بەرسڤدانا ڕەتکەرێن سوننەتێ

مرۆڤ گوهداریا ڕەسولی دکەت بەس یا نەبی ناکەت؟؟!!

صلوا على من يُنادي يوم القيامة أُمتي أُمتي، اللهم صلِّ وسلم على نبينا محمد.

س/ "لا كلام على ال‍طعام" هل هذا حديث للرسول صلى الله عليه وسلم؟ ج/ لا أصل له عن رسول الله صلى الله عليه وسلم. بل ثبت أن رسول الله صلى الله عليه وسلم تكلم أثناء ال‍طعام ففي الصحيحين من حديث أبي هريرة رضي الله عنه قال : أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا بِلَحْمٍ ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً فَقَالَ : ( أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، وَهَلْ تَدْرُونَ بِمَ ذَاكَ..) الحديث . فالكلام على ال‍طعام جائز لا شيء فيه بل قد يُستحب لا سيما إذا كان فيه تأنيس للجالسين . والله تعالى أعلم.

ئەڤە بەڵگەیە کۆ خودێ عەزابێ ددەتە ئەو کەسێ کۆ کوفر داهێنای و زانیاری ل سەر دینێ ڕاست هەبیت لێ گوهوڕی بن. ​٣. حاتەمێ تایی (حَاتِمٌ الطَّائِيُّ) - د ناڤبەرا ڕەحمەتا دونیا و ئاخرەتێدا ​حاتەم بەری ئیسلامێ مر، بەس یێ ناڤدار بوو ب کەرەم و مەردینییا خوە یا بێ سنور…

ئەڤە بەڵگەیە کۆ خودێ عەزابێ ددەتە ئەو کەسێ کۆ کوفر داهێنای و زانیاری ل سەر دینێ ڕاست هەبیت لێ گوهوڕی بن. ​٣. حاتەمێ تایی (حَاتِمٌ الطَّائِيُّ) - د ناڤبەرا ڕەحمەتا دونیا و ئاخرەتێدا ​حاتەم بەری ئیسلامێ مر، بەس یێ ناڤدار بوو ب کەرەم و مەردینییا خوە یا بێ سنور کوڕێ وی (عەدی کوڕێ حاتەمی) دەمێ بووی موسڵمان، پرسیارا بابێ خۆ ژ پێغەمبەری ﷺ کر کا ئەرێ ئەو چاکییە د مفا (مەنفیعەت) ھەبیت بۆ؟ ​حوکمێ وی: پێغەمبەر ﷺ گۆتێ: ​«إِنَّ أَبَاكَ أَرَادَ أَمْرًا فَأَدْرَكَهُ» [مسند أحمد / صحيح ابن حبان]. (ئانکۆ: بابێ تە تشتەک دڤیا [کۆ ناڤ و دەنگییا مەردینیێ بوو] و پێ گەهشت ئەو). ​پاشی کچەکا حاتەمی (سەفانە) دەمی هاتە گرتن د شەڕیدا، پێغەمبەری ﷺ ژبەر ڕێزگرتنا د ناڤبەرا بابێ وێدا ئەو ئازادکر و گۆت: «إِنَّ أَبَاكِ كَانَ يُحِبُّ مَكَارِمَ الأَخْلاقِ» (بابێ تە حەز ژ ڕەوشتێن بەرز دکر). ئانکۆ خودێ د دونیایێدا پاداشتێ مەردینییا وی دایێ ل سەر دیندەھا وی، بەس د ئاخرەتدا چونکی نە ل سەر تەوحیدێ بوو، فەرموودێ چو ڕزگاربوون بۆ وی دیار نەکر ژ جەهنەمێ. ​٤. ئەسعەد کوڕێ زورارە (أَسْعَدُ بْنُ زُرَارَةَ) - ئەوێ بەری کۆچکرنێ مری ​ئەڤە بارودوخەکێ جودایە. ئەو زەلامەکێ مەدینی بوو (ژ ئەنساران)، بەری پێغەمبەر ﷺ کوچێ بکەتە مەدینێ (الهجرة)، ئەوی باوەری پێ ئینا و ئێک بوو ژ نەقیبێن بەیعەتا عەقەبەی. بەس بەری پێغەمبەر ﷺ بگەهیتە مەدینێ، ئەو ب نەخۆشییەکێ مر. ​مزگنیا وی: پێغەمبەر ﷺ گەلەک بۆ ب خەم کەفت چونکی د دەمەکێ هەستیاردا مر، و ل سەر قەبرێ وی نڤێژ کر و مزگنیا خێرێ و ڕەحمەتێ بۆ دا، چونکی وی باوەری ئینابوو بەریا دەولەتا ئیسلامێ ئاڤا ببیت. ​٥. جاشوم کوڕێ مەلەک (جَاشُمُ بْنُ مَلَكٍ) ​ئەڤە زەلامەک بوو ژ عەشیرەتا (بەنو ئەسەد)، بەری پەیامێ ل سەر عەقیدەیا پاقژ بوو و ل سەر دینی حەنیفیەتێ بوو ​مزگینیا وی: فەرموودە هەیە کۆ پێغەمبەر ﷺ دەربارەی وی گۆتییە: ​«رَأَيْتُهُ فِي الْجَنَّةِ» [المعجم الكبير للطبراني]. ​ و ئەڤە دەقێن ڤان فەرموودە دگەل سەنەدێ وان یێ کامل (زنجیرەیا راویان) ژ کتێبێن ئەصلی یێن فەرموودێ ​١. فەرموودا قۆس کوڕێ ساعیدەیێ ئەیادی (د کێتبا "المعجم الكبير" یا طەبەرانی دا) ​«حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ رِشْدِينَ الْمِصْرِيُّ، قَالَ: نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ السَّلَامِ الصَّدَفِيُّ، قَالَ: نَا أَبُو صَخْرٍ، عَنِ ابْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: رَحِمَ اللَّهُ قُسَّ بْنَ سَاعِدَةَ، إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ يَبْعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أُمَّةً وَاحْدَةً». ​٢. فەرموودا عەمڕو کوڕێ لۆحەی (د "صحيح البخاري" دا) ​«حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ: سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: رَأَيْتُ عَمْرَو بْنِ عَامِرٍ الْخُزَاعِيَّ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ». ​٣. فەرموودا حاتەمێ تایی (د "مسند أحمد" دا) ​«حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ أَبِي كَانَ يَصِلُ الرَّحِمَ، وَيَفْعَلُ وَيَفْعَلُ، فَهَلْ لَهُ فِي ذَلِكَ؟ —يَعْنِي: أَجْرٌ— قَالَ: إِنَّ أَبَاكَ أَرَادَ أَمْرًا فَأَدْرَكَهُ». ​٤. فەرموودا جاشوم کوڕێ مەلەک (د "المعجم الكبير" یا طەبەرانی دا) ​«حَدَّثَنَا عَبْدَانُ بْنُ أَحْمَدَ، نَا زَيْدُ بْنُ الْحَرِيشِ، نَا عَبْدُ النُّورِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: رَأَيْتُ جَاشُمَ بْنَ مَلَكٍ الْأَسَدِيَّ فِي الْجَنَّةِ». ​ تەڕازویا خودێ گەلەک یا ئاشکەرایە: هەر کەسەکێ بەری بەعسەتا پێغەمبەری ﷺ (١) ل سەر دینێ ئیبراهیمی با و شیرک نەکر با، د بەحەشتێدایە. (٢) هەر کەسەکێ نەزان با و تێکەڵ کربا، دێ هێتە تاقیکرن. (٣) بەس ئەوێ بچیتە د ناڤ شرکێدا و دینێ ڕاست بگوهۆڕیت (وەک عەمڕو کوڕێ لۆحەی یان سەرکردەیێن قورەیشیان)، حوججەت ل سەر وان ڕابویە و جهێ وان ئاگرە. ئەم وەک موسڵمان دڤێت ڕادەستی دەقێن شەرعی یێن سەحیح بین. هەرچەندە ئەڤ بابەتە دلێ مرۆڤی دئێشینیت چونکی دایک و بابێن پێغەمبەرێ مەنە، بەس فەرموودا سەحیح یا پێغەمبەری ﷺ ژ هەر هەستەکێ مرۆڤی بلندتر و ئەولاترە. پێگرکرن ئەوە کۆ مرۆڤ نەشێت فەرموودا سەحیح ڕەت بکەت ب تنێ چونکی ب دلێ وی نینە.

​٤. بەرسڤا وان کەسێن دبیژن "چەوان چێدبیت؟" ​ئەو کەسێن ڤێ چەندێ قەبویل ناکەن، پتر ژ لایێ  سوز و عاتیفێڤە ل بابەتی دنێرن، نەک ژ لایێ بەڵگەیێن شەرعی. بەلێ ئەوێ کۆ پێغەمبەر (سلاڤ لێ بن) کرییە پێغەمبەر، هەر وی ب خوە ژی حوکم ل سەر بابێ ویدایە ​تێبینی: ئەڤ چەندە…

ژ عائیشایێ هاتییە ڤەگۆهازتن: کۆ پێغەمبەری ﷺ د حەجا خاتر خواستنێدا (حجة الوداع) دوعا(نزا) ژ خودایێ مەزن کر کۆ دایکا وی (آمنة) بۆ ساخ بکەت، خودێ ژی ساخ کر، و وێ باوەری ب پێغەمبەری ئینا، و پاشی مر).   ئەڤ بابەتە ئێکە ژ بابەتێن گەلەک گرنگ و هەستیار ل دۆر فەرموودێ…

ژ عائیشایێ هاتییە ڤەگۆهازتن: کۆ پێغەمبەری ﷺ د حەجا خاتر خواستنێدا (حجة الوداع) دوعا(نزا) ژ خودایێ مەزن کر کۆ دایکا وی (آمنة) بۆ ساخ بکەت، خودێ ژی ساخ کر، و وێ باوەری ب پێغەمبەری ئینا، و پاشی مر).   ئەڤ بابەتە ئێکە ژ بابەتێن گەلەک گرنگ و هەستیار ل دۆر فەرموودێ…

(لا يُعَذِّبُ اللَّهُ أَحَدًا حَتَّى يَبْعَثَ رَسُولًا) ئەڤ بابەت گەلەکێ هەستیار د عەقیدە و مێژویا ئیسلامێ دا؛ بابەتێ چارەنڤیسێ (دایک و بابێن پێغەمبەری ﷺ) و وان کەسێن پێش ئیسلامێ مرین (اهل الفترة). ​ ​گەلەک جاران مروڤ د مەجلیس دا یان د تورێن جڤاکی دا بابەت…

(لا يُعَذِّبُ اللَّهُ أَحَدًا حَتَّى يَبْعَثَ رَسُولًا) ئەڤ بابەت گەلەکێ هەستیار د عەقیدە و مێژویا ئیسلامێ دا؛ بابەتێ چارەنڤیسێ (دایک و بابێن پێغەمبەری ﷺ) و وان کەسێن پێش ئیسلامێ مرین (اهل الفترة). ​ ​گەلەک جاران مروڤ د مەجلیس دا یان د تورێن جڤاکی دا بابەت دایک و بابێن پێغەمبەری دئێتە ڤەکرن و ھندەک کەس ژ لایێ عاتفی ڤە بریارێ ددەن بێ کو لێزڤرینی بو دەق شەرعی بکەن یان ل سەر ڤێ چەندێ ڤەکولینەکا علم بکەت. ئەم وەک موسلمان دڤێت تەسلیمێ دەقێن شەرعی یێن سەحیح بین. هەرچەندە ئەڤ بابەتە دلێ مرۆڤی دئێشینیت چونکی دایک و بابێن پێغەمبەرێ مەنە، بەس حەدیسا سەحیح یا پێغەمبەری ﷺ ژ هەر هەستەکێ مرۆڤی بلندتر و ئەولاترە. ئیلزام ئەوە کو مرۆڤ نەشێت حەدیسا سەحیح ڕەت بکەت بتنێ چونکی ب دلێ وی نینە ئیسلامێ ڕامانەکا مەزن هەیە: (لا يُعَذِّبُ اللَّهُ أَحَدًا حَتَّى يَبْعَثَ رَسُولًا) (خودێ چ کەسی عەزاب نادەت ھەتا رسولەکی بو نە ڤرکەت ). لێ ئایە دایک و بابێن پێغەمبەری ﷺ (عبد الله و آمنة) دگەل کێ نە؟ ژ اھل بەحشتێ نە یان ئاگری نە؟؟ ب ئانەھیا خودێ د ل دەمەکێ نێزیک ب دلیل ژ قورئانێ و سونەتێ بەرسڤ دەم

(وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً ۖ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ) قال ابن كثير: أي : نختبركم بالمصائب تارة ! وبالنعم أخرى ! لننظر من يشكر ومن يكفر ! ومن يصبر ومن يقنط!

خوە ژ تشتێ ب گومان و نه‌ئاشكه‌را بده‌ پاش عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رضي الله عنه قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ: «إِنَّ الحَلَالَ بَيِّنٌ، وَإِنَّ الحَرَامَ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَاتٌ لا يَعْلَمُهُنَّ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ فِي الحَرَامِ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الحِمَى يُوشِكُ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ، أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَا وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَحَارِمُهُ، أَلَا وَإِنَّ فِي الجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ القَلْبُ». نوعمانێ كوڕێ به‌شیرى -خودێ ژێ رازى بیت- دبێژیت: من گوهـ ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- بوو دگۆت: هندی حه‌لاله‌ یێ ئاشكه‌رایه‌، و هندى حه‌رامه‌ یێ ئاشكه‌رایه‌، و د ناڤبه‌را هه‌ردووادا هنده‌ك كارێن ب گومان (نه‌ئاشكه‌را) هه‌نه‌، گه‌له‌ك كه‌س وان نزانن، ڤێجا هه‌چییێ خۆ ژ كارێن نه‌ئاشكه‌را بپارێزیت ئه‌و وى دینێ خۆ و نامویسا خۆ پاراست، و هه‌چییێ بكه‌ڤییته‌ د ناڤ واندا ئه‌و كه‌فته‌ د حه‌رامییێ، وه‌كى وى شڤانى یێ په‌زێ خوە ل دۆر پاوانى دچه‌رینیت، نێزیكه‌ بچیته‌ ناڤ و بچه‌رینیت، و هه‌ر مه‌لكه‌كى پاوانه‌ك هه‌یه‌، و پاوانێ خودێ ئه‌و تشتن یێن وى حه‌رام كرین، و د له‌شیدا پارچه‌ك هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و چاك بوو له‌ش هه‌مى دێ چاك بیت، و ئه‌گه‌ر ئه‌و خراب بوو له‌ش هه‌مى دێ خراب بیت، و ئه‌و پارچه‌ دله‌. صحيح البخاري، رقم ٥٢ صحيح مسلم، رقم ١٥٩٩ ────────── TafsirKurd https://tafsirkurd.com/links

دوو ئایەتێن قورئانێ کو پروژێ ( منکري السنة ) و ب تایبەت ( زێرەڤان نێروەی ) ژ رهـ و ریشالان رادکەن ! ـ قورئان ب خو بو پشتراستکرنا راستییا وەحیێ ( قورئانێ ) مە حەوالەی مەرجەعەك و ژێدەرەکێ دەرڤەی قورئانێ ( ئەهلێ کیتابێ ) دکەت .! ـ ئەگەر قورئان باوەریێ ب ژێدەرەکێ مێژوویی یێ گوهوڕی ( تەحریفکری ) بکەت بو سەلماندنێ کو ب بریارا کەنیسێ پشتی 300 سالان پتر بریار دا کو چوار ئنجیل تنێ بێن پەسەندکرن و یێن دی بهێن سوتن ، وەرگرتنا سووننەتێ کو بهێزترین سەنەدا زانستی و مێژوویی هەیە هەتا لدەف مێژوونڤێسێن ئەوروپی و نە یێن موسلمان ژی زانستێ سەنەدا حەدیسان هێزترین زانستە دمێژوویا مروڤایەتیێ دا بو وەرگرتنا مێژوویێ ، ب لوژیکێ ( قياس الأولى ) فەرزتر و ئەولاترە سوننەت و حەدیس بهێن وەرگرتن پتر ژ ئنجیل و تەوراتێ ! ئەڤ جەماعەتە بانگەشا وێ چەندێ دکەن کو دڤێت " تنێ " ل دیڤ قورئانێ بچین و هەمی حەدیس و ژێدەرێن دەرڤەی قورئانێ رەت بکین لێ قورئان ب خو د ڤان دوو ئایەتان دا ب ئاشکرا ڤێ هزرێ ژناڤ دبەت : { وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِمْ ۚ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ } (النحل - ٤٣) ڕامان : مه‌ به‌رى ته‌ ژى تنێ زه‌لام هنارتينه‌ و مه‌ وه‌حى بو وان فرێ كرییه‌ ، ڤێجا ئه‌گه‌ر هوين نزانن پسيارا خودانێن كيتابێن به‌ری خو بكه‌ن . { فَإِن كُنتَ فِي شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكَ } (يونس - ٩٤) ڕامان : ئه‌گه‌ر تو د گومانێ دا بى ژ وێ یا مه‌ بو ته‌ ئینایە خوارێ ، پسيارا وان بكه‌ يێن به‌رى ته‌ كيتاب خواندى ( ژ خودانێن ته‌وراتێ و ئنجيلێ ) . زەربا لۆژیکی ل ڤێرێ ئەوە : مادەم هین دبێژن تنێ قورئان بەلگەیە و چ ژێدەرێن دەرڤە ( وەك حەدیسێ ) ناهێن قەبیلکرن پا چەوا قورئان ب خو بو زانین و پشتراستکرنا مەزنترین بابەت ( کو راستییا قورئانێ و وەحیێ یە ) ، فەرمانێ دکەت بچین پرسیارێ ژ ژێدەرەکێ دەرڤەی قورئانێ بکەین کو ئەوژی ( ئەهلێ تەورات و ئنجیلێ ) نە ؟! واتە خودێ ب خو بو سەلماندنێ بەرێ مە ددەتە مەرجەعەك و ژێدەرەكێ مێژوویی و دەرڤەی دەقێ قورئانێ ! هەمی دزانن کو تەورات و ئنجیل ب دەستێ مروڤان هاتین گوهرین ( تەحریف ) کرن . پەرتووکەك کو نڤێسەرێن وێ نەدیار بن !! و بێ سەنەد ئنجیل هاتبیت نڤێسین و پاشی پشتی 300 سالان پتر کەنیسە ب بریارا مروڤان چوار ئنجیلا پەسەند بکەن و یێن دی یێن نە دیف دلێ وان بسوژن و زنجیرەیێن پاراستنێ بو نینن ! ئەگەر قورئان رێپێدانێ بدەت ئەم بو پشتراستکرنا قورئانێ کو وەحییە بزڤرین بو ژێدەرەکێ لاوازێ ب ڤی رەنگی پا چەوا نە دروستە ئەم بزڤرین بو ( سووننەتا پێغەمبەری ﷺ ) کو زانستیترین و روونترین و پاراستیترین سەنەدا مێژوویی هەیە ل سەرانسەری جیهانێ و ب شەهدەکیا مێژوونڤێسێن نە موسلمان ژی و هەڤالێن وی یێن باوەریپێکری د سەردەمێ قورئانێ ب خو دا پاراستییە و ڤەگوهاستییە ؟! و هەر وان سەحابییان بو مە قورئان ژی نڤێسایە و کومکرییە ! بەلێ ڤان بێ دینێت مونکەری سوننە ڤێن دەسپێکێ سوننەتێ رەفز بکەن دا پاشی ب ساناهی قورئانێ رەفز بکەن و خەلکێ بێ دین بکەن ! چونکی سوننەت نەبیت چو موسلمان دئیسلامێ و حکمێن وێ نا گەهن ! قورئانێ گوت نڤێژا بکەن بەلێ چەوانییا نڤێژێ بومە دیار نەکر بەلێ ب رێکا سوننەتێ پێغەمبەری ﷺ ئەو نیشا سەحابییا و ئوممەتێ دا ! دانا زەکاتێ ژی هەر ب رێکا سوننەتێ ! سوننەت واقع و لوژیکێ سەردەمێ قورئانێ یە و ژ قورئانێ ناهێت جوداکرن چونکی جێبەجێکرنا ئایەتان ب عەمەلی لوی سەردەمی هاتیە ئەنجامدان و هوسا بەردەوام بیە تا ئەڤروو .. رەتکرنا سووننەتێ ب هێجەتا " تنێ قورئان " د راستیدا رەتکرنا راستەوخو یا فەرمانێن قورئانێ ب خۆیە . مفا وەرگرتیە ژ پەرتووکا : إمكان التاريخ وواقعية السنة، د. عبدالله بن سعيد الشهري (لاپەڕ ٥١-٥٢) ـــــــــــــــ خاكڤین محمد

ڕەتکەرەکێ سوننەتێ: دڤێت تۆ ژ صەحابیان دیربکەڤی دا پتر د قورئانێ بگەهی!!

بەرسڤەکا زانستی و عەقلی بۆ گۆمانا (مونکرێن)ڕەتکەرێن سوننەتێ و ملحدا ل سەر فەرموودا پاقژکرنا جهێ پیساتیێ ئیسلام ئاینەکێ کامل و گشتگیرە، و بۆ هەمی سەردەمان و جهـ و رەوشان حوکم و رێنماییێن تایبەت داناینە. ئێک ژ وان رێنمایێن کارەکی(پراکتیکی) و ژیرانە، حوکمێ پاقژکرنا جهێ پیساتیێیە ب بەرکان یان هەر تشتەکێ پاقژ یێ وەک وان، دەمێ ئاڤ نەبیت یان کێم بیت. لێ مخابن، هندەک کەس ژ مونکرێن سوننەتێ، تانێ ل ڤێ فەرموودا پێغەمبەرێ خودێ (سلاڤ لێ بن) ددەن و دبێژن چەوان مرۆڤ دێ ب بەرکان پاقژ بیت! فەرموودا خۆ پاقژکرنێ و گۆمانا ڕەتکەرێین سونەتێ پێغەمبەرێ خودێ (سلاڤ لێ بن) دبێژیت: "إِذَا ذَهَبَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْغَائِطِ فَلْيَذْهَبْ مَعَهُ بِثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ يَسْتَطِيبُ بِهِنَّ فَإِنَّهَا تُجْزِئُ عَنْهُ" [1] (ئانکۆ: ئەگەر ئێك ژ هەوە چوو دەستئاڤێ خوشکەت، بلا سێ بەركان دگەل خوە ببت و ب وان خوە پاقژ بکەت، چونکی ئەڤە بەسە بۆ وی). ئەڤ فەرموودە و یێن وەک وێ، رێنمایا ددەنە موسلمانان ل سەر چەوانیا پاقژکرنا خوە پشتی دەستئاڤی، ب تایبەت دەمێ ئاڤ نەبیت. مونکرێن سوننەتێ ڤێ فەرموودێ وەک بەڵگەیەک بکاردئینن بۆ ڕەتکرنا سوننەتێ، ب بەھانەیا کۆ پاقژکرن ب بەرکان نەیا کامل و دروستە و نەیا زانستییە. ئەم دێ بەرسڤەکا زانستی وعەقلی و لوجیکی لسەر ڤی گۆمانێ دەین ئیسلام ئاینەکێ ئاسانکاریێیە(ساناهیکرنێیە) و قەت مرۆڤی نائێخیتە د تەنگاڤیێدا. خودایێ مەزن د قورئانێ دا دبێژیت: ﴿وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ﴾ [2] (ئانکۆ: و خودێ چو تەنگاڤی د دینی دا ل سەر هەوە نەداناینە). ل دەمێ پێغەمبەری سلاڤ لێ بن و هەتا نوکە ژی، گەلەک جاران ئاڤ کێمە یان ب تەمامی نینە، ب تایبەت چولان یان بیابانان. ئەگەر حوکمێ ئیستجمارێ نەبا، دا موسلمان د ڕەوشەکا گەلەک نەخوشدا بن و نەدشیان پاقژیا خوە بپارێزن و نڤێژێن خوە بکەن. ڤێجا، سوننەتێ چارەسەریەکا کارەکی و ژیرانە دانا. 1.مەرەما ئیستجمارێ (پاقژی د رەوشێن تایبەتدا): مەرەم ژ ئیستجمارێ، پاقژکرنا جهێ پیساتیێیە ب ڕادەیەکێ کۆ نڤێژ پێ دروست بیت، نەکۆ پاقژکرنەکا کامل یا وەک ئاڤێ. و ھند ئیستجمار جێگرێ ئاڤێیە دەمێ ئاڤ نەبیت. زانایێن ئیسلامێ دیار کریە کۆ ئیستجمار ب تنێ پیساتیێ ژێ نابەت، بەلکۆ شوینا وێ کێم دکەت و مرۆڤی بۆ نڤێژێ ئامادە دکەت. ئەڤە ژی نیشانا ژیریا شەرعێ ئیسلامێیە کۆ بۆ هەمی ڕەوشان ڕێنما هەنە. 2.پێشڤەچوونا زانستی و ژیریا سوننەتێ: د دەمێ نوکەدا، بکارئینانا کاغەزا تەوالێتێ و کلێنسان، کۆ شولێ بەرکان دکەن، بەربەلاڤە. ئەڤە ژی نیشان ددەت کۆ حوکمێ ئیستجمارێ ب تنێ بۆ بەرکان نەبوو، بەلکۆ بۆ هەر تشتەکێ پاقژ یێ دشێت پیساتیێ ژێ ببەت و شوینا وێ کێم بکەت. ئەڤە ژی نیشان ددەت کۆ سوننەت بۆ هەمی سەردەمان گونجایییە. 3.پرسیارەک بۆ مونکرێن سوننەتێ: ئەگەر هین د چولەکێدا بن و ئاڤ ب دەست ھەوە نەکەڤیت ، و ھوین پێدڤی ب پاقژکرنێ بن بۆ نڤێژێ، هوین دێ چ کەن؟ ئایە دێ نڤێژێ هێلن یان دێ ب هەر ڕێکەکا ھەبیت جھێ پیساتیا خوە پاقژ کەن؟ ب دلی یان ب نەچاری، دێ پێدڤی ب حوکمەکێ وەک ئیستجمارێ بن. ئەڤە ژی نیشان ددەت کۆ سوننەت چەند یا گرنگە و چەند چارەسەریێن پراکتیکی بۆ ژیانا مرۆڤی داناینە، ئەنجام ئیستجمار حوکمەکێ ژیرانە و پراکتیکی کارەکە ژ سوننەتا پێغەمبەرێ خودێ (سلاڤ لێ بن)، کۆ بۆ ڕەوشێن کێمییا ئاڤێ هاتیە دانان. ڕەتکرنا ڤی حوکمی، ڕەتکرنا ژیریا شەرعێ ئیسلامێیە و نیشان ددەت کۆ منکرێن سوننەتێ تێگەهشتنەکا کێم بۆ مەقاسدێن شەرعێ و گشتگیریا ئیسلامێ هەیە. سوننەت تەمامکارێ قورئانێیە و بێی وێ، گەلەک بوارێن ژیانێ و پەرستنان دێ بێ ڕێنمایی مینن. ڤێجا، پێدڤیە هەمی موسلمان ب قورئان و سوننەتێڤە گرێدایی بن بۆ تێگەهشتنەکا دروست و تەمام بۆ دینی خودێ. ژێدەر[1] صحیح البخاری، حدیث ژمارە 161؛ صحیح مسلم، حدیث ژمارە 237. [2] قورئانا پیرۆز، سورەتا الحج، ئایەتا 78.

{فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَىٰ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِن شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ} [الصافات: 102].

{فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَىٰ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِن شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ} [الصافات: 102].

​لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ.. ​ڕاوەستان ل سەر ڤێ ئایەتا پیرۆز و هزرکرن تێدا : ​{ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ } ​ئەڤە هیڤییا هەرا مەزن یا پەرستنکارانە (عابدانە) کۆ خودێ ژ وان ڕازی ببیت، بەلێ ئەم قەت ھزر ل وێ پشکا دوویێ ناکەین دەمی دبێژیت: وَ رَضُوا عَنْهُ" (وئه‌و ژى ژ خودێ ڕازى بووينه)؟ ​ڕازیبوون ئەوە کۆ تو ل سەر قەدەرا خودێ نەڕازی نەبی (ئعترازێ نەکەی)، و باوەرییا تە ب وێ هەبیت کۆ ئەگەر خودێ تشتەکێ دەت، یان تشتەکێ ژ تە دستینیت دگریت، هەردوو ژ ئێک ڕەحم و دلۆڤانییا وی دهێن. ​یێ بێهنا ڕازیبوونێ بکەت، ئەو د ڤێ دونیایێدا د بەحەشتەکا زویتردا دژیت، بەری بچیتە وێ بەحەشتێ یا ل قیامەتێ. ​خودایێ مەزن یێ ژ مە ڕازی ببیت، و مە ژی ژ  وی ڕازی بکەت، و دلێن مە ژی ھەردەم بۆ فەرمانێن خۆ یێن ملکەچ بکەت.🤍

هندەک ژوان کەسێن دبێژن ئەشکەنجە و خۆشییا گوڕی نینە، ڤێ ئایەتێ وەک بەڵگە دئینن: (سورة يس:52 قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا ۜ ۗ ئەڤە بەرسڤەکا زمانی و عەقلی لوجیکی و پێگیرکرنەکە بو وان، دێ بەرسڤا ڤێ گۆمانێ  ل سەر چوار بنەمایان دیار کەم: ​ئێک: بەرسڤا زمانی (اللغوية) ​ئەو دبێژن پەیڤا (مَرْقَدِنَا) ژ "الرقاد" هاتییە کۆ ئانکۆ نڤستنا ئارام، و کەسێ بهێتە ئەشکەنجەدان پێ ناهێتە گۆتن نڤستییە. ​پێگیرکرن: د زمانێ عەرەبیدا پەیڤا( مَرْقَد) ل سەر کێشێ (مَفْعَل) (اسم مكان)، ئانکۆ جهێ ڕازانێ و پاڵڤەدانێ. مەرج نینە هەر کەسێ ل سەر جهەکی ڕاکێشای (درێژکری) بیت، ڕامانا هندێ بدەت کۆ ئەو یێ د خەو و ئارامییەکا تەمامدا. ​نموونە: مرۆڤێ نەخۆش یێ (کابۆس) و خەونێن ترسناک دبینیت، یێ ل سەر جهێ خۆ ڕازایە و دبێژن یێ نڤستییە، لێ ئەو د ناخێ خوەدا یێ د ناڤ ئازارەکا مەزندا. کەواتە نڤستن (الرقاد) ل ڤێرێ نە دژی ئازارێیە، بەلکۆ دژی ڕابوونێیە. ​دوو: بەرسڤا دەوروبەری(سیاقی) ​ئەگەر ئەم سەیرێ هەمی ئایەتێ بکەین، بەرسڤ د ناڤدا یا دیارە. ​پێگیرکرن: کافر دبێژن: {يَا وَيْلَنَا} (تێچوون بۆ مه‌ بیت). ئەگەر ئەوان دگوڕیدا تنێ خەونەکا ئاڕام دیتبا و بێ ئاگەهـ بان، بۆچی دەمێ ڕادبن دبێژن تێچوون بۆ مه‌ بیت؟ ​مرۆڤێ د خەوا خوشدا بیت، دەمێ ڕادبیت یێ گەشبینە. لێ ئەڤ تێچوون بۆ مه‌ بیت نیشانددەت کۆ ئەو ژ ئەشکەنجەیەکا مەزن (گۆر) ڕابووینە بۆ ئەشکەنجەیەکا بێ دوماهی (جەهنەم)، لەوما توشی ماتمانەکێ بووینە. ​سێ: بەرسڤا عەقلی و لوجیکی ​ل ڤێرێ ئەم لوجیکێ بەراوردکرنێ (النسبية) بکار دئینین. ​پێگیرکرن: ئەشکەنجەیا گوڕی بەرامبەر هول و ترسێن ڕۆژا قیامەتێ و ئاگرێ جەهنەمێ، وەک نڤستنێیە. ​نموونە: ئەگەر زیندانییەک د زیندانەکا تەنگدا بهێتە ئەشکەنجەدان، و پاشی ببەنە بەر سێدارێ"یان سۆتنێ  ئەو دەمێ د زیندانێدا بو وی وەک خەوێ دبینیت بەرامبەر وێ کارەساتا نوکە دبینیت. کەواتە گۆتنا وان (مَن بَعَثَنَا مِن مَرْقَدِنَا) ژبەر مەزناهییا ترسێن قیامەتێیە، نەکۆ ژبەر هندێ کو د گوڕیدا یێن ئاڕام بوون. ​ چوار:  ئیبن تەیمییە  د ڤی بابەتیدا تێبینییەکا هویر(دەقیق) ددەت کۆ (منکر السنە) لێ تێناگەهن: ​ئەو دبێژیت: د ناڤبەرا پوفکرنا ئێکێ د شاخیدا (کۆ هەمی دمرن) و پوفکرنا دووێ  (کۆ هەمی ڕادبن)، ماوەیەک یێ هەی. د ڤی ماوەیێ کورتدا ئەشکەنجە ل سەر ئەهلێ قەبران ڕادبیت و ئەو دکەڤنە د خەو و بێهوشییەکێدا. ​لەوما دەمێ بۆ جارەکا دی ڕادبن، دبێژن کێ ئەم ژ ڤێ خەوێ ڕاکرین؟ چونکی ئەو خەوا د ناڤبەرا دوو پوفکرناندا بێدەنگترین دەم بوو بۆ وان، لێ ناهێتە وێ ڕامانێ کۆ بەریھینگێ ئەشکەنجە نەبوویە. ​کورتیا پێگیرکرنێ بۆ وان: ​ئەگەر هوین دبێژن پەیڤا مرْقَد ئانکۆ ئەشکەنجە نینە، پا هوین دێ چ بێژن بۆ وێ ئایەتا دبێژیت: {النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا} (ئاگر هەرو سپێدە و ئێڤاری نیشا وان دهێتە دان) دەربارەی ئالێ فیرعەونی؟ ئەڤە بەرامبەر کێیە ئەگەر ئەشکەنجەیا گوڕی نەبیت؟ ​