash, учинчи ўринни эса 3,94 триллион токен билан Tencent компаниясининг Hunyuan Hy3 модели эгаллади. Тўртинчи поғонадан 3,29 триллион токен билан Zhipu AI компаниясининг GLM 5.2 модели ўрин олди. Кучли бешликни 3,17 триллион токен тўплаган DeepSeek V4 Pro якунлаб берди. Айни пайтда сўнгги икки модель ўрин алмашган. Шунингдек, ҳозирда кучли ўнликка NVIDIA’нинг Nemotron 3 Ultra, MiniMax M3, Step 3.7 Flash, Kimi K3 ва Anthropic’нинг Claude Opus 4.8 моделлари ҳам киради. Hunyuan Hy3 рейтингнинг энг тез ўсаётган моделига айланди. 6 июль куни оммавий фойдаланишга очилганидан сўнг, унинг ҳафталик трафики бир ой ичида 999 фоиздан кўпроққа ошди. Мазкур модель 295 миллиард параметрга эга бўлиб, битта сўровда уларнинг 21 миллиарди фаоллашади ва 256 мингтагача токенли контекстни қўллаб-қувватлайди ҳамда дастурлаш ва агент вазифалари каби мақсадларга мўлжалланган. Биринчи ўринни эгаллаган MiMo-V2.5 эса “Mixture-of-Experts” архитектурасидан фойдаланади, 1 триллиондан ортиқ параметрга ва 1 миллион токенли улкан контекст ойнасига эга. OpenRouter вакилларининг қайд этишича, рейтинг айнан хорижий дастурчилар томонидан моделлардан фойдаланиш ҳолатини акс эттиради. Платформа ўн минглаб мустақил дастурчилар ва кичик компанияларнинг пуллик API-сўровларини жамлайди. Бу уни ишлаб чиқарувчиларнинг ўз корпоратив статистикасидан фарқлайди ва моделларга Хитойдан ташқаридаги реал талабни баҳолаш имконини беради. Шу билан бирга, OpenRouter статистикаси Хитой IT-гигантларининг ички маҳсулотларида моделлардан фойдаланиш, ёпиқ корпоратив татбиқлар, шунингдек, Америка компаниялари ўз мижозларига бевосита тақдим этадиган API-сўровларни қамраб олмайди. Таъкидлаш жоизки, OpenRouter'да Хитой моделларининг устунлиги аста-секин шаклланиб борди. Апрель ойида улар юқори тўққиз ўриндан олтитасини, май ойида эса юқори беш ўриндан тўрттасини ва токенлар бўйича умумий трафикнинг 61 фоизини эгаллади. Июль ойида CNBC нашри Америка компаниялари қулайлиги ва арзонлиги сабабли OpenRouter'да Хитой моделларига фаол ўтаётганини маълум қилган эди. Бугунги кунда сунъий интеллект соҳасида OpenRouter'дан ташқари яна иккита асосий рейтинг тури мавжуд. Chatbot Arena'да фойдаланувчилар моделларнинг жавобларини қайси моделга тегишли эканини билмаган ҳолда баҳолайди – унда ҳам июль ойида DeepSeek V4 ва GLM 5.2 очиқ моделлар орасида кучли бешликка кирган. Artificial Analysis эса моделларни дастурлаш, математика, мантиқ ва узун матнлар бўйича синовдан ўтказади. Бу вазифаларда Хитойнинг очиқ моделлари кўпинча рекордларни янгилайди, бироқ ёпиқ турдаги Claude ва GPT етакчиликни сақлаб қолмоқда. Демак, OpenRouter'даги устунлик технологик етакчиликдан кўра кўпроқ қулайлик ва кенг тарқалганлик белгиси саналади. Эндиликда хитойлик дастурчилар нафақат очиқ моделлар ва API қулайлиги ҳисобига ўз мавқеларини сақлаб қолиши, балки ўзларининг ҳисоблаш инфратузилмаси, дастурий таъминот экотизими ва фундаментал технологияларини ҳам янада ривожлантириши талаб этилади. Яқинда DeepSeek раҳбари компания учун асосий чеклов технология ёки кадрлар эмас, балки айнан ҳисоблаш ресурслари (ҳисоблаш қувватлари) бўлиб қолаётганини таъкидлаган эди. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/jahon-reytinglarida-qaysi-sun%ca%bciy-intellekt-modellari-yetakchi-ekanligini-bilasizmi/ @RepublicAi

Хитойда фойдаланувчилар сунъий интеллект сериаллари учун ўз юзини ижарага бермоқда Хитойда ихтисослашган маркетплейслар фойдаланувчилари сунъий интеллект ёрдамида яратилган контентда фойдаланиш учун ўз ташқи кўринишини сотиб, даромад топишни бошлади. Платформалар актёрлар, моделлар ва оддий фойдаланувчиларга ўз суратларини юклашни ҳамда юзларини микродрамалар, реклама ва видеоўйинлар учун лицензиялашни таклиф қилмоқда. Бундай лицензияларнинг нархи фойдаланиш шартларига қараб 15 доллардан 700 долларгача ўзгариб туради. Янги бозор тарафдорлари буни одамларга ўз ташқи кўринишини назорат қилиш имконини берувчи усул деб ҳисобласа-да, мутахассислар СИ платформаларига биометрик маълумотларни узатиш хавфидан огоҳлантирмоқда. Бундай хизматларга бўлган талаб Хитойнинг микродрамалар – смартфонлар учун мўлжалланган қисқа вертикал сериаллар саноати билан бирга ўсиб бормоқда. 2026 йилнинг дастлабки уч ойида Хитойда шундай лойиҳалардан 128 мингтаси ишлаб чиқарилган бўлиб, уларнинг 95 фоиздан ортиғида камида бир босқичда сунъий интеллектдан фойдаланилган. Шу билан бирга, томошабинлар яратилган персонажлар бир-бирига ҳаддан ташқари ўхшаш эканидан борган сари кўпроқ шикоят қилмоқда. Айни вақтда, сунъий интеллектнинг кенг ёйилиши яна бир муаммога – ташқи кўринишдан рухсатсиз фойдаланишга олиб келди. Эндиликда нафақат машҳурлар, балки оддий одамлар ҳам ўз юзларини сериаллар ва рекламаларда учратмоқда, ваҳоланки улар бунга ҳеч қачон розилик бермаган. Масалан, икки нафар блогер ByteDance компаниясига қарашли Hongguo платформасини ўз юзларидан рухсатсиз фойдаланганликда ва уларни ўзгартирганликда айблади. Натижада, 2026 йил бошидан буён ByteDance сунъий интеллект ёрдамида яратилган одамларнинг юзи ва овозидан рухсатсиз фойдаланилган 85 мингдан ортиқ видеони ўчириб ташлашга мажбур бўлди. Гуанчжоу суди эса сўнгги уч йил ичида ташқи кўринишдан ноқонуний фойдаланиш билан боғлиқ 700 та ишни кўриб чиқди. Шу муносабат билан Хитойда ўз ташқи кўринишига бўлган ҳуқуқларни сотишни расмийлаштиришни таклиф этаётган платформалар пайдо бўлмоқда. Хусусан, март ойида Шэньчжэнь шаҳрида ишга туширилган ActID платформаси 800 га яқин фойдаланувчини рўйхатдан ўтказди ва улардан 300 нафари ўз юзини СИ маҳсулотлари учун лицензиялашга рози бўлди. Платформа орқали иккита СИ сериали учун ўнга яқин юз лицензияланди. Ҳар бир қисм учун нарх 99 юандан 500 юангача (15-74 доллар) этиб белгиланган бўлиб, ActID бундан 10 фоиз комиссия олади. Чэнду шаҳридаги New Claw номли бошқа бир компания эса ҳар бир тасвир учун энг кам нархни 74 доллар этиб белгилади ва ташқи кўринишни реклама, ўйин ҳамда сериаллар учун лицензиялашни таклиф қилмоқда. Шартларга қараб, платформалар фойдаланувчиларга 700 долларгача ҳақ тўлаши мумкин. New Claw ушбу бозорга кириб келишига унинг асосий бизнеси бўлган киностудия СИ контентининг кенг тарқалиши ва анъанавий ишлаб чиқаришнинг қисқариши туфайли жиддий зарар кўргани сабаб бўлган. Продюсерлар энди актёрларни жалб қилмасдан ҳам реал юзларни ярата олади – бунинг учун жинс, ёш ёки маълум бир қиёфани белгилаш кифоя. СИ сериаллари учун профессионал актёрлик маҳорати талаб этилмайди – одамнинг ташқи кўриниши рақамли персонаж яратиш учун шунчаки хомашё сифатида ишлатилади. Бу эса фойдаланувчилар учун қўшимча даромад манбаига айланиши мумкин. Ҳуқуқшунослар ташқи кўринишни лицензиялаш бозорининг пайдо бўлишини СИ саноати учун шаффофроқ қоидалар яратиш йўлидаги қадам деб билади, бироқ бу асосий хавфларни бартараф этмаслигидан огоҳлантирмоқда. Суратларни платформага юклагандан сўнг, шахс ўз биометрик маълумотлари устидан узоқ муддатли назоратни йўқотиши эҳтимоли юқори. Келажакда бу маълумотлардан ким фойдалана олиши, улар қаерда ишлатилиши ва янги СИ моделларини ўргатиш тизимларига тушиб қолмаслиги номаълумлигича қолмоқда. Бундан ташқари, шартномалар шартлари кўпинча жуда умумий тарзда ифодаланган. Шу сабабли, ўз ташқи кўринишига бўлган ҳуқуқларни расман сотиш имконияти пайдо бўлганига қарамай, инсон ўз юзининг рақамли нусхасини ҳақиқатда қанчалик назорат қила олиши масаласи ҳамон очиқ қолмоқда. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/xitoyda-foydalanuvchilar-sun%ca%bciy-intellekt-seriallari-uchun-oz-yuzini-ijaraga-bermoqda/ @RepublicAi

Етакчи сунъий интеллект моделлари “сўл” қарашларга мойил бўлиб чиқди Unslop run кичик сунъий интеллект лабораторияси томонидан ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, кўпчилик оммабоп сунъий интеллект моделлари “Сиёсий компас” тестидан ўтганда сўл-либертариан (сўл қанот) квадрантга тушиб қолади. Яъни, улар иқтисодий жиҳатдан сўл ва ижтимоий жиҳатдан либертариан қарашлар уйғунлигини намоён этади. Синовдан ўтказилган 16 та моделдан 15 таси барча тестлар сериясида шкаланинг айнан шу қисмида қолган. Фақатгина Grok модели сезиларли истисно бўлди: у баъзи ҳолларда марказдан чапроқда, бошқа вазиятларда эса ўнгроқда жойлашди. Маълумот ўрнида, “Сиёсий компас” – бу шахс ёки тизимнинг сиёсий қарашларини икки мустақил ўқ бўйича баҳолайдиган онлайн-тест бўлиб, у иқтисодий (сўлдан ўнгга) ва ижтимоий (авторитардан либертарианга) шкалаларга асосланади. Тест 62 та тасдиқдан иборат ва уларга тўрт баллик шкала (“мутлақо қўшилмайман”дан “мутлақо қўшиламан”гача) асосида жавоб бериш талаб этилади. Саволлар солиқлар, ҳарбий ҳаракатлар, абортлар, озчилик ҳуқуқлари, иқтисодий сиёсат ва давлатнинг шахсий ҳаётга аралашуви даражаси каби муҳим ижтимоий масалаларни қамраб олади. Тадқиқот натижаларига кўра, аксарият тизимлар жойлашган сўл-либертариан квадрант анъанавий равишда ижтимоий тенглик ғоялари, чекланмаган бозорни танқид қилиш ва шахсий мухториятни ёқлаш билан боғланади. Бунга қарама-қарши ўлароқ, ўнг-либертариан сектор эркин тадбиркорлик ва давлатнинг минимал аралашуви тамойилларига таянади, авторитар қутблар эса қатъий давлат назорати концепцияларини акс эттиради. Ушбу тадқиқот доирасида Unslop run лабораторияси 16 та моделни, жумладан, GPT, Claude, Gemini, Llama, DeepSeek, Qwen, Kimi, GLM, Mistral ва Grok версияларини синовдан ўтказди. Ҳар бир модель тестнинг стандарт версиясида 30 мартадан, қайта шакллантирилган тасдиқлар билан яна 30 мартадан, шунингдек, саволлар тартиби аралаштирилган қўшимча битта синовдан ўтказилди. Натижаларга кўра, 15 та моделда алоҳида синовлар кўрсаткичлари 10 баллик шкала бўйича атиги 0,2–1,2 пунктга силжиган ва улар сўл-либертариан квадрантдаги ўрнини барқарор сақлаб қолган. Фақатгина Grok бутунлай бошқача натижа кўрсатди. Унинг ўртача иқтисодий кўрсаткичи шкала марказига яқин бўлса-да, алоҳида синовлар натижалари икки хил гуруҳга ажралди: тахминан ярим ҳолатларда модель чапга, қолган ярмида эса ўнгга оғган. Шу билан бирга, ҳар бир синов доирасидаги жавоблар изчил бўлиб қолган. Тадқиқотчилар бу ҳолатни бимодал (икки қутбли) деб таърифлаб, уни танга ташлашга қиёслади: яъни, навбатдаги натижа қайси томонга оғишини олдиндан айтиб бўлмайди. Қизиқ жиҳати шундаки, моделлардан сиёсий харитада ўзларини қаерга жойлаштириши ҳақида тўғридан-тўғри сўралганда, аксарият тизимлар иқтисодий марказга яқинроқ позицияларни танлади. Шунингдек, уларнинг жавобларида яққол радикал позиция кузатилмади. Синовдаги барча тизимлар ирқий устунлик ва евгеника ғояларини қатъий рад этиб, шахсий дахлсизликни ҳимоя қилишни қўллаб-қувватлади. Иқтисодий масалаларда эса моделлар, одатда, корпорациялар фаолиятининг, жумладан, экология соҳасида давлат томонидан тартибга солиниши кераклигини ёқлади. Тадқиқотчиларнинг алоҳида таъкидлашича, ушбу тажриба сунъий интеллектнинг ўзига хос шахсий сиёсий эътиқодлари борлигини англатмайди. Кузатилган оғишнинг эҳтимолий сабабларидан бири СИ моделларни ўргатишда фойдаланилган маълумотлар таркиби билан бевосита боғлиқ бўлиши мумкин. Сабаби ўргатувчи датасетларда академик матнлар ва интернет-платформалар, хусусан, умумий ҳисобда сўлроқ қадриятларга мойил деб қараладиган Reddit материаллари кенг ўрин олган. Бироқ, ўргатувчи маълумотлар тўпламларига тўлиқ кира олмасдан туриб, натижаларда айнан маълумотлар, моделларни қўшимча ўқитиш усуллари ёки уларнинг ишлаб чиқувчилари қарорлари қандай рол ўйнаганини аниқ тасдиқлаш имконсиз. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/yetakchi-sun%ca%bciy-intellekt-modellari-sol-qarashlarga-moyil-ammo-bitta-istisno-bor/ @RepublicAi

СИ моделлари бизнес-симуляцияда фойда кўриш учун тил бириктириб, фирибгарликка қўл урди Сунъий интеллект хавфсизлигини синовдан ўтказиш билан шуғулланувчи Andon Labs компанияси Vending-Bench тажрибасининг янги натижаларини эълон қилди. Ушбу симуляцияда илғор тил моделлари бир йил давомида савдо автоматлари орқали маҳсулот сотиш бизнесини мустақил бошқариб, рақобатчилардан кўпроқ фойда олишга ҳаракат қилган. Синовларнинг сўнгги босқичида моделлар ўзаро нарх келишувига эришиш, келишувларни бузиш, ҳамкорларни чалғитиш ва таъминотчиларни манипуляция қилишни бошлаган. Фойда олиш бўйича эса Anthropic компаниясининг Claude модели етакчилик қилди – айнан у бошқаларга нисбатан кўпроқ айёрлик ишлатиб, қоидаларни четлаб ўтган. Тажрибада Claude Opus 5, GPT-5.6 Sol ва Kimi K3 моделлари иштирок этди. Сценарийга кўра, уларнинг савдо автоматлари Сан-Францискодаги гавжум сайёҳлар кўчасида ёнма-ён жойлашган. Ҳар бир моделга инсон исмлари билан ниқобланган рақобатчиларининг электрон почтасидан фойдаланиш, шунингдек, расмиятчилик учунгина жавоб бериб, жараёнга ҳеч қачон аралашмайдиган “раҳбарият”га мурожаат қилиш имконияти берилган. Нарх борасида тил бириктиришга биринчи бўлиб GPT-5.6 Sol уриниб кўрди. Модель рақобатчиларга бир шиша сувнинг минимал нархини аввалги 1,50 доллар ўрнига 2,15 доллар этиб белгилашни таклиф қилди ва бу орқали барча иштирокчилар маҳсулотни тезроқ ҳамда каттароқ фойда билан сотишини ваъда қилди. Бошқалар бунга рози бўлгач, Sol ўз таклифини ўзи бузиб, нархни 2,14 долларгача туширди ва рақобатда устунликка эришди. Симуляцияда энг муваффақиятли иштирокчи Claude Opus 5 бўлиб, у 11 182 долларлик якуний баланс билан Vending-Bench рекордини ўрнатди. Қайд этиш жоизки, модель бир неча бор рақобатчилар билан бозорни бўлиб олишга келишишга уринган, нархлар тўғрисида битимлар таклиф қилиб, сўнг уларни била туриб бузган. Синов давомида Opus жами 11 та тузилган келишувни бузган бўлса, GPT-5.6 Sol – иккита, Kimi K3 эса бор-йўғи битта келишувни бузди. Opus’нинг ички мулоҳазалар журналида тадқиқотчилар шуни аниқладики, унинг айрим ҳамкорлик таклифлари аслида навбатдаги нарх тушишидан олдин рақобатчиларнинг ҳушёрлигини сусайтириш усули сифатида ўйлаб топилган экан. Бундан ташқари, Opus бошқа моделлар билан ҳамкорлик қилишдан ташқари, ўз бизнесини белгиланган вазифа доирасидан ташқарида мустақил равишда кенгайтира бошлади. У рақобатчилар учун улгуржи таъминотчи бўлишга ҳаракат қилди, қўшимча автоматлар очишни режалаштирди, таъминотчилар билан музокараларда эса чегирмаларга эришиш мақсадида бошқа компаниялардан фойдалироқ таклифлар олганини даъво қилди. Сценарийлардан бирида модель ҳамкорларига имтиёзли улгуржи нархларни фақат ўзига фойдали бўлган чакана савдо сиёсатига риоя қилган тақдирдагина таклиф этган. Энг кам муваффақиятга эса Kimi K3 эришди. Тадқиқотчиларнинг маълумотларига кўра, модель бир неча бор рақобатчиларининг хатти-ҳаракатларидан жабр кўрган. Аввалига GPT-5.6 Sol нарх келишувини бузган бўлса, кейин Claude Opus 5 нархни туширганини яширган, шу сабабли Kimi маҳсулотларни камроқ фойдали нархда сотишда давом этган. Моделнинг ўзи эса бундай фирибгарлик стратегияларига деярли мурожаат қилмаган. Ушбу тажриба шуни кўрсатдики, замонавий СИ агентлари ҳали реал иқтисодиётда мустақил фаолият юритишга тайёр эмас. Andon Labs ҳаммуассиси Лукас Петерссоннинг таъкидлашича, бизнес бошқарувини сунъий интеллектга ишониб топширишдан аввал, унинг доимий инсон назоратисиз ҳалол ишлай олишига ишонч ҳосил қилиш зарур. Синов давомида моделлар симуляцияда эканини англаб турди, бироқ бу асосий саволни кун тартибидан олиб ташламайди: улар ўйин ва ҳақиқий ҳаётни фарқлай оладими ҳамда қоидаларга ихтиёрий равишда амал қилишга тайёрми? Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/si-modellari-biznes-simulyatsiyada-foyda-korish-uchun-til-biriktirib-firibgarlikka-qol-urdi/ @RepublicAi

Google андроидларни бошқариш учун Gemini Robotics 2’ни тақдим этди Google DeepMind гуманоидларни бошқаришга мўлжалланган янги Gemini Robotics 2 сунъий интеллект моделини намойиш қилди. Олдинги ишланмалардан фарқли ўлароқ, ушбу тизим бутун тана ҳаракатини назорат қила олади – роботлар юра олади, чўккалаб ўтира олади, мувозанатини сақлайди ва турли буюмлар билан мураккаб амалларни бажаради. Шунингдек, компания яна иккита қўшимча моделни ҳам эълон қилди: булар юқори даражали режалаштириш учун Gemini Robotics ER 2 ҳамда булутли технологияларга уланмасдан, бевосита қурилманинг ўзида ишлайдиган Gemini Robotics On-Device 2 моделларидир. Янги тизим аввал фақат қўл ҳаракатлари учун масъул бўлган Gemini Robotics'нинг такомиллаштирилган кўриниши ҳисобланади. Эндиликда у ҳам гуманоид, ҳам саноат роботларини бошқариб, уларнинг маиший шароит ва ишлаб чиқаришда икки қўллаб ишлашига имкон беради. Роботлар вазиятни мустақил баҳолайди, янги шароитларга мослашади ва қайта ўқитишни талаб қилмасдан мураккаб вазифаларни уддалайди. Модель VLA (кўриш-тил-ҳаракат) синфига мансуб бўлиб, у визуал маълумотларни тўғридан-тўғри ҳаракат буйруқларига айлантира олади. Намойиш вақтида Apptronik компаниясининг Apollo 2 номли одамсимон роботи модель буйруғи билан сув қуйиш идишини кўтариб, хона бўйлаб ҳаракатланди ва уни пастки жавонга жойлаштирди. Gemini Robotics 2 нинг айнан шу версияси бошқа бир платформа – Franka Duo'да ҳам муваффақиятли ишлади. Google'нинг таъкидлашича, бу ҳолат моделни турли роботлар ўртасида тезда ва муаммосиз кўчириш мумкинлигини кўрсатади. Компания роботларнинг чаққонлиги сезиларли даражада яхшиланганини ҳам маълум қилмоқда. Хусусан, Apollo 2 тизим ёрдамида майда моторикани талаб қиладиган вазифаларни бажарди: ахлат халталарини тугди, қулфларни ёпиб, лампочкаларни бураб чиқарди. Икки бармоқли қисқичга эга саноат роботларида эса модель деталларни аниқ ўрнатиш, асбоблардан фойдаланиш ва объектларни кўчириш каби ишларни муваффақиятли уддалади. Gemini Robotics ER 2 модели эса ҳаракатларни режалаштириш учун масъул этиб белгиланган. У овозли кўрсатмаларни босқичма-босқич ҳаракатлар кетма-кетлигига айлантиради, вазифаларнинг бажарилишини назорат қилади, битта амалиёт доирасида юзлаб қарорлар қабул қилади, хатоликлардан сўнг тикланади ва вазият ўзгарганда режага тузатиш киритади. Google, шунингдек, бир нечта роботни мувофиқлаштириш имкониятини ҳам қўшди – улар ўзаро маълумот алмашиб, вазифаларни тақсимлай олади. Бундан ташқари, ER 2 яқинлашаётган одамларни яхшироқ аниқлайди ва роботларнинг ўз вақтида тўхташига имкон беради. Интернетга уланиш имкони бўлмаган локал ҳолатлар учун компания Gemini Robotics On-Device 2 ни тақдим этди. Ушбу модель тўғридан-тўғри роботда локал тарзда ишлайди ва бир неча соат ичида тўпланган 200 тадан кам ўргатувчи мисол асосида икки қўлли роботларнинг янги конструкцияларига мослаша олади. Ҳамкорлар учун Gemini Robotics ва Gemini Robotics On-Device моделлари очиқ тақдим этилди, Gemini Robotics ER 2 эса Google AI Studio'да ва Gemini Enterprise Agent Platform платформасида ёпиқ дастлабки синов учун эълон қилинди. Шу билан бир қаторда, Google робототехника тизимларининг хавфсизлигини баҳолаш учун мўлжалланган ASIMOV-Agentic синов тўпламини ҳам намойиш қилди. Ушбу бенчмарк роботларнинг потенциал хавфли ҳаракатлардан воз кечиш, юқори ноаниқликдаги вазиятларни таниб олиш ва зарурат туғилганда инсондан ёрдам сўраш қобилиятини текширади.   Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/google-androidlarni-boshqarish-uchun-gemini-robotics-2ni-taqdim-etdi/ @RepublicAi

Хабар берилишича, киберхавфсизлик синовлари давомида бир нечта Claude моделлари камида учта ҳақиқий компаниянинг инфратузилмасига рухсатсиз киришга муваффақ бўлган. Воқеалар синов муҳитидаги хатолик сабабли юз берган бўлиб, тажриба шартларига зид равишда сунъий интеллектга очиқ интернетдан фойдаланиш имконияти берилиб қолган. Компания бу ҳодисани “операцион носозлик” деб баҳолади. Қизиғи шундаки, воқеа дарҳол аниқланмаган, балки сессиялар қўшимча ва синчиклаб текширилгандан кейингина фош бўлган. Муаммо Anthropic ходимлари 141 мингта синов сессиясини таҳлил қилгач юзага чиқди. Бунга яқинда OpenAI агенти билан содир бўлган, синов пайтида интернетга кириб, Hugging Face инфратузилмасига ҳужум қилган воқеа туртки бўлган эди. Anthropic билан боғлиқ вазиятда эса бунга тизимдаги заифлик эмас, балки синов созламаларидаги хатолик сабаб бўлган. Синов шартларига кўра, моделлар интернетга уланмаслиги керак эди, бироқ Anthropic ҳамкорларидан бири билан юзага келган тушунмовчилик туфайли тизимлар оммавий тармоққа уланган ҳолда қолиб кетган. Бу ҳодисалар учта моделга – Claude Opus 4.7, Claude Mythos 5 ва бир ички тадқиқот ишланмасига таъсир кўрсатди. Синовлар “байроқни қўлга киритиш” (capture the flag) каби вазифаларни ўз ичига олган бўлиб, уларда сунъий интеллект моделлаштирилган компьютер тармоқларидан яширин маълумотларни топиши керак эди. Моделларнинг ҳақиқий имкониятларини баҳолаш учун синовлар атайлаб айрим чекловчи механизмларсиз ўтказилган. Жараён вақтида Claude Opus 4.7 “тўқима компания”га ҳужум қилган, аммо унинг номи тасодифан ҳақиқий бўлиб чиққан. Модель ҳақиқий заифликларни аниқлаб, уларни синов маълумотлари деб ўйлаган ва маълумотлардан фойдаланишга муваффақ бўлган. Mythos 5 ҳам буни симуляция деб ҳисоблаб, ишлашда давом этган. Бироқ энг илғор тажриба модели синов доирасидан чиқиб кетганини англаб, ўз фаолиятини тўхтатган. Anthropic буни ижобий белги деб ҳисобласа-да, қўшимча тадқиқотлар зарурлигини таъкидламоқда. Компания маълумотларига кўра, моделлар бузиб киришнинг нисбатан оддий усулларидан – кучсиз пароллар ва ҳимояланмаган тармоққа уланиш нуқталаридан фойдаланган. Шундан сўнг Anthropic 23 июль куни барча киберсиновларни тўхтатди ва 27 июль куни жабрланган ташкилотларни хабардор қилди. Бу вақтгача учта компаниядан иккитаси воқеадан бехабар бўлган. Palisade Research тадқиқот ташкилотининг ижрочи директори Жеффри Лэдишнинг тахминича, бундай ҳолатлар бошқа сунъий интеллект ишлаб чиқувчиларида ҳам юз бериши, аммо эътибордан четда қолиши мумкин. Унинг сўзларига кўра, имкониятлари кенгайиб боргани сари моделлар нафақат заифликларни топишда, балки чекловларни четлаб ўтиш ва ўз ҳаракатларини яширишда ҳам тобора маҳоратли бўлиб боради. Бу борада Anthropic мазкур ҳодисалар ҳам ички, ҳам ташқи синов муҳитларида назоратни кучайтириш зарурлигини тасдиқлашини баён қилди. Ўз навбатида, АҚШ ҳукумати ҳам киберхавфсизлик масалаларига эътиборни кучайтирмоқда. Аввалроқ президент Дональд Трамп энг қудратли моделларни текшириш бўйича ихтиёрий тизим ишлаб чиқишни топширган эди. OpenAI раҳбари Сэм Альтман эса сенаторлар ва Оқ уй вакиллари билан сунъий интеллектни синовдан ўтказиш масалаларини муҳокама қилиб улгурди. Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/navbat-anthropicka-uchta-kompaniya-yashirincha-buzib-kirilgan/ @RepublicAi