تەوبه‌كرن و زڤڕینا ل خودێ

ابن القيم خودێ ژێ رازی بیت دبێژیت: "و زەلام: ئەوە یێ ژ مرنا دلێ خو ب ترسیت، نە ژ مرنا لەشێ خو". و هەما دلێ مری ئەو دلە یێ خودایێ خو نەنیاسیت و بێ ئەمریا وی بکەت، و ب دویف خوشی و شەهوەتێن خو بکەڤیت. هەروەکی هندەک ژ سەلەفان دگوت : عەجێبی یا خەلکی! ئەو بو وی دکەنە گری ئەوێ لەشێ وی مری، و ئەو بو وی ناکەنە گری ئەوێ دلێ وی مری.

خير الناس ليس من لا يخطئ، بل من إذا أخطأ عاد واعتذر باشترین مروڤ ئەو نینە یێ بێ خەلەت بیت، بەلکو ئەو مروڤە یێ دەما خەلەت دبیت، زوی زڤڕیتە ڤە و ل خەلەتیا خۆ پەشیمان دبیت.

ئـــەرێ مانە خوسـارەتیە ڪو شەڤ و روژێن مــروڤی دبورن،بێی ڪو چ زانین تێدا هەبیت ولسەر تەمەنێ مروڤی ژی بهێنە هەژمارتن! -ئیمامێ شافعي

بکێمی بەرێخۆ نەدەنە خۆ، چنکی چێدبیت رزقێ تە د شیرینیا ئاخوفتنا تە دا بیت، د جوانیا ئامادەبوونا تە دا، د کاریگەریا شوێنپەنجێن تە دا، د باشیا رەفتارێن تە دا، د بەرزییا ئاخلاقێ تە دا، د دڵسۆزیا دڵێ تە دا، د ڕەوشەنا گیانێ تە دا، و د دڵفەرهیا تە دا.. چێدبیت جیاوازیا تە د شیانا تە دا بیت بۆ کێشانا ئێشێ و چاندنا هیڤییێ، بۆ گوهرینا خەمێ بۆ کەیفێ، و ترسێ بۆ دلنەواییێ و دلگرانیا بۆ ئارامیێ. چێدبیت خودێ تە بکەتە پشته‌ڤان و ملەک کو هه‌ر ئاواره‌ و وه‌ستیایه‌ک پالپشتیێ پێ بکەت دا کو هێزا خۆ نوی بکەتەڤە. چێدبیت تۆ ببێیە ژێدەرێ ڕووناهیێ و ئارامیێ بۆ کەسەکێ کو ژیانێ وەلێ کری بریقە و گەشیا چاڤێن وی ڤەمرتبیت. چێدبیت تۆ ببێیە و ئەو پەناگەهێ دلۆڤان ئەڤێ ددەستت ددەتە سەر دڵ پێش ملان، و گیانی لهەمبێز دکەت پێش جەستەی. لەورا بەرێخۆ نەدە خۆ بکێمی، تۆ کەسەکێ گرنگی و ئامادەبوونا تە جیاوازیێ چێکەت، بەڵکو شوێنپەنجەیەکا هەمیشەیی بهێلت کو ژبیرکرن یان ژناڤچوونا وێ یا ب زەحمەت بیت!"

صلوا على من يُنادي يوم القيامة أُمتي أُمتي، اللهم صلِّ وسلم على نبينا محمد.

ژ عائیشایێ هاتییە ڤەگۆهازتن: کۆ پێغەمبەری ﷺ د حەجا خاتر خواستنێدا (حجة الوداع) دوعا(نزا) ژ خودایێ مەزن کر کۆ دایکا وی (آمنة) بۆ ساخ بکەت، خودێ ژی ساخ کر، و وێ باوەری ب پێغەمبەری ئینا، و پاشی مر).   ئەڤ بابەتە ئێکە ژ بابەتێن گەلەک گرنگ و هەستیار ل دۆر فەرموودێ لاواز و بابەتێ (أهْلُ الْفَتْرَةِ). ​ئەز دێ (مەتن و سەنەد) ب هەمی ڕەنگان و ب ڤەکۆلینەکا عەقلی سەلمینم کۆ ئەڤ فەرموودە یا لاوازە. ​ئێک: ژ لایێ سەنەدێڤە (العِلل السَّنَدية) ​ئەڤ ڤەگێرانە (کو پێغەمبەری ﷺ د حەجا خاتر خواستنێدا دوعا کربیت و دایکا وی هاتییە ژیانێ و باوەردار ببیت) چ سەنەد ـێن 'سەحیح' پێ نینن . ئاماژە ب هوکارێن(عیللەتێن)سەنەدێن وێ ل دەڤ زانایێن فەرموودێ: ​بوونا 'ڕاوییێن' درەوین یان (پێنەزان) مەجهول (المجروحين والوضع): ئەڤ ڕیوایەتە د پتریا پەرتووکێن فەرموودێدا لاواز و 'موضوعات' (وەک موضوعات ابن الجوزي)دا هاتییە. زانایێن مەزن یێن فەرموودێ (وەک ابن الجوزي، والخطيب البغدادي، وابن كثير، والذّهبي) ئاماژە ب هندێ کرینە کۆ د سەنەدێ ڤێ فەرموودەیێدا کەسێن مجهول (پێنەزان- نەناسراو) یان کەسێن مەترۆک ( ڤەهێلای-درەوکەر) هەنە. ​عیللەتێ منقطع (ڤەقەتیان): ئەو کەسێن ڤێ ڕیوایەتێ ڤەدگۆهێزن دکەن، ناگەهنە دەمێ  عائیشایێ و د ناڤبەرا واندا ڤەقەتیانەکا مەزن هەیە، لەوما سەنەد ب تەمامی د هەرفیت و چو بهایێ زانستی نینە. ​حوکمێ زانایێن فەرموودێ ل سەر سەنەدێ: ​پێشەوایێ ابن الجوزي د پەرتووکا خوە (الموضوعات)دا ئەڤ فەرموودە ئینایە و گۆتییە: (هذا حديث باطل لا أصل له) [ئەڤە فەرموودەکا بێ بنەمایە و چو شەنگست بۆ نینن]. ​پێشەوایێ (السیوطي) و (ابن عَرَّاق) ژی ل (اللآئ المصنوعة) دا پشتڕاست کرینە کۆ ئەڤ فەرموودە یا 'موضوعە' (هاتییە چێکرن). ​دوو: ژ لایێ مەتنیڤە (العِلل المَتنية - المخالفة للقرآن والسنة الصحيحة) ​ژ دەستپێکێ ھەتا دوماهییێ، ئەڤ مەتنە دژی (سەحیح-ترین) و پوختەترین دەقێن قورئانا پیرۆز و فەرموودەیێن سەحیح دەرکەڤتیە، و ڤێرێ عیللەت-ێن مەزن یێن مەتنی هەنە: ​مخالفا ئێکسەر دگەل فەرموودا (صحيح مسلم): دەمێ پێغەمبەری ﷺ دەستویری ژ خودایێ خوە خواست داخوازا لێبۆورینێ بۆ دایکا خوە بکەت، خودێ دەستویری نەدا وی. ​لوجیک: ئەگەر دایکا وی هاتبا ژیانێ و باوەری ئینابا (مومن ببا)، خودێ دا دەستویریا استغفارێ دەتە پێغەمبەری ﷺ، چونکی داخوازا لێبۆورینێ بۆ مؤمنی دروستە. لێ نەدانا دەستوریێ بەڵگەیە کۆ ل سەر ئایینێ جاهلیەتێ مرینە، و ئەڤە فەرموودا 'موضوع' حوکمێ صَحِيح مُسْلِم ب تەمامی بەڕۆڤاژی دکەت. (جوداکار-​مخالف) دگەل قورئانا پیرۆز (بابەتێ مرنا لسەر کوفرێ و نەبوونا تەوبێ  پشتی مرنێ): قورئانا پیرۆز ب ئاشکەرایی دبێژیت مرۆڤ دەمێ روحا وی دچیت و دمریت، دەرگەهێ تەوبەکرنێ و باوەرئینانێ دگریت: ​(وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّىٰ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ) [النساء: ١٨]. ژ بەر ڤێ چەندێ، دانا ژیانێ بۆ کەسەکی پشتی مرنێ بۆ باوەرئینانێ، دژی سوننەتا خودێیە و حوکمدان ل سەر ​حیکایەت و (قصاص ومجهول): زانایێن مێژوو و فەرموودێ دیار کرینە کۆ هندەک کەسێن چیرۆکبێژ (القصاص) ل سەردەمێن بەرێ، ژبەر ڤیانا(مەحبەتا)  زێدە یا پێغەمبەری ﷺ، ژ دەڤ خوە ئەڤ جۆرە چیروک و مەتنە دروست کرینە دا خەلک بێژن خودێ دایک و بابێن پێغەمبەری ساخ کرینە، لێ زانایێن حافظ و ڤەگۆلەر(موحەقق) ب تەمامی ئەڤ درەو ڕەت کرینە. ​ ​ژ لایێ سندێ ڤە: سەنەدەکا (چێکری-موضوع)، باطل و بێ بنەمایە و کەسێ نەڤەگوهازتیە ژبلی پەرتووکێن جەھل یان موضوعاتدا نەبیت. ​ژ لایێ مەتنیڤە: جوداکارە ژ صَحِيح مُسْلِم و قورئانا پیرۆز، و پشتبەستن ب ڤی دەقی حەرام و نەدروستە، چونکی درەو ژ کیستێ پێغەمبەری ﷺ  هاتییەکرن .

«فالرَّاغبُ في الشيءِ لا يَرَى عيوبَه» - ابن القيّم رحمه الله

(وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً ۖ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ) قال ابن كثير: أي : نختبركم بالمصائب تارة ! وبالنعم أخرى ! لننظر من يشكر ومن يكفر ! ومن يصبر ومن يقنط!

ئاخ ژ وی هەستێ مەزن، دەمێ پێغەمبەر (سلاڤێن خودێ ل سەر بن) د ناڤ هەڤالێن خۆ دا گریای و گۆتی: ئەز گەلەک خەریبێ خۆشتڤیێن خۆ بوومە. هەڤالان گۆتێ: “ئەرێ ما ئەم خۆشتڤیێن تە نینین یا پێغەمبەرێ خودێ؟ گۆت: “هۆن هەڤالێن منن، بەلێ خۆشتڤیێن من ئەو کەسن یێن پشتی من دهێن، ئیمانێ ب من دئینن بێی کو من ببیین.❤️‍🩹

مە بڤێت یان مە نەڤێت، خودێ وێ دکەت یا وی دڤێت. بەلێ دڤێت ئەم بزانین ژی هەمی کارێن ئەو دکەت دخێرا مەدانە

﴿فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا﴾🤎 - مشاري البغلي

﴿كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى ۝ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى﴾... بۆچی زۆربوونا بەلا و ئەزموونان د سەردەمێ مەدا پەیامەکا دلۆڤیانیێیە بەری کۆ پەیامەکا ئازارێ بیت؟ چەند مرۆڤ هەنە کۆ سەیری نەخوشیێ دکەن وەک خرابیە ڕەها، و سەیری هەژاریێ دکەن وەک بێبەهربوون، و سەیری ژدەستدانا مرۆڤێن خوە یێن خۆشتڤی دکەن وەک دوماهیا ژیانێ، و سەیری ژکارکەفتنا پڕوژەیان، و ته‌نگاڤیان رزقی، و زۆربوونا خەمان، و گوهۆڕینا بارودۆخان دکەن وەک ڕویدانێن چو ڕامان بۆ نینن ژبلی ئازارێ... لێ ئەرێ پا ئەگەر بابەت ژ ڤێ چەندێ هەمیێ کویرتر بیت؟ چێدبیت ئەگەر گەلەک ژ ڤان بەلا و ئەزمۆنان دلۆڤانیا خودایی بن، کۆ دلان ژ نەخۆشیەکا ژ شێرپەنجێ مەترسیدارتر بپارێزن، و گیانان ژ بەلایەکێ ژ هەژاریێ دژوارتر بپارێزن، و مرۆڤی ژ تێچوونەکێ ڕزگار بکەن کۆ ئەو هەست پێ نەکەت؟ مەترسیدارترین نەخۆشی، نە نەخۆشیا لەشییە... بەلکو نەخۆشیا دلییە دەمێ خوە ژ خودێ بێپێدڤی دبینیت. و مەزنترین زیان، نە زیانا پارەییە... بەلکۆ ئەوە کۆ دل ب خوەپەرێسیێ و خوەمەزنکرنێ تژی بیت، تا کۆ ئێدی پێدڤیا خوە ب پەروەردگارێ خوە نەبینیت. ژبەر ڤێ چەندێ، قورئانێ یاسایەکا ترسناک د سروشتێ دەروونێ مرۆڤیدا ئاشکەرا کریە، و خودێ مەزن فەرموویە: ﴿كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى ۝ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى﴾. واتە: (نەخێر، ب ڕاستی مرۆڤ سەرکێشیێ و ستەمێ دکەت، دەمێ خوە ب دەولەمەند و بێپێدڤی دبینیت). ڤێجا هەر دەمێ مرۆڤی هەست کر کۆ ئەو یێ ب شیانە، دەولەمەندە، ساخلەمە، ب هێزە، یێ سەرکەفتییە و یێ بێپێدڤییە... تۆڤێن سەرکێشی و ستەمکاریێ د دلێ ویدا دەست ب شینبوونێ دکەن؛ وی دەمی لاوازیا خوە ژبیر دکەت، ژ دوماهییا خوە بێئاگەهـ دبیت، تەوبەیێ پاشدئێخیت، نڤێژێ درەنگ دئێخیت، دلێ وی ڕەق دبیت، و هوسا دپەیڤیت کۆ ژیان دێ هەر ب ڤی ڕەنگی مینیت. ل ڤێرێ ئەم دگەهینە وێ گۆتنا پێشەوایێ ئیبن ئەلقەییم (خودێ ژێ ڕازی بیت) دەمێ ب ڤێ ڕامانێ گوتی:  ب ڕاستی خودێ بەندەیێن خوە دەرمان دکەت ب دەرمانێن نەخوەشی و بەلایان، و ئەگەر ئەو دەرمانە نەبان، دا سەرکێشیێ و زۆرداریێ و سەرپێچیێ کەن. تەماشەی ڤێ پەیڤێ بکەن... دەرمان. دبیت دەرمان تەحل بیت... لێ ژیانێ ڕزگار دکەت. و دبیت دەرزی ب ئازار بیت... لێ ڕێگریێ ل نەخۆشیەکا دژوارتر دکەت. و دبیت نەشتەرگەری ب ئێش بیت... لێ وی تشتێ مرۆڤی دکوژیت ژ بن دئێخیت. بەلا و ئەزموون ژی هوسانە... دبیت تە بگریت... لێ دلێ تە زیندی دکەت. و دبیت خوەمەزنکرن و مەزناهیا تە بشکێنیت... لێ بەندایەتی و بەندەیا تە ئاڤا دکەت. و دبیت تشتەکێ دنیایێ ژ تە بستینیت... لێ دەرگەهێن ئەسمانی بۆ تە ڤەکەت. تەماشەی ڕاستی و کەتوارێ مە یێ ئەڤڕۆ بکەن... چەند مرۆڤ هەنە کۆ سوجدەیا ڕاست و دروست نەنیاسین، ئەگەر پشتی کۆ نوژداری پێزانی کۆ یێ نەخۆشە. و چەند مرۆڤ هەنە کۆ بهایێ قورئانێ نەزانی، مەگەر پشتی کۆ عەرد و ئاسمان لێ ته‌نگ بووین. و چەند مرۆڤ هەنە کۆ بۆ سالێن درێژ دەستێن خوە بۆ دوعایێ بلند نەکرینە، تا کۆ بەلایەک هاتی و وەکری کۆ ب گریی و دلشکەستی ل بەرامبەر خودێ ب ڕابوەستیت. و چەند مرۆڤ هەنە کۆ دونیا د دلێ واندا بوو، لێ دەمێ هاتینە ئەزموونکرن، دونیا ژ دلێ وان دەرکەفت و دوماهیک(ئاخرەت) کەتە جهێ وێ. ئەگەر یێ ساخلەم با... و یێ دەولەمەند با... و یێ ب هێز با... و یێ سەرکەفتی با... و گەهشتبا هەر تشتێ وی ڤیابا... دا خوەمەزنکرن و سەرکێشی و بێئاگەهییا وی پتر لێ هێت، تا کۆ ب دلەکێ مری بگەهیتە خودێ. ئەم گەلەک جاران دگریان ژبەر هندێ کۆ خودێ تشتەک ژ مە ستاندییە... و ئەم د بێئاگەهـ کۆ ب ڤێ چەندێ خودێ ئەم ژ دەستێن نەفسا مە ڕزگارکرینە. ئەم ئازارێ دکێشین ژبەرکۆ دەرگەهەک هاتە گرتن... و ئەم د بێئاگەهـ کۆ د پشت را دەرگەهەک بەر ب بەهەشتێ ڤە هاتیە ڤەکرن. ئەم حەز ژ بەلایێ ناکەین... د دەمەکێدا کۆ دبیت بەلا بەربەستێ دوماهیێ بیت د ناڤبەرا مە و تێچوونێدا. ڤێجا پرسیار ئەڤە نینە هەر دەمێ بەلایەک ب سەر تەدا هات، بێژی: بۆچی یا خودێ؟ بەلکو ئەو پرسیارا کۆ دڤێت دلێ تە بلەزینیت ئەڤەیە: ئەگەر خودێ ئەز تاقی نەکربام، دا بمە کی؟* ئەرێ دا نڤێژێن خوە پارێزم؟ ئەرێ دا دەستێن خوە بۆ دوعایێ بلند کەم؟ ئەرێ دا ژ ترسا وی گریم؟ ئەرێ دا پێداچوونێ د نەفسا خوە دا کەم؟ ئەرێ دا گونەهێن خوە هێلم؟ یان ژی دا پتر و پتر خوە ب بێپێدڤی بینم تا کو سەرکێشیێ بکەم؟ ئەی ئەو کەسێ نەخۆشیان تو گران کری... و ئەی ئەو کەسێ قەرا تو وەرستیایی... و ئەی ئەو کەسێ بەلا و کارەساتان تو ئێشاندی... و ئەی ئەو کەسێ بەلا ل سەر تە درێژبووی... سەیری وی تشتێ تە ژدەستدای ب تنێ نەکە... بەلکۆ سەیری وی تشتێ خودێ ب ڤێ بەلایێ بۆ تە پاراستی ژی بکە. دبیت خودێ ب ڤێ دونیایا کێم، ڕێگری ل سەرکێشیەکێ کربیت کۆ دا تە ژ هەمی ئاخره‌تێ بێبەش کەت. و چەندین بەلا هەنە کۆ بۆ چەند ڕۆژان چاڤ گریان دین... لێ دل بۆ هەتا هەتایێ ڕزگار کرینە.

هەڤژینیێ دگەل کەسەکێ چاک پێکبینە نەبێژە دێ چاک بیت پشتی زەواجێ یێ نەفسا خو چاک نەکەت ژبەر خودێ دی چەوا چاک بیت ژبەر تە؟!

تو نوکە یێ گونەهێ دکەی و ئەف ئیشعاراتە بۆ تە هاتە سەر، نزانم کانێ ئێدی ئەڤ نامە کارتێکرنێ ل تە دکەن یان نە، بەلێ یا ئەز دزانم ئەگەر تو پێ نە ئێشابی ئەو دلێ تە یێ رەق بوی، ئەو گەلەک خال یێن ل دلێ تە بوین ژبەر گەلەک گونەهـکرنێ، بزڤرە و تەوبە بکە، دەرگەهێ خودێ بۆ لێبورینا بەندەییێ خۆ یێ ڤەکرییە، تو چەند گونەها بکەی و چەند د مەزن بن، خودێ ژ وان هەمی گونەهان مەزنترە و ب رەحمترە…

جابری خودێ ژێ رازی بیت ژ پێغەمبەری نقل دکەت سلاڤ خودێ ل سەر بن گۆت: «لَا يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ، حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ، وَأَنَّ مَا أَخْطَأَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَهُ» عەبد باوەریێ ب تمامی نائینیت ھەتا باوەریێ ب قەدەرێ نەئینیت، چ خێر بیت یان شەڕ، و ھەتا ئەو دزانیت ئەو تشتێ ب سەر وی دا هاتی نەدشیا ژێ خلاس بیت، و ئەو تشتێ ب سەر وی دا نەهاتی قەت نەدشیا ب سەر وی دا بێت.

ولما الحزن و الله معك ويسمعك ويجبرك🤍.

یا هاتییە گوتن : فێرکرنا لدەمێ زاروکینیێ وەکی نەخشەکرنا لسەر بەری یە ، و فێرکرنا لدەمێ مەزنبوونێدا وەکی وێ چەندێ یە سەرێ دەرزیکەکێ بچیتە ددەستێ تەدا و هەر وێ گاڤێ دێ ژبیرا تە چیت ئەڤجا فێرکرنا لدەمێ مەزنیێ دا ئەها بڤی رەنگی زی ژبیرا مروڤی دچیت .

ئەگەر تە ئێك دیت گوننەهەك کر دوعایێن خێرێ و باشیێ بو بکە و بێژە یارەبی تو لێ ببوری و تەوبە بکەت، چونکی مە هەمییا گوننەهـ یێت هەین، ئەو یێ ب قەدر و قیمەتە یێ پشتی گوننەهێ تەوبە بکەت.