AYODHYA-💎📚 The Knowledge is Invinccible📚💎

Answer : પરિચય સિંધુ ખીણ સભ્યતા (ઈ.સ.પૂ. 2600 થી 1900) વિશ્વની સૌથી વિકસિત નગર સભ્યતાઓમાંની એક હતી. સુઆયોજિત નગરો, વિકસિત વેપાર, પ્રમાણિત માપ-તોલ અને ઉત્તમ ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા તેની વિશેષતાઓ હતી. જોકે, ઈ.સ.પૂ. 1900 પછી આ સભ્યતાનો ધીમે ધીમે અવસાન થયો. આજ સુધી તેના પતન અંગે કોઈ એક સર્વસ્વીકૃત કારણ નથી. ઇતિહાસકારો માને છે કે તેનું પતન એક જ કારણથી નહીં પરંતુ અનેક પરસ્પર સંકળાયેલા પરિબળોના પરિણામે થયું હતું. સિંધુ સભ્યતાના પતનના તબક્કા 1. પ્રથમ તબક્કો: પર્યાવરણીય અને આબોહવાકીય પરિવર્તન આશરે ઈ.સ.પૂ. 2200 પછી આબોહવામાં શુષ્કતા વધી. વરસાદમાં ઘટાડો થતાં કૃષિ ઉત્પાદન ઘટ્યું. નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ ઓછો થતાં વસાહતો પર પ્રતિકૂળ અસર પડી. વિશ્લેષણ: કૃષિ આધારિત અર્થતંત્ર નબળું પડતાં નગરજીવન ટકાવી રાખવું મુશ્કેલ બન્યું. 2. બીજો તબક્કો: નદી પ્રણાલીમાં પરિવર્તન ઘગ્ગર-હકરા (સંભવિત સરસ્વતી) નદી સૂકાઈ ગઈ અથવા માર્ગ બદલાયો. સિંધુ અને તેની ઉપનદીઓમાં પૂર તથા માર્ગ પરિવર્તનના પુરાવા મળે છે. વિશ્લેષણ: પાણીની અછત અને વારંવારના પૂરને કારણે લોકો સ્થળાંતર કરવા મજબૂર બન્યા. 3. ત્રીજો તબક્કો: આર્થિક અને વેપારી વ્યવસ્થાનો પતન મેસોપોટેમિયા સાથેનો સમુદ્રી વેપાર ઘટી ગયો. હસ્તકલા, ધાતુકામ અને વેપાર કેન્દ્રો નબળા પડ્યા. વિશ્લેષણ: વેપાર ઘટતાં શહેરોની સમૃદ્ધિમાં ઘટાડો થયો અને નગરો ધીમે ધીમે ખાલી થવા લાગ્યા. 4. ચોથો તબક્કો: નગર વ્યવસ્થાનો ક્ષય મોહેંજો-દડો અને હડપ્પામાં નબળી ગુણવત્તાના બાંધકામ જોવા મળે છે. ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા જાળવવામાં બેદરકારી જોવા મળે છે. વિશ્લેષણ: આ દર્શાવે છે કે વહીવટી તંત્ર અને કેન્દ્રીય નિયંત્રણ ધીમે ધીમે નબળું પડતું ગયું. 5. પાંચમો તબક્કો: સામાજિક અને રાજકીય પરિવર્તન મોટા શહેરો છોડીને લોકો નાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વસવા લાગ્યા. કેન્દ્રીકૃત નગર સંસ્કૃતિનું વિકેન્દ્રીકરણ થયું. વિશ્લેષણ: આ સંપૂર્ણ વિનાશ નહીં પરંતુ શહેરી જીવનમાંથી ગ્રામ્ય જીવન તરફના પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. પતન અંગેના વિવિધ સિદ્ધાંતોનું વિશ્લેષણ આર્ય આક્રમણ સિદ્ધાંત (મોર્ટિમર વ્હીલર): પહેલાં લોકપ્રિય હતો, પરંતુ આજે પુરાતત્વીય પુરાવાના અભાવે મોટા ભાગના વિદ્વાનો તેને સ્વીકારતા નથી. પૂર સિદ્ધાંત: મોહેંજો-દડોમાં પૂરના સ્તરો મળ્યા છે, પરંતુ બધા નગરોમાં સમાન પુરાવા નથી. ભૂકંપ સિદ્ધાંત: ટેક્ટોનિક હલનચલનથી નદીના માર્ગ બદલાયા હોવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. પર્યાવરણીય પરિવર્તન સિદ્ધાંત: આધુનિક સંશોધનો મુજબ આબોહવાકીય પરિવર્તન અને નદીઓના પરિવર્તનને સૌથી વધુ વિશ્વસનીય કારણ માનવામાં આવે છે. ઇતિહાસકારોનો અભિપ્રાય આર. એસ. શર્મા મુજબ પર્યાવરણીય પરિવર્તન અને આર્થિક પતન મુખ્ય કારણો હતા. ડી. પી. અગ્રવાલ આબોહવાકીય પરિવર્તનને મહત્વનું કારણ માને છે. ગ્રેગરી પોસેહલ મુજબ સિંધુ સભ્યતાનો અચાનક વિનાશ નહીં પરંતુ ધીમે ધીમે રૂપાંતર (Transformation) થયો હતો. નિષ્કર્ષ સિંધુ ખીણ સભ્યતાનું પતન કોઈ એક ઘટનાનું પરિણામ નહોતું, પરંતુ આબોહવાકીય પરિવર્તન, નદીઓના માર્ગમાં ફેરફાર, આર્થિક મંદી, નગર વ્યવસ્થાનો ક્ષય અને સામાજિક પરિવર્તન જેવા અનેક પરિબળોની સંયુક્ત અસર હતી. તેથી આજે ઇતિહાસકારો તેને "સિવિલાઇઝેશનના સંપૂર્ણ વિનાશ" કરતાં "શહેરી સંસ્કૃતિના ક્રમિક રૂપાંતર" તરીકે વધુ યોગ્ય રીતે વર્ણવે છે.

Question : સિંધુ ખીણ સભ્યતાના પતન થવાના વિવિધ કારણોની તબક્કા વાર અને વિશ્લેષણાત્મક ચર્ચા કરો.

*GPSC Class 1/2 Marks Link* https://www.formonline.co.in/G10AYU71W/

Police ભરતી : *૧૪,૨૮૩ જગ્યાઓ માટે બીજા તબક્કાની ભરતી ઓગસ્ટ/સપ્ટેમ્બરમાં આવશે.*

Pass thayela students nu list

Document from BALRAMSINH H CHANDELA

GPSC PRELIMS RESULT

LRD લેખિત પરીક્ષાના ગુણ જાહેર Link : https://formonline.co.in/LRDC44E2WD26/