انجمن شیمی دانشگاه فرهنگیان تبریز

*دعوای سی ساله برسر انتخاب نام ۶ عنصر مصنوعی* شاید تصور شود که انتخاب نام برای عناصر جدید ساخته شده در آزمایشگاه کار ساده ای باشد؛ اما همیشه چنین نبوده است و توافق بر سر نامگذاری عناصر ۱۰۴ تا ۱۰۹ حدود ۳۰ سال طول کشید. براساس کنوانسیون نام‌گذاری عناصر؛ حق نام‌گذاری عناصر جدید برای کاشفان آن است. با این حال، برای انتخاب نام عناصر ۱۰۴، ۱۰۵ و ۱۰۶، میان آزمایشگاهی در شوروی به نام موسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای (JINR) و موسسه تحقیقاتی آمریکایی به نام آزمایشگاه ملی لارِنس بِرْکْلی (LBNL)، با توجه به این که کدام یک از آنها این عناصر را زودتر کشف کرده‌اند، بحث و مجادله سر گرفت. هر کدام از طرفین، نام خود را برای این عناصر پیشنهاد می‌دادند که توسط طرف مقابل به رسمیت شناخته نمی شد. این ماجرا، که از سال ۱۹۶۸ تا ۱۹۹۷ طول کشید، فقط یک اختلاف علمی نبود؛ بلکه تا حدی بازتابی از رقابت دوران جنگ سرد میان آمریکا و شوروی سابق نیز بود. از دید بسیاری از مورخان علم، بحث و مجادله بر سر نام عناصر بیش از آنکه درباره شیمی باشد، درباره اعتبار علمی، غرور ملی و حق تقدم در کشف بود. در این دوره، که به transfermium wars معروف شده بود، برای عناصر مورد مناقشه نام های موقتی بکار گرفته می شد که برمبنای سه رقم اعداد اتمی آنها استخراج شده بودند. بالاخره، با فعالیت و دخالت موثر اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی(IUPAC) در سال ۱۹۹۷، بین طرفین منازعه توافقی بر سر انتخاب نام‌ هایی برای این عناصر حاصل شد. نام های پذیرفته شده برای آنها به قرار زیرند: عنصر ۱۰۴، با نماد Rd، رادرفوردیم نامیده شد به افتخار ارنست رادرفورد. عنصر ۱۰۵ دوبنیوم نامگذاری شد با نمادDb، به افتخار شهر دوبنا در روسیه که به شهر علم معروف است. عنصر ۱۰۶، با نماد Sg، نام سیبورگیم را به خود گرفت، به افتخار Glenn Seaborg، فیزیکدان و شیمیدان آمریکایی که در کشف ۱۰ عنصر نقش اصلی یا مشارکتی داشت. این اولین بار بود که یک عنصر به افتخار دانشمندی نامگذاری می شد که در قید حیات بود. گلن سیبورگ افتخار آن را داشت که در زمان حیات خود نامش را در جدول تناوبی ببیند. دومین دانشمندی که در قید حیات یک عنصر به افتخارش نام‌گذاری شده بود Yuri Oganessian است، کاشف اصلی عنصر ۱۱۸ با نام Oganesson، اوگانسن. برای عنصر ۱۰۷ نام بوریم انتخاب شد، به افتخار دانشمند شهیر نیلز بور. برای عنصر ۱۰۸، با نماد Hs، نام هاسیم انتخاب شده، به افتخار یکی از ایالت های آلمان به نام هسه، Hesse (به لاتین Hassia) که مرکز پژوهشی کشف عناصر سنگین یا GSI در این ایالت واقع است. عنصر ۱۰۹ با نماد Mt، میتنریم نام گرفت به افتخار Lise Meitner، فیزیکدان هسته ای که اینشتین از او به عنوان ماری کوری آلمانی تقدیر کرده بود. موفق باشید محمد کوتی- ۱۴۰۵/۵/۲

کتاب انضباط بدون اشک نوشته ردولف دریکورس. خواندن این کتاب برای هر معلمی واجب است. توصیه می کنم آنرا بخوانید و به دوستان خود نیز پیشنهاد بدهید.

«استفاده‌های مجاز از هوش مصنوعی در نوشتن مقالات علمی» استفاده مسئولانه و شفاف از هوش مصنوعی در نوشتن مقالات علمی، در صورتی که به مثابه یک ابزار کمکی و نه یک نویسنده جایگزین در نظر گرفته شود، می‌تواند مجاز و حتی ارزشمند باشد. کلید این مسئولیت‌پذیری، رعایت اصل شفافیت مطلق و حفظ حاکمیت فکری پژوهشگر است. استفاده‌های مجاز و سازنده از هوش مصنوعی شامل موارد زیر است: *1-* بهبود صوری و زبانی: استفاده از هوش مصنوعی برای ویرایش دستور زبان، اصلاح ساختار جملات، بهبود روانی نگارش و یکدست‌سازی سبک نوشتار (به ویژه برای نویسندگان غیرانگلیسی‌زبان) کاملاً قابل قبول است. این ابزار می‌تواند در قالب‌بندی اولیه ارجاعات بر اساس استانداردهای مختلف (مانند APA یا Vancouver) نیز کمک کند، مشروط بر اینکه صحت نهایی همه استنادات توسط نویسنده بررسی شود. *2-* کمک به فرآیند ایده‌پردازی و سازماندهی: از هوش مصنوعی می‌توان برای خلاصه‌سازی ادبیات موجود، پیشنهاد کلیدواژه‌های مرتبط، یا تولید ایده برای ساختار منطقی مقاله (مانند پیشنهاد عناوین بخش‌ها) بهره برد. این کار می‌تواند نقطه شروعی برای کار عمیق‌تر نویسنده باشد. *3-* کمک‌های فنی خاص: در حوزه‌هایی مانند کدنویسی، تحلیل‌های آماری اولیه، یا شبیه‌سازی ساده، هوش مصنوعی می‌تواند در تولید کد یا شناسایی الگوها کمک کند. در علوم انسانی نیز می‌تواند در ترجمه متون یا دسته‌بندی اولیه داده‌های کیفی نقش داشته باشد. 👈 *شرایط ضروری برای مجاز شمردن هرگونه استفاده:* *1-* بیان صریح : نویسنده مؤظف است در بخشی از مقاله (اغلب در قسمت "روش‌شناسی" یا "تقدیر و تشکر") به وضوح ذکر کند که از کدام ابزار هوش مصنوعی، برای کدام قسمت‌های فرآیند پژوهش (مثلاً ویرایش زبان، تولید ایده اولیه، تحلیل داده) استفاده شده است. این شفافیت، شرط اخلاقی اولیه است. *2-* بازبینی، تایید و مسئولیت‌پذیری نهایی: نویسنده باید مسئولیت کامل محتوای نهایی مقاله را بر عهده گیرد. این بدان معناست که هر خروجی هوش مصنوعی باید از نظر دقت واقعی، اصالت استدلال، صحت داده‌ها و ارجاعات به دقت بازبینی، تصحیح و تایید شود. نویسنده در قبال هر خطا یا اظهارنظر در مقاله مسئول است. *3-* ممنوعیت تولید محتوای اصیل: استفاده از هوش مصنوعی برای نوشتن بخش‌های اصیل مقاله مانند چکیده، مقدمه، تحلیل نتایج، بحث و نتیجه‌گیری غیرمجاز است. این بخش‌ها باید حاصل تفکر انتقادی، درک عمیق و قلم منحصربه‌فرد نویسنده باشد. *4-* رعایت دستورالعمل‌های ناشر و مؤسسه: پیش از هر اقدامی، باید دستورالعمل‌های خاص ناشر مجله هدف و مؤسسه آموزشی یا پژوهشی مربوطه درباره استفاده از هوش مصنوعی مطالعه و رعایت شود. در مجموع، استفاده مجاز از هوش مصنوعی، استفاده‌ای است که کارآیی فنی را افزایش دهد اما نبوغ، قضاوت و صداقت فکری پژوهشگر را در کانون فرآیند تولید علم نگه دارد. هوش مصنوعی می‌تواند یک دستیار مفید باشد، اما هرگز نمی‌تواند جایگاه مؤلف و مسئول اثر علمی را پر کند. نویسنده: آقای دکتر علی اکبر صبوری استاد ممتاز دانشگاه تهران

چرا بوی خاک خیس این‌قدر دلنشین است؟ این مولکول ژئوسمین (Geosmin) نام دارد و توسط باکتری‌های خاکی استرپتومایسس تولید می‌شود. بینی انسان می‌تواند این ماده را در غلظتی حدود ۵ قسمت در هر تریلیون (5 ppt) تشخیص دهد؛ حساسیتی که هزاران برابر بیشتر از توانایی ما در تشخیص بسیاری از ترکیبات دیگر است! دانشمندان هنوز مطمئن نیستند چرا انسان چنین حساسیت فوق‌العاده‌ای نسبت به ژئوسمین پیدا کرده است. یکی از نظریه‌ها می‌گوید انسان‌های اولیه با استفاده از بوی خاک خیس، منابع آب را پیدا می‌کردند و این توانایی به بقای آن‌ها کمک کرده است. سازوکار آزاد شدن این بو هم شگفت‌انگیز اما ساده است: هر قطره باران وقتی به خاک متخلخل برخورد می‌کند، ذرات ریز آئروسل را مانند حباب‌های کوچک شامپاین به هوا پرتاب می‌کند و همین ذرات، رایحه آشنای باران را به مشام ما می‌رسانند. جالب‌تر اینکه شترها می‌توانند بوی ژئوسمین را از فاصله‌ای حدود ۸۰ کیلومتری تشخیص دهند و در بیابان‌ها برای پیدا کردن آب به سمت آن حرکت کنند.

✍️✍️✍️✍️ شماره جدید (شماره اول دوره هشتم) پژوهش در آموزش شیمی در سال ۱۴۰۵ منتشر شد. 🔰 فصلنامه پژوهش در آموزش شیمی 🔗 آدرس سامانه: 🌐 https://chemedu.cfu.ac.ir 🔗 کانال پیام رسان ایتا: 🌐 https://eitaa.com/chemedu_cfu

✍️✍️✍️✍️ شماره جدید (شماره چهارم دوره هفتم) پژوهش در آموزش شیمی در سال ۱۴۰۴ منتشر شد. 🔰 فصلنامه پژوهش در آموزش شیمی 🔗 آدرس سامانه: 🌐 https://chemedu.cfu.ac.ir 🔗 کانال پیام رسان ایتا: 🌐 https://eitaa.com/chemedu_cfu

https://iccecrice2026.org/

🧑‍🔬 آزمایش با کلم قرمز کلم قرمز یک شناساگر طبیعی است. اگر عصاره آن را به مواد مختلف اضافه کنید: - در محیط اسیدی (مثل سرکه) رنگ قرمز می‌شود. - در محیط بازی (مثل جوش شیرین) رنگ آبی/سبز می‌شود. ✅ این آزمایش ساده و بی‌خطر است و می‌توانید در خانه انجام دهید. ❓ اگر این آزمایش را انجام دادید، نتیجه‌اش را با ما به اشتراک بگذارید! 🖋 عرفان رضائی

📘 معرفی کتاب: شیمی عمومی مورتیمر کتاب "شیمی عمومی مورتیمر" یکی از منابع معتبر برای یادگیری اصول پایه شیمی است. این کتاب مفاهیم را با مثال‌های ساده توضیح می‌دهد و برای دانشجویان و حتی علاقه‌مندان دبیرستانی بسیار مفید است. ✅ اگر به دنبال درک عمیق‌تر مفاهیم پایه هستید، این کتاب انتخاب عالی است. ❓ شما چه کتاب یا منبعی برای یادگیری شیمی پیشنهاد می‌کنید؟ 🖋 عرفان رضائی

🥤 چرا نوشابه گازدار وقتی باز می‌شود، حباب تولید می‌کند؟ درون نوشابه، دی‌اکسیدکربن (CO2) تحت فشار حل شده است. وقتی در بطری باز می‌شود، فشار کاهش می‌یابد و گاز آزاد می‌شود؛ همین باعث تشکیل حباب‌هاست. ✅ این همان اصل تعادل شیمیایی و فشار گازهاست. ❓ شما چه مثال دیگری از آزاد شدن گاز در زندگی روزمره سراغ دارید؟ 🖋 عرفان رضائی

⚗️ قانون هس در ترمودینامیک قانون هس می‌گوید: اگر واکنشی را بتوان به چند واکنش ساده‌تر تقسیم کرد، آنتالپی کل واکنش برابر مجموع آنتالپی‌های آن واکنش‌هاست. 📘 مثال: C(graphite) + O2 → CO2 ΔH = -393 kJ CO + ½O2 → CO2 ΔH = -283 kJ پس: C + ½O2 → CO ΔH = -110 kJ 🖋 عرفان رضائی