شینکاف :: Ş.K

ئەمڕۆ ساڵیادی 80 ساڵەی دامەزراندنی کۆماری کوردستانە. کۆماری کوردستان لە ٢ی ڕێبەندانی ٢٦٤٦ی کوردی، بەرامبەر بە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لە رۆژھەڵاتی کوردستان لەسەر دەستی پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرێنرا و پێشەوا قازی محەممەد وەک سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد. ئێمەش بەڵێنەکانمان دووپات دەکەینەوە لەسەر ئەو ڕێیە بەردەوام دەبین. شینکاف ٢٢.١.٢٠٢٦

کێ تاوانبارە بۆ رژانی هەر تنۆکێکی خوێنی کورد؟ کێ خەنجەرەکەی دەستی دوژمنی تیژ کرد؟ لەو پەڕی بێتاقەتیەوەم بەرامبەر ئەوە ستەمەی لە ڕۆژئاوا و باشوور و هەر بستێکی تری کوردستان ڕوودەدات، تەنها تاوانی دوژمن نییە بەڵکو گەورەترین شکستی ناوخۆییە. سەدەیەکە جەستەی کورد دەکرێتە قوربانی، تەنها لەبەر ئەوەی "سەرکردایەتیی کورد" نەیتوانی لە "حزب" گەورەتر بێت و لە "نەتەوە" تێبگات. سیاسەتمەدارانی ئێمە، لە جیاتی ئەوەی ببنە قەڵغان بۆ گەل، بوونە بازرگانی جەنگ. ئەوان "وەسێتی قازی"یان لەناو تەمومژی بەرژەوەندییەکانیاندا ون کرد و شکۆی تاکی کوردیان لە بازاڕی دیپلۆماسییەتی شەرمنانەدا هەرزانفرۆش کرد. ئێستا پرسیارەکە ئەوەیە: پارەتان کۆکردەوە، نەوتتان فرۆشت، بوونە خاوەن کۆشک و تەلار؛ بەڵام "کوا بەرهەم و نەتەوە؟" ئەگەر پارە و چەک نەتوانێت تاکی کورد لە کۆمەڵکوژی بپارێزێت، کەواتە ئێوە نیشتمانتان ئاوەدان نەکردووەتەوە، بەڵکو تەنها "سەرمایەی خۆتان"تان زیاد کردووە. مەترسییە گەورەکە لە دەرەوە نییە، لە ناوەوەیە. لەو پارچەپارچەبوونە دەرونی و سیاسییەی کە ئێوە دروستان کردووە. مێژوو ڕەحم بە کەس ناکات؛ ئەوەی ئەمڕۆ بەسەر خوشک و برایانمان دێت لە باکوور و ڕۆژئاوا، بەرپرسیارەکەی ئەو دەسەڵاتەیە کە "کورسی" لای پیرۆزترە لە "کەرکوک" و "کۆبانی". من نەک هەر ڕەخنە دەگرم، بەڵکو بە فەرمیی تۆمەتبارتان دەکەم: ئێوە "بکوژی" خەونە نەتەوەییەکانن و تاوانباری یەکەمی هەر شکستێکن کە بەسەر ئەم گەلە مەزڵومەدا دێت.

ناوی کتێب: کۆمەڵگەی کەللەسەر و ئێسقان دەربارەی: توێژینەوە و وردبوونەوەیەک لەسەر یەکێک لە قێزەونترین و پرنهێنی ترین و بەهێزترین کۆمەڵگەی نهێنی ئەمریکا کە کاریگەری تەواویان بەسەر دەوڵەت و جیهان دا هەیە. تێبینی/ ئەم نوسراوە چوار کورتە-ڤیدیۆ لە خۆ دەگرێت کە ئەوانیش لەگەڵ کتێبەکە بڵاوکراونەتەوە: • ڤیدیۆی ژ.١ کەللەسەر و ئێسقان • ڤیدیۆی ژ.٢ کەللەسەر و ئێسقان [کورتە بەڵگەفیلم] • ڤیدیۆی ژ.٣ کەللەسەر و ئێسقان [کورتە بەڵگەفیلم - ڕۆزنبام] • ڤیدیۆی ژ.٤ کەللەسەر و ئێسقان [کورتە بەڵگەفیلم - ڕۆزنبام] • ژمارە ID بابەت: 8 • بەرهەمی: شینکاف • سەردێری بابەت: کۆمەڵگەی کەللەسەر و ئێسقان • جۆری بابەت و لق: سیاسەت، پلانگێری، کۆمەڵگەی نهێنی • # هاشتاگەکان: # سیاسەت #پلانگێری #کۆمەڵگا_نهێنیەکان • بەرواری بڵاوکردنەوە: 2026.1.3 • بەرواری کۆتا دەسکاری: : 2026.1.3 • "ئەم بابەتە هەمیشە لە نوێبوونەوە دایە ئێوەش دەتوانن هاوکارمان بن لە دەستکاریکردن و نوێکردنەوەی و ڕاستکردنەوەی لە ڕێگای کۆڕی زانیاری و هۆشیاری کوردی"

Channel photo updated

لە جیهانێکی هەڵەدا، ڕاستیخوازی ئیرادەیەکی شۆڕشگێڕانەیە لە شینکافەوە بە بنەمای مرۆڤی باڵا، ڕاستییخوازیی، هاوسەنگی، ئاوتلاویزم پەرەپێدەدەین وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ پرسی ژیانی ئێستا، چاوەروان بن... #بەرەو_جاڕدانی_ئاوتلاویزم

مەرگی هەر شۆڕشگێڕێکی مەزن، سەرەتای لەدایک بوونی دەیان شۆڕشگێڕی ترە. ئەمڕۆ ساڵیادی لە سێدارەدانی پێشەوا و هەڤاڵانە. سڵاو و ڕێزمان بۆ پێشەوا و هەڤاڵانی ڕێگای ئازادی.. 31ی ئازار

بە گشتی ئەگەر بێتو تێگەیشتنی چەمک و نەریتەکە بە شێوەی عید نەورۆز بیت یاخود لەسەر بنەمای ئاین بێت ئەوا دەبێتە شیرک و هاوبەشی دانان وەرگرتنی باوەر لە ئاینی هەڵە وە دەبێتە بیدعە بەوەی کە بیروباوەر و نەریت تێکەڵ بە عەقیدە و یاسای ئیسلامی کراوە هەربۆیە بەهەموو شیوەیەک دژی شەرعی ئیسلامە پیوستە وەکو دابونەریت و باوەرە خراپەکانی بتپەرستی لەناو ببرێت، بەڵام خۆشبەختانە کۆمەڵگای کوردی گرنگی بەو نەریت و باوەرە نادات کە پەیوەندی بە زەردەشتیەوە هەیە بەلکو دژیشی دەوەستێتەوە، وە لەبەر ئەوەی تێکەڵ بە عەقیدەی ئیسلامی نابێت لەهەمان کاتدا دژی فەرمایشت و شەرعی خودا نابێت بۆیە و مەترسی لەسەر باوەری ئیسلامی دروستناکات، تەنها وەکو داب و نەریتێکی کۆمەڵایەتی نێو کۆمەڵگایەک دەمێنێتەوە و خەلک گەشتوگوزار دەکات و بۆخۆشی ئاگر دەکاتەوە دوور لە باوەری ئەفسانەیی و درۆینە و تەنها وەک جەژنێکی خۆشی و شادی و ئاهەنگ لیی دەروانێت، هەروەها لەبارەی ئەوەی کە لە ئاینی ئیسلامدا بێجگە لەم دوو جەژنە(عید) ئەوەی تر قەدەغە و حەرامکراوە بەشداریکردن تێیدا، ئێمەش پێمان وایە گومانی تێدا نیە و راستە حەرامە بەڵام ئەوەی لە شەرعدا ئاماژەی پیداوە مەبەستی بۆنەی کلتوری نیە بەلکو ئاینیە وە لە رابردوودا، پۆلێنکردنی نەتەوە لەسەر بنەمای ئاین بووە نەوەک هۆز و عەشیرەت و رەگەزی بنەماڵەیی خەلکەکە، وەکو نەتەوەی ئیسلامی، نەتەوەی نەسرانی و مەسیحی، نەتەوەی زەردەشتی، نەتەوەی جولەکە. بەڵام لە ئاستی نەتەوەی کورد و عەرەب و ئینگلیز و چینیدا بابەتە دەبێتە کلتور و داب و نەریت و کۆدی ئەو خەلکەی بەیەکەوە دەژین نەوەک ئاین. سەبارەت بەوەشی کە لە کاتی ئاهەنگ گێرانەکەدا و لەکاتی چێژ و خۆشی وەرگرتنەکە چۆن چۆنی و چی دەکرێت و ئەنجام دەدرێت ئایا ئەو کردارانە لەگەڵ شەرعی ئیسلام دەگونجێن ئەوا دەچێتە بازنەی بچوکتر کە پەیوەستە بە کەسەکە خودی خۆی چۆن دەروانێت. لەکۆتایی دا تێروانین و تێگەیشتن گرنگە بۆ بابەتەکە، کاتێک زانیت کە حەقیقەت و مێژوو ولایەنە کلتوری و ئاینی و نەتەوەییەکەی بەو شێوازەیە و جیاوازە لەیەکتر، لەکۆتایی دەکەوێتە سەر کەسەکە خوودی خۆی ئایا بەشیوەیەکی ئاینی لێی دەروانێت یان بەشیوەیەکی کلتوری، بێگومان ئەوەی بەشێوەی ئاینی و یادی ئاگر و نەورۆز پیرۆز تەنانەت چونە دەرەوەش بکات بە شەرعی ئیسلام کافر دەبێت، هەروەها گرنگترین خاڵ کە پێوستە هەمووان رەچاوی بکەن لەم باسەدا، ئەوەیە کە ئێمە نە رێگە خۆش دەکەین بۆئەوەی خەڵک ئەو بۆنەیە وەک کلتوری نەتەوەی کورد یادبکاتەوە، نە لە کۆمەڵگاش قەدەغە دەکەین کە گەشت و گوزار و خۆشی ببینن لە وەرزی بەهاردا. ئێمە وەکو ستافی شینکاف لە راستیدا سەرەتا وەک نەتەوەی کورد دژی یادکردنەوەی بۆنەیەکین کە مێژووە راستییەکی بە خوێنی نەتەوەکەمان تۆمارکراوە کاتێک فارسەکان دەوڵەتی میدیای کوردی لەناو دەبەن بۆماوەی هەزاران ساڵ و تاوەکو ئەمرۆش هەر ستەم لە گەلی کورد دەکەن، ئێمە لە راستیدا پێوستە لەو بۆنەیەدا ماتەم بگێرین نەوەک ئاهەنگ، هەروەها وەک نەتەوەی موسڵمان دژی ستەم و زۆرداری فارسەکانین لەسەر ئەو ستەمەی کە بەسەر نەتەوەکانی ناوچەکەی داهێناوە بەتایبەت کورد. بۆیە هەرگیز ئێمە نەورۆز بە پیرۆز نازانین وەکو کلتور و دابونەریتی نەتەوەیی.

نەورۆز لەنێوان مێژوو و نەتەوە و ئیسلام و حەقیقەت دا وەک ئاشکرایە لەناو هەموو گەل و ئاینەکانی جیهاندا بۆنەی تایبەت و جەژن و رۆژی پیرۆزکراو هەن لەلایەن هەڵگرانی بیروباوەرەکە ئاینیەکە یاخود کلتوری گەلەکە، یەکێک لە جەژن و بۆنە تایبەتیەکانی جیهان جەژنی نەورۆزە. جەژنی نەورۆز بۆنەیەکی تایبەت و مێژووییە، مێژوویەکی درێژی هەیە و چەندین بەلگە و ئەفسانە و سەرچاوەی مێژوویی لەدوای خۆی جێهێشتووە، کە رەنگە گومانی راستی و دروستی دروستبکات بەتایبەت لە مێژووی تاریکی جیهان، ناتوانرێ بە وردی و بەشێوەیەکی یەکلاییکەرەوە دان بەوەدا بنرێت کە رەگ و ریشەی ئەم جەژنە بۆکەی دەگەڕێتەوە، بەڵام سەرجاوە مێژوویەکان بە تێپەربوونی کات باس لەوە دەکەن کەوا جەژنی نەورۆز بە تێپەربوونی کات و پێشکەوتن و گەشەسەندنی گەلان شێوە و تایبەتمەندی و بیرۆکە و رێبازی خۆی وەرگرتووە و لەلایەن کۆمەڵگاکان بە درێژایی مێژوو بۆ مەبەستی جیاجیا و بە تایبەت سیاسی و ئاینی سوودی لێوەرگیراوە. ئایا جەژنی نەورۆز بۆنەیەکی کوردیە یاخود تایبەتە بە کورد؟، لەراستیدا ئاشکرایە کە تەنها کۆمەڵگای کوردی نیە یادی ئەم جەژنە دەکاتەوە بەلکو هەموو ئەو گەلانەی کە ریشەیان بۆ رەگەزی فارسی دەگەڕێتەوە(بە پێی نوسراوی مێژوویی خۆیان بە خاوەنی ئەم جەژنە دەزانن، بەڵام لەهەموویان زیاتر لەناو کورد دا باوە و ساڵانە یادی دەکرێتەوە). هۆکاری سەرەکی ئەمەش مێژووناسان بۆ فەلسەفە و ئاینی زەردەشتی دەگەڕێننەوە کە ئاینی سەرەکی ئەو کۆمەڵگایانە بووە کە سەر بە رەگەزی فارسین(مەرج نیە هەموویان هەر فارس بن، بەڵام مێژوونوسانی ناوچەکە و هەروەها مێژوونوسانی رۆژئاوایی کەمتەرخەمیان کردووە لە جیاکردنەوەی نەتەوەکانی رۆژهەڵاتی ناوەرست وەکو کورد، فارس، ئەفغانی، تاجیکی، ئوزپاکی و هتد..) هۆکارەکەش بۆ ئەوە دەگەرێتەوە کە ئیمپراتۆریەتی فارسەکان لە مێژوودا هەمیشە زاڵ بووە بەسەر گەلانی ناوچەکە و هەموویان بە فارسیکراون و سەرجەم ئەدەبیاتەکان و سەرچاوە میژوویەکان و سیاسەت و ئاین و بوارە هونەریەکان بە زمانی فارسی و کلتوری فارسەکاندا چەسپێنراوە، شایەنی باسە لەگەڵ ئەوەشدا شوناسی نەتەوەکان لە کلتور و ئاین و بوارە جیاجیاکان تێكەڵاوبوونی بەخۆیەوە بینیوە. هەربۆیە جەژنی نەورۆز تێکەڵ بە ئاین و کلتور و بیرورا و پیرۆزیە جۆراوجۆرەکان بۆتەوە، بۆ نمونە نەورۆز لەسەرەتای وەرزی بەهاری هەموو ساڵێکدا لەناو دەوڵەتی فارسەکان دا یادی کراوەتەوە و تێیدا تێیدا ستایشی ئاینی زەردەشتی کراوە و ئاگر لە ئاینی زەردەشتی دا خاوەن پیرۆزی خۆیەتی. بەهۆی ئەوەی کە بۆماوەی چەندین سەدە زەردەشتی ئاینی ئەم گەلانە بووە بۆیە بەتێپەربوونی کات، زۆر رێکار و بیرۆکە و بەتایبەت جەژنی نەورۆز لە ئاینەوە بۆتە بە داب و نەریت و کلتوری کۆمەڵگا و هەمیشە زیندوو بۆتەوە. هەروەها بێجگە لەوە چەندین ئەفسانە و بابەتی سیاسی ڵێڵ تێکەڵ بەم دابونەریتە ئاینیە کراوە وەک ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر و زوحاک کە مێژووناسانی سەردەمی ئەمرۆ ئاماژە بەوە دەدەن کە ئەم ئەفسانەیە نەوەک دوورە لە راستیەوە بەڵکو حەقیقەتێکی شێوێنراو و چەواشەکراوە، بەتایبەت ئەگەر لە سەرچاوە مێژووییە رۆژئاواییەکانەوە لێی بروانین زوحاک لە زمانی ئینگلیزی دا دەبێتە ئەستیاگ، ئەستیاگ دوا ئیمپراتۆری دەوڵەتی میدیا بووە کە مێژووناسان بە دەوڵەتی کوردی ناوزەندی دەکەن پێش دەوڵەتی فارسەکان. جەژنی نەورۆز لە نیوان ئاین و کلتوردا گومانی تێدا نیە کە لە ئاینی ئیسلامدا تەنها دوو جەژنی پیرۆز هەیە، سەبارەت بە جەژنی نەورۆز، پێوستە سەرەتا ئاگاداری وشەزانی و فەرهەنگ و تێگەیشتنی چەمکی "جەژن" بین لە نێوان زمانی کوردی و عەرەبی دا، لە زمانی کوردی جەژن واتە ئاهەنگ و بۆنەیەکی دلخۆشی لەسەر بنەمای داب و نەریت و کلتوری نەوەک ئاینی زەردەشتی چونکە لە سەردەمی ئەمرۆدا هەندێک ئاین بە تایبەت یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە و بەجەژنی ئاینی خۆیانی دەزانن وەکو یارسانەکان، بەڵام لای مەسیحیەکان و موسڵمانان تەنها وەک داب و نەریتی کۆمەڵگا ماوەتەوە و خەڵک بۆ چێژوەرگرتن و خۆشی دەربرین یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە ئەویش بەشێوەی گەران و گەشت و گوزار چونکە ئەم گەڕان و گەشت و گوزارەش لە وەرزی بەهاردا بەهەمان شێوە داب ونەریتێکی مێژوویی نێو نەتەوەکانی ژێر دەسەڵاتی فارسەکانە، لە زمانی عەرەبی دا دوو جەژن هەیە بەڵام مانای ئەم جەژنەی کە لە عەرەبیدا بەکاردێت جیایە لە تێگەیشتنی ئەم چەمکەی بۆ جەژنی نەورۆز بەکاردێت لە کوردیدا چەمکی جەژن بەرامبەر "عید"ی عەرەبیە کە بەو واتای دووبارەبونەوە دێت بەڵام دوبارەبوونەوەی خۆشی یاخود ناخۆشی، بەڵام لە ئاینی ئیسلامدا بەمانای دووبارە گەرانەوەی خێر و چاکەکانی خودای گەورە بەسەر بەندەکانیەوە. واتە لە کوردی بەمانای ئاهەنگ دێت، لە عەرەبیدا بەمانای گەرانەوەی خۆشی دیت.

هەڵەبجە بۆ ئەوان چەندی کرد؟ هەڵەبجە بۆ ئەوان چەند دەکا؟ چەند هەزار؟ چەند ملیۆن؟ چەند ملیار؟ خودایە، هیج نەکا! دەترسم دنیا گشت بکەنە هەڵەبجە بست بە بست، گوند بە گوند، شار بە شار. عەبدوڵا پەشێو

لە خۆڵەمێشی ستەمێکەوە بۆ ستەمێکی تری خۆڵەمێش.. تەقینەوەی بڵێسەی توڕەبوونی کورد لە 1991 دا ئازاری ١٩٩١ شاخەکانی کوردستان بە هاواری گەلێکی ئازارچەشتوو بەدەستی دەسەڵاتێکی ستەمکار و زۆردار وەک بڵێسەیەکی بوڕکانی تەقیەوە. ڕانیە هەڵگیرسا و یەکەم هاواری توڕەیی کۆمەڵانی کوردستان دەنگی دایەوە، سلێمانی و هەولێر و کەرکوک و هەموو نیشتیمانی گرتەوە و بناغەی ڕژێمی دڕندەی سەدام حوسێنی هەژاند. بەڵام دیکتاتۆر بە هێزێکی بێ بەزەییانە بەرپەرچی دایەوە و تانک و هەلیکۆپتەری نارد بۆ لەنگەرخستنی سەرهەڵدانی یاخیبوون. زیاتر لە ملیۆنێک و 500 هەزار کورد بەرەو شاخەکانی کۆچیان کرد و ڕووبەڕووی برسێتی و سەرما و مەرگ بوونەوە. دوای قەیران و ئازارێکی قوڵ جیهان بە ئاگا هاتەوە لە حاڵی خەڵک و دەستێوەردانی نێودەوڵەتی بووە هۆی ئەوەی ناوچەی دژە فڕین و قەڵغانی کوردستان و چاندنی تۆوی یەکەمی ئۆتۆنۆمی لە کوردستان. لە خۆڵەمێشی ستەمەوە، بۆ ستەمێکی تری خۆڵەمێش دەنگی شەقام و کۆمەڵگای کورد هەنگاو دەنێت بەنێو ڕۆژگاری تاریک و ناسۆر، توڕەبوون و تەقینەوەش بەردەوامە.. خودا خاک و خەڵکی شکۆدار و چەوساوەی سەربخات بەسەر خۆفرۆش و دوژمنانی. شینکاف 5ی ئازاری 2025

لەڕووی سەربازیەوە، بوونی سەربازی تورکیا لە سۆماڵ نوێنەرایەتی یەکێک لە گەورەترین پڕۆژەکانی بەرگری دەرەوەی وڵات دەکات، کە بنکەی (کامپی تورکسۆم) سەربازی تورکیا لە مۆگادیشۆ لە ساڵی ٢٠١٧ دامەزراوە، وەک ناوەندێکی مەشق و ڕاهێنان بۆ هێزەکانی سوپای نیشتیمانی سۆماڵ کاردەکات، بە فەرمی ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی یاخیبووانی ئەلشەبابە، ئەم بنکەیە گەورەترین دامەزراوەی سەربازی تورکیایە لە دەرەوەی وڵات، زیاتر لە پێنج هەزار سەربازی سۆماڵ لەلایەن کارمەندانی سەربازی تورکیاوە مەشق و ڕاهێنانیان پێکراوە. هەروەها تورکیا چەک و کەرەستەی سەربازی بۆ سۆماڵ دابین دەکات، خۆی وەک هاوپەیمانێکی بەرگری گرینگ جێگیر دەکات. لەهەمان کات دا بنکەکە ڕێگە بە تورکیا دەدات چاودێری چالاکییە دەریاییەکان بکات و کاریگەرییان لەسەر چالاکییە دەریاییەکان لە زەریای هیندیدا هەبێت. لەروویی ڕامیاریەوە، تورکیا بە هاوئاهەنگی لەگەڵ سیاسەتمەدارانی سۆماڵ و دابینکردنی بودجەی گەشەپێدان، کاریگەرییەکی بەرچاوی بەسەر دیمەنی سیاسی وڵاتەکەدا بەدەستهێناوە. وەک پشتگیری لە حکومەتی فیدراڵی سۆماڵ و پێشکەشکردنی هاوکاری دارایی و پشتیوانی سیاسی. وە کاریگەری تورکیا بەرپەرچی ئیمارات و سعودیە دەداتەوە کە پشتگیری لە لایەنە ڕکابەرەکان دەکەن لە سۆماڵ.هەروەها سۆماڵ وەک شوێنی سەرهەڵدانی کاریگەری تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی ئەفریقیا پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ئەفریقا تۆکمەتر دەکات لە ڕێگەی بازرگانی و یارمەتی و هاوبەشی سەربازییەوە، کە بوونی تورکیا چینێکی نوێ زیاد دەکات بۆ ڕکابەرییە بەردەوامەکانی نێوان زلهێزەکانی وەک ئەمریکا و چین و وڵاتانی کەنداو لە ئەفریقا. سکۆلەرشیپی تورکی بۆ خوێندکارانی سۆماڵ و ئاڵوگۆڕی کولتووری بنکەیەکی دڵسۆزی سەرکردەکانی داهاتوو دروست دەکات کە هاوئاهەنگی بەرژەوەندییەکانی تورکیان. هەروەها هاوئاهەنگی تورکیا لەگەڵ لایەنە تایبەتەکان مەترسی قووڵکردنەوەی دابەشکارییە ناوخۆییەکانی سۆماڵ قوڵتر دەکاتەوە. لەڕووی ئابووریەوە، داهاتی ژێرخانی ئەو دامەزراوانەی لەژێر بەڕێوەبردنی تورکیا دان، سوودێکی گەورەی بۆ تورکیا هەیە، وە پشتبەستنی سۆماڵ بە هاوکاری و پشتیوانی سەربازی تورکیا، سەروەری و سەربەخۆیی وڵاتەکەی لەناو دەبات. کاریگەری تورکیا لەسەر دەریا لە پەیوەندی لەگەڵ سۆماڵ و ناوچە فراوانەکەیدا، لایەنێکی گرینگی ستراتیژییەتی تورکیایە، بەتایبەتی لە کەنداوی عەدەن و زەریای هیندی دا، کەنارەکانی سۆماڵ کە یەکێکە لە درێژترین کەناراوەکانی ئەفریقا، دەروازەیەکە بۆ ڕێگا دەریاییە گرنگەکان کە دەریای سوور و کەنداوی عەدەن و زەریای هیندی بەیەکەوە دەبەستنەوە. ئەم ئاوانە بۆ بازرگانی جیهانی و بەتایبەت گواستنەوەی نەوت زۆر گرنگن، تورکیا سەرەتا چالاکییە دەریاییەکانی خۆی لە چوارچێوەی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەتەی دەریایی لە کەناراوەکانی سۆماڵ دانا. بەڵام فراوانبوونی شوێنپێی دەریایی خواستی ستراتیژی فراوانتر دەکات، پێدەچێت ئاوەکانی سۆماڵ یەدەگی نەوت و غازی بەکارنەهێنراوی تێدابێت. تورکیا ئارەزووی خۆی بۆ گەڕان و پشکنین نیشانداوە و ڕێککەوتننامەی واژۆ کردووە کە دەتوانێت ڕێگەی پێبدات دەستی بەو سەرچاوانە بگات، هەروەها تورکیا سوود لە ڕێککەوتنەکانی ڕاوەماسی وەردەگرێت. بەشداریکردنی تورکیا لە سۆماڵ تێکەڵەیەکی ئاڵۆزە لە هەوڵە مرۆییەکان و هەوڵە ئابوورییەکان و کاریگەرییە سەربازییەکان. لە کاتێکدا بەشداری کردووە لە بوژانەوە و گەشەسەندنی سۆماڵدا، بەڵام کۆنترۆڵی تورکیا لە کەرتە گرنگەکاندا چەسپاندووە، ئەمەش پرسیار لەبارەی سەروەری سۆماڵ و نیازە ڕاستەقینەکانی پشت تێوەگلانی تورکیا دەوروژێنێت. شینکاف | بەشی پێنجەم

داگیرکاری سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا لەلایەن تورکیا و خەونی نیۆ عوسمانیزم.. بەشی پێنجەم

داگیرکاری سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا لەلایەن تورکیا و خەونی نیۆ عوسمانیزم.. بەشی پێنجەم

ئەمڕۆ ساڵیادی دامەزراندنی کۆماری کوردستانە. کۆماری کوردستان لە ٢ی ڕێبەندانی ٢٦٤٦ی کوردی، بەرامبەر بە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لە رۆژھەڵاتی کوردستان لەسەر دەستی پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرێنرا و پێشەوا قازی محەممەد وەک سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد. شینکاف ٢٢.١.٢٠٢٥

داگیرکاری لیبیا لەلایەن تورکیا و خەونی نیۆ عوسمانیزم.. بەشی چوارەم

داگیرکاری لیبیا لەلایەن تورکیا و خەونی نیۆ عوسمانیزم.. بەشی چوارەم

لەڕووی دیموگرافیەوە، سیاسەتەکانی تورکیا لە ڕۆژاڤا کوردستان ڕەنگدانەوەی ستراتیژییەکی فراوانتری ئەندازیاری دیمۆگرافیایە وەکو پاکتاوی نەتەوەیی، نیشتەجێکردنی دانیشتوانی بێگانە، سەرکوتکردنی ناسنامەی کورد. ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی تورکیا سەدان هەزار دانیشتووی کورد ئاوارە بوون و بە ناچاری چوونە ناو کەمپی پەنابەران یان ناوچەکانی دیکەی ڕۆژاڤا، هەروەها تورکیا ئاوارە عەرەبەکانی ناوچەکانی دیکەی سوریای نیشتەجێ کردۆتەوە بۆ ناوچە زۆرینە کوردەکان، بەمەش دانیشتوانی کوردی لاواز کردووە و پەیکەری کۆمەڵایەتیشی گۆڕیوە، هەروەها زمان و هێما و دەربڕینی کولتووری کوردی لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی تورکیادا بە شێوەیەکی پلان بۆ دارێژراو دەسڕدرێنەوە. لەڕووی ئابووریەوە، داگیرکاری تورکیا ڕێگەی پێداوە سەرچاوە سروشتی و ئابوورییەکانی ڕۆژاڤا قۆرغبکرێت، لەرێگەی، دەستبەسەرداگرتنی سەرچاوە، یەکگرتنی ئابووری لەگەڵ تورکیا، نەوت و کشتوکاڵ. زەوییە کشتوکاڵییەکانی کورد و باخەکانی زەیتون و سەروەت و سامانی دیکەی عەفرین دەستی بەسەردا گیراوە و داهاتەکەی سوودی بۆ قەوارە و میلیشیاکانی پەیوەست بە تورکیا دەبێت، وە تورکیا دراوە ناوخۆییەکانی بە لیرەی تورکی گۆڕیوە و ڕێگا بازرگانییەکانی کۆنترۆڵ کردووە، ئەمەش زیاتر هەژموونی ئابووریی بەسەر ڕۆژاڤادا چەسپاندووە،لەلایەکی ترەوە بەکرێگیراوەکانی تورکیا کۆنترۆڵی کێڵگە نەوتییە بەرچاوەکان و سەروەت و سامانی کشتوکاڵییان کردووە، بەمەش بنکەی ئابووریی خۆبەڕێوەبەریی کورد لاواز بووە. هەروەها تورکیا سەرچاوەی ئاو وەک چەک بەکاردێنیت بە کۆنتڕۆڵکردنی ڕۆیشتنی ڕووباری فورات و کەمکردنەوەی ئاو بۆ ڕۆژاڤا و کشتوکاڵ و ئاوی خواردنەوە و بەرهەمهێنانی کارەبای خستۆتە مەترسییەوە. لەڕووی سیاسیەوە، کردەوەکانی تورکیا لە ڕۆژاڤای کوردستان خواستە سیاسییەکانی کورد لەناو دەبات، لەرێگەی هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتە ئۆتۆنۆمییەکان، پاکتاوی پەروەردەیی و کولتووری، لاوازکردنی یەکگرتوویی کورد. تورکیا ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا و دامەزراوەکانی کردۆتە ئامانج و حوکمڕانی ناوخۆیی سوریای بە ئەنجومەنەکانی ژێر دەسەڵاتی تورکیا گۆڕیوە، هەروەها لەلایەکی ترەوە کارگێرییەکانی سەر بە تورکیا، زمان و کولتوری تورکی بەرەوپێش دەبەن و لە هەمان کاتدا مێژوو و ناسنامەی کورد پەراوێز دەخەن، هەروەها تورکیا بە دابەشکردنی ناوچە کوردییەکان و دانیشتووانی کوردستان، هەوڵی کەمکردنەوەی یەکڕیزی و هێزی بزووتنەوەی سیاسی کورد دەدات. ئامانجە سەرەکیەکانی تورکیا لە رۆژئاڤادا، بریتیە لەرێگریکردن لە ئۆتۆنۆمی کورد، تورکیا ئامانجی درێژکردنەوەی پێگەی خۆی لەسەر ڕۆژاڤا وەک بەشێک لە دیدگایەکی فراوانتری نیوعوسمانی، وەرگرتنەوەی ئەو خاکانەی لەڕووی مێژووییەوە لەژێر کۆنترۆڵی عوسمانییەکاندا بوون، هەروەها ئەم خاکە وەکو کارتی فشار لەگەڵ وڵاتە زلهیزەکانی جیهان یاری پێدەکات. هەروەها بەکارهێنانی لێقەوماوان و پەنابەران وەک چەکێکی کاریگەرهەم بۆ یاری سیاسی و هەم بۆ ئەندازیاری دیمۆگرافی، وەکو بەکارهێنانی پەنابەران وەک چەک دژی ئەوروپا، کە تورکیا هەڕەشەی ئازادکردنی پەنابەران بۆ ئەوروپا دەکات وەکو کارتی فشار لە زلهێزەکانی ڕۆژئاوا. لەکاتێکدا زلهێزەکانی ڕۆژئاوا لەگەڵ دەربڕینی نیگەرانی، حکومەتەکانی ڕۆژئاوا بە دەگمەن هەنگاوی یەکلاکەرەوە بۆ پاراستنی ڕۆژئاڤای کوردستان دەگرنەبەر، لەبری ئەوە سەرنجیان لەسەر پاراستنی پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانە لەگەڵ تورکیا. کردەوەکانی تورکیا لە ڕۆژاڤادا نوێنەرایەتی هێرشێکی ڕاستەوخۆ دەکەن بۆ سەر چارەنووسی کورد، ناسنامەی کولتووری و سەقامگیری ناوچەیی. ئەم سیاسەتانە نەک هەر زیان بە کورد دەگەیەنن بەڵکو بەشدارن لە ناسەقامگیرییەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. وەستانەوە وهەڵوێستوەرگرتن دژی دەستدرێژی و داگیرکاریەکانی تورک، پێوستی بە هۆشیاری و وریا بوونەوە هەیە لەپاڵ چالاکی بەرخۆدان و مامەڵەی سیاسی. شینکاف | بەشی سێیەم