Turan.az

the TRIP project should not only reconcile Armenia and Azerbaijan, but also ensure the strategic presence of the United States in the South Caucasus for as long as 100 years! However, this project can only be implemented if Baku and Yerevan sign a peace agreement, which has not yet happened. Baku is waiting for Yerevan to amend its constitution, but it is in no hurry to do so. Uncle Sam's patience may be running out. To be fair, it should be noted that the terms of the peace agreement, of which Trump is so proud, were prepared by the Biden administration, or more precisely, by the team of Secretary of State Blinken, who is not so popular in Baku. Why the document was not signed earlier is an interesting question. It is possible that the next strategic regional projects, such as the Trans-Caspian gas pipeline or the gas pipeline from Qatar through Syria to Turkey and on to Europe, will be implemented under Trump's patronage. It is likely that the future of Syria, Iraq and Iran, with their borders, is also on Uncle Sam's long-term agenda. Whatever these plans may be, Baku will have to reckon with them. There is no point in being deluded by the peace agreement between Armenia and Azerbaijan on 8 August 2025. If Trump had been US president in 1994, he would have put pressure on Baku in exactly the same way, demanding that it recognise the results of the first Karabakh war and calling it a long-awaited peace. Well, what will happen when Trump leaves? Maybe we should look a little further ahead and not focus on Uncle Sam's eccentricities? Six months after the signing in Washington a memorandum on the creation of an American-Azerbaijani working group to prepare a charter on strategic partnership, the draft document has yet to appear. This is despite the fact that Azerbaijani delegations have travelled to Washington four times for negotiations. The final version of this document will determine how the parties envision their strategic partnership. A similar document was signed in February 2022 with Russia, but today it is difficult to call the relations between the two countries friendly. The slogan "no one can interfere in our affairs, no one can put pressure on us" sounds naive and presumptuous in today's world. The one who is stronger is right — that is the new world order, try to argue with that. Shain Hajiyev

The new world order The world continues to reel from the shock of the capture of the Venezuelan president by American special forces and cannot find answers to many questions: what next? Will the Venezuelan regime fall, will a pro-Western government emerge there? How will other powers behave: will China seize Taiwan, Russia the Baltic states, and America Greenland? The list of questions goes on, but it is clear that even Washington does not know what to expect. Baku is also shocked by what has happened, but is pretending that nothing special has happened. Although the day before, the official Baku has expressed an opinion that international law no longer exists, but only force remains. It is becoming increasingly clear that none of Trump's statements can be taken seriously; one may expect that tomorrow he will renounce what he said today. Trump's statements about Azerbaijan and Armenia at a meeting with Israeli Prime Minister Netanyahu are a striking example of political duplicity, lies and unprincipled behaviour. It turns out that Trump forced Baku and Yerevan to reconcile, and they did not even thank him for it. It turns out that the Armenians and Azerbaijanis were frightened by Trump's threat to impose a 200% tariff on them and immediately agreed to make peace. The leader of the world's leading power proves every day how slippery he is. It is striking not only his insatiable desire to force Ukraine to surrender, but also his "sincere" expectation that Ukrainians should be grateful to him. It was difficult to imagine a populist as US president, but it turns out it is possible. In recent years, the number of leaders who destroy the concepts of "decency," "honesty" and "faithfulness to one's word" has been rapidly dwindling, and Trump is at the forefront. During his year in office, his fortune has grown by 30%, while his approval rating has fallen by 65% — the percentage of Americans who disapprove of his policies today. As he himself admitted, it is much easier to make a real estate deal than to make peace between Russia and Ukraine. Such a comparison is the best evidence of the degree of cynicism. Disregard for one's own words and promises is a significant indicator. After condemning the "attack" on Putin's residence, Trump said the next day that he knew nothing about it. At the same time, one gets the impression that Putin and Trump understand each other well and act like two mafia leaders who have divided the world into spheres of influence. Apparently, the spectacle called "the search for peace in Ukraine" will continue. What do all these processes promise to Azerbaijan? In Baku, there are statements that with Trump's return to power, relations between the two countries will normalise. In reality, this means agreeing with the policies of the new American administration. But if tomorrow Trump bombs Tabriz (which has already happened once), Baku have to remain silent. What if he suddenly recalls the decision of his predecessor Woodrow Wilson on the borders of Armenia? Who knows what will come to his mind next time. There is only one guarantee against such surprises — to agree with him on everything, even to the detriment of the national interests of one's own country. Today's events clearly show that Trump does not like those who have their own opinion or whose opinion does not coincide with his own. He said that green energy is nonsense and that we need to extract oil, so we have to agree. He declared that the conference on combating climate change is a waste of money, so that must be the case. He is not interested in your opinion, even if you hosted COP29, and don't even try to argue. It is naive to hope that Trump does not care about democracy and human rights. Trump is a vivid example of Uncle Sam — a collective image of imperialism that enslaves and subjugates the whole world. Azerbaijan will be no exception in this regard. The parties have already signed a new oil contract for the development of shale oil with the participation of Exxon. The implementation of

z əlavə edilmiş genişləndirmələr, hovuzlar və eyvanlar daxildir. Əmlak sahiblərinin əmlaklarını nizama salmaq üçün üçillik pəncərəsi var. Onlar leqallaşdırma üçün müraciət etməli və yeni binalar tikirmiş kimi müvafiq rüsum və vergiləri ödəməlidirlər. Qanuniləşdirilmə ardıcıllığını təmin etmək üçün həvəsləndirici faktor müəyyən edilib. İlk ildə qanuniləşdirildikdə dəyərin 10%-i, ikinci ildə qanuniləşdirildikdə dəyərin 12,5%-i, üçüncü ildə qanuniləşdirildikdə dəyərin 15%-i ödənilməlidir. Maliyyə yükünü yüngülləşdirmək üçün aşağı gəlirlər üçün bonuslar var: illik 33 000 avrodan aşağı gəlirlər üçün 50% azalma və illik 52 800 avroya qədər gəlirlər üçün 25% azalma. İspaniyanın Əndəlüs bölgəsində də 2019-cu il sentyabrın 24-də planlaşdırma pozuntuları olan əmlakların Nazirlər Şurasının sxeminin həyata keçirilməsi barədə qərar qəbul edilib. Qərara görə, yaşayış sahələrinin, sənaye, kənd təsərrüfatı obyektlərinin, ticarət və ofis obyektlərinin, kafe, restoran, qəlyanaltılar və s. kimi əyləncə obyektlərinin sahibləri amnistiya hüququna malikdirlər. Qərar təxminən 320 mindən çox qanunsuz tikilini əhatə edib. https://www.spanishpropertyinsight.com/2019/10/03/andalusias-planning-amnesty-for-rural-homes-good-news-for-property-market/ İspaniyada bütün proseslər hökumət portalı vasitəsi ilə müraciət əsasında həyata keçirilir. Bu baxımdan qonşu Gürcüstanın təcrübəsi də diqqəti çəkir. 2024-cü ilin yanvarın 1-dən tətbiq olunan tikinti amnistiyası fərdi torpaq sahələrində yerləşən qanunsuz tikililəri leqallaşdırmağı hədəfləyib. Bu islahat təxminən 1 milyon nəfəri əhatə edib. Belə ki, əmlak sahibləri kommunal xidmətlərdən istifadə hüququ qazanıb, hüquqi münasibətlər möhkəmlənib, əmlak bazarı daha sistemli hala gətirilib. Təhlilçilər hesab edirlər ki, Azərbaycanda da beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq tikinti amnistiyası elan edilərsə dövlət büdcəsinə rüsum və ya cərimələr hesabına böyük miqdarda vəsaitlər daxi olar. Eyni zamanda qeydiyyata alınmış tikililərin sahibləri hər il milyardlarla manat mülkiyyət, torpaq və icarə vergiləri ödəyəcəklər. Həmçinin on minlərlə vətəndaş kommunal xidmətlər sahələrində yeni işlə təmin olunacaq. Amnistiyanın həyata keçirilməsi əmlak və mənzil fondunun idarə edilməsini kifayət qədər asanlaşdırar, bu sahədə rüşvət və korrupsiya hallarını minimuma endirər. Eyni zamanda əmlak bazarında bir qanuni nizam yaranar. Belə ki, əmlakın bazara çıxarılması, satışı asanlaşar, rəqabətlilik mühiti daha da yaxşılaşar. Tapdıq Fərhadoğlu

e-housing-rights-in-eu-countries-in-2025 Təbii ki, bütün tikililərə eyni anda mövcud qanunvericiliyə uyğunluq sertifikatları vermək də olmaz. Həmçinin qeydiyyatsız tikililər də müxtəlif zövqlərə, büdcələrə uyğun inşa edilib. Beynəlxalq parktikaların təhlili göstərir ki, ilkin olaraq rayonlaşdırma aparılır və sonra sadələşdirilmiş formada rüsumlar tətbiq etməklə tikililərin leqallaşdırılması həyata keçirilir. Amma bu, tikililərin struktur və texnogen təhlükəsizliyinə təminat vermir. Beynəlxalq praktikaya əsaslansaq problemin köklü həlli üçün Azərbaycan parlamenti ilk öncə qanunsuz daşınmaz əmlakın sadələşdirilmiş leqallaşdırılması üçün tikinti amnistiyası aktı qəbul etməlidir. Burada isə istisnalar olmalıdır. Yəni, amnistiya qorunan torpaqlara (neftli, faydalı qazıntılar, radiasiya sahələri olan və başqa ərazilər), ictimai istifadə üçün nəzərdə tutulmuş ərazilərə (məktəblərin, xəstəxanaların, stadionların, uşaq bağçalarının, əlil evlərinin və b. ərazisi) və təhlükəsizliyə xələl gətirən əsas pozuntuları olan tikintilərə şamil edilməməlidir. Bu tikililərlə bağlı məhkəmələr və ya hökumət insanların yaşayış sahəsi ilə təmin edilməsi şərti ilə qərarlar qəbul edə bilər. Beynəlxalq təcrübəyə əsaslansaq amnistiya aktı ilə leqallaşdırma müqabilində qanunsuz tikililərin sahibləri müəyyən miqdarda rüsumlar və ya cərimələr ödəməlidir. Bu da qanunsuz əmlakın özəlləşdirilməsində iştirak edən çoxsaylı mütəxəssislərin əmək haqqı və digər xidmətlərin ödənişini təmin etməlidir. Əmlak qanuniləşdirilən kimi tikilidə yaşayan vətətdaşlar dərhal işıq, qaz su təchizatı kimi kommunal və digər xidmətlərlə (qeydiyyat, vətəndaşlıq pasportu, mülkiyyət sənədləri və b.) təmin edilir. Bütün beynəlxalq təcrübələrdə amnistiya aktları müvəqqəti tədbir kimi nəzərdə tutulur və bu səbəbdən də əvvəlcədən qanunsuz inşa edilmiş tikililərin reyestri aparılır ki, amnistiya dövründə qanuniləşmə sistemli qaydada, tez zamanda həyata keçirilsin. Bununla yanaşı amnistiya strukturun mövcudluğunu qanuniləşdirsə də onun təhlükəsizliyini təsdiq etmir. Bu, xüsusilə zəlzələlərə və ya digər təbii fəlakətlərə meylli ərazilərdə əhəmiyyətli bir riskdir. Amnistiyadan sonra müvafiq qurumlar tədricən həmin tikililərin sahibləri ilə riskləri, xüsusilə texnogen riskləri azaltmaq üçün maarifləndirmə işləri aparmalıdır. Bu baxımdan Azərbaycanla tikinti ənənələri yaxın olan Türkiyə təcrübəsi maraqlıdır. Türkiyədə ilk rayonlaşdırma amnistiya planı 1984-cü ildə parlament tərəfindən qəbul edilib, baxmayaraq ki, hökumətin oxşar siyasətləri 1940-cı illərin sonlarına qədər də həyata keçirilib. 1948-ci ildən indiyədək bu ölkədə ümumilikdə 19 rayonlaşdırma amnistiyası olub. Türkiyədə son tikinti amnistiyası 2018-ci il prezident seçkilərindən beş həftə əvvəl, 2018-ci ilin may ayında hökumət tərəfindən qəbul edilib və qaydalara uyğun tikilməyən 3 milyondan çox binaya yaşayış icazəsi verilib. Rəsmi statistikaya görə, 2018-ci il amnistiyası ilə 2022-ci ilə qədər bu ölkədə 7 milyondan çox bina icazə alıb, onlardan 5,8 milyonu yaşayış binasıdır. Bununla yanaşı 2023-cü il fevralın 6-da baş verən zəlzələlər tikinti amnistiyasının fəlakətli nəticələrini parlaq şəkildə nümayiş etdirib. Hazırda bu ölkənin ekspertləri hesab edirlər ki, bu cür siyasətlər bir daha həyata keçirilməməlidir. Onu da qeyd edək ki, Türkiyədə bu amnistiyalar çox vaxt siyasi və iqtisadi səbəblərə görə həyata keçirilib, hökumətə gəlir gətirib və seçki dəstəyi qazandırıb. Daha maraqlı təcrübə İspaniyada tkinti amnistiyalarıdır. İspaniyanın Balear adalarında hökumət 24 may 2024-cü ildə amnistiya ilə bağlı qanun qəbul edib. Bu qanun kənd torpaqlarında müvafiq planlaşdırma icazəsi və ya uyğunluq olmadan qurulmuş və hazırda vaxtı keçmiş binaların, tikililərin, qurğuların və torpaq istifadələrinin leqallaşdırılmasını nəzərdə tutub, yəni onlara qarşı heç bir inzibati tədbir görülə bilməz. https://www.villacontact.com/en/the-new-amnesty-law-legalisation-of-constructions-in-rural-land/ Sənəd kənd torpaqlarında qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən səkkiz ildən çox köhnə tikililəri hədəfləyib. Buraya ilkin tikililər, eləcə də icazəsi

https://www.portugalbusinessesnews.com/post/what-are-th

Azərbaycanda qanunsuz tikililərin həlli yollarına beynəlxalq baxış Azərbaycanda yarım milyondan çox sənədsiz evin dövlət qeydiyyatına alınması ilə bağlı məsələ hələ də müzakirə mövzusu olaraq qalır. Eyni zamanda, ölkədə minlərlə ictimai iaşə (restoran, kafe, şadlıq sarayları və b.), sənaye müəssisələri, kənd təsərrüfatı obyektləri qeydiyyat sənədlərində cizgiyə alınmış texniki layihələrindən dəfələrlə artıq əraziləri zəbt edib. Bir çox yaşayış evlərinin, mənzillərin, kənd təsərrüfatı torpaqlarının təyinatı dəyişdirlirb. Bütün bunlar və digər qanunsuz tikililər həllini gözləyən ciddi problemlər kimi qalmaqdadır. Doğrudur, son illərdə qeydiyyatsız tikililərin qanuniləşdirilməsi istiqamətində hökumət orqanları işlər aparırlar. Amma ekspertlər bunları yetərincə qiymətləndirməyin mümkün olmadığı fikrindədir. Həmçinin müşahidələr göstərir ki, problem o qədər böyükdür ki, bunu hökumət orqanının bütövlükdə həll edə bilməsi mümkün görünmür. Məhz bütün bu səbəblər ölkədə tikinti amnistiyasını qaçlımaz edir. Bir çox tənqidçilər isə qanunsuz evlərin tikintisinə yol verən rəsmi şəxslərin hüquqi məsuliyyətə cəlb olunmasını tələb edirlər. Ölkədə qeydiyyatda olmayan yarım milyondan çox evdə vətəndaşlar on illərdir məskunlaşıblar. Qeyd edim ki, 2026-cı ildən yaşayış evlərinin icarəyə verilməsi ilə bağlı 10 faizlik vergi də tətbiq ediləcək. Ümumi məntiqə əsaslansaq dövlət qeydiyyatına alınmayan hər 5 evdən birini icarəyə verirlər. Hətta elə adamlar var ki, qanunsuz tikililərinin həyətlərində balaca çoxsaylı evciklər tikərək kirayəyə verir. Bəs, bunların vergi qeydiyyatı necə aparılacaq? Yəni, ünvan və qeydiyyat yoxdur. Vergi orqanı bu evlərin icarəsinin vergisini necə yığacaq? Bu sahədə də suallar çoxdur. Təhlilçilər hesab edirlər ki, prezident İlham Əliyevin 13 yanvar 2015-ci il, 7 aprel 2022-ci il, 16 iyul 2025-ci ildə imzaladığı «Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında» qanun qüvvəyə minənədək yaranan və əldə olunan daşınmaz əmlak obyektləri üzərində hüquqları təsdiqləyən sənədlərin siyahısında dəyişiklik edilməsi barədə» imzaladığı fərmanlar on minlərlə qeydiyyatsız evlərin sənədləşdirilməsində mühüm rol oynayıb. Amma müşahidələr göstərir ki, bu fərmanların icrası da qeydiyyatsız tikililərlə bağlı problemləri sonadək həll etməyib. Təhlillər göstərir ki, sənədsiz evlərin tikilməsi əsasən iki faktorla bağlıdır. Birinci faktor ötən əsrin səksəninci illərinin sonlarında, doxsanıncı illərinin əvvəllərində Ermənistandan, Mərkəzi Asiyadan qaçqın axını və Ermənistanın Azərbaycan ərazilərinin 20 faizini işğalı nəticəsində yüz minlərlə daxili qaçqının yaranmasıdır. İkinci faktor isə məsul rəsmi şəxslərin məsuliyyətsiz yanaşması nəticəsində sənədsiz evlərin tikintisidir. Mövcud reallıq budur ki, hazırda yarım milyondan çox qeydiyyatsız ev və binalar var. Bununla yanaşı kəndlərdə də yüz minlərlə evin qeydiyyat sənədləri mövcud deyil. Dövlət qeydiyyatı olmayan evlərin və binaların böyük əksəriyyəti Bakı şəhərinin ətraf ərazilərində, Sumqayıt, Gəncə və Mingəçevir şəhərlərindədir. Bununla yanaşı qeydiyyatı olmayan evlər əsasən əkin üçün nəzərdə tutulan bələdiyyə torpaqlarında və dövlət mülkiyyətində olan torpaqlarda inşa edilib. Hətta elə evlər var ki, bəlkə də neft quyusunun üzərində, təhlükə mənbələrində, radiasiyalı ərazilərdə tikilib. Rəsmi mənbələr Abşeron rayonunun Saray, Xırdalan və Masazır qəsəbələrində on minlərlə sənədsiz evin olduğunu bildirir. 2019-cu ildə Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin apardığı ilkin monitorinqə əsasən, paytaxtın kənar yaşayış massivlərində yerləşən evlərin 60 faizinin mülkiyyət sənədi olmayıb. Mövcud reallqdan çıxış yolları haqqında rəsmi dövlət orqanları hələ də inandırıcı bir layihəni ictimai müzakirəyə təqdim etməyiblər. Bununla yanaşı, yerli mövcud reallıqlar problemin tez bir zamanda həllini zəruri edir. Azərbaycan Respublikasının müstəqillik dövründə qeydiyyatsız tikililərlə bağlı problemləri həll etmək təcrübəsi yoxdur. Bu səbəbdən yerli reallıqlar nəzərə alınmaqla beynəlxalq praktikadan istifadə edilməsi gündəliyə gəlir.

Həmin jurnal 1936-cı ildə yazır: «Təkcə 1914-1918-ci illərdə İrəvan quberniyasında 88 azərbaycanlı kəndi dağıdılıb, 1920 ev yandırılıb, 131 970 kişi öldürülüb». Yenə Gürcüstanda nəşr olunan «Qruziya» qəzetinin 1918-ci il noyabr tarixli nömrəsindən oxuyuruq: «1918-ci ilin noyabrınadək Sisiyan rayonunun 15 azərbaycanlı kəndində 625 nəfər ermənilər tərəfindən öldürülüb və bu kəndlərə 51 390 000 manat ziyan dəyib». Ermənistan Sovet Respublikası qurulduqdan sonra azərbaycanlıların yaşadığı 940 yaşayış məntəqəsindən 698-nin adı Ermənistan Ali Sovetinin qərarı ilə dəyişdirilərək erməni adları ilə əvəz olunub. 1935-1978-ci illərdə Ermənistan parlamenti azərbaycanlıların yaşadığı 435 kəndin adını dəyişib. Ad dəyişmə əməliyyatı azərbaycanlılar bu respublikanın ərazisindən tam deportasiya edildikdən sonra da davam etdirilib. Ermənistanın keçmiş prezidenti Levon Ter-Petrosyanın 1991-ci il 9 aprel tarixli fərmanı ilə azərbaycanlılara məxsus son 91 yaşayış məntəqəsinin adı dəyişdirilərək erməni adları ilə əvəz edilib. Bütün bunlara baxmayaraq, Ermənistandan deportasiya olunmuş azərbaycanlılarla bağlı problem indiyədək beynəlxalq təşkilatların müzakirə mövzusu kimi qaldırılmayıb. Yalnız BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının 2004-cü ilin aprelində deportasiya və məcburi köçkün məsələlərinə həsr olunmuş konfransında Ermənistandan deportasiya olunmuş insanların taleyi gündəlikdə olub. Konfransda vurğulanıb ki, beynəlxalq təşkilatların ədalətli qərarları Ermənistandan olan azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarına qayıtmasına səbəb ola bilər. Bu gün də Ermənistandan azərbaycanlıların deportasiyası ilə bağlı arxivlərdə saxlanılan sənədlər beynəlxalq təsir gücünə malik təşkilatların müzakirəsinə təqdim olunmasını gözləyir. Tapdıq Fərhadoğlu

Azərbaycanlıların Ermənistandan son deportasiyası - 37 il Azərbaycanlıların Ermənistandan tam deportasiyasının 37-ci ili tamam olur. Deportasiya ilə bağlı iyrimi il əvvəl Turan agentliynin dərc etdiyi məqaləmi kiçik əlavələrlə bir daha diqqətinizə təqdim edirəm. Turan agentliyi bu məqaləni dərc edəndə hazırda Qərbi Azərbaycana qayıdışla bağlı bərkdən danışanların bir çoxu sakit idi. Son deportasiya zamanı Ermənistanda 8 min kvadrat kilometr ərazidə (172 yaşayış məntəqəsi) yaşayan azərbaycanlılar öz yurdlarından qovulub. 1988-ci ilin qarlı-çovğunlu noyabr-dekabr aylarında Ermənistan ərazisində yaşayan 182.000 azərbaycanlı (rəqəm BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığınındır), 18.000 kürd və min nəfər rus (rəqəmlər Azərbaycan Respublikası keçmiş Ali Sovetinin Qaçqınlar üzrə komissiyasınındır) zorla daimi yaşayış yerlərindən deportasiya edilib. Keçmiş SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası ilə bağlı qaldırdığı və istintaqı yarımçıq qalmış cinayət işinin materiallarında bildirilir ki, Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən deportasiya zamanı 216 azərbaycanlı qətlə yetirilib; o cümlədən 2 nəfərin diri-diri başı kəsilib, 11 nəfər diri halda, 2 nəfər öldürüldükdən sonra yandırılıb, 1 nəfər asılıb, 3 nəfər doğranıb, 29 nəfər maşın təkərləri altında qoyulub, 41 nəfər döyülərək öldürülüb, 49 nəfər dağlarda donub, 1 nəfər elektrik cərəyanına qoşularaq öldürülüb, 1 nəfər özünü öldürüb, 10 nəfər infarktdan ölüb, 8 nəfər itkin düşüb. Öldürülənlərin 57-i qadın, 23-ü uşaqdır. Ümumilikdə, indiki Ermənistan ərazisində yaşamış azərbaycanlıların deportasiya tarixi 1820-1988-ci illik bir dövrü əhatə edir. Belə ki, Azərbaycanın parçalanması ilə nəticələnən 1828-ci il İran və Rusiya arasında bağlanmış Gülüstan müqaviləsindən sonra indiki Ermənistan ərazisində yaşayan azərbaycanlılar vaxtaşırı kütləvi deportasiyalara məruz qalıb. 1986-cı ildə Yerevanda dərc olunmuş «Ermənistan və ətraf rayonların toponimləri lüğəti» adlı kitabda yazıldığı kimi «indiki Ermənistan ərazisində yaşayanların 70 faizi 1828-1930-cu illərdə Türkiyə və İrandan gəlmiş erməni mühacirlərdir». XX əsrdə isə Ermənistan ərazisindən azərbaycanlıların kütləvi deportasiya əməliyyatı - 1905, 1918-1920, 1948-1956, 1987-1988-ci illər - dörd mərhələyə bölünür. Statistik və arxiv sənədlərində təsdiq olunduğuna görə, bu əməliyyatlar nəticəsində indiki Ermənistan ərazisində yaşayan bir milyon beş yüz mindən çox azərbaycanlı tarixi torpaqlarından qovulub. Azərbaycanlıların deportasiyası nəinki Azərbaycanda, eləcə də Ermənistan və başqa ölkələrdə çap olunmuş kitablarda kifayət qədər öz əksini tapıb. Erməni müəllif Zaren Karkadyan «Sovet Ermənistanının əhalisi 1831-1931-ci illərdə» kitabında arxiv materiallarına istinad edərək yazır: “1820-ci ilədək indiki Ermənistan ərazisində olan 2300 yaşayış məntəqəsindən 2000-də azərbaycanlılar yaşayıb”. Rus tədqiqatçısı Nikolay Şavrovun 1911-ci ildə Peterburqda nəşr olunmuş «Zaqafqaziyada rus işinə yeni təhlükə» kitabından oxuyuruq: «1928-1930-cu illərdə Zaqafqaziyaya İrandan 40 min, Türkiyədən isə 84600 erməni köçürülərək erməni millətinin cüzi olduğu İrəvan quberniyasının ən yaxşı torpaqlarında yerləşdirilib». ABŞ alimi Castin Makkarti isə «Soyqırım olmuşdurmu?» kitabında yazır: «1820-1920-ci illərdə 600 min erməni Rusiya ərazisinə köçürülüb, iki milyon müsəlman isə bu ərazini tərk edib». «Ermənistan azərbaycanlıları və onların acı taleləri» adlı kitabda bildirilir ki, deportasiyalar zamanı on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilib. Azərbaycanlıların qəddarlıqla öldürülməsi faktları yüzlərlədir. Misal kimi Azərbaycanın tanınmış el aşığı Nəcəfin qətl səhnəsi indi də el arasında qəddarlıq nümunəsi kimi söylənir. Erməni komandiri el aşığını yüzlərlə insanın gözü qarşısında kürəyində samovar qaynadaraq yandırıb. Tbilisidə nəşr olunan «Revolyussionnı Vostok» jurnalı 1923-cü il aprel sayında yazırdı: «Daşnak hökuməti öz hakimiyyəti dövründə Ermənistandakı azərbaycanlıların 60 faizini qırıb».

упниками, виновниками Ходжалинской трагедии - Робертом Кочаряном, Сержем Саркисяном и через Минскую группу ОБСЕ поддерживали контакты с лидерами карабахских сепаратистов. Есть еще один вопрос и не только к ура- патриотам. Еще в 90- годы прокуратура Азербайджана объявила список из 38 военных преступников, виновных в геноциде Ходжалы. Во главе списка командир 366-го российского полка полковник Зарвиговров и один из его замов майор Набоких. Почему на процессе армянских сепаратистов, который идет в Баку и где много говорится о Ходжалы, не звучит требование к России выдать эти преступников Азербайджану? Почему об этом вообще не говорят? Переосмысление ситуации – необходимое условие для усвоения мира. Как ни странно, это не так просто. Для многих мир с Арменией воспринимается, как требование забыть коварство соседей и простить случившееся. Если для нас это снисхождение, то для противоположной стороны это всегда будет чувством унижения и осознанием собственной ошибки. Наличие в противоположном обществе лиц, способных понимать и говорить это сейчас, крайне важно. Альтернатива этому – реваншизм. Сегодня в немалой степени от нас зависит, какие настроения одержат верх в Армении. Напомню одну реальную и поучительную историю. В 1998 году перед президентскими выборами в Армении на пост главы государства наиболее реальными кандидатами были двое – фаворитом был спикер парламента Карен Демирчян, а его оппонентом премьер-министр Роберт Кочарян. Агентство Turan провело экспертный опрос, какой из этих деятелей предпочтительнее для Азербайджана? Абсолютное большинство высказались в поддержку Демирчяна, как более адекватного, который хорошо знает Гейдара Алиева и выступает за примирение с Азербайджаном. После публикации итогов опроса в Армении поднялась волна против Демирчяна, которого обвинили в готовности вернуть Карабах Азербайджану, и в итоге он выборы проиграл. Тогда в Армении сторонники примирения обвинили азербайджанскую сторону, что этим опросом способствовали победе Кочаряна. Сегодня уход с политической арены Армении тех, кто готов подписать мир с Азербайджаном, означает только одно – новую войну. Шаин Гаджиев

yyətdə hazırda bunu başa düşən və danışa bilən şəxslərin olması çox vacibdir. Bunun alternativi revanşizmdir. Bu gün Ermənistanda yuxarılarda hansı əhval-ruhiyyənin üstün olacağı bizdəndə asılıdır. Real və ibrətamiz bir hadisəni xatırladım. 1998-ci ildə Ermənistanda prezident seçkiləri öncəsi ən real iki namizəd vardı - favorit parlamentin spikeri Karen Dəmirçyan idi, onun əsas rəqibi isə baş nazir Robert Köçəryan idi. O zaman Turan agentliyi ekspert sorğusu keçirmişdi: Azərbaycan üçün bu şəxslərdən hansının qələbəsi daha yaxşıdır ? Mütləq əksəriyyət daha adekvat, Heydər Əliyevi yaxşı tanıyan və Azərbaycanla barışığın tərəfdarı olan şəxs kimi Dəmirçyanı göstərmişdir. Sorğunun nəticələri dərc edildikdən sonra Ermənistanda Dəmirçyana qarşı etiraz dalğası başladı, onu Qarabağı Azərbaycana qaytarmağa hazır olmaqda ittiham etdilər və nəticədə o, seçkiləri uduzdu. O zaman Ermənistanda barışıq tərəfdarları Azərbaycanı ittiham etdilər ki, bu sorğu ilə Köçəryanın qələbəsinə yardımçı oldu. Bu gün Azərbaycanla sülh imzalamağa hazır olanların Ermənistanın siyasi səhnəsindən getməsi, sadəcə, bir şey deməkdir - yeni müharibə. Şahin Hacıyev ====== О переговорах с армянами и готовности обществ к миру Хотим ли мы мира с Арменией? Вроде бы странный вопрос, но как оказалось, не совсем. Наше общество неоднозначно восприняло визиты в Ереван и в Баку представителей экспертного общества двух стран. «О чем с ними разговаривать?» - вот главное возражение, которое звучит больше всего в соцсетях. Надо признать, что заключение мира – это переход чувства превосходства, которое испытвает победитель, к нейтральному восприятию вражеской стороны. В перспективе - это необходимость нормализации отношений. Многие годы мы обвиняли противоположную сторону, что она не захотела договориться, что война была бессмыслена и будь прокляты те, кто затеял конфликт. Но вопрос решен, Карабах наш, документальное и международноге признание этого факта и есть мирный договор. «И что, забудем Ходжалы?» - любимый вопрос интернет-патриотов. Пользователи соцсетей в немалой степени формируют общественное мнение и не всегда в правиельном направлении. Это касается всех сфер жизни. При этом, наиболее активные члены сообщества, блогеры и некоторые журналисты играют роль лидеров в «защите национальных интересов». Недавний случай с травлей певицы Самиры Эфенди – яркий тому пример. По-человечески теплое отношение нашего члена жюри к армянскому исполнителю на фестивале в Казахстане стало главной темой ура-патриотов. Не только соцсети и некоторые ТВ-передачи устроили суд над певицей, всячески оскорбляя и унижая. Если подойти чисто профессионально, то несомненно одно - армянский исполнитель действительно заслужил высокую оценку. И если бы не теплые поздавления со стороны Самиры Эфенди, то такой шум не поднялся бы. Сообщество соцсетей, пытающееся играть роль защитников нацинтересов, действует как стая. Тема патриотизма беспроигрышна. Вокруг этого всегда много желающих выглядеть большим католиком, нежели Папа Римский. Но вот какое дело, почему эти защитики нацинтересов не блокируют и не требуют запретить исполнение и изъять песни: «Я встретил девушку», “Nazəndə sevgilim” , Küsüb getdi”, «Только у любимой могут быть такие необыкновенные глаза» и еще пару десятков наших любимых песен? Ведь их автор армянин – Андрей Бабаев. Человек родом из Карабаха, учившийся в нашей консерватории, активно работавший с нашими поэтами. Он создал плеяду шедевров, которыми мы гордимся. И почему тут мы «забываем о Ходжалы?». Ура-патриотам следует напомнить сцену с Европейских игр 2015 года. Представитель Украины армянской национальности Геворг Манукян завоевал серебряную медаль в боксе. Во время награждения весь зал начал свистеть и негодовать, но награду ему вручал сам Ильхам Алиев. Достаточно было ему сделать знак, чтобы зал замолчал и все, напротив стали аплодировать. Так почему же тогда ура-патриоты не возмутились? Те, кто сегодня рвет на себе рубаху, должны вспомнить, что с 1992 года мы годами вели переговоры с теми, кого справедливо считаем военными прест

Ermənilərlə danışıqlar və cəmiyyətlərin sülhə hazırlığı barədə Biz Ermənistanla sülh istəyirikmi? İlk baxışdan qəribə sualdır, amma məlum olur ki, elə deyil. Bizim cəmiyyət iki ölkənin ekspert cameələrinin nümayəndələrinin Yerevana və Bakıya səfərlərini birmənalı qarşılamayıb. “Onlarla nə danışaq?”, – sosial şəbəkələrdə ən çox səslənən etiraz belədir. Etiraf etmək lazımdır ki, sülh bağlamaq qalibin yaşadığı üstünlük hissindən düşməni artıq neytral qavramağa keçmək deməkdir. Perspektivdə bu, münasibətlərin normallaşmasına gətirir. Uzun illər biz qarşı tərəfi ittiham edirdik ki, razılığa gəlmək istəməyib, müharibə mənasız idi və münaqişəni başlayanlar lənətə gəlsinlər. İndi məsələ həll olundu, Qarabağ bizimdir, bunun sənədli və beynəlxalq tanınması elə sülh müqaviləsinin özüdür. “Xocalını unudacağıq?” – internet vətənpərvərlərinin sevimli etirazı. Bu gün sosial şəbəkə istifadəçiləri xeyli dərəcədə ictimai rəyi formalaşdırırlar, amma həçdə düzgün istiqamətə yox. Bu bütün sahələrinə aiddir. Üstəlik, sosial şəbəkə fəal üzvləri, bloger və bəzi jurnalistlər “milli maraqların müdafiəsində” lider rolunu oynamaq istəyir. Elə son günlər müğənni Samirə Əfəndiyə qarşı hücum kampaniyası bunun bariz nümunəsidir. Qazaxıstandakı festivalda bizim Münsiflər Heyəti üzvünün erməni ifaçıya insanı baxımdan səmimi münasibəti “ura-vətənpərvərlər” üçün əsas müzakirə mövzusuna çevrildi. Nəinki sosial şəbəkələr, hətta bəzi KİV-lərdə, o cümlədən televiziyalarda onun haqqında təhqiramiz və alçaldıcı ifadələr səsləndirdi. Sırf peşəkar baxımdan yanaşsaq, erməni ifaçı həqiqətən yüksək qiymətə layiq idi. Əgər Samirə Əfəndinin səmimi təbriki olmasaydı, belə hay-küy qalxmayacaqdı. Milli maraqların “müdafiəçisi” rolunu oynayan sosial şəbəkə istifadiçiləri elə bil dəstə şəklində hərəkət edir. Vətənpərvərlik mövzusu uduzmaz mövzudur. Hər zaman bu mövzu ətrafında “Roma Papasından daha çox katolik olmaq” istəyənlər az olmur. Belə olduğu halda, həmin milli maraq müdafiəçiləri niyə “Я встретил девушку”, “Nazəndə sevgilim”, “Küsüb getdi”, “Только у любимой могут быть такие необновенные глаза” və neçə-neçə sevilən mahnının ifasını qadağan etməyi tələb etmirlər? Axı onların müəllifi erməni Andrey Babayevdir. O, Qarabağda anadan olub, bizim konservatoriyada oxuyub, bizim şairlərlə fəal çalışıb. O, bizim fəxr etdiyimiz bir çox şedevr yaradıb. Bəs bu halda necə olur ki, Xocalını “unuduruq”? Ura-patriotlara 2015-ci il Avropa Oyunlarındakı bir səhnəni xatırlatmaq lazımdır. Ukraynanı təmsil edən erməni əsilli Gevorq Manukyan boks üzrə gümüş medal qazandı. Mükafatlandırma zamanı zal onu fitə basdı, narazılığını bildirdi, amma mükafatı ona İlham Əliyev təqdim etdi. Onun bir işarəsi kifayət etdi ki, zal əks reaksiya verdi - hamı alqışlamağa başladı. Bəs niyə o zaman ura-patriotlar etiraz etmədilər? Bu gün süvən qoparanlar xatırlamalıdırlar ki, 1992-ci ildən bəri illərlə biz haqlı olaraq Xocalı faciəsinin hərbi cinayətkarları, günahkarları hesab etdiyimiz Robert Köçəryan və Serj Sarkisyanla danışıqlar aparmışıq. ATƏT-in Minsk Qrupu vasitəsilə Qarabağ separatçılarının liderləri ilə əlaqə saxlanılıb. Başqa bir sual da var və bu, təkcə ura-patriotlara ünvanlanmayıb. Hələ 90-cı illərdə Azərbaycan prokurorluğu Xocalı soyqırımında günahkar olan 38 hərbi cinayətkarın siyahısını açıqlamışdı. Siyahının başında Rusiyanın 366-cı alayının komandiri, polkovnik Zarviqorov və onun müavinlərindən biri mayor Nabokix vardı. Niyə erməni separatçıların Bakıda gedən və Xocalı haqda da çox danışılan məhkəmə prosesində bu cinayətkarların Azərbaycana verilməsi Rusiyadan tələb edilmir? Niyə bu barədə, ümumiyyətlə, danışılmır? Sülhün qəbul edilməsi üçün vəziyyətin yenidən dərk edilməsi qaçılmazdır. Qəribədir ki, bu o qədər də asan deyil. Çoxları üçün Ermənistanla sülh qonşunun hiyləgərliyini unutmaq və onun cinayətlərini bağışlamaq kimi görünür. Amma bizim üçün bu, bəlkə də mərhəmətlik olavaqsa , qarşı tərəf üçün hər zaman öz səhvini qəbul etmək və alçalma hissi doğuracaq. Qarşı cəmiyyətdə

partnership with the United States. This also applies to creating conditions for civil society institutions and free media to operate. Without this, bilateral relations may face a period of stagnation and deterioration in the future. Farid Gahramanov

rests of the United States. In other words, the current administration has put its own political and economic interests first. But can we talk about a complete reset of relations between Azerbaijan and the US? The current warming of relations is based more on the personal mutual interests of the leaders of the two countries and is unlikely to be strategic in nature. Azerbaijan has been without a US ambassador for almost a year, and the Republican administration has not even named a candidate for the position. During the first year of the new administration, there has been virtually no dialogue between the two countries on the development of inter-sectoral cooperation. As for the Strategic Working Group on the development of a Strategic Partnership Charter, this was announced recently during a visit to Baku by US Under Secretary of State for Political Affairs Alison Hooker. Experience has shown that the activities of such groups are a routine process with little practical results. Trump's popularity, against the backdrop of his election success, is gradually falling along with his approval rating. His influence on Congress is also declining, as evidenced by the recent shutdown. The president's authority was significantly undermined by the 6 November elections to various state institutions, where Republicans suffered resounding defeats in the New York mayoral and Virginia and New Jersey gubernatorial elections. This suggests that Republicans could suffer defeat in the midterm congressional elections in November 2026. Some experts even predict that Trump will be impeached if Republicans lose control of both houses of the legislature. A serious blow to Trump's reputation was the almost unanimous passage by both houses of Congress of a law on the publication of the "Epstein files." Trump fiercely resisted this, but was forced to sign it, and the disclosure of this dossier could further undermine his reputation. Support for Trump from the MAGA (Make America Great Again) movement, which was considered his powerful electorate, has also faltered. The past 10 months of Trump's second term have shown that despite Republican control of both houses of Congress, the incumbent president can make loud statements and constantly change them. All this not only undermines the administration's authority, but also encourages people not to believe Trump. This is particularly evident in his policy on Ukraine and in the increase in tariffs on foreign goods. How might all this affect relations between Baku and Washington? Azerbaijan does not have a strong lobby in the Senate and House of Representatives; on the contrary, there are quite a few senators and congressmen who are sharply critical of the Azerbaijani authorities. It is noteworthy that Congress has not completely repealed the discriminatory Amendment 907 to the Freedom Support Act, despite the Republican majority in the Senate and House of Representatives. All this could seriously hamper the establishment of a strategic partnership between the two countries. In addition to all this, even under the current administration, the United States remains a bastion of democracy, and strategically this factor will remain unchanged in foreign policy. Therefore, in order to build a strategic partnership, there must be a common understanding and acceptance of values. In line with the political situation, the US may temporarily focus on security, energy, transport and natural resources, but in the long term, the Washington establishment will return to its traditional policy of supporting democracy and human rights. Any economic and political cooperation will be linked precisely to the issue of human rights and freedoms. Under the Trump administration, Azerbaijan will likely be able to accelerate the implementation of the West-East transport corridor and strengthen its technological and investment partnership with the United States. However, reforms in the political and economic spheres are necessary to achieve a long-term and sustainable

ыборах в Конгресс в ноябре 2026 года. Некоторые эксперты вовсе предрекают Трампу импичмент, если республиканцы потеряют контроль над обеими палатами законодательного органа. Серьёзным ударом по репутации Трампа стало практически единогласное принятие обеими палатами Конгресса закона о публикации «файлов Эпштейна». Трамп яростно сопротивлялся этому, но был вынужден подписать и раскрытие этого досье может еще больше подорвать его репутацию. Пошатнулась и поддержка Трампа со стороны движения MAGA («Сделаем Америку снова Великой»), которое считалось его мощным электоратом. Прошедшие 10 месяцев второго правления Трампа показали, что несмотря на контроль республиканцев в обеих палатах Конгресса, действующий президент может делать громкие заявления и постоянно их менять. Все это не только подрывает авторитет администрации, но и побуждает не верить Трампу. В частности, это проявляется в его политике по Украине и в повышение пошлин для иностранных товаров. Как все это может сказываться на формировании отношений между Баку и Вашингтоном? У Азербайджана нет сильного лобби в Сенате и Палате представителей, напротив, там немало сенаторов и конгрессменов, резко критикующих власти Азербайджана. Примечательно, что Конгресс так и не отменил полностью дискриминационную по отношению к Азербайджану 907- ую поправку к Акту поддержки свободы, несмотря на большинство республиканцев в Сенате и Палате представителей. Все это может серьезно тормозить налаживание стратегического партнерства двух стран. Кроме всего этого, США даже при нынешней администрации остаются оплотом демократии, и стратегически этот фактор во внешней политике будет оставаться неизменным. Поэтому, для выстраивания стратегического партнерства необходимо наличие общего понимания и принятия ценностей. В угоду политической конъюнктуре, США могут временно фокусироваться на вопросах безопасности, энергетики, транспорта и природных ресурсов, но в долгосрочной перспективе вашингтонский истеблишмент вернется к традиционной политике поддержки демократии и прав человека. Любое экономическое и политическое сотрудничество будет увязываться именно с темой прав и свобод человека. При администрации Трампа Азербайджан вероятно сможет ускорить реализацию транспортного коридора Запад-Восток, а также нарастить технологическое и инвестиционное партнерство с США. Однако для достижения долгосрочного и устойчивого партнерства с США необходимы реформы в политической и экономической сферах. Это касается и создания условий для деятельности институтов гражданского общества и свободных медиа. Без этого, двусторонние связи в перспективе может ожидать период заморозки и ухудшения отношений. Фарид Гахраманов ===== On the prospects for Azerbaijani-American relations After Donald Trump was elected President of the United States, relations between Baku and Washington, which had been seriously damaged during the Biden administration, began to normalise and improved significantly. A landmark event was the August visit of Azerbaijani President Ilham Aliyev to the United States. The initialing of the peace treaty between Baku and Yerevan in Washington on 8 August, with Trump in attendance, and the agreement on the implementation of the Zangezur Corridor project (TRİP - Trump Route for International Peace and Prosperity) was a breakthrough in the normalization of relations between Azerbaijan and Armenia. Another important outcome of the visit was the signing of a bilateral document: a Memorandum of Understanding between the US and Azerbaijani governments on the establishment of a Strategic Working Group to develop a Charter on Strategic Partnership. After that, the US and Azerbaijani presidents "crossed paths" twice more at international events — at the UN General Assembly and at a meeting in Egypt on Gaza. Washington excluded the topics of human rights and democracy from its lexicon, which contributed to the improvement of relations with the Azerbaijani authorities. The new administration has openly stated that it will support democracy abroad only if it is in the interests of

respubl

Azərbaycan-Amerika münasibətlərinin perspektivləri Co Bayden administrasiyası dövründə ciddi şəkildə pozulmuş Bakı- Vaşinqton münasibətləri Donald Trampın ABŞ prezidenti seçilməsindən sonra normallaşmağa və əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmağa başladı. Avqust ayında Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin ABŞ-a səfəri əlamətdar hadisə oldu. Avqustun 8-də Vaşinqtonda Trampın iştirakı ilə Bakı və Yerevan arasında sülh sazişinin paraflanması, həmçinin Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması ilə bağlı razılaşma (TRIP – Trump Route for International Peace and Prosperity) Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərinin normallaşmasında dönüş oldu. Səfərin mühüm nəticələrindən biri Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması üçün Strateji İşçi Qrupunun yaradılması ilə bağlı ABŞ və Azərbaycan hökumətləri arasında qarsılıqlı Anlaşma Memorandumunun imzalanması oldu. Bundan sonra ABŞ və Azərbaycan prezidentləri iki dəfə beynəlxalq tədbirlərdə – BMT Baş Assambleyası çərçivəsində və Qəzza ilə bağlı Misirdə keçirilən görüşdə bir araya gəldilər. Vaşinqton “insan hüqüqları” və “demokratiya” mövzularını öz leksikonundan çıxardı ki, bu da Azərbaycan hakimiyyəti ilə münasibətlərin yaxşılaşmasına töhfə verdi. Yeni administrasiya açıq şəkildə bəyan etdi ki, xaricdə demokratiyanı yalnız ABŞ-ın maraqlarına uyğun gəldiyi hallarda dəstəkləyəcək. Yəni, hazırkı administrasiya öz siyasi və iqtisadi maraqlarını önə çəkdi. Lakin Azərbaycan və ABŞ arasında münasibətlərin tamamən yenidən qurulduğundan danışmaq olarmı? Mövcud yaxınlaşma daha çox iki ölkə liderlərinin şəxsi maraqlarına əsaslanır və münasibətlərin strateji xarakter aldığını söyləmək çətindir. Artıq bir ilə yaxındır ki, Azərbaycanda ABŞ səfiri yoxdur və Respublikaçı administrasiya bu vəzifəyə namizədin adını belə açıqlamayıb. Yeni administrasiyanın ilk ilində iki ölkə arasında sahələrarası əməkdaşlığın inkişafı barədə demək olar ki, heç bir dialoq aparılmayıb. Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması üzrə Strateji İşçi Qrupuna gəlincə, bu barədə bu yaxınlarda, ABŞ dövlət katibinin müavini Elison Hukerin Bakıya səfəri zamanı məlumat verildi. Təcrübə göstərdi ki, bu kimi qrupların fəaliyyəti ümumi xarakter daşıyır və real, praktiki nəticələr az verir. Trampın seçkilərdəki uğurundan sonra populyarlığı tədricən azalır, reytinqi ilə birlikdə aşağı düşür. Onun Konqresə təsiri də zəifləyir və bu yaxınlardakı şatdaun buna bariz nümunədir. Prezidentin nüfuzuna 6 noyabrda müxtəlif dövlət institutlarında keçirilən seçkilərdə zərbə vuruldu — respublikaçılar Nyu-York meri, Virciniya və Nyu-Cersi qubernatoru seçkilərində məğlubiyyətə uğradılar. Bu 2026-cı ilin noyabrında Konqresə keçiriləcək aralıq seçkilərdə respublikaçıların məğlubiyyətinin mümkünlüyündən xəbər verir. Bəzi ekspertlər proqnozlaşdırırlar ki, respublikaçılar qanunverici orqanın hər iki palatasını itirdiyi halda, Trampa impiçment tətbiq oluna bilər Trampın reputasiyasına ciddi zərbə Konqresin hər iki palatasının “Epşteyn faylları”nın dərci haqqında qanunu demək olar ki, yekdilliklə qəbul etməsi oldu. Tramp qəti şəkildə buna qarşı çıxsa da, sonda qanunu imzalamaq məcburiyyətində qaldı və bu dosyenin açıqlanması onun reputasiyasına daha böyük zərbə vura bilər. Trampın “nüvə elektoratı” sayılan MAGA (“Amerikanı yenidən böyük edək”) hərəkatının dəstəyi də zəifləyib. Trampın ikinci prezidentliyinin ötən 10 ayı göstərdi ki, respublikaçıların Konqresin hər iki palatasına nəzarət etməsinə baxmayaraq, hazırkı prezident sərt bəyanatlar verə və tez-tez onları dəyişə bilir. Əsasən, bu, onun Ukrayna üzrə siyasətində və xarici mallar üçün gömrük rüsumlarının artırılmasında özünü göstərir. Bunlar nəinki administrasiyanın nüfuzunu sarsıdır, üstəlik Trampa olan inamı azaldır. Bütün bunlar Bakı və Vaşinqton arasında münasibətlərin formalaşmasına necə təsir göstərə bilər? Azərbaycanın Senatda və Nümayəndələr Palatasında güclü lobbisi yoxdur, əksinə, ölkə hakimiyyətini sərt tənqid edən senator və konqresmenlərin sayı çoxdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Senatda və Nümayəndələr Palatasında

ганично вписывается в общий облик улицы. Над парадной дверью частично сохранился вензель с именем хозяина. К сожалению, несколько лет назад в период «чистки» стен, проводимой городскими властями, часть красивого вензеля золотисто-синего цвета была уничтожена. Парадная дверь изуродована газовой трубой, которую продолжили почти посередине, как будно нельзя было провести ее под первой ступенькой. В 1906 году Кербалаи Мохаммед Али Салехли был одним из создателей благотворительного общества «Саадат». Это общество финансировало строительство школ и больниц, приюты для бездомных, обучение молодежи, и иные благотворительные акции в Баку и в поселках Апшерона. Обществоо «Саадат» оказало значительную финансовую поддержку правительству Азербайджанской Народной Республики в период 1918-20 годов. Это было одной из причин того, что в 1920 году большевики лишили Салехли не только его состояния, но и выгнали из дома. Зданий с похожими историями в районе «Байыр шехер» немало. Это бесценная часть нашей исторической памяти и материальной культуры, о чем мы можем прочесть лишь в архивах. Сохраненяя это наследие, мы благодарим ушедшие поколения, давшее нам право гордиться прошлым и учить детей на примере тех, кто создавал эту страну. В этом смысле, прямые наследники Кярбялаи Мохаммед Али Салехли – достойным пример для подражания. Младший сын мецената – член- корреспондент Академии наук Азербайджана, директор Института почвоведения Мамед Эмин Салаев. Внук мецената – проректор Академии художеств, известный скульптор, Народный художник Азербайджана Фуад Салаев, его младший брат Фарид Салехли - профессор Стамбульского университета, а их сестра - педагог Бильгеис Салаева. Сколько таких историй хранят дома в этой части Баку, и сколько таких историй нами уже утеряно? Кто же виноват? Оккупанты, захватившие наши земли или большевики, отобравшие нашу независимость, а может это «не любящий мусульман» Запад или кто-то другой? Разве это “враги” возводят по городу бездарные и однотипные новостройки, продавая метры по астрономическим ценам? Разве они захватили побережье Апшерона, загородив заборами и застроив пляжи виллами, лишая население доступа к морю? Попробуйте угадать. Как говорил герой известного фильма: «Улыбайтесь господа, улыбайтесь, самые большие подлости на свете делаются с таким выражением лица». Шаин Гаджиев

mat var. Bu irsin qorunması bizə keçmişimizlə qürürlanmaq, bu ölkəni quranları usaqlarımıza örnək gostərmək, əvvəlki nəsillərə minnətdar olmaq haqqını verir. Bu mənada Kərbəlayı Məhəmməd Əli Salehlinin birbaşa varisləri buna misaldər. Xeyriyəçinin kiçik oğlu Məmməd Əmin Salayev Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Torpaqşünaslıq İnstitutunun direktoru olub. Xeyriyəçinin nəvəsi Fuad Salayev Rəssamlıq Akademiyasının prorektoru, tanınmış heykəltəraş, Azərbaycanın xalq rəssamıdır, onun kiçik qardaşı İstanbul Universitetinin professoru Fərid Salayev, bacısı pedaqoq Bilqeyis Salayevadır. Bakının bu hissəsində nə qədər belə tarix yaşayır, və onların nə qədərini artıq itirmişik? Kimdir günahkar? Torpaqlarımızı işğal edənlərmi, müstəqilliyimizi əlimizdən alan bolşeviklərmi, “müsəlmanları sevməyən” Qərbmi, yoxsa bir başqası? Məgər şəhərin harda gəldi eyni tipli hündür binalar tikib kvadrat metrini astronomik qiymətlərə satanlar düşmənlərdi? Abşeron sahillərini hasarlayıb çimərliklərdə villalar tikən, insanları dənizdən məhrum edənlər onlardımı? Məşhur filmin qəhrəmanın demiş: “Gülümsəyin, cənablar, gülümsəyin, dünyanın ən böyük alçaqlıqları məhz belə sifətlə edilir”. Şahin Hacıyev ======== О ценности «Байыр шехер» и «врагах», захвативших город Насколько страдает исторический облик Баку из-за сноса жилья в районе столицы, известного, как «Байыр шехер?» Несколько лет назад власти потратили немалые средства для реставрации домов и улиц в этом районе. Казалось, что решено сохранить район, где немало архитектурных памятников, включенных в реестр охраняемых объектов. Однако, пару месяцев назад в прессе появились сообщения, что все жилые кварталы от мечети «Таза пир» и до здания МВД и Генпрокуратуры будут снесены, а на их месте появится парк. Как оказалось, власти опять решили действовать командно- административным методом (негативное наследие советского режима). Без каких-либо публичных обсуждений и без всяких объяснений просто заявили: «Сносим!». На улицах появились какие-то люди, ставя черные метки на домах, и объявляя жильцам, что их дома будут сносить. Затем начался и сам процесс сноса, который выглядит, как акт наказания и устрашения. Чиновники в окружении полиции кричат на людей, оскорбляют, бьют журналистов, освещающих происходящее. Ну, что за дикость!? На этом фоне заявления руководства страны о том, что чиновники обязаны уважать граждан, и никто не должен нарушать их права, выглядят как издевательство или анекдот. Ради справедливости, надо отметить, что в районе «Байыр шехер» немало старых и абсолютно непригодных для жилья строений. Их снос не вызывает никаких вопросов. Однако, безусловно одно: сам район ценен именно, как историческая часть столицы и снос здесь может вестись выборочно. Позитивным примером этого является реставрация похожего района в центре Баку по улицам Ази Асланова, Видади, Ислама Сафарли и др. Если же говорить о сносе ветхого жилья и создании парков, то делать это надо цивильно. Зеленые насаждения, скверы и зеленые участки могут создаваться в шахматном порядке – на месте ветхих строений и кварталов. В этом случае, архитектурные дома будут смотреться, как часть ландшафного дизайна. Именно так поступают в цивилизованных странах. Мы мало что, знаем об истории домов в районе «Байыр шехер» и о самом районе. «Байыр шехер» (Внешний город) - так это место было названо после расширения Баку за пределы исторического центра «Ичери шехер» (Внутренний город). Второе название этого района - «Таза пир», одноименно с главной мечетью столицы. В 1929 году большевики переименовали главную улицу района в «Советскую», а впоследствии, это название закрепилось и за большей частью данного места. В 19 веке «Байыр шехер» застроили немалым числом архитектурных памятников. Их владельцы были известными деятелями, сыгравшими важную роль в истории города, да и всей страны. Расскажу об одном их этих домов, что по адресу: Заргярпалан, 9. Его построил в 1911 году банкир, бизнесмен и меценат Кярбялаи Мохаммад Али Салехи (Салехли). Это трехэтажное монолитное здание, и сегодня выглядит вполне современно и ор

“Bayır şəhər”in dəyəri və şəhəri zəbt edən “düşmənlər” haqqında Paytaxtın “Bayır şəhər” kimi tanınan ərazisində yerləşən yaşayış binalarının sökülməsi nəticəsində Bakının tarixi simasına nə dərəcədə ziyan dəyir? Bir neçə il əvvəl hakimiyyət bu ərazidəki küçə və evlərinin bərpasına xeyli vəsait xərcləmişdi. Adama elə gəlirdi ki, qorunan obyektlərin reyestrinə daxil edilmiş memarlıq abidələrinin çox olduğu bu ərazini qorumaq qərara alınıb. Lakin bir neçə ay əvvəl mətbuatda xəbər yayıldı ki, “Təzəpir” məscidindən tutmuş DİN və Baş Prokurorluğun binalarına qədər bütün yaşayış məhəllələri söküləcək və həmin yerdə park salınacaq. Məlum oldu ki, hakimiyyət yenə də inzibati- amiranə üsulu (sovet rejiminin mənfi mirası) ilə hərəkət etmək qərarına gəlib. Heç bir ictimai müzakirə olmadan və hər hansı izahat verilmədən, sadəcə, bildirdilər: “Sökürük!”. Küçələrdə evlərin üzərinə xwsusi işarələr qoyan və sakinlərə evlərinin söküləcəyini deyən naməlum adamlar ortaya çıxdı. Sonra isə sanki bir cəza və qorxutma aktını xatırladan söküntü prosesi başladı. Polisin müşayiətilə məmurlar adamların üstünə qışqırır, onları təhqir edir, baş verənləri işıqlandıran jurnalistləri döyürlər. Bu nə vəhşilikdir!? Bu fonda məmurların vətəndaşlara hörmət etməyə borclu olmaları, heç kimin onların hüquqlarının pozmaq ixtiyarı olmamaları ilə bağlı ölkə rəhbərliyinin bəyanatları istehza və ya bir lətifə kimi görünür. Ədalət naminə qeyd etmək lazımdır ki, “Bayır şəhər”də çoxlu köhnə və yaşayış üçün tam yararsız tikililər də var. Onların sökülməsi heç bir sual doğurmur. Ancaq bir şey mühümdür: bu ərazi məhz paytaxtın tarixi hissəsi kimi dəyərlidir və burada söküntü yalnız seçmə üsulla aparıla bilər. Belə yanaşmanın müsbət nümunəsi kimi Bakının mərkəzində Həzi Aslanov və Vidavi küçələri boyunca oxşar binaların bərpasını göstərmək olar. Köhnə tikililərin sökülməsindən və parkların salınmasından danışırıqsa, bunu sivil şəkildə etmək lazımdır. Yaşıllıqlar, bağlar və yaşıl sahələr şahmat qaydası ilə köhnə tikililərin və məhəllələrin yerində yaradıla bilər. Belə olan halda memarlıq binaları landşaft dizaynının bir hissəsi kimi görünəcək. Sivil ölkələrdə məhz belə edirlər. Biz “Bayır şəhər”dəki evlərin tarixi və ümumiyyətlə, bu ərazinin özü haqqında çox az şey bilirik. “Bayır şəhər” Bakının tarixi mərkəzi “İçəri şəhər”in hüdudlarından kənara doğru genişlənməsindən sonra adlandırılıb. Bu ərazinin ikinci adı paytaxtın baş məscidi ilə eyniadlı olan “Təzəpir”dir. 1929-cu ildə bolşeviklər ərazinin əsas küçəsini “Sovetski” adlandırıblar və bu adı ərazinin böyük hissəsinə şamil edilib. 19-cu əsrdə “Bayır şəhər”də çoxlu memarlıq abidələri tikilib. Onların sahibləri şəhərin və bütövlükdə ölkənin tarixində mühüm rol oynamış tanınmış şəxslər olublar. Bu evlərdən biri haqqında danışmaq istərdim: Zərgərpalan, 9 ünvanındakı bina. Onu 1911-ci ildə bankçı, biznesmen və xeyriyyəçi Kərbəlayı Məhəmməd Əli Salehi (Salehli) tikdirib. Üçmərtəbəli monolit bina bu gün də çox müasir görünür və küçənin ümumi görünüşünə uyğun gəlir. Giriş qapısının üzərində ev sahibinin adı olan bəzəkli lövhə qismən qorunur. Təəssüf ki, bir neçə il əvvəl şəhərdə aparılan “divar təmizləmə” zamanı bu qızılı-göy rəngli löhvənin bir hissəsi məhv edilib. Binanın giriş qapısın onun ortasından uzadılan qaz borusu ilə pis günə salınıb, eləbil borunu aşagıdan, pillənin altından keçirmək olmazdı. 1906-cı ildə Kərbəlayı Məhəmməd Əli Salehli “Səadət” adlı xeyriyyə cəmiyyətinin yaradıcılarından biri idi. Bu cəmiyyət Bakıda və Abşeron qəsəbələrində məktəb və xəstəxanaların, evsizlər üçün sığınacaqların tikintisini, gənclərin təhsilini və digər xeyriyyə tədbirlərini maliyyələşdirirdi. "Səadət” cəmiyyəti 1918–20-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinə böyük maliyyə dəstəyi göstərmişdi. Bu da 1920- ci ildə bolşeviklərin Salehlini təkcə sərvətindən məhrum etməklə kifayətlənməyib, həm də evindən qovulmasının səbəblərindən biri idi. "Bayır şəhər” ərazisində oxşar tarixə malik binalar az deyil. Bu, bizim tarixi yaddaşımızın və maddi mədəniyyətimizin qiymətsiz hissəsidir ki, onlar barədə ancaq arxivlərdə məlumat