၂။ ပထမလတ်တန်း စာဝါ

ကာရကသုတ်စဉ်များ ဝိဘတ်အခန်းအလိုက် ခွဲခြားမှု A4 ခေါက်ချိုး

ပေးထားသော အရင်းအမြစ်များမှ အချက်အလက်များအရ ဇာတ်တော်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြနိုင်ပါသည်- ၁။ ဇာတ်ဂါထာနှင့် အဖွင့် (Jātakagāthāvaṇṇanā) ဇာတ်တော်များကို မူလက "ဂါထာ" (Verses) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ယင်းဂါထာများကို အသေးစိတ် ရှင်းပြသော အဖွင့်များကို "ဝဏ္ဏနာ" (Word Commentaries) ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အရင်းအမြစ်များတွင် "Jātakagāthāvaṇṇanā" (ဇာတ်ဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် "The Jātaka Verses and their Word Commentaries" (ဇာတ်တော်ဂါထာများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပုဒ်အဖွင့်များ) ဟု ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ၂။ ဇာတ်အဋ္ဌကထာ (Jātaka-aṭṭhakathā) ဇာတ်တော် ၅၄၇ ဇာတ်လုံးကို စုစည်းထားသော ကျမ်းကို "Jātaka-aṭṭhakathā" (ဇာတ်အဋ္ဌကထာ) သို့မဟုတ် "547 Stories from the Jātaka Commentary" ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။ ဤအဋ္ဌကထာတွင် ဂါထာများ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းလင်းချက်များ ပါဝင်သည်။ ၃။ ဖွဲ့စည်းပုံ အစိတ်အပိုင်းများ အရင်းအမြစ်များပါ ခေါင်းစဉ်များကို လေ့လာကြည့်ပါက ဇာတ်တော်တစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်လေ့ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်- * နိဒါန်း (Nidāna): ဇာတ်လမ်း၏ အစ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကုဏာလဇာတ်တွင် "Kuṇālajātakanidānaṁ" (ကုဏာလဇာတ်နိဒါန်း) ဟူ၍ သီးခြားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ * ဂါထာနှင့် ဝဏ္ဏနာ: ဇာတ်တော်၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော ဂါထာများနှင့် ယင်းတို့ကို စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါဝင်သည်။ * ဇာတ်ပေါင်း: အရင်းအမြစ်များတွင် အတိအကျ မဖော်ပြသော်လည်း "From Buddha-to-be to Teacher" (ဘုရားလောင်းဘဝမှ ဆရာသခင်အဖြစ်သို့) ကဲ့သို့သော ခေါင်းစဉ်များက ဇာတ်တော်များသည် ဘုရားလောင်း၏ အတိတ်ဘဝဇာတ်ကြောင်းများ ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့် ဇာတ်တော်စာပေဖွဲ့စည်းပုံမှာ ပါဠိဂါထာများကို မူတည်၍၊ ၎င်းကို ရှင်းပြသော စကားပြေ အဋ္ဌကထာ (ဝဏ္ဏနာ) နှင့် နိဒါန်းများ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဇာတ်တော်တွေက ဂါထာတွေနဲ့ အဋ္ဌကထာ ဖွဲ့စည်းပုံအကြောင်း သိပါရစေ။

ဝိနည်းပါတိမောက် ဘာသာဋီကာ အနှစ်ချုပ်

* ဉာဏ်မဂ်ဖိုလ် အန္တရာယ်: ရှိနေသော အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း (သိလျက်နှင့် မပြောဘဲနေခြင်း) သည် "သမ္ပဇာန မုသာဝါဒ" ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်ပြီး ဈာန်မဂ်ဖိုလ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုနိုင်ပါသည်။ * စင်ကြယ်ခြင်း: အာပတ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြောပြ ကုစားလိုက်လျှင် (အာဝီကမ္မ) စိတ်နှလုံး စင်ကြယ်ကာ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ရရန် ချမ်းသာ လွယ်ကူစေပါသည်။ * ဥပုသ်ပြုခြင်း: အာပတ်ရှိနေလျှင် ဒေသနာပြောပြီး စင်ကြယ်မှသာ ဥပုသ်ပြုခွင့်၊ ပါရိသုဒ္ဓိပေးခွင့် ရှိပါသည်။ အာပတ်တန်းလန်းနှင့် ဥပုသ်မပြုကောင်းပါ။ ၇။ နိသဂ္ဂိယ အာပတ်ဖြေပုံ နိသဂ္ဂိယ ပါစိတ်အာပတ်များအတွက်မူ ဒေသနာမကြားမီ သက်ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုပစ္စည်း (ဥပမာ- သင်္ကန်း၊ သပိတ်၊ ရွှေငွေ) ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း (နိသဇ္ဇန) ဝိနည်းကံကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ရပါသည်။ ပစ္စည်းကို မစွန့်ဘဲ ဒေသနာကြားရုံဖြင့် အာပတ်မှ မထနိုင်ပါ။ ရွှေငွေကဲ့သို့သော အရာများကို စွန့်ရာတွင် သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား စွန့်ခွင့်မရဘဲ သံဃာ့အလယ်တွင် စွန့်ရပါသည်။

သာသနာတော်၌ အာပတ်ဖြေခြင်းနှင့် ဒေသနာကြားခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ပေးထားသော ရင်းမြစ်များအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။ ၁။ အာပတ်အမျိုးအစားနှင့် ကုစားနည်း ကွဲပြားပုံ အာပတ်သည် ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသေသ်၊ ထုလ္လစ္စဉ်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီယ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဗာသိတ ဟူ၍ ၇ ဖုံ (၇ မျိုး) ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကုစားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားထားပါသည် - * ဂရုကအာပတ် (အာပတ်ကြီးများ): ပါရာဇိကနှင့် သံဃာဒိသေသ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို သာမန် ဒေသနာပြောခြင်းဖြင့် မကုစားနိုင်ဘဲ ပရိဝါသ်၊ မာနတ် ဆောက်တည်ခြင်း ဟူသော ကြီးလေးသော ကံဖြင့် ဖြေဖျောက်မှ ပြေနိုင်ပါသည်။ (ပါရာဇိက ကျပါက လူထွက်ရပါသည်)။ * လဟုကအာပတ် (အာပတ်ငယ်များ): ထုလ္လစ္စဉ်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီယ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဘာသိတ အာပတ်များ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသနာပြောခြင်း (အာပတ်ဖြေခြင်း) ဟူသော ပေါ့သောကံဖြင့် ဖြေဖျောက်နိုင်ပါသည်။ ၂။ လဟုကအာပတ်များအတွက် ဒေသနာပြောခြင်း (အာပတ်ဖြေခြင်း) လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အာပတ်ရှိသော ရဟန်းသည် အခြားရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် ဒေသနာပြော၍ မိမိ၏ အာပတ်ကို ကုစားရပါသည်။ * ပြင်ဆင်မှု: ဒေသနာပြောလိုသူသည် သင်းပိုင်၊ ဧကသီများကို ကောင်းမွန်စွာ ဝတ်ရုံ၍ လက်ကန်တော့တင်ကာ ဆောင့်ကြောင့် ထိုင်ရပါမည်။ ဒေသနာခံသူက ကြီးလျှင် ရှိခိုးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဒေသနာပြောသူက ကြီးလျှင် ရှိမခိုးဘဲ ဒေသနာခံသူဘက်သို့ လှည့်၍ ရိုသေစွာ ပြောရပါသည်။ * ဒေသနာပြောဆိုပုံ (သီတင်းငယ်က သီတင်းကြီးထံ ပြောပုံ): * ပြောသူ: "အဟံ ဘန္တေ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အာဝိကရောမိ" (အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် သင့်မိသမျှ အာပတ်တို့ကို ထင်စွာ ပြုပါ၏)။ * ခံသူ: "သာဓု သာဓု" (ကောင်းပြီ ကောင်းပြီ)။ * ပြောသူ: "အဟံ ဘန္တေ သမ္ဗဟုလာ နာနာဝတ္ထုကာ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ၊ တာ တုမှ-မူလေ ပဋိဒေသေမိ" (အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် များစွာကုန်သော အမျိုးမျိုး ဝတ္ထုရှိကုန်သော အလုံးစုံကုန်သော အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ၊ ထိုအာပတ်တို့ကို အရှင်ဘုရား၏ အထံ၌ ပြောပြပါ၏)။ * ခံသူ: "ပဿသိ အာဝုသော တာ အာပတ္တိယော" (ငါ့ရှင် ထိုအာပတ်တို့ကို ရှု၏လော/သိ၏လော)။ * ပြောသူ: "အာမ ဘန္တေ ပဿာမိ" (မှန်ပါ ရှုပါသည်)။ * ခံသူ: "အာယတိံ အာဝုသော သံဝရေယျာသိ" (နောက်နောင်အခါ၌ စောင့်စည်းလော့)။ * ပြောသူ: "သာဓု သုဋ္ဌု ဘန္တေ သံဝရိဿာမိ" (ကောင်းပါပြီ၊ ကောင်းစွာ စောင့်စည်းပါအံ့)။ * သီတင်းကြီးက သီတင်းငယ်ထံ ပြောပုံ: "ဘန္တေ" (အရှင်ဘုရား) အစား "အာဝုသော" (ငါ့ရှင်) ဟု ပြောင်းလဲ သုံးနှုန်းရပါသည်။ ၃။ သဘာဂအာပတ် (တူသော အာပတ်) ပြဿနာ အာပတ်သင့်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုချင်း တူသော အာပတ်ကို "သဘာဂအာပတ်" ဟု ခေါ်ပါသည် (ဥပမာ - ရဟန်းနှစ်ပါးလုံး ညစာစားမိ၍ ပါစိတ်အာပတ် သင့်နေခြင်း)။ * သဘာဂအာပတ် ရှိနေသူ အချင်းချင်း ဒေသနာ မပြောကောင်းပါ။ အကယ်၍ ပြောမိပါက ပြောသည့်အတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ထပ်၍ သင့်သလို၊ ဒေသနာခံသူမှာလည်း ခံယူသည့်အတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ထပ်၍ သင့်ပါသည်။ * ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သဘာဂအာပတ် မရှိသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် ဒေသနာပြော၍ ကုစားရပါမည်။ ၄။ သံဃာဒိသေသ် အာပတ်ကုစားနည်း (ဝုဋ္ဌာနကံ) သံဃာဒိသေသ်အာပတ်သည် ဂရုကအာပတ်ဖြစ်၍ သံဃာကို အလိုရှိသော ကံဖြင့်သာ ကုစားနိုင်ပါသည်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် - 1. ပရိဝါသ် (Parivasa): အာပတ်သင့်ပြီးနောက် သိလျက်နှင့် ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါက ဖုံးထားသမျှ ရက်အုန်းအတွက် "ပရိဝါသ်" နေရပါမည်။ အာပတ်ကို တစ်ရက်ဖုံးလျှင် ပရိဝါသ် တစ်ရက်နေရမည် ဖြစ်ပြီး၊ ရက်များစွာ ဖုံးလျှင်လည်း ထိုရက်အရေအတွက်အတိုင်း နေရပါသည်။ 2. မာနတ် (Manatta): ပရိဝါသ် ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းသည် နောက်ထပ် ၆ ညဉ့်ပတ်လုံး "မာနတ်" ကျင့်ရပါသည်။ 3. အဗ္ဘာန် (Abbhan): မာနတ်ကျင့်ပြီးသော ရဟန်းကို "အဗ္ဘာန်" သွင်းရပါသည် (သံဃာ့ဘောင်သို့ ပြန်လည် သွတ်သွင်းခြင်း)။ ဤကိစ္စအတွက် သိမ်တစ်ခုတည်း၌ ရဟန်း အနည်းဆုံး (၂၀) ပါဝင်သော သံဃာအဖွဲ့အစည်း လိုအပ်ပါသည်။ ရဟန်းတစ်ပါး လျော့နေလျှင်သော်မှ အဗ္ဘာန်သွင်း၍ မရနိုင်ပါ၊ သွင်းပေးသော ရဟန်းများလည်း အပြစ်ရှိပါသည်။ ၅။ ပါဋိဒေသနီယ အာပတ်ဖြေပုံ ပါဋိဒေသနီယ အာပတ်သင့်ပါက သာမန် ဒေသနာပြောနည်းမဟုတ်ဘဲ သီးခြား သတ်မှတ်ထားသော စကားရပ်ဖြင့် ပြောဆို ကုစားရပါသည်။ * ဆိုရမည့် စကားရပ်: "ဂါရယှံ အာဝုသော ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိံ အသပ္ပါယံ ပါဋိဒေသနီယံ၊ တံ ပဋိဒေသေမိ" (ငါ့ရှင်... ကဲ့ရဲ့ထိုက်သော နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန်အား မလျောက်ပတ်သော ပါဋိဒေသနီယမည်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပါပြီ၊ ထိုအာပတ်ကို သီးခြား ပြောပါ၏)။ ၆။ အာပတ်ဖြေခြင်း၏ အရေးပါပုံ

ရဟန်းတစ်ပါး သံဃာဒိသေသ်အာပတ် သင့်ပါက ဒေသနာကြားရုံမျှဖြင့် မပြီးဘဲ သံဃာတော်များက ပြုလုပ်ပေးရသော ဝိနည်းကံဖြင့်သာ ကုစားနိုင်ပါသည်။ ၎င်းအာပတ်ကို ကုစားရာတွင် အဆင့် (၃) ဆင့် ရှိပါသည် - ၁။ ပရိဝါသ် နေခြင်း (အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့လျှင်) အာပတ်သင့်ပြီးနောက် ထိုအာပတ်ကို သိလျက်နှင့် ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါက ဖုံးကွယ်ထားသော ရက်အုန်းနှင့်အမျှ "ပရိဝါသ်" (Pariivasa) ဟုခေါ်သော အကျင့်ကို ကျင့်သုံးရပါမည်။ ပါဠိတော်၌ "ယာဝတီဟံ ဇာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တာဝတီဟံ တေန ဘိက္ခုနာ အကာမာ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ" (အကြင်မျှလောက်သော ရက်ပတ်လုံး သိလျက် ဖုံးလွှမ်းထား၏၊ ထိုမျှလောက်သော ရက်ပတ်လုံး ထိုရဟန်းသည် မနေလိုဘဲလျက် ပရိဝါသ် နေရမည်) ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။ အာပတ်ကို တစ်ရက်ဖုံးလျှင် ပရိဝါသ် တစ်ရက်နေရမည် ဖြစ်ပြီး၊ ရက်များစွာ ဖုံးလျှင်လည်း ထိုရက်အရေအတွက်အတိုင်း နေရပါသည်။ အာပတ်သင့်သောနေ့၏ ညဉ့်အရုဏ်တက်သည် တိုင်အောင် ဒေသနာမပြောဘဲ နေလိုက်လျှင် ဖုံးထားသည် မည်ပါသည်။ ၂။ မာနတ် ကျင့်ခြင်း ပရိဝါသ် နေပြီးသော ရဟန်းသည် (သို့မဟုတ် အာပတ်ကို မဖုံးကွယ်သော ရဟန်းသည်) သံဃာတော်များကို နှစ်သက်စေရန်အတွက် ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး "မာနတ်" (Manatta) ကျင့်ရပါသည်။ "ဥတ္တရိ ဆာရတ္တံ ဘိက္ခုမာနတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ" (ပရိဝါသ်နေပြီးသော ရဟန်းသည်... ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ရဟန်းတို့ မြတ်နိုးခြင်းအကျိုးငှာ မာနတ်ကျင့်ရမည်) ဟု ဆိုထားပါသည်။ ၃။ အဗ္ဘာန် သွင်းခြင်း မာနတ်ကျင့်ပြီးသော ရဟန်းကို သံဃာ့ဘောင်အတွင်းသို့ ပြန်လည်သွတ်သွင်းခြင်း ကိစ္စကို "အဗ္ဘာန်" (Abbhan) ဟု ခေါ်ပါသည်။ ဤကိစ္စအတွက် ရဟန်း အနည်းဆုံး (၂၀) ပါဝင်သော သံဃာအဖွဲ့အစည်း (ဝီသတိဂဏော ဘိက္ခုသံဃော) လိုအပ်ပါသည်။ အဗ္ဘာန်သွင်းရာတွင် ရဟန်းတစ်ပါး လျော့နေလျှင်သော်မှ (၁၉ ပါးသာ ရှိလျှင်) အဗ္ဘာန်သွင်း၍ မရနိုင်ပါ၊ ထိုရဟန်းလည်း သံဃာ့ဘောင်သို့ မရောက်သလို၊ သွင်းပေးသော ရဟန်းများလည်း အပြစ်ရှိပါသည်။ အနှစ်ချုပ် သံဃာဒိသေသ်အာပတ်၏ သဘောသဘာဝမှာ အစပထမ (ပရိဝါသ်၊ မာနတ်ပေးခြင်း) ၌သော်လည်းကောင်း၊ အဆုံး (အဗ္ဘာန်သွင်းခြင်း) ၌သော်လည်းကောင်း သံဃာကို အလိုရှိအပ်သောကြောင့် "သံဃာဒိသေသ" (သံဃ+အာဒိ+သေသ) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတစ်ပါး လူထွက်လိုသည့်အခါ (သိက္ခာချလိုသည့်အခါ) လိုက်နာရမည့် အချက်များနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အောက်ပါအတိုင်း ဆွေးနွေးတင်ပြအပ်ပါသည်။ ၁။ သိက္ခာချခြင်း (Sikkhapaccakkhana) ရဟန်းဘဝမှ လူဘောင်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လိုပါက "သိက္ခာချခြင်း" ကိစ္စကို တရားဝင် ပြုလုပ်ရပါမည်။ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်သူသည် အချိန်စေ့လျှင် အလိုလို သီလကျသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သာမဏေသည် လူဝတ်လဲလိုက်လျှင် သာမဏေသိက္ခာ ကျသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း ရဟန်းတို့၏ သိက္ခာသည် အလိုလို မကျနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် "သိက္ခာချပါ၏" ဟု နှုတ်မြွက်၍ တမင်္ဂလာ ချမှသာ သိက္ခာကျပါသည်။ ၂။ သိက္ခာချရာတွင် ဆိုရမည့် စကားရပ်များ သိက္ခာချရာတွင် အောက်ပါ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သော စကားရပ်များကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည် - • စွန့်ပယ်ကြောင်း ပြောဆိုခြင်း: "ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမိ" (ဘုရားကို စွန့်ပါ၏)၊ ထို့အတူ တရား၊ သံဃာ၊ သိက္ခာ၊ ဝိနည်း စသည်တို့ကို စွန့်ပါ၏ဟု "ပစ္စက္ခာမိ" နှင့် တွဲ၍ ဆိုရပါမည်။ • လူအဖြစ် မှတ်ယူစေခြင်း: "ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟိ" (ငါ့ကို လူဟု မှတ်ပါ)၊ သို့မဟုတ် "ငါ့ကို သာမဏေဟု မှတ်ပါ"၊ "တိတ္ထိဟု မှတ်ပါ" စသည်ဖြင့် "မံ ဓာရေဟိ" နှင့် တွဲ၍ ဆိုရပါမည်။ • အကျိုးမရှိကြောင်း ပြောဆိုခြင်း: "အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန" (ငါ့မှာ ဘုရားဖြင့် အကျိုးမရှိ) စသည်ဖြင့် "အလံ" နှင့် တွဲ၍လည်း ဆိုနိုင်ပါသည်။ ၃။ သိက္ခာကျခြင်း၏ အင်္ဂါ (၆) ပါး သိက္ခာချရာတွင် အောက်ပါ အင်္ဂါ (၆) ချက်နှင့် ညီညွတ်မှသာ ရဟန်းအဖြစ်မှ ပျက်ပြယ်၍ လူအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပါသည် - 1. စိတ္တ (စိတ်): တကယ်ကို လူထွက်လိုသော စိတ်ပါမှ သိက္ခာကျပါသည်။ စိတ်မပါဘဲ ပြောင်လှောင်လို၍ ချလျှင် မကျပါ။ 2. ခေတ္တ (ခေတ်): "ဘုရားကို စွန့်ပါ၏"၊ "လူဟု မှတ်ပါ" စသော သိက္ခာချကြောင်း စကားရပ်များ (သိက္ခာချခေတ်) တွင် ပါဝင်သော ဝါကျများကို မိမိနားလည်သော ဘာသာစကားဖြင့် သုံးစွဲ၍ ချမှ သိက္ခာကျပါသည်။ 3. ကာလ: ပစ္စုပ္ပန်ကာလ (စွန့်ပါ၏၊ မှတ်ပါလော) သို့မဟုတ် ကာလမပြသော စကား (အကျိုးမရှိ) ဖြင့် ချမှ သိက္ခာကျပါသည်။ အတိတ်ကာလ (စွန့်ခဲ့ပြီ)၊ အနာဂတ်ကာလ (စွန့်တော့အံ့)၊ ပရိကပ္ပစကား (စွန့်ရလျှင် ကောင်းမှာပဲ) တို့ဖြင့် ချလျှင် သိက္ခာမကျပါ။, 4. ပယောဂ: နှုတ်မြွက်၍ (ဝစီပယောဂ) ဆိုမှ သိက္ခာကျပါသည်။ စာရေး၍ ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်လက်အမူအရာ ပြ၍ဖြစ်စေ ချလျှင် မကျပါ။ 5. ပုဂ္ဂလ (ပုဂ္ဂိုလ်): သိက္ခာချသူရော၊ နားထောင်သူပါ အရူး၊ စိတ်လွင့်နေသူ၊ ရောဂါသည်းထန်စွာ ခံစားနေရသူ မဟုတ်ဘဲ ပကတိ လူသားရိုးရိုး ဖြစ်မှ သိက္ခာကျပါသည်။ 6. ဝိဇာနန (နားလည်ခြင်း): သိက္ခာချစကားကို ပြောလိုက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် နားထောင်သူက "ဤသူ လူထွက်လိုသည်" ဟု နားလည်မှ သိက္ခာကျပါသည်။ နားမလည်လျှင် မကျပါ။ ၄။ သတိပြုရမည့် အချက်များ • မေထုန်မှုနှင့် ပါရာဇိက: ရဟန်းတစ်ပါးသည် သိက္ခာမချဘဲ (သိက္ခာကို မစွန့်ဘဲ) မေထုန်မှီဝဲပါက ပါရာဇိက ကျ၍ သာသနာမှ ဆုံးရှုံးပါသည်။, • သာမဏေများနှင့် လိင်္ဂထေနက: သာမဏေများအတွက်မူ သီးခြား သိက္ခာချခြင်း မလိုသော်လည်း သတိထားရမည့် အချက်ရှိပါသည်။ သာမဏေတစ်ပါးသည် လူထွက်လို၍ လူဝတ်လဲပြီး မေထုန်မှီဝဲခဲ့လျှင်၊ နောက်တစ်ဖန် ပြန်ဝတ်သောအခါ "လိင်္ဂထေနက" (လိင်ခိုးသူ) ဖြစ်သွားပြီး သာမဏေအဖြစ်၌ပင် နေခွင့်မရှိတော့ပါ။ သို့သော် လူဝတ်လဲပြီး စမ်းသပ်ရုံသာ စမ်းသပ်၍ (မေထုန်မမှီဝဲဘဲ) သင်္ကန်း၌ ငဲ့ကွက်ခြင်း ရှိသေးလျှင် လိင်္ဂထေနက မဖြစ်သေးပါ။, • အားမရှိခြင်း (ဒုဗ္ဗလျ): သိက္ခာပုဒ်များကို စောင့်ထိန်းရန် စိတ်အားမထက်သန်ခြင်း (ဒုဗ္ဗလျ) ကို ထင်ရှားစွာ ပြောပြရုံမျှဖြင့် (ဥပမာ - "ငါ့မှာ သိက္ခာပုဒ်တွေကို မစောင့်နိုင်တော့ဘူး") သိက္ခာမကျသေးပါ။ အထက်ပါ အင်္ဂါ ၆ ပါးနှင့် ညီညွတ်စွာ သိက္ခာချမှသာ လူအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပါသည်။ အနှစ်ချုပ် လူထွက်လိုသော ရဟန်းသည် လူထွက်လိုစိတ် အမှန်ဖြင့်၊ နားလည်သော လူသားတစ်ဦးထံတွင်၊ နှုတ်ဖြင့် ပီသစွာ "ဘုရားကို စွန့်ပါ၏" (သို့မဟုတ်) "လူဟု မှတ်ပါ" စသော စကားရပ်များကို ဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး နားထောင်သူကလည်း ချက်ချင်း နားလည်မှသာ ရဟန်းအဖြစ်မှ ပျက်ပြယ်မည် ဖြစ်ပါသည်။

https://www.youtube.com/watch?v=UIkFE75AnOc