GED SCIENCE

https://t.me/+16ObqBo6oMhjZTk1 စာမေးရန်။

6. What is the main function of ribosomes? A. Energy production B. Protein synthesis C. Storage of water D. Control of cell activities 7. Osmosis is best described as the movement of A. Any molecule from low to high concentration B. Water through a semi-permeable membrane C. Oxygen using energy D. Sugar across a cell wall 8. Which process requires energy from the cell? A. Diffusion B. Osmosis C. Active transport D. Passive transport 9. Which structure helps protect and support plant cells? A. Cell membrane B. Nucleus C. Cell wall D. Mitochondria 10. A substance moves from an area of high concentration to low concentration without using energy. This process is called A. Active transport B. Osmosis C. Diffusion D. Respiration

GED Life Science – Cell Biology Multiple Choice Questions (MCQs) 1. Which statement is part of the cell theory? A. All cells have a nucleus B. Cells are the basic unit of life C. Only plants are made of cells D. Cells come from non-living matter 2. Which structure controls the activities of the cell? A. Ribosome B. Mitochondrion C. Nucleus D. Vacuole 3. Which organelle is known as the “powerhouse of the cell”? A. Ribosome B. Nucleus C. Mitochondria D. Cell wall 4. Which of the following is found in plant cells but NOT in animal cells? A. Cell membrane B. Mitochondria C. Ribosome D. Chloroplast 5. Prokaryotic cells differ from eukaryotic cells because prokaryotic cells do NOT have A. Cell membrane B. Cytoplasm C. Ribosomes D. A nucleus

၇။ Key GED Exam Tips (Cell Biology) Diagram ကို ဖတ်နိုင်ရမယ်။ “Why” question (function based) များ။ Compare & contrast (plant vs animal) Simple experiment result interpretation

၆။ Movement of Materials Diffusion High concentration → Low concentration Energy မလို။ Osmosis Water movement only Through semi-permeable membrane Active Transport Low → High concentration Energy လို။

၅။ Cell Organelles & Functions (အရေးကြီး) Nucleus – Control center (DNA ပါ) Mitochondria – Energy production (“powerhouse”) Ribosome – Protein synthesis Cell membrane – Entry & exit control Cell wall – Support (plant only) Chloroplast – Photosynthesis (plant only) Vacuole – Storage 👉 GED မှာ “Which organelle does what?” ဆိုပြီး မေးတတ်ပါတယ်။

၃။ Types of Cells (က) Prokaryotic Cell Nucleus မရှိ Simple structure Example: Bacteria (ခ) Eukaryotic Cell Nucleus ရှိ။ Complex structure Example: Plant cell, Animal cell

၂။ Cell Theory Cell theory အချက် ၃ ချက်— Living things အားလုံးကို cells ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ Cell သည် life ၏ basic unit ဖြစ်သည်။ Cell အသစ်များသည် cell အဟောင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ 👉 GED မှာ definition + meaning ကို နားလည်ရုံ လုံလောက်ပါတယ်။

GED Life Science (၁) Cell Biology – Short Notes ၁။ Living Things ၏ Characteristics Living things တွေမှာ— Cells ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ Energy အသုံးပြုသည်။ Grow & develop ဖြစ်သည်။ Reproduce လုပ်နိုင်သည်။ Environment ကို response ပြုလုပ်နိုင်သည်။ Homeostasis ထိန်းသိမ်းသည်။

Gene, Alleles, and Traits Explained 1. Gene (ဂျင်း): - A gene is a segment of DNA that contains the instructions for building a specific protein, which plays a role in the function of the body. Genes are the basic units of heredity, passed from parents to offspring, and determine various characteristics or traits. 2. Alleles (အယ်လီလ်): - Alleles are different versions of a gene. For example, a gene that determines eye color may have an allele for blue eyes and another for brown eyes. Every individual has two alleles for each gene, one inherited from each parent. 3. Traits (ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များ): - Traits are the observable characteristics or features of an organism, such as eye color, hair color, or height. These traits are determined by the combination of alleles an individual possesses. ### How They Relate: - A gene is like a recipe book, with each gene being a recipe. - Alleles are the variations of the recipe. For example, a recipe for cookies might have an option to add chocolate chips or not. - Traits are the final cookies, showing whether they have chocolate chips (the observable result). ### Example: If you have a gene that controls flower color, one allele might code for red flowers and another for white flowers. Depending on the combination of these alleles (like one red and one white), the flower might show a specific color trait. In summary, genes carry the information, alleles are the variations of that information, and traits are what we see as a result.

Gene, Alleles, and Traits Explained 1. Gene (ဂျင်း): - ဂျင်းဆိုတာ DNA ထဲမှာ ပါရှိတဲ့ အဆစ်အ ပိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုအတွက် အရေးကြီးတဲ့ ပရိုတိန်းကို တည်ဆောက်ရန် အသုံးပြုတဲ့ အချက်အလက်များ ပါဝင်တယ်။ ဂျင်းတွေဟာ မျိုးရိုးဆက်ခံမှုရဲ့ အခြေခံအစိတ်အပိုင်းတွေဖြစ်ပြီး မိဘတွေဆီကနေ သားသမီးတွေထံ ပြောင်းပေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ဂျင်းတွေက လူသားရဲ့ အမျိုးမျိုးသော အင်္ဂါရပ်တွေကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ 2. Alleles (အယ်လီလ်): - အယ်လီလ်ဆိုတာ ဂျင်းတစ်ခုမှာ ပါတဲ့ မတူညီတဲ့ မူကွဲတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ၊ မျက်စိအရောင်ကို ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ ဂျင်းတစ်ခုမှာ မျက်စိ အပြာရောင် အယ်လီလ်တစ်ခုလည်းရှိနိုင်တယ်၊ မျက်စိ အညိုရောင်အယ်လီလ်တစ်ခုလည်းရှိနိုင်ပါတယ်။ လူတိုင်းမှာ ဂျင်းတစ်ခုစီအတွက် အယ်လီလ်နှစ်ခုစီရှိပြီး၊ တစ်ခုကို အဖေဘက်ကနေ၊ တစ်ခုကို အမေဘက်ကနေ ဆက်ခံရရှိတာဖြစ်ပါတယ်။ 3. Traits (ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များ): - ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များဆိုတာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အပြင်လက္ခဏာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိအရောင်၊ ဆံပင်အရောင်၊ အရပ်အမြင့် စတဲ့အရာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒီဂုဏ်အင်္ဂါရပ်တွေကို လူတစ်ယောက်မှာ ရှိတဲ့ အယ်လီလ်တွေရဲ့ ပေါင်းစပ်မှုက ဖန်တီး လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ### ၎င်းတို့အပြန်အလှန်ဆက်နွှယ်ပုံ: - ဂျင်း (Gene) ဆိုတာ ဟင်းချက်နည်း စာအုပ် ဆိုပါတော့။ စာအုပ်ထဲမယ် မုန့်ဟင်းခါး ချက်နည်းပါတယ်။ - အယ်လီလ် (alleles ) တွေကတော့ ဂျင်းတစ်ခုစီမှာ ရှိတဲ့ မူကွဲတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ရန်ကုန် မုန့်ဟင်းခါး မြောင်းမြ မုန့်ဟင်းခါး ဟင်းသတ မုန့်ဟင်းခါး စသည်ဖြင့် မတူသလိုပေါ့။ - ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များ (traits) ကတော့ ဥပမာမှာပါရှိတဲ့ မုန့်ကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး အယ်လီလ်တွေက ဆောင်ရွက်ပေးသည့် အချက်အလက်အရ ဖြစ်ပေါ်လာ တဲ့ မုန့်ဟင်းခါး အမည် ပါဘဲ။ ### ဥပမာ: ပန်းပွင့် အရောင်ကို ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ ဂျင်းတစ်ခုရှိတယ်ဆိုရင်၊ အယ်လီလ်တစ်ခုက အနီရောင်ကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တယ်၊ အယ်လီလ်တစ်ခုက အဖြူရောင်ကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တယ်။ ဒီအယ်လီလ် နှစ်ခုရဲ့ ပေါင်းစပ်မှုအပေါ်မူတည်ပြီး ပန်းရဲ့ အရောင်ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်က အပြင်ထွက်လာနိုင်ပါတယ်။ အကျဉ်းချုပ်ပြောရရင်၊ ဂျင်းတွေဟာ အချက်အလက်တွေကို ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့နေရာ၊ အယ်လီလ်တွေက အဲ့ဒီအချက်အလက်ရဲ့ မူကွဲတွေဖြစ်ပြီး၊ Traits တွေကတော့ ဒီအချက်အလက်တွေရဲ့ ရလဒ်ကို ဖော်ပြတဲ့အရာပဲဖြစ်ပါတယ်။

LIFE SCIENCE. cell cycle (5)

LIFE SCIENCE. artificial selection (4)

life science. natural selection (3)

LIFE SCIENCE. evolution (2)

LIFE SCIENCE. variation (1)

Evolutionary Fitness ဆိုတာက အကောင်တွေ မျိုးဆက်ပွားရာမှာ သူ့ရဲ့ မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း (A gene pool refers to the complete set of genetic information) ကို သားပေါက်များဆီသို့ လက်ဆင့်ကမ်းလေ့ ရှိကြတယ်။ ယင်းကဲ့သို့ လက်ဆင့်ကမ်းရာတွင် မိမိမှာ အားနည်းချက် ရှိနေရင် အကောင်ရေ များများ ပို၍ ပွားပေးရတယ်။ ဒါကြောင့် Ans (C) ။ အသက်က (၅၉) နှစ် ဆီးချိုလဲ ရှိတယ်။ (၆) ကြိမ် ကလေး ပျက်ကျခဲ့တယ်။ လက်ရှိ ကလေး (၅) ယောက်ရှိ တယ်။ ဆိုတော့ ကိုယ်ဝန် (၁၁) ကြိမ် ဆောင်ခဲ့တဲ့ သဘောပဲ။ ကျန်အချက် (၃) ခုက Evolutionary Fitness နဲ့ တယ် မဆိုင်လှဘူး။

အကယ်၍ cell တလုံးကို lower water potential ထဲသို့ ထည့်လိုက်ပါက cell တွင်းမှ ရေမော်လီကျူးများ အပြင်သို့ စိမ့်ထွက်လာမည်။ cell တွင်း cytoplasm ရှိရေသည် higher water potential ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ cell သည် ဖောင်းတင်း မနေတော့ဘဲ ပိန်ရှုံ့ သွားမည်။ သာဓက အနေဖြင့် ရေငတ်သော အပင်များ နွမ်းခြင်း။ နွေရာသီတွင် လူများ ရေသောက်နည်းပါက နုံးခြင်း။ အပင်ကို ရေလောင်း လူကရေသောက်ပေးလိုက်ပါက osmosis နည်းဖြင့် cell တွင်းသို့ ရေမော်လီကျူးများ ပြန်လည် ဝင်ရောက်သွားသဖြင့် ပြန်လန်းလာမည်။

concentrated sugar solution (ပျော်ရည်ပြစ်) တွင် သကြား မော်လီကျူး (၁၅) လုံးပါပြီး dilute sugar solution (ပျော်ရည်ကျဲ) တွင်မူ သကြား မော်လီကျူး (၃) လုံးသာ ပါသည်။ ပျော်ရည်ပြစ်တွင် အချိုးအဆအားဖြင့် ရေပါဝင်မှုနည်းသဖြင့် low water potential ဟုခေါ်သည်။ ပျော်ရည်ကျဲတွင် အချိုးအဆအားဖြင့် ရေပါဝင်မှု များသဖြင့် high water potential ဟု ခေါ်သည်။ ဤအနေအထားတွင် ရေသည် အငြိမ်မနေတော့ပါ။ water potential မညီဘူးဟု သိလိုက်သည်နှင့် ရေမော်လီကျူးတို့သည် high water potential အရပ်မှ low water potential အရပ်သို့ သူ့ အလိုလို ဖြတ်သန်း ဝင်ရောက်နေပါတော့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို osmosis ဟု ခေါ်ပါသည်။