Hesam (Hiwa) Khakpur

"دووژینی نوخبەی کورد" لە درێژەی باسی پێشووماندا وتمان ،چ لە سەردەمی پێش لە مۆدێرن و چ لە سەردەمی مۆدێرندا، عاملییەتی نوخبەی کورد لە بەرهەمهێنانەوەی دۆخی زاڵدا ڕۆڵی نواندووە. بۆ شرۆڤەی دۆخی زۆرینەی نوخبەی کورد، چەمکی "دووژینی نوخبە elite amphibiousness" بەکار دێنێم. چەمکێک نزیک لە چەمکی "سرووشتی دوانەیی" ( Doal nature) کە ژین ڕایس باجەلان بۆ شرۆڤە دۆخی نوخبە و ئینتلجنسیای کورد لە ئەواخری عوسمانیدا دەکاری دەکات. دووژینی نوخبەوی مەبەست چییە؟ زۆربەی نوخبەی کورد لە دوو جیهاندا ژیان دەکات: جیهانی کوردیی وەک جیهانی تەعەلوق و جیهانی سەردەستان وەک جیهانی بەرهەمهێنانی زانست و زمان و دەسەڵات و پێگە و مەنزلەت. ئەم فۆڕمە لە دوو ژینی پێکناکۆکن و لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ژیانێکی ناڕەسەن و ناراستەقینە ساز دەکەن. جیا لەوەی ژیانی ئەخلاقی نابوود دەکات و تووشیاریی دوانەیی دەروونی دەکات، لە فۆڕمی سیاسیی کۆمەڵایەتییەکەیشیدا، بوونەوەری سەیر و سەمەر ساز دەکات. شرۆڤەی ئەمانە بۆ دەرفەتێکی تر، بەڵام وەک نموونەیەک لەو حاڵەتە نەخۆشانەی ئەم دووژینییە یان ئەم دوانییە سازی دەکات، ستانداردی دوانەیی( Duble standard) لە بوونەوەرێک کە خۆی ناو دەنێت نوخبەی ڕەخنەگر. بۆ نموونە نوخبەی دووزیستی ناڕەسەنی وا درووس بووە، کە لە ژیانیدا یەک جار ڕەخنەیەکی لە سیستەمی سەرەڕۆی باندەست نەگرتووە، بەڵام بێ هیچ پێوەرێکی زانستی هەڵدەکوتێ سەر ئەنجومەنە کوردییەکان کە لە چەندین بارەوە لە ژێر گووشاری سیستەمی سەردەستدان. گەر ڕەخنە، ستانداردی هەبێت خۆ نابێت تەنیا هەڵبکوتێتە سەر ژێردەستان؟! لە جیهانی پێش مۆدێرنیشدا نوخبەی ناڕەسەن لە فۆڕمەتی جۆراوجۆردا هەبووە. ئەمە ئەو حاڵەتەیە لە ناڕەسەنی کە مەرگی حەیاتی کۆمەڵایەتی خێراتر دەکات. بەم شێوە ئەگەر لەلایەک پرسیار لە بوونی ڕاستەقینە نەکرێت و لایەکتر مەیدانی هێزی باندەست و هاوکێشەکانی تێکنەدرێت، ئەوە ژیانی ناڕەسەنی مرۆڤی دووژین هەر درێژەی دەبێت...

پرسێک بۆ بیرلێکردنەوەی زیاتر: لە درێژەی باسەکانی پێشووماندا کە وتمان بەشێک لە دۆخی ئێستەی ئێمە ڕیشەی لە کێشە کەڵەکەبووەکانی مێژووماندایە، وتمان یەکێک لەو کێشانە بە تەعبیری نیکۆلای مار، غیابی فەرهەنگی نووسین و تۆمار کردن بە کوردییە، لەگەڵ غیابی فەرهەنگی دەوڵەتمەداری. لە پەیوەند بە فەرهەنگی نووسینەوە، پرسیارێک دێتە گۆڕێ: ئایا مەعقوولە لە درێژایی سەدەکان و بەرەکاندا، هەزاران کوردی عەرەبی نووس و عەرەبی وێژ و فارسی نووس و فارسی وێژ و تورکی نووس و تورکی وێژمان هەبێت، بەڵام بۆ نموونە، نەخوازەڵا یەک کوردی نووسی عەرەبمان نەبێت؟! ئەم مەنتقە ناهاوسەنگە چۆن لێک دەدرێتەوە؟ بۆ شیکاری ڕووکارێکی ئەم باسە، تیۆری پێکهاتەمەندی ( structuration theory) ئانتۆنی گیدنز هەندێک تیشک دەخاتە سەر پرۆبڵێمەکە. چونک ئەم تیۆرییە هەم داکۆکی لەسەر پێکهاتە و مەیدانی هێزەکانی دەرەوە دەکات، هەم داکۆکی لەسەر بکەری و عاملییەتی مرۆڤەکان لە بەرهەمهێنانەوەی پێکهاتە زاڵەکان یان دژوەستان و شکاندنی هەژمۆنی دۆخی زاڵ دەکات. بە کورتی ئەگەر لە دوای سەدەی تەدوینی زانستە ئیسلامییەکان و هەروەها هەژمۆنی قورئان و زمانی عەرەبی و... پێکهاتە زاڵەکان وای لە سووژەی کورد کردبوو کە زمانی عەرەبی و دواتر فارسی و تورکی ببێتە ناوەند و نوخبەی کوردیش لە نێو ئەو پێکهاتە زاڵانەدا دەسووڕاوە و ئەکتی دەنواند. بەڵام بەڵام ناتوانین بڵێین عاملییەتی مرۆڤی کورد بە گشتی و نوخبەی خوێندەوار بە تایبەتی لە بەرهەمهێنانەوەی زاڵییەتی ئەو زمانانە و پەڕاوێزکەوتن و سڕینەوەی زمانی کوردیی ڕۆڵی نەنواندووە. لە داهاتوودا بە تێروتەسەلتر ئەم مژارە لێک دەدەمەوە، وەلێ هەر ئەوندە جێگەی ئاماژەیە کە عاملییەتی مرۆڤی کوردیش دەخیل بووە، تا ئەو شوێنەی کە دەتوانین بڵێین: بەرژەوەندی بەشێکی زۆر لە نوخبەی کورد لە سەدەکانی ناوەڕاستدا و هەتا ئەمڕۆیشی لەگەڵدا بێت لەوەدا بووە زەین و زمانی کوردی بۆ سوود و بەرژەوەندی خۆی لە نێو دەسەڵات و پێکهاتە باڵادەستەکاندا خامۆش و تەعلیق بکات. هەربۆیە عاملییەتی کوردی بە تایبەت چینی دەستەبژێر لە بەرهەمهێناوە و درێژەدان بەو مەنتقە ناهاوسەنگە و دەروونی کردنەوەی پێکهاتە زاڵەکان بەشدار بوونە. هەربۆیە سەدان کوردی پارسی گوی، عەجەمی زیندوو ڕاگرتووە بە ڕەنجی دەیان ساڵە، بەڵام یەک فارس نەهاتووە بە زمانی کوردی شتێکی چووکەش بنووسێت. ئەم مەنتقە ناهاوسەنگە دەبێت وەبەر تێخی ڕەخنە و لێپێچینەوە بدرێت...ئەم مەنتقە ناهاوتەرازە بە هاتنی مۆدێرنیتە و دەرکەوتنی سووژەی کوردی تا ئاستێک دەشێوێت و هەلومەرجی مادی و زەینیی دەرکەوتنی زەین و زمانی کوردی گەشە دەکات، بۆیە حاجی قادری کۆیی وەک یەکەم ڕۆشنبیرانی کورد ڕوو دەکاتە ڕابردوو و میراتی کورد و دەلێت جگە لە چەن ڕێزپەرێک وەک خانی و نالی و... نەبێت بینای نەزمی مەعریفیی کوردی دانەناوە: لە کوردان غەیری حاجی و شێخی خانی/ ئەساسی نەزمی کوردی دانەناوە. لە توێژینەوەی " کوردستانئەندێشی و مەسەلەی غیابی زەین و زمانی کوردی لەسەردەمی عەرەبی ئیسلامیدا" کە لەوانەیە چەند مانگێک تر بێتە دەرەوە، ئەم مەسەلانەمان بە پشتبەستن بە هەندێک ڕوانگەی نەزەری دیکە، تا ئاستێک شەنوکەو کردووە... ئەمە ئاواو، لە مەسەلە سیاسیی گەورەکانیشدا، تەنیا کێشە پێکهاتە دەرەکییەکان و گوشارە ژئۆپۆلتیکییەکان نین، بەڵکوو سەقەتکاری عەقڵییەتی کوردیش لە بەرهەمهێنانەوەی ژێردەستیدا دەخیلە، وەک نموونەی زەق و بەرچاو: کەیسی ڕۆژئاڤای کوردستانە کە لەوانەیە دەرفەتێکی زێڕین لە کیس بچێت...

قتل، زن کشی، مرد کشی و... در کوردستان همانند دیگر نقاط جهان به شیوه ای اسفناک وجود دارد. اما آنچنانکه من می فهمم و ممکن است بر خطا باشم، در این شرایط انسداد و فروبستگی که ما در آن گرفتار آمده ایم، این پدیده ها از اساس نه قابل تحلیل و تفسیر روشنگرانه است نه قابل تغییر بنیادین و ریشه ای. لیکن آنچه جانکاه است، این پدیده ی مضحک است که بعد از مدتی یک سری آدم سر میرسند، به اصطلاح روانشناس زرد، جامعه شناس سفید ( مقصودم آنانی است که کارشان شده انگشت گذاشتن بر جامعه و نگاه سطحی نفرت گون به اجتماع، بدون اشاره به سیاست و در نتیجه سفید نمایی سیاست ) و ملا حرفکهایی که فکر میکنند این پدیده های پیچیده و سهمناک با دو نصیحت و اندرز الهیاتی سنتی قابل درمان است و رطب و یابس این همه مشکلات در علوم قدیمه ی آنان نهفته است. همه ی این مسائل بە جای خود، گردهم آیی های اینان در بنگاه معاملات مدارک دانشگاه آزاد قوز بالا قوز میشود. همه ی اینان خود بخشی از فجایع موجود هستند نه تحلیلگر و درمانگر. مع الوصف، در این مورد هم باید پرسید با این همه معضلات چه باید کرد؟ هم چه باید نکرد؟ در مورد چه باید نکرد به این سه تیپ آدم که برشمردم، بایستی گوش نداد، تا درماندگی مضاعف را بازتولید نکنند. و مباحثی دیگر که در کوردستان اندیشی بایستی بدان اندیشید و راهی به رهایی جست که آن هم فعلا میسر نیست.

کوردستان_بۆ_کورد_و_یەکسانی_بۆ_گەل_260618_125200.pdf

شێعری " تاوانی بێهێزی" مامۆستا هێمن لە چەندین ڕووەوە هەڵگری ڕاڤە و لێکدانەوەیە. ئەوەی من لێرەدا دەمەوێت جەختی لەسەر بکەم " دەقاوێزان: بینامتنیت: intertextuality" ئەم دەقەیە لەگەڵ پێکهاتەیەکی سەرەکیی ئەندێشەی ڕۆشنبیرانی بەرایی کورد وەک حاجی قادر و ئەوان. داکۆکی بەرەی یەکەمی ڕۆشنبیرانی کورد لەوەیکە گەر لە دۆخی ژێردەستی و بێدەسەڵاتی و بێهێزیدا بن ژیانتان بە فەنا دەچێت لای حاجی و ڕەحیم ڕەحمی هەکاری و پیرەمێرد و مەلای کۆیە و قانع و... بە ڕوونی دەبینرێت و دەگاتە ڕۆشنبیرانی ژکاف وەک هەژار و هێمن و زەبیحیش. زیاتر لەسەری ناڕۆم ئەوەندە بەسە کە ناسنامەی کوردی لە رۆژهەڵات لە پەیوەند( in relation) بە ناوچەکانی دیکەی کوردستانەوە گەشەی کردووە، وا دەبینین هێمن لە ئیتسال و ئیحزار و بانگهێشتی حاجیدا دەقاوێزان دەکات. بۆیە لای هێمن، حاجی قادر " پیری دانا" و " ڕۆڵەی زەمانەیە" چونک بانگی ڕۆشنبیری بۆ کورد هەڵدەدا، ئەوەیە هێمن بە زمانێکی میتافۆریک ڕیوایەتی رەنجی ژێردەستی دەکات و لە کۆتا بەیتەکەدا دەڵێت: "سەری تەعزیم لە بۆ تۆ دانواندن فەخرە بۆ هێمن / بژی حاجی کە کێوی هیممەتت سەد هێندەی ئەڵوەندە..."

🎧 پۆدکاستی مۆدێرنیتە و دین لە کوردستان (بەشی ١) 🎤 وتووێژ لەگەڵ دکتۆر حیسامەدین( هیوا) خاکپوور، نووسەر و وەرگێر ئەزمونی کورد و مۆدێرنیتە دین و مەسەلەی کورد بزووتنەوە دینییەکانی کوردستان 🎧 پادکست مدرنیتە و دین در کُردستان (بخش اول) 🎤 گفتگو با دکتر حسام الدین (هیوا) خاکپور؛ نویسنده و مترجم تجربه مدرنیته کُردی دین و مسئله کُرد جنبش های دینی کُردستان 🎞 تەواوی فیلمەکە لە یۆتیۆبی پرسیاردا [فیلم کامل این گفتگو در یوتیوب پرسیار]: https://www.youtube.com/watch?v=xE7ZqcX6TsI 🙏🏼تکایە ئەگەر بابەتەکانی ئێمە بۆتان سەرنجڕاکێشە بمان ناسێنن. (ما را دنبال و دوستانتان را با ما آشنا کنید.) 🆔@prsyarjournal

وتار: کوردستان بۆ کورد و یەکسانیی بۆ گەل چوارچێوەیەکی تیۆری_چەمکی بۆ خوێندنەوەی پرۆژەی کاژیک و ئەندێشەی جەمال نەبەز. نووسەر: هیوا خاکپوور

📝کتێبی ناسیۆنالیزم و بێدەوڵەتی ( کۆمەڵە وتار)، وەرگێڕان لە ئینگلیزیی و عەرەبییەوە. ✅پێرست: 🔹پێشەکی وەرگێڕ: حیسامەدین ( هیوا ) خاکپوور -ناسیۆناڵیزم، جیهانوەتەنخوازی و بێدەوڵەتی -ئایین و ناسیۆناڵیزم : چوار ڕەھەند -ئیسلامی کوردی و ناسیۆناڵیزم -ئەندێشەی سیاسی ئیسلامی مودێڕن، “ئیسلامیزم” و ناسیۆناڵیزم -دۆخی خوێندنەوەکانی بێدەوڵەتی -مارکسیزم و ناسیۆناڵیزم -ناسیۆناڵیزمی ھەرڕۆژەیی -بۆچی چەپی جیهانی بەربەست بۆ ڕزگاریخوازی کوردی ساز دەکات -ناسنامە کوژراوەکان -بێدەوڵەتیی ئەمازیغییەکان و کاریگەرییەکەی لەسەر زمان و ناسنامەیان

🎬 بازگشت شبح وار کُردهای روژآوا 🎙دکتر محمد کریم محمدی، دکتری جامعه‌شناسی سیاسی روایت ناسیونالیستی از تاریخ شکل گیری دولت های ملی در خاورمیانه گفتمان کنفدرالیسم دمکراتیک و بدیل دولت- ملت 🎬 گەڕانەوەی مۆتەکەئاسای کوردەکانی ڕۆژئاوا 🎙دکتۆر محەمەد کەریم محەمەدی،…

🎬 بازگشت شبح وار کُردهای روژآوا 🎙دکتر محمد کریم محمدی، دکتری جامعه‌شناسی سیاسی روایت ناسیونالیستی از تاریخ شکل گیری دولت های ملی در خاورمیانه گفتمان کنفدرالیسم دمکراتیک و بدیل دولت- ملت 🎬 گەڕانەوەی مۆتەکەئاسای کوردەکانی ڕۆژئاوا 🎙دکتۆر محەمەد کەریم محەمەدی، دکتۆرای کۆمەڵناسیی سیاسی گێڕانەوەی ناسیۆنالیستیی مێژوو بیچمگیریی دەوڵەتە نەتەوەییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گوتاری کۆنفیدرالیزمی دێمۆکراتیک و جێگرەوەی دەوڵەت-نەتەوە 🎞 تەواوی فیلمەکە لە یوتیوبی پرسیاردا [فیلم کامل این گفتگو در یوتیوب پرسیار]: https://www.youtube.com/watch?v=Rwnrs5gr8CM 🙏🏼تکایە ئەگەر بابەتەکانی ئێمە بۆتان سەرنجڕاکێشە بمان ناسێنن. (ما را دنبال و دوستانتان را با ما آشنا کنید.) 🆔@prsyarjournal

🔻شەوێ پیاوێک لە بەفراما نەمرد، ئاگرێکی لە دووری دێ/ لەلای من نائومیدی کفرە، ئەم ئاگرەی دڵم بۆ کێ ( پیرەمێرد) ▪️چەن تایبەتمەندی سپینۆزایی لەم دەقەی پیرەمێرددا هەیە: _ ئۆمێد لە دڵی تاریکیدا و تێپەڕاندنی بوونناسی نەرێنی ئاخرزەمانی... _ گەشبینی عەقڵ و کرانەوەی بنبەستەکان بە هۆی هاتنی بابەتی نوێی ڕادیکاڵ _ ئیمکانە پێشبینینەکراوە بەدیعە دەروونماندەگارەکانی هەستی _ بەڵێ وتن بە ژیان و درێژەی ئاگری دەروون بۆ رئالیسمی شۆڕشگێڕانە... ✅تۆ بڵێی ئەم بەفرە بەهارێکی خۆشی پێوەبێت...

♦️ئەو یەکگرتن و سەرکەوتنەی کە نەبینرا بۆچی خەڵاتی جیهانیی هاندەرانی یانەی زاخۆ وەک ڕووداوێکی کوردستانی نەبینراو نەخوێندراوە؟ نووسەر: هیوا خاکپوور

♦️ئەو یەکگرتن و سەرکەوتنەی کە نەبینرا بۆچی خەڵاتی جیهانیی هاندەرانی یانەی زاخۆ وەک ڕووداوێکی کوردستانی نەبینراو نەخوێندراوە؟ هیوا خاکپوور ♦️ڕووداوەکان بە یەکسانی ناچنە ناو مەیدانی دید و بینینەوە. ئەوەی وەک "بابەتێکی گرینگی مانادار" دەبینرێت و دەوترێت و دەناسرێت و دەبیسترێت، بەرهەمی نەزمە گوتارییەکان و ئەپیستیمەکانە کە سنووری بینین و بیستن بە شێوەی پێشوەختە دیاری دەکەن. ئەم وتارە لە پاش داکۆکی لەسەر لایەنە گرینگەکانی ڕووداوی خەڵاتی زاخۆ، دەیهەوێت ئەو مەسەلە پرۆبلماتیزە بکات کە بۆچی ڕووداوێکی گرینگی جیهانی وەک خەڵاتی باشترین هاندەرانی جیهان بۆ یانەی زاخۆ لە لایەن زۆربەی ڕۆشنبیران و قەڵەمبەدەستانی کوردەوە، بە تایبەت لە ڕۆژهەڵات، ئاوڕێکی ئەوتۆی لێنەدراوەتەوە؟ ♦️بۆ خوێندنی کۆی بابەتەکە و داگرتنی فایلی PDF لە سەر ئەم لینکەی خوارەوە کرتە بکەن. https://govarikomar.org/ئەو-یەکگرتن-و-سەرکەوتنەی-کە-نەبینرا @govarikomar

📝خەڵاتی باشترین هاندەرانی جیهان بۆ یانەی زاخۆ و مەسەلەی"کوردستانئەندێشی" ✍️ هیوا خاکپوور لەم ڕۆژانەدا لە ئاکامی یەککەوتن و پێکگرێوەدانی هێزە جۆراوجۆرەکان و بە تایبەت کەڵکوەرگرتن لە هێزی سازێنەری دیجیتالی( Digital potensia) و لە بەرهەمی کۆدەنگییەکی نەتەوەیی بۆ سازدانی "کۆمەڵگەیەکی وێناکراو"، هاندەرانی یانەی زاخۆی کوردستان وەکوو باشترین هاندەرانی جیهان ناسێندران. ڕووداوێکی جیهانی کە ئیمەیجی نەتەوەی کوردی بردە ئاستێکی گەورەی نێونەتەوەیی. بەڵام لەم بارەوە زۆربەی قەڵەمبەدەستانی کورد بە تایەت لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئاوڕێکی ئەوتۆیان لێنەداویەوە. پرسیار ئەوەیە بۆچی ئەم ڕووداوە لایان " نەبینراو و نامەرئی( invisible)"بوو یان زۆر گوێیان پێنەدا؟ بە بۆچوونی من مەسەلە دەبێت لە بازنەی نەزمی زانست و ئەو دیسکۆرسەدا لێک بدرێتەوە کە نوخبەی کورد تێیدا دەسووڕێتەوە. نەزمەکە جۆرێک چێ کراوە و زانستەکە جۆرێک جومگەبەندی کراوە، کە ئەو ڕووداوانەی ئارایشی هێزەکان تێک دەدەن، وەلا دەنرێن، تووڕ دەدرێنە دەرەوە و خامۆش دەکرێن. بەڵام هەر ئەو نەزمە وادەکات، ئەگەر لەلایەکتر دە پانزە کەسی فارس یان تورک یان... کۆ ببنەوە بۆ باسی دیمۆکراسی لە ئێران یان تورکیا یان...ئەوە نوخبە و ڕۆشنبیری کورد هەر خێرا بۆی بەرجەستە و زەق دەبێتەوە و بۆلای پەلکێش دەکرێت و باشترین وتار و لێدوان دەدات. مەسەلە ئەوەیە نەزمی زانستێک کە ئەوانی تێدا دەسووڕێنەوە وەها خەمڵێندراوە و چفت و بەست کراوە کە ڕووداوە گەورە کوردییە جیهانییەکان وەک نموونەی ئەم خەڵاتە دەخاتە دەرەوە و نەبینراوی دەکات. نەزمی زانستی کۆنترۆڵکراوی باندەست( لێرەدا دیمۆکراسیخوازی لە نێو ئەو وڵاتاندەدا)، بەشێوەیەکی تەواوکۆ، هێز و توانای فەلسەفی -مەعریفیی بەشێک زۆر لە نوخبەی کوردی لە درێژایی چەندین ساڵدا قووت داوە و وایکردووە لە بنەڕەتەوە ناتوانن بیر لە " ژئوفەلسەفەیەکی" ( تەعبری ژیل دلۆزە) تر بکەنەوە و نیزامی مەعریفەیەکی دیکە بسازێنن، لە کاتێکدا دەشزانن ئیمکانی دیمۆکراتیزەکردنی سەردەستان نزیک لە سیفرە. نووقمبوون و ئیستحالەی ئەندێشە لە کۆمەڵگە یان شاری هەنووکەیی کۆنترۆڵکراو، مەعریفەیەکی دەستەمۆ و گێرۆدەی جوگرافیای باو بەرهەم دێنێت کە بە خەستی تێکەڵاوە بە "ناسیۆنالیزمی میتۆدۆلیژیک" چونک کۆمەڵگە و جڤاک و جوگرافیای زاڵ بۆ ئەو جێگەی بەرهەمهێنانی زانست و مەعریفە و فەلسەفەیە. بەڵام ئەو خەڵاتە جیهانییە کە پێشکەشی ئەو ڕووداوە بانئاساییە نەتەوەییە کرا و زۆربەی کوردان بە بیر و باوەڕی جیاوازەوە تێیدان بەشدار بوون، ئیختلال و ناکۆکییەکی گەورەیە بۆ دیسکۆرسی باو. سووژەی ئایدیالی دیسکۆرسی باو، مرۆڤی کورد بە دیموسی کۆمەڵگەی باندەست دەژمێڕێت، هەر بۆیە ئەو سووژەیەی ئەو ڕووداوە جیهانییەی بەدیهێنا لای ئەوان سووژەیەکی نۆرمال نییە و خارج لە ماجەرای دیمۆسی ناو مێشکی ئەوانە. لێرەوەیە کە دەتوانین بڵێین هەلومەرجی ئیمکانی ڕەسەدی ئەو ڕووداوە بەو موختەساتەوە لە نێو ئەو ئەپیستیمە مەعریفییە ڕەسەد ناکرێت و بیری لێناکرێتەوە، گڵۆپە سەوزەکانی نابینرێت و بە گشتی ناتوانرێت لە نێو فۆرماسیۆنی ئەو نەزمەدا بخەمڵێندرێت. کەوایە بۆ دیتن و مەرئیسازی ئەو رووداوە، پێویستمان بە فەلسەفەیەکی ترە کە لەم جوگرافییەیە دەربچێت. پێویستمان بە نەزمێکی تر و سیتەمێکی زانستی دیکەیە کە بە تەعبیری ژیل دلۆز "نا"فەلسەفەیەکی"تر بار بێنێت کە ئیتسال و پەیوەندارێتی بە هیزگەڵی ترەوەیە بۆ سازدانی زەمینێکی نوێ و خەڵکێکی نوێ. فەلسەیەکی تر کە "مێزی موزاکەرەی ریچارد ڕوورتی" بشێوێنێت و نێوان سووژەییی ( intersaubjectiv)ی هابەرماس بباتە ساحەتێکی تر و ئیجماع و کۆدەنگی لە مەیدانێکی دیکەدا ساز بکات. لەم ڕووەوە بە خوێندنەوەی ئێمە: کوردستانئەندێشی دەتوانێت ئەو ژئۆفەلسەفەی تر بێت کە مەیدانی کایەکە دەگۆرێت و بوونی هەڵپەسێردراویی کوردی دێنێتە گۆ و هێزگەلی ژێردەستە دەجمێنێت بۆلای ئەندێشەیەکی تر و بۆلای ساحەتێکی تر. لە توانای کوردستانئەندێشیدایە کە گرینگایەتی خەڵاتی زاخۆ و هەموو ڕووداوەکانی هاوچەشنی ئەو وەک دەنگی کپکراوی نەتەوەیەک کە ئارەزوویەکی هەیە لە دەرەوەی نەزمی باو مەرئیسازی و بەرجەستەسازی بکات. @ تێبینی: لەسەر چەمکی کوردستانئەندێشی لە داهاتوودا زیاتر دەنووسین...

ئایا "نوێخوازی دینی و ناسنامەخوازی کوردی" بەشێک لە تەحسیلکەردەکانی حوجرە بەرهەمی نەزمی مەعریفەتی حوجرەیە؟ نکۆڵی لێناکرێت چینی بەرایی نوێخوازان و ڕۆشنبیران و ناسنامە خوازانی کوردی لە حوجرە وەک تاقە سەرچاوەی خوێندەواری کوردستان خوێندبوویان و هەندێکیشیان چ لە علوومی عەرەبی ئیسلامی چ لە فەزای نوێخوازی و ڕۆشنبیریی کاری جیدیان کردووە. بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە، ئەپیستیمە یان نەزمی مەعریفەتی حوجرە ئەوانی نوێخواز یان ناسنامەخواز کردووە. بە پێچەوانەوە ئەوانە بەرهەمی پەیوەند لەگەڵ هێزگەلی دەرەوەن کە مۆدێرنیتە و ڕۆشنگەریی و بووژانەوەی ناسنامەی کوردی سازی دەکات. هێزەکە لە دەرەوە زەین و زمانی ئەوان ڕادەکێشێت بۆ بیری نوێخوازی و ناسنامە خوازی و کوردایەتی، نەک خودی مەعریفەی ناو حوجرە.ڕەچەڵەکناسی و تیۆریزەکردنی ئەو باسانە موتالەعاتی جیدی دەوێت و پڕچەکبوون بە زانستە مرۆڤایەتییەکان! بەڵێ کورد قەرزداری ئەو بەرە لە زانایانی کورد هەیە و سەدان مەلای زانا و گەورەش هەبوون، بەڵام نوێخوازی ئەوان و ناسنامەخوازییان بەرهەمی حوجرە نییە. ئەوە چارتێکی فێرکاریی حوجرەیە، جا نوێخوازی و ناسنامەخوازی لەو چارتەدا وەک عەجەم دەڵێت: " کجا بر کجا".

▫️فایلی دەنگیی پەنێلی زانستیی «لێکدانەوەیەکی چەن ڕەهەندی لە ئەدەبیات: ڕامانێک لەسەر ئەزموونە ئەدەبییەکانی مامۆستا جەلال مەلەکشا» 🔻00:37 پێشەکی د. فەرهاد ساڵحیپوور «ڕۆڵی ئەدەبیات لە بەستێنی کوردستان و گرینگیی توێژینەوەی زانستی لەم بوارەدا» 🔻5:18 پەنێلی ۱: د. مەسعوود بینەندە «تراژێدیای مێژوویی و مێژووی تراژێدیا لە شێعرەکانی مامۆستا جەلال مەلەکشادا» 🔻38:16 پەنێلی ۲: د. حیسام (هیوا) خاکپوور «دۆخی ئێستای ئێمە و مەسەلەی ئەدەبیات: بەجەخت لەسەر مامۆستا جەلال مەلەکشـا» 🔻1:04:14 پەنێلی ۳: د. ڕەهبەر مەحموودزادە «هەندێک لایەنی فۆڕمی و مەعنایی لە بەرهەمەکانی مامۆستا جەلال مەلەکشادا» ▫️ئەنجومەنی چرۆی ژیان ▫️ئەنجومەنی هیوای زانست https://t.me/nvcubvfdcgnnb99

"جامعە چیست؟" همان پرسش بنیادین و رادیکالی است کە نقد را نە بە شاخەها و فروع که سر به محافظه کاری میساید، بلکه بە ریشەها روانە میکند. آنچنانکه من میفهمم تا زمانی که علوم انسانی علی العلوم و بویژه علوم اجتماعی، جامعه را آنچنانکه مرزهای ناسیونالیزم فرادست تعیین و تحدید میکند، به رسمیت میشناسد، گرفتار دام ناسیونالیزم متدولوژیک میشود. زیرا جامعه را مساوی و مساوق با ناسیونالیزم موجود، یکدست و یک کاسه فرض میگیرد. بر همین اساس دانشجویان علوم انسانی از مللی مانند کورد و بلوچ و عرب می بایستی پرسش رادیکالتری برای ریشەشناسی و ریشەزدایی بحران علوم انسانی و نابرابری‌ها به میان آورند و آن اینکه آیا دانش علوم انسانی موجود میتواند بحران‌های عمیق آنان را واسازی و بنیان فکنی کند؟ دست کم در مقیاسی کوچکتر می‌توانند این پرسش را با اساتید کورد و عرب و بلوچی در میان بگذارند که دستگاه معرفتی _ نظریشان گرفتار زندان‌های ایدئولوژیک و قوە هاضمەی دانش رسمی متعارف نشده است.بدین طریق دیالوگی مبنایی برای تولید دانش رهایی بخش سرمیگیرد، در غیر این صورت چرخەی دانش محافظەکار همچنان ادامه می‌یابد و لو کان با نقاب‌های سوپررادیکال...

🔹سەبارەت بە فرۆشی ٤٨٠٠ بلیت لە چوار دەقە بۆ کۆنسێرتی موحسین یەگانە... 🔸لەخۆنامۆیی و ئەویتر پەرەستی نەتەوە ژێردەستەکان چیرۆکێکی دوورودرێژی سیاسیی دەروونناسانەیە، بەڵام دەبێت هەندێک بە وردی لەسەر کەیسەکان ڕاوەستە بکەین. سەبارەت بە سۆڵتەی فارسیزم بە گشتی و سوڵتەی موسیقا و هونەری فارسی بە تایبەت لە ڕۆژهەڵات و لە پاش کۆماری ئیسلامی، هەورازونشێو و دابڕان و بەردەوامی زۆری بەخۆوە بینیوە. _یەک لەو چرکەساتە گرینگانە کە ئەو سوڵتەی بۆ داگیرکردنی مەیلی جوانیناسی کوردی زیاتر مسۆگەر کرد، گەشەی شارنشینی و خوێندەواری بە سیستەمی فارسیزم بوو کە وردە وردە زمانی فارسی جێگەی خۆی کردەوە بۆ درووس کردنی ئەو مەیلە بە فارسیزم. بۆ وێنە بەرەی پێشووی کوردستان کە نەخوێندەوار بوون یان خوێندەواری حوجرە بوون( درووسە هەندێک فارسی لە حوجرە دەخوێندرا) زەوقی هونەری موسیقاییان لەگەڵ موسیقای کەسێکی وەک شەجەریان و یگانە، هەر بە تەواوی ئیرۆری دەدا و لێی حاڵی نەدەبوون، چ بگات بەوەی چێژی لێ بەرن و مەست بن بە مەیی موسیقای ئیرانی. ئەم چرکەساتە کاتێک گەیشت بە لووتکە کە چینێکی زۆری خوێندکاری کورد چوونە شارە فارسەکان و لە ژێر تەوژمی هەژمۆنی ئەوان، رژێمی ئەمیالیان، تا ئاستێک خۆی ڕادەستی فارسیزم کرد. سانتیمانتالیزمی فارسی لە مێشکی خوێندەواراندا گونجا و دەستەواژەگەلێ وەک "مرسی" و "عزیزم" و... بەرهەمی ئەو دەورانەن کە هاوردەی ناو کوردستان کرا. هەر کەس بە "موسیقای ئەسیلی ئیرونی" شاگەشکە نەبوایە، دەخرایە دەرەوەی بازنەی شارستانییەت و بێ کلاس دەنوێندرا. سووکایەتی کردن بە زمانی کوردی و پێکەنین بە فارسی قسەکردنی هەندێک لە کوردان لەو سەردەمدا گەیشتە لووتکە. پێکەنینێک کە ئێستەیش هەر ماوە و بەروبۆمی مێژوویەکە بەڵام لەو سەردەمەدا تەقییەوە. لە بیرمان بێت لە بەستێنی گشتی کۆمەڵگەدا موسیقای کوردی لای چینێکی تایبەت هەر بەرخۆدانی دەکرد و بۆ نموونە دەنگی شۆڕشگێڕانەی کەسانێ وەک ناسر ڕەزازی و حەمە جەزا و...دەنگی جەریانی بەرخۆدانی هونەری سیاسیی کوردی بوون. _بەڵام چرکەساتێکی دیکە لەم کەینوبەینەدا دێتە ئاراوە کە کەمتر توێژەران لەسەری باسوخواسیان کردووە. ئەویش چرکەساتی حزووری "جەریانی ئیسڵاحەت" لە کوردستانە. ئەم جەریانە تەنیا بزاڤێکی سیاسیی و کارناڤاڵی ئینتخاباتی نەبوو، بەڵکوو هاوردەکردن و بەرفراوانکردن و تەشدیدی ئێرانییەت و فارسیزم لە ڕەنگۆبۆنێکی جوانیناناسانەش و بە زەبری بۆ نموونە سێ کوچکەی "شەجەریان، سرووش و مەولانا" و ئاپاراتووسەکانی هاوپەیوەند بەوانەوە بوو. لەو سەردەمەدا بوو کە هەزاران بەرگ مەولانا ڕژایە کتێبخانەکانی کوردستان، کە پێشتر غەیری چەند خوێندکاری ئەدەبی فارسی ئەویش لە ئاستی جزوەیەکدا کەسی تر نەیدەناسی، کاستی شەجەریان شەقەی شاباشی دەهات و سرووش نەرم نەرم، بە ناوی ڕۆشنبیری دینی بەڵام بە کامی ئێرانییەت، چینێکی زۆر لە خوێندەوارانیان مات و حەیرانی فارسیزم کردبوو. لێرەوە دەسکاری جوانیناسی کوردی کرا و نەرم نەرم تەنگیان بە ناسر رەزازی و حەمە جەزا و...تەنانەت هونەرمەندە ناسیاسییەکان وەک حەسەن زیرەک هەڵچنی و خستیانە دەرەوەی مەیلی گشتی. وشەی "حەسەن جیرجیرەک" لەو کاتەدا درووس کرا! بە کورتی ئیسڵاحات واتە قۆناغی زاڵیەتی بەسەر زەوقی جوانیناسیی کوردی. جا بۆ ئەوەی مەیدانەکە لەو هێرشە نەرمە نەتەقێتەوە، جار جار فەزایەکیشیان دەدات بە کوردییەتی فەرهەنگی دەستەمۆکراو. _ بەڵام بە بۆچوونی من لە پاش ساڵی ٢٠١٠وە مەیدانەکە یەکسەر تەختەوقەپات لە ئیختیاری سیاسەتی جوانیناسی فارسیزم نییە و بزاڤی بەرخۆدانی کوردی زیاتر گەشاوەتەوە. ڕووداوە جۆراوجۆرەکان وەک بەهاری عەرەبی لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین، سەرهەڵدانی ڕۆژئاڤا و بەرخۆدان لە هەمبەر داعش، رفڕاندۆمی سەربەخۆیی باشوور، بۆمەلەرزەی کرماشان، شکستی ئیسڵاحات، ڕاپەڕینی ژینا و ...کوردایەتی وەک بزاڤێکی سیاسیی، فیکری، جوانیناسانە زیاتر گەشاندووەتەوە، بۆیە دەبینین فێرکاری هونەر و موسیقای کوردی هاوتەریب لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییانە لە گەشەونەشە دایە. بەڵام لەبەر هژمۆنی فارسیزمی دەوڵەتداردا، هێشتا کەمە، چونکە ساڵەهای ساڵە دەسکاری مەیل و زەوقی جوانیناسیی کوردی کردووە. لە پاش ڕاپەڕینی ژیناش بۆ ئاشتدانەوەی ئەو ئانتاگۆنیزمەی خەڵک لەگەڵ سیستەم کردبووی مجەوزی ئەو کۆنسێرتانە و مەراسیماتی ڕێزگرتن لەمولەو چەندین بەرابەر بۆتەوە!. لەلایەک تر، وادەزانم ئەو ڕوانینە شۆڕشگێڕانەش کە وابزانێت خەڵکی کوردستان گۆڕانگاری بنەڕەتی بەسەردا هاتووە و هەموان شۆڕشگێڕن، وەهمێکی نازانستییە. مەیلی زۆرینەی خەڵک، بە سێ کوچکەی "سەرمایە، سکس و سەرگەرمی" و هەروەها خوێندەواری بە سیستەمی فارسیزم داگیر کراوە و کاتی زۆری دەوێت بگۆڕدرێت، بە تایبەت بۆ نەتەوە بێدەسەڵاتەکان ئەم گۆڕانکارییانە هەر یەکجار ئەستەمترە. ♦️لەم کورتە یادداشتەدا تەنیا هەوڵم ئەوە بوو ئەو سوڵتەیە لە چەند چرکەساتدا تا ئاستێک پرۆبلماتیزە بکەم.