Unique Ethics Discussion Group

Eight_Stages_of_Human_Maturity.pdf

पुढच्या काही मिनिटांत मी तुम्हाला मानवी परिपक्वतेच्या आठ टप्प्यांमधून घेऊन जाणार आहे. बहुतेक लोक त्यांच्या आयुष्यात तिसऱ्या टप्प्याच्या पुढे जाऊ शकत नाहीत. पहिला टप्पा — संकल्पनाविरहित जाणीव (Non-conceptual awareness) आपण जन्माला येतो तेव्हा आपण पहिल्या टप्प्यात असतो. लहान बाळ म्हणून आपण पाहतो, स्पर्श करतो, चव घेतो आणि वेगवेगळ्या गोष्टी अनुभवतो. पण आपल्याला अजून शब्द माहीत नसतात. त्यामुळे मन शांत असते आणि आपल्याला अजून ‘मी’ची जाणीव झालेली नसते. उदाहरणार्थ, आपण टेडी बेअर पाहतो; पण “हा माझा टेडी बेअर पाहणारा मी आहे” असा विचार आपल्या मनात नसतो. दुसरा टप्पा — मनावर संस्कार आणि शिकवण होणे या टप्प्यात शरीर आणि मनावर आपल्या आयुष्याला आकार देणारे विविध संस्कार आणि सवयी तयार होतात. यापैकी काही उपयोगी असतात—उदाहरणार्थ, चालायला किंवा बोलायला शिकणे. तर काही त्रासदायक असू शकतात—जसे की लाजाळूपणा किंवा सतत चिंता वाटणे. तिसरा टप्पा — नेहमीचे, यंत्रवत जीवन जेव्हा आपण नोकरी करायला लागतो, नाती निर्माण करतो, घरासाठी वस्तू खरेदी करतो आणि इतर प्रौढ व्यक्तींप्रमाणे आयुष्य जगायला सुरुवात करतो, तेव्हा आपण अनेकदा आपल्या पूर्वीच्या संस्कारांनुसार आणि शिकलेल्या सवयींनुसार वागत असतो. आपल्याला वाटते की आपण प्रत्येक गोष्ट स्वतःच्या इच्छेने निवडत आहोत. पण प्रत्यक्षात त्यातील बराचसा भाग नकळत आणि अवचेतनपणे घडत असतो. तिसऱ्या टप्प्यापर्यंत येईपर्यंत हे संस्कार आणि सवयी इतक्या परिचित झालेल्या असतात की आपल्याला वाटते, “अरे, मी असाच आहे.” आपण जणू ऑटोपायलटवर जगत असतो. बहुतेक लोक त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यात याच तिसऱ्या टप्प्यापर्यंत पोहोचतात. चौथा टप्पा — आयुष्यातील निर्णायक वळण या अवस्थेतून बाहेर पडण्यासाठी अनेकदा एखादा मोठा धक्का आवश्यक असतो. एखाद्या जवळच्या व्यक्तीचा मृत्यू, करिअर गमावणे किंवा एखादा अत्यंत वाईट घटस्फोट यामुळे आपल्या आतापर्यंतच्या जीवनाकडे पाहण्याची पद्धत बदलू शकते. कधीकधी हा मध्यमवयीन जीवनसंकटाचा (midlife crisis) रूपातही येतो. अचानक आपल्याला जाणवते की आयुष्य खूप लहान आहे आणि लहानपणी आपल्याला सांगितलेले ते कायमस्वरूपी सुख अजूनही आपल्याला मिळालेले नाही. पाचवा टप्पा — एक मोठा प्रश्न विचारणे या टप्प्यावर आपण शेवटी स्वतःला एक मूलभूत प्रश्न विचारायला सुरुवात करतो— “हे आयुष्य जगणारा नेमका कोण आहे?” आपले आरोग्य, करिअर आणि नाती महत्त्वाची आहेत; पण ती आपली संपूर्ण ओळख ठरवत नाहीत. त्याचप्रमाणे इतरांची मते, आपल्या पश्चात्तापाच्या भावना, आठवणी आणि इतर अनेक गोष्टीही आपल्याला पूर्णपणे परिभाषित करत नाहीत. जर तुम्ही स्वतःला विचारले, “मी कोण आहे?” तर या टप्प्यावर त्याचे सर्वात प्रामाणिक उत्तर कदाचित असेल— “मला माहीत नाही.” सहावा टप्पा — आपण नेहमीपासून काय आहोत याचा शोध थोडा खोलवर शोध घेतला, तर आपल्याला त्या जाणीवेची क्षमता पुन्हा जाणवू शकते जी आपल्याकडे लहानपणीच होती. मोठे होताना आणि समाजाने आपल्याला दिलेल्या विविध भूमिका स्वीकारताना—मुलगा, मुलगी, विद्यार्थी, पालक, कर्मचारी, अधिकारी इत्यादी बनताना—आपण त्या मूळ जाणीवेपासून दूर गेलो. सातवा टप्पा — या जाणिवेत स्थिर होणे आपले खरे स्वरूप एका क्षणात ओळखता येऊ शकते. पण असा महत्त्वाचा अनुभव आल्यानंतरही ती स्पष्टता सतत टिकेलच असे नाही. कधी ती जाणवेल, तर कधी पुन्हा हरवल्यासारखी वाटेल. जीवन आपल्याला पुन्हा पुन्हा स्वतःकडे परतण्याचा मार्ग शिकवत असते—जोपर्यंत आपण या धावपळीच्या, गुंतागुंतीच्या जगात वावरत असतानाही स्वतःला हरवून बसत नाही. आठवा आणि अंतिम टप्पा — जीवनाशी पूर्णपणे एकरूप होणे हा अंतिम टप्पा आहे. स्वतःला एक स्वतंत्र, वेगळी ‘व्यक्ती’ म्हणून पाहण्याची भावना हळूहळू विरघळते. जीवनात जे काही घडते, त्याला स्वीकारण्याची आणि त्याच्याशी सहज राहण्याची एक भावना निर्माण होते. जीवन ज्या पद्धतीने पुढे उलगडत जाते, त्याच्याशी आपण एकरूप होतो. आणि जीवनाचे हे उलगडत जाणे कधीच थांबत नाही.

But as we grew older, we became absorbed in our roles: child, student, professional, spouse, parent, citizen, successful person, unsuccessful person. We became so identified with these roles that we lost sight of the awareness in which all these experiences appear. Stage 6 is about rediscovering what may have been present all along. Stage 7: Stabilizing the Discovery A person may recognize their deeper or true nature in a single moment. But recognition does not necessarily mean permanent transformation. Even after a profound realization, clarity may come and go. Sometimes we feel deeply connected and aware. At other times, we become lost again in: thoughts, emotions, fears, desires, conflicts, and everyday pressures. So Stage 7 is about stabilizing the discovery. Life becomes a process of learning how to return to that deeper awareness again and again. Eventually, the aim is to function normally in the chaotic, unpredictable world of everyday life without losing oneself in it. Stage 8: Coming into Alignment with Life This is the final stage. Here, the sense of being a completely separate, independent personal entity begins to dissolve. Instead of constantly fighting against what is happening, there is a growing sense of: “Whatever arises, I can be with it.” There is an acceptance of life as it unfolds. You come into alignment with the movement of life itself. This doesn't necessarily mean becoming passive or giving up action. Rather, it means no longer being in constant psychological conflict with reality. Life continues to unfold—and there is no final point at which that unfolding ends. The Journey in One View In a single sentence: The journey moves from simply experiencing life → being conditioned by life → unconsciously living that conditioning → questioning it → discovering awareness → stabilizing that discovery → and finally living in greater alignment with life.

The Eight Stages of Human Maturity Let’s explore eight stages of human maturity. These stages describe a journey from simple, non-conceptual awareness in infancy to a deeper sense of alignment with life. Interestingly, most people never move beyond Stage 3. The later stages involve questioning our conditioning, discovering our deeper nature, and eventually developing a different relationship with life itself. Stage 1: Non-Conceptual Awareness We are born into a state of non-conceptual awareness. As babies, we see, touch, taste, hear, and feel. But we don't yet have language or concepts through which to interpret our experience. Because we don't know words yet: the mind is relatively quiet, there is no developed sense of a separate self, and experience simply happens. For example, a baby may see a teddy bear. But the baby doesn't think: “I am the one who is seeing my teddy bear.” There is simply seeing. Stage 2: Getting Programmed As we grow, our body-mind gets programmed. We acquire a unique set of conditioning through: parents and family, society and culture, education, experiences, rewards and punishments, and our interactions with other people. Some conditioning is useful. For example: learning to walk, learning to speak, learning social skills. But some conditioning may become dysfunctional: excessive shyness, fear, anxiety, insecurity, or the need for constant approval. Gradually, these patterns become part of the way we experience ourselves and the world. Stage 3: Normal Robotic Existence This is where most people spend their lives. We enter the job market, form relationships, buy things, build careers, raise families, and perform all the other activities associated with adult life. We feel that we are consciously choosing what we do. But much of our behaviour is actually driven by past programming and conditioning. We think: “I chose this.” But often, we don't consciously examine why we made that choice. By this stage, our conditioning has become so familiar that it feels completely natural. We begin to think: “That's just who I am.” We are essentially operating on autopilot. The key problem Our conditioning becomes invisible because it feels like our identity. Stage 3 is as far as most people get in their lifetime. Stage 4: The Turning Point Something usually has to happen to break the trance. This stage often begins with a major shock or disruption in life. It could be: the death of someone we love, the loss of a career, a painful divorce, financial collapse, a serious failure, or another life-changing event. Sometimes it comes as a midlife crisis. Suddenly, we may realize: “Life is short. What am I actually doing with my life?” We may also discover that the lasting happiness we were promised as children—“Study hard, get a good job, become successful, and you will be happy”—has not actually arrived. For the first time, we begin to question the life we have been living. Stage 5: Asking the Big Question The turning point leads to a fundamental question: “Who is living this life?” We begin to realize that our usual identities don't completely define us. Our: health, career, relationships, achievements, opinions, regrets, memories, are important—but none of them completely answers the question: “Who am I?” And when we honestly ask that question, the most authentic answer at this stage may simply be: “I don't know.” This “I don't know” is not ignorance in the ordinary sense. It is the beginning of genuine inquiry. Stage 6: Discovering What We've Always Been With deeper investigation, we may discover something that was present from the very beginning: the capacity for awareness itself. As infants, we had a simple capacity to experience—before we developed a complicated identity and a collection of concepts about ourselves.

This is an essay I wrote when I was trying to get clarity about my own ideas. Please give feedback. Vikrant Bhosale

Please comment

Do all these news prove that critical thinking is needed even if you are religious?

Even the most educated State like Kerala has such cases where people get influenced by faith like this.

Related to Religion and Ethics

Are people learning on their own? Is not religious faith making them dogmatic so much so that they shelve their common sense?

एखादा माणूस म्हणाला, “मला देवाचा दृष्टांत झाला आणि देव माझ्याशी बोलला,” तर लोक लगेच त्याच्यावर विश्वास ठेवतात. त्याच्यासमोर नतमस्तक होतात आणि त्याच्या बोलण्याला आध्यात्मिक ज्ञान मानतात. पण एखादा तर्कशुद्ध विचार करणारा माणूस म्हणाला, “याचा काही पुरावा आहे का?” तर लोकांना राग येतो. त्याला श्रद्धेचा अपमान करणारा म्हटले जाते. मग प्रश्न असा आहे की, आंधळ्या श्रद्धेला एवढी मोकळीक का? आणि साधा तर्क मांडला की तो गुन्हा केल्यासारखा का मानला जातो? याचे एक कारण आहे. माणसांना आपल्या मनाला आवडणाऱ्या आणि समाधान देणाऱ्या गोष्टींवर विश्वास ठेवायला भावनिकदृष्ट्या सवय लागलेली असते. एखादा तर्कवादी किंवा नास्तिक पुराव्याच्या आधारे एखादी फसवणूक उघड करतो, तेव्हा लोक पुराव्याकडे पाहत नाहीत. ते त्या व्यक्तीवरच टीका करायला सुरुवात करतात. ही वृत्ती आजची नाही. गॅलिलिओच्या आधी जिओर्दानो ब्रुनोने विश्व आणि अवकाशाबद्दल काही वैज्ञानिक गोष्टी सांगितल्या होत्या. पण त्याचे तर्क ऐकण्याऐवजी लोकांनी त्याला विरोध केला. शेवटी त्याला जिवंत जाळण्यात आले. नंतर गॅलिलिओनेही त्याच वैज्ञानिक सत्याला पुष्टी दिली. तरीही त्याला आयुष्याच्या शेवटपर्यंत नजरकैदेत ठेवण्यात आले. शेकडो वर्षे झाली, पण माणसाची ही मानसिकता फारशी बदललेली दिसत नाही. देवाच्या नावाने चमत्कारांच्या आणि अद्भुत गोष्टींच्या कथा सांगणाऱ्या ढोंगी माणसावर लोक सहज विश्वास ठेवतात आणि त्याला मोठा मान देतात. पण लोकांना प्रश्न विचारायला आणि चिकित्सकपणे विचार करायला सांगणाऱ्या माणसाला अहंकारी, धोकादायक किंवा चुकीचा ठरवले जाते. आपण म्हणतो की आपण आधुनिक आणि बुद्धिमान समाजात राहतो. पण जर आपण कोणतीही गोष्ट फक्त ‘पवित्र’ किंवा ‘धार्मिक’ आहे म्हणून डोळे झाकून स्वीकारत राहिलो आणि विज्ञान व तर्काचे प्रश्न ऐकायलाच तयार नसलो, तर आपल्या विचार करण्याच्या पद्धतीत आणि जुन्या काळातील अंधश्रद्धाळू मानसिकतेत फारसा फरक काय राहिला? म्हणून स्वतःला एक प्रामाणिक प्रश्न विचारा— तुम्हाला खरंच सत्य जाणून घ्यायचे आहे का? की तुमच्या सोयीच्या आणि आवडत्या विचारांच्या पलीकडे विचार करण्याची तुम्हाला भीती वाटते?