neo-transcendentalist

Масжид – фабрика. Масжид – эркак етиштирадиган макон. Вақтга риоя қилувчи, маъсулиятни бӯйнига олувчи ва шахсларнинг “зийнат”и билан тӯплайдиган, инсонни янгидан яратувчи макон. Намоз - ижтимоий тенглик рамзи ҳамда иерархиянинг зиддидир. Намоз қалбнинг Мутлаққа йӯналиши билан биргаликда пассивликни эмас, балки, ҳаракатни тарғиб этувчи, руҳият ва ҳаракат ӯртасидаги васат йӯлидир. *зийнат - эркак учун нима эканлигига алоҳида тӯхталиш лозим.

Қай бири зулмнинг давоми: -зулмга жим кетишми -зулмга қарши туришми Душман билан урушиш, улардан (золимлардан) бири эканликни англатмайди. Жим турмоқ, кӯрмаганга олиш эса муҳаққақ улар сафига қӯшилишни инкор этиб бӯлмас белгиси.

Талаба – толиб, талаб сӯзлари билан ёндош бӯлиб, ӯтмишда илмни ихтиёрий истаган, билишни хоҳиш ила талаб қилган кишига дейиларди. Ҳақиқатни англашга бӯлган интилиш, билишга йӯналган ички ундов уларни бошқалардан ажратиб турарди. Ӯқувчи бу - билишни истаган инсон эмас, билиш мажбуриятида қолган инсондир. Давлат ё жамият аввал инсонларни букиб йӯқса эгиб, сӯнгра уларга билим мажбуриятини юклайди. Ҳатто, бу гарчак бир билиш бӯлмаса-да маълум бир қоғозларга кӯчади, ҳужжатлаштирилади. Традитсионал даврда ҳар кимда таълим мажбурияти бӯлмаган. Энди эса даврнинг ӯзи бу қонуниятни ӯртада янгидан қоим қилмоқда. Сунъий интеллект бор экан, бошқа ҳар қандай соҳта интеллектларни супурилишини кузатиб, ёлғиз у ихтиёрий талаб этишни майдонда томоша этиш мумкиндир, балким.

Материялистик эҳтиёжлар ҳудди тӯлмас қудуқ кабидир. Инсонларда буни анлашга бӯлган исён потенсияси мавжуд - ӯз куч-қувватларини ва руҳий энергияларини тӯйинмас “йӯқликка” сафарбар эттилар. –Нега энди бор энергиямни “йӯқликка” ҳаржлашим керак? -деган ҳис эришганлари “муваффақиятлар” ӯзлари елкаларида юк бӯлиб бошлагач ӯртага чиқди. –“Йӯқлик” деган сӯз қаердан келди? –Ӯлим! Ӯлим барча моддий ҳақиқатларни оёқлар остига олиб рӯйхатдан ӯчиради, кечади. Ӯлим оламнинг моҳияти “йӯқлик” эканини яққол намунасидир. –Ҳӯш, инсонда маълум энергия бор-ку, уни қаерга сарфлашлари керак унда?. Бу ерда Традитсионалистлар даврага кириб, борлиқ қонунияти ва иерархия мутлақ ҳақиқат ҳамда бунга риоя қилиш ҳаётнинг инкор қилиб бӯлмас ҳақиқати сифатида кӯрсатади. Даҳр орқали ӯлимга эътиборсизлик орттирилади ва ютуқлар нафақат эго учун, яна келажак авлод учун мерос қолдиришга ҳизмат этиш эканлиги жо этилади. “Номим асрлар оша яшасин” деган эго Антик даврларнинг кӯздан қочириб бӯлмас ҳақиқатидир. Йӯқликка маҳкум оламда унинг йӯқлик ҳақиқатидан ортиқ нени ҳам мерос қолдириш мумкин, аслида. Бу ҳолда инсон энергиясини Мутлақ бӯлган Субъектга эмас, балки, иерархия қурбони сифатида логос деб аталадиган даҳрга янада майдароқ кирадиган бӯлсак золим деспотлар, замонамизда Левиафан деб аталадиган Тоғутлар, табақалаштирилган руҳбоният ва сӯқир йӯлбошчиларга хизмат этганини англамай қолади. Бу йӯл билан инсонни бу оламга қамайдилар, онгига кишан соладилар. Бирида (матерялистик, либерал дунёда) ӯлимга бӯлган ички нафрат ва қӯрқув қӯзга ташланса, иккинчисида (традитсионализмда) уни иложи борича эътиборсиз қолдириш, кӯздан нарироқ қӯйиш ва унинг моҳияти ҳақида тадаббур ва тафаккурини ёддан чиқариш билан намоён бӯлади. Ӯлим эса даҳрни ҳам ва ҳар қандай энергияни сарфлашга лойиқ қӯрганимиз борлиқдаги мавжудликни ёлғонга чиқарувчи ягона ҳақиқат эди.

Мусулмон киши бу борлиқ ва унга топингувчилар наздида - “вирус” кабидир. Мета-тизим ичидан унга исён қилувчи мавжудот. Шу сабабли унга нафрат оламнинг сӯнгига қадар давомлидир.

Замонавий дунё жазоланмайди; замонавий дунёнинг ўзи — жазонинг айни ўзидир. Николас Гомес Давила

Мусулмон традицианалистлари, хусусан Эрон мактаби, Трансседентни ва Мутлақни инкор этмайди. Улар уни борлиқнинг тартибида намоён бӯлади деб билади ва шу тартибни мутлақлаштиради. Ӯз-ӯзини инкори шу ердан маълум. Тартибни ӯрганиш моҳиятни англаш учун йӯллардан бири эди, улар учун тартибнинг ӯзи моҳият касб эта бошлади. Борлиқ Мутлақни севишни йӯли эди, кейин эса бора-бора борлиқни ӯзи традитсионалистлар учун мутлақлашиб кетти, ҳудди Генон тилга олган фалсафа фани каби.

Сиз энг майда ва маиший аҳлоқингизга боқинг, сизга қайси ӯйин қоидлари билан яшаётганингизни яққол очиб беради. Ҳуддики, биз мусулмонлар софлардек. Одамнинг катта машинага муомаласи билан кичиги ӯртасида қилаётгани уни иерархик тизим қурбони эканини намоёндасидир. Ислом шу жумладан, уловдаги пиёдага, турган ӯтирганга, ӯтирган эса ётганга, озчилик кӯпчиликка саломни жорий қилган. Ҳӯп, буни амалга оширдингиз ҳам, лекин, бу ердаги моҳият ҳам аслида салом эмас эди. Биз ва бошқалар орасида устунлик йӯқ эканини эслатиб турувчи, буни бӯйни билан синдириб ташловчи амал. Акси бӯлганда, бу ғурурни орттириб, инсонни ёлғон хом-ҳаёлга кӯмиб қӯйган бӯлур эди.

“Китоб”га кӯра инсон ақл ишлатувчи, тафаккур қилувчи феномен сифатида таърифланади. Бугунги қисқа видеолар ва сунъий интеллект замонида инсон бироз зерикиб, самога боқиб ҳаёт ҳақида, борлиқ ҳақида фикр юритишни унутиб бораётгандек, гӯё. Болалигимдаги мӯйсафид 80 ёшли чоллар, беғубор инсонлар ҳам йӯқ энди. Уни кетидан келган авлод эса, қариб қуюулмаган ӯз бойлигию, фарзандларининг унга тақдим қилган бир қанча матохи билан мақтанишдан боши чиқмаётган бир модерн сарқитидек. Ҳудди яна шунча йил яшайдигандек. Модерн бир неча авлодни ӯз домига тортиб кетди. Соф инсонлар йӯқ эмас, улар доим ғубор ичра кӯринмай қолаётган бир машъалга ӯхшайди.

Модерн призмадан борлиқ ва ё вақт горизонтал текис чизиқ, А нуқтадан Б нуқтага ҳаракат этувчи деб билишимиз мумкин. Модерн буни ҳаммаси жойида, биз яҳшиланяпмиз деб ишотиришга уринади. Аммо, асосда Афлотун буни ёпиқ доира шаклидаги сикл дея тушунган. Имманент дунёси. Хӯш, борлиқни математик ё геометрик қолибдан боқиб, уни сикл деб кӯришни ҳам қӯяйлик. Уни боши ва охири бор, аммо, А нуқтадан Б нуқтага ҳаракат этувчи сикл деб қарасакчи? Яъни, ёпиқ сикл эмас, аммо, доира ичида айланиб манзилга интилаётган ҳаракат. Доимий айни воқеалар айни кӯринишда бӯлмасада, турли кӯринишларда такрорланиб турувчи вақт деб аталмиш зиндонга қамалган борлиқ. Бир нарса тинчлик бермаяпти. Астроном олимарнинг коинотнинг кенгайиб боришига доир тадқиқотларига таяниб, у сиклни марказдан қочиб кенгайиб борувчи деймизми, ёки, замоннинг оғирлашишини, вақтнинг баракасизлашиши, инсон умрининг торайиши билан боғлаб уни қисқариб, торайиб борувчи доира ичида марказга интилётган сикл деймизми? агар ёпиқ сикл бӯлганида биз суғур кунида яшаётган бӯлардик. Аммо, тарихий жарёнлар такроридан, аммо, айни шаклда эмаслигидан буни очиқ сикл дейишимиз мумкин. Текис чизиқ эса, инсон маймундан дегувчиларнинг назариясидир.

Миллат ё маълум бир шаҳарлар орқали инсон ӯзига идентиклик бериши - бу мутлақ абсурддир. Модерн дунё буни бизга намоён этди. Ӯтмишда маълум бир халқлар ва шаҳарчада яшайдиган инсонларни маълум аҳлоқий призмалар орқали таний олардик. Аммо, глобализм даврига келиб бу парчаланди, назаримда. Бизнинг турфа аҳлоқлар ва қадриятлар бир миллат ва ҳудудларда жам бӯлиши мумкин экан. Энди уларни айни ҳулқ қолипларига сола олмаймиз. Ҳатто, давлатлардаги қонунчилик, ҳуқуқ нормалари бугунги кунда жамиятни акс эттирмай бормоқда. (Бу билан баҳслашиш мумкин.) Фикримча, идентификасияни аҳлоқий нормалар, янада тушунарлироқ бӯлиши учун шахснинг ӯз-ӯзини ким деб билиши, таниши билан ӯлчана бошламоқда.

Nima uchun SI gigantlari faylasuflarni ishga olmoqda? O'n yil oldin gumanitar fanlar talabalariga yaxshi ish topish uchun "kod yozishni o'rganish" maslahat berilardi. Bugun esa vaziyat butunlay o'zgargan: endi sun'iy idrok (SI) tufayli o'z ishidan ayrilishdan dasturchilarning o'zi ko'proq xavotirda. Nyu-York Federal zaxira bankining 2024-yilgi ma'lumotlariga ko'ra, AQShda kompyuter fanlari bitiruvchilari orasida ishsizlik darajasi 7%, faylasuflarga esa 5%! Xo'sh, nima uchun Google DeepMind, Anthropic va IBM kabi yirik SI laboratoriyalari faylasuflarni "talashib" ishga olmoqda? The Economist bu haqida maqola yozibdi. Sababi oddiy — texnologiyaga aql kiritish osonlashdi, endi unga axloq va mantiq kerak. Faylasuflar SI modellarini qanday o'zgartirmoqda: Xushomadgo'ylikka qarshi "Sokrat uslubi"dan foydalanish. Ko'pgina hozirgi SI tizimlari foydalanuvchiga yoqish uchun xushomadgo'ylikka (sycophancy) moyil. Faylasuflar SIga qadimgi Sokrat uslubini — ketma-ket savollar orqali haqiqatni izlash va bilmagan narsasini tan olishni ("Sokratik johillik") o'rgatishmoqda ekan. Bu modellarni ortiqcha o'ziga ishonishdan qutqarib, xatolar (alahsirashlar?) sonini kamaytiradi. Modellar insonlarni aldamasligi yoki buyruqlardan yomon maqsadda foydalanmasligi uchun faylasuflar ularga axloqiy ramkalar yaratmoqda. Masalan, Anthropic kompaniyasi o'zining Claude modeli uchun Immanuil Kant asarlari hamda Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasiga asoslangan 78 sahifalik "konstitutsiya" yozib chiqdi. Kompaniya xodimlari buni Claudening "qalb hujjati" (soul doc) deb atashar ekan. Axloqiy sozlamalar (Dials): IBM o'zining Granite modellarida mijozlarga SIning falsafiy va axloqiy qarashlarini moslashtirish imkonini beruvchi sozlamalarni joriy qildi. Agar modelga Jon Lokk asarlarini o'qitsangiz, u shaxsiy mulk huquqi va erkinlikning ashaddiy himoyachisiga aylanadi. Agar sun'iy idrok davrida o'z o'rnimizni topishni va kuchli SI mashinalarni boshqarishni istasak, balki faqat kod yozishni emas, Islomni chuqur o'zlashtirib Arastu, Farobiy, Ibn Sino, Ibn Taymiyya, G'azzoliy, va yangi davri faylasuflarining asarlarini ham mutolaa qilish har doimgidan dolzarb. Endi muammo mashinaga "qanday o'ylashni" emas, "nima to'g'ri ekanligini o'rgatish" bo'lib turibdi. O'z qobig'iga o'ralgan va kishanlangan ong mashinaga haqiqat va axloqni o'rgata olarmidi... July 3, 2026 Pittsburgh, US @musofir_iqtisodchi

(_Political dilemma_) Сиёсий дилемма ҳолати – ҳокимият дилемма олдида қоладиган пайт. Локал муаммолар ижтимоий тармоқлар орқали оммалашган даврда ҳукуматга ишончсизлик яққол кӯрина бошлаганда, халқ ӯз норозичиликларини билдира бошлаганда, ҳукумат курсиси титрайди. Аҳмоқлик, узоқни кӯра олмаслик бу курсини синдириб қӯйиши даркор. Бу эса сиёсий тилда (_Ligitimacy crisis_) яъни, “хукуматнинг қонунийлиги ва жамоатчиликнинг ишончи шубҳа остига тушадиган вазият” дейилади. Бу диққанафаслик, ё ҳалқнинг ва ё ҳукумат ғалабаси билан якунланади. Бу дахшатли оқибатларга ҳам олиб келиши мумкин. Иккинчи йӯл бӯлса бу кезларда ҳукумат халқни тинглай олиши, уларни хоҳишларини қарорларда акс эттириш бироз ортга чекиниш ҳисобланади. Ноқулай жойи ҳалқ ӯз истакларини амалда кӯра бошлагач, бу ички тешик-челак тӯйинишни истайди ва бу сиркулатсия ҳолатига ӯтиши мумкин. Бу эса ҳукуматни ӯз истакларини узоқ муддатли чеклайди. Қийин вазият шундаки, авторитар давлатларда ҳукумат қайси томонга ҳаракатланишини билиб бӯлмайди. Агар буни ҳукуматни ӯзи ҳам билмаса, бу (_Crisis of Governance_) бошқарув инқирози бӯлади.

тафаккур қилиб кӯриш керак https://youtu.be/cZdrUdCkp3E?si=_7RKcutUhoJp1XdJ

Haddan tashqari turizm tashqaridan kelmaydi. Hammasi o‘zimizdan boshlandi — biz endi yashay olmaydigan tanish mahallalar va ko‘chalardan. “Maskan” so‘zi “ega bo‘lmoq” (lot. habeo) fe’lining kuchaytirilgan shakli bo‘lib, muayyan turmush tarzi va maishatni, odat hamda urf-odatlarning mavjudligini anglatadi. Agar yunon tilidagi “etos” odatiy yashash joyini bildirsa, unda “yashash joyi” axloqning dastlabki shaklidir. Sayyohlarga aylanib, to‘laqonli yashash qobiliyatini yo‘qotib, har yerda ziyoratchi va musofirga aylangan holda, biz axloq imkoniyatini qayta tasavvur etishga, yashash qobiliyatini qaytadan kashf etishga majburmiz. https://www.poistine.org/lyudi-i-turisty/

Куч ишлатар тизимларга ишга киришга чақирув ва бир қанча имтиёзлар, ишга кириш жараёнида енгилликлар берилаётгани ҳақидаги янгиликларга кӯзим тушди. Ёшларда бунга муносабат ва қанчалик қизиқишлари борлиги ҳақида статистика қӯлимда йӯқ. Илк эътиборимни тортган нарса эса, бунга эҳтиёж туғилаётганлиги бӯлди. Агар, тенденсия борган сари давлатни бюрократик ишларини инкори билан давом этса давлатларда сунъий интеллект, дрон ва роботларга эҳтиёж ортиши мумкин.

Билим ёддан айтиш эмас, балки, уни яшаб кӯриш замони шу бӯлар балким.

​Islomiy bilimlar endi bir joyda! Ming yillik ulamolar merosi endi sizning qo'lingizda. Domla AI barcha islomiy bilim sohalarida, fiqh va hadisdan tortib islom iqtisodiyoti va tafsirga qadar, eng ishonchli raqamli yordamchingiz sifatida ishga tushdi. Boshqa…

​Islomiy bilimlar endi bir joyda! Ming yillik ulamolar merosi endi sizning qo'lingizda. Domla AI barcha islomiy bilim sohalarida, fiqh va hadisdan tortib islom iqtisodiyoti va tafsirga qadar, eng ishonchli raqamli yordamchingiz sifatida ishga tushdi. Boshqa sun'iy intellekt dasturlari Islom bilimlarini internetdagi oddiy matn sifatida ko'rib chiqadi: mavjud bo'lmagan hadislarni to'qib chiqaradi, zaif va sahih rivoyatlarni aralashtirib yuboradi, hech qanday manba ko'rsatmaydi. Domla AI esa unday emas. Domla AI ning har bir javobi 3500 dan ortiq ilmiy kitob, 500 000 dan ziyod hadis rivoyati, 24 000 dan ortiq olimlar tarjimai holi, Qur'on korpusi va AAOIFI standartlariga asoslangan ma'lumotlar bazasiga tayanadi. Bu baza dastlab ulamolar ishtirokida tuzilgan va tekshirilgan. Har bir javob o'z manbasi bilan birga beriladi, o'zingiz tekshira olasiz. Islomiy bilimlarni o'rganish va chuqurlashtirish uchun ishonchli raqamli vosita. Oylik obuna orqali istalgan vaqt, istalgan joydan foydalaning.

Тепадаги гаплар шахсий ички овозим эди. Лекин, менга қарши бӯлган ажойиб янгиликлар ҳам бор.