બંધારણ & તલાટી MCQ

1️⃣ પરીક્ષા: GPSC Class 1-2 Mains 📅 તારીખ: 26-02-2026 પ્રશ્ન: ભારતમાં નાણાકીય આપત્તિ કયા અનુચ્છેદ હેઠળ જાહેર થઈ શકે? A) અનુચ્છેદ 352 B) અનુચ્છેદ 356 C) અનુચ્છેદ 360 D) અનુચ્છેદ 368 ✅ જવાબ: C — અનુચ્છેદ 360 સમજૂતી: નાણાકીય આપત્તિ માટે ખાસ અનુચ્છેદ 360 છે. બીજા વિકલ્પો: • 352 → રાષ્ટ્રીય આપત્તિ • 356 → રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન • 368 → બંધારણ સુધારો 2️⃣ પરીક્ષા: GPSSB Talati 📅 તારીખ: 18-02-2026 પ્રશ્ન: “બંધારણનું હૃદય અને આત્મા” કયા અનુચ્છેદને કહેવાય? A) 14 B) 19 C) 32 D) 21 ✅ જવાબ: C — અનુચ્છેદ 32 સમજૂતી: B. R. Ambedkar એ અનુચ્છેદ 32ને “Heart and Soul” કહ્યું. બીજા વિકલ્પો: • 14 → સમાનતા • 19 → સ્વતંત્રતા • 21 → જીવનનો અધિકાર 3️⃣ પરીક્ષા: GSSSB Departmental 📅 તારીખ: 21-01-2026 પ્રશ્ન: ભારતનું બંધારણ ક્યારે અમલમાં આવ્યું? A) 15 ઓગસ્ટ 1947 B) 26 નવેમ્બર 1949 C) 26 જાન્યુઆરી 1950 D) 2 ઓક્ટોબર 1950 ✅ જવાબ: C સમજૂતી: 26 નવેમ્બરે સ્વીકારાયું, 26 જાન્યુઆરીએ અમલમાં આવ્યું. 4️⃣ પરીક્ષા: GPSC Mains 📅 તારીખ: 27-02-2026 પ્રશ્ન: બંધારણસભાના સ્થાયી અધ્યક્ષ કોણ હતા? A) જવાહરલાલ નહેરુ B) ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ C) ડૉ. આંબેડકર D) સરદાર પટેલ ✅ જવાબ: B બીજા વિકલ્પો: • નહેરુ → Objectives Resolution • આંબેડકર → Drafting Committee Chairman • પટેલ → Advisory Committee 5️⃣ પરીક્ષા: GPSSB Extension Officer 📅 તારીખ: 11-01-2026 પ્રશ્ન: મૂળ બંધારણમાં કેટલા અનુસૂચિઓ હતી? A) 8 B) 10 C) 12 D) 14 ✅ જવાબ: A સમજૂતી: મૂળ બંધારણમાં 8 schedules; હાલમાં 12 છે. 📌 Advanced Constitution Trick: 360 → Financial Emergency 352 → National Emergency 356 → President’s Rule 32 → Heart & Soul 8 → Original Schedules

૧૦. કટોકટીની જોગવાઈ: ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં કેટલી વખત 'નાણાકીય કટોકટી' (Financial Emergency - Art 360) લાદવામાં આવી છે? ​જવાબ: એક પણ વાર નહીં

​૯. પંચાયતી રાજ (CCE - ૦૩ મે, ૨૦૨૬): ભારતીય બંધારણની કઈ અનુસૂચિ (Schedule) પંચાયતોની સત્તા અને જવાબદારીઓ સાથે સંબંધિત છે? ​જવાબ: ૧૧મી અનુસૂચિ (૭૩મો સુધારો). ​

​૮. નાણાપંચ (Finance Commission): ૧૬મા નાણાપંચના અધ્યક્ષ કોણ છે, જેમના કાર્યકાળ વિશે તાજેતરમાં જાહેરાત કરવામાં આવી છે? ​જવાબ: ડૉ. અરવિંદ પનગઢિયા.

​૭. બંધારણીય સુધારો: બંધારણમાં સુધારો કરવાની પ્રક્રિયા કયા અનુચ્છેદ હેઠળ આપવામાં આવી છે? ​જવાબ: અનુચ્છેદ ૩૬૮.

​૬. ચૂંટણી પંચ: ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક કોણ કરે છે, જે તાજેતરમાં મે ૨૦૨૬ ની ચૂંટણીઓને કારણે ચર્ચામાં હતા? ​જવાબ: રાષ્ટ્રપતિ.

​૫. રાજ્યપાલની સત્તા (તાજેતરનો મુદ્દો): બંધારણના કયા અનુચ્છેદ મુજબ રાજ્યપાલ વિધાનમંડળ દ્વારા પસાર કરેલા ખરડાને રાષ્ટ્રપતિની વિચારણા માટે અનામત રાખી શકે છે? ​જવાબ: અનુચ્છેદ ૨૦૧.

​૪. મૂળભૂત ફરજો: ભારતીય બંધારણમાં 'મૂળભૂત ફરજો' નો ખ્યાલ કયા દેશના બંધારણમાંથી લેવામાં આવ્યો છે? ​જવાબ: રશિયા (તત્કાલીન સોવિયેત યુનિયન - USSR).

​૩. આમુખ (Preamble): તાજેતરમાં સર્વોચ્ચ અદાલતના એક ચુકાદાને કારણે ચર્ચામાં રહેલ 'આમુખ' માં 'સમાજવાદી' અને 'બિનસાંપ્રદાયિક' શબ્દો કયા સુધારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યા હતા? ​જવાબ: ૪૨મો બંધારણીય સુધારો, ૧૯૭૬.

​૨. બંધારણનો ઇતિહાસ (GPSC - ૧૦ મે, ૨૦૨૬): કયા એક્ટ (Act) દ્વારા ભારતમાં સૌપ્રથમ વખત 'કેન્દ્રીય લોકસેવા આયોગ' (Public Service Commission) ની સ્થાપનાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી? ​જવાબ: ભારત સરકાર અધિનિયમ, ૧૯૧૯ (Montagu-Chelmsford Reforms). .

​📜 બંધારણીય ઇતિહાસ અને રાજ્યવ્યવસ્થા (મે ૨૦૨૬ સ્પેશિયલ) ​૧. બંધારણ સભા (Constituent Assembly): બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક ૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ ના રોજ મળી હતી, તેના કામચલાઉ અધ્યક્ષ કોણ હતા? ​જવાબ: ડૉ. સચ્ચિદાનંદ સિંહા.

​૧. બંધારણ સભાના કાયમી અધ્યક્ષ: ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ. ૨. પ્રારૂપ (ડ્રાફ્ટિંગ) સમિતિના અધ્યક્ષ: ડૉ. બી.આર. આંબેડકર. ૩. બંધારણનો સ્વીકાર: ૨૬ નવેમ્બર, ૧૯૪૯ (બંધારણ દિવસ). ૪. સંયુક્ત બેઠક (Joint Sitting): અનુચ્છેદ ૧૦૮ મુજબ રાષ્ટ્રપતિ બોલાવે છે, પણ અધ્યક્ષપદ લોકસભાના સ્પીકર સંભાળે છે.

ભારતીય બંધારણ: નવી પેટર્ન અને લેટેસ્ટ ફેક્ટ્સ ⚖️ ૧. ૧૦૬મો બંધારણીય સુધારો (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ) 👩‍⚖️ આ સુધારો હવે અમલીકરણની પ્રક્રિયામાં હોવાથી મોસ્ટ IMP છે. વિગત: લોકસભા, રાજ્યની વિધાનસભાઓ અને દિલ્હી વિધાનસભામાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામતની જોગવાઈ. 👩🗳️ નવો અનુચ્છેદ: આ સુધારા દ્વારા બંધારણમાં અનુચ્છેદ ૩૩૦A અને ૩૩૨A ઉમેરવામાં આવ્યા છે. 📜 નોંધ: આ અનામત ૧૫ વર્ષ સુધી રહેશે, જે બાદમાં સંસદ વધારી શકે છે. ⏳ ૨. ચૂંટણી પંચ (Election Commission) - નવી નિમણૂક પ્રક્રિયા 🗳️ તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને નવા કાયદા મુજબ ફેરફાર થયો છે. ⚖️ નિયમ: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય કમિશનરોની નિમણૂક એક સમિતિની ભલામણથી રાષ્ટ્રપતિ કરશે. 🤝 સમિતિનું માળખું: (૧) વડાપ્રધાન (અધ્યક્ષ), (૨) લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા, (૩) વડાપ્રધાન દ્વારા નામકિત એક કેબિનેટ મંત્રી. 🏛️ તાર્કિક પ્રશ્ન: શું આ સમિતિમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) હોય છે? - ના, નવા કાયદા મુજબ CJI ને આ પ્રક્રિયામાંથી દૂર કરાયા છે. ❌ ૩. અનુચ્છેદ ૪૪: સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) ⚖️ કરંટ લિંક: ઉત્તરાખંડ UCC લાગુ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય (આઝાદી પછી) બન્યું છે. 🏔️ બંધારણીય સ્થાન: ભાગ-૪, રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (DPSP) હેઠળ અનુચ્છેદ ૪૪ માં તેની જોગવાઈ છે. 📖 યાદ રાખો: ગોવા એકમાત્ર એવું રાજ્ય છે જ્યાં પોર્ટુગીઝ કાળથી UCC અમલમાં છે. 🇮🇳 ૪. લોકસભા અને રાજ્યસભાની બેઠકો (સીમાંકન) 🗺️ ફેક્ટ: ૨૦૨૬ માં બેઠકોનું નવું સીમાંકન (Delimitation) થવાની શક્યતા છે. વર્તમાન સ્થિતિ: અત્યારે બેઠકોની સંખ્યા ૧૯૭૧ ની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત છે. 📊 સુધારો: ૮૪મા બંધારણીય સુધારા (૨૦૦૧) મુજબ ૨૦૨૬ સુધી બેઠકોની સંખ્યામાં ફેરફાર ન કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. 🚫 ૫. સુપ્રીમ કોર્ટ અને કાયદાકીય સમીક્ષા (Judicial Review) ⚖️ અનુચ્છેદ ૧૩: કોઈપણ કાયદો જો મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરતો હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ તેને રદબાતલ ઠેરવી શકે છે. 🚫 અનુચ્છેદ ૧૪૨: સુપ્રીમ કોર્ટ સંપૂર્ણ ન્યાય (Complete Justice) કરવા માટે કોઈપણ આદેશ આપી શકે છે. તાજેતરમાં અંદીગઢ મેયર ચૂંટણીના કેસમાં આ કલમનો ઉપયોગ થયો હતો. ✅

અનુચ્છેદ ૬૧: 🏛️ રાષ્ટ્રપતિ પર 'મહાભિયોગ' (Impeachment) ચલાવવાની પ્રક્રિયા. અનુચ્છેદ ૧૪૮: 📜 ભારતના નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG) ની નિમણૂક. (હાલના CAG: ગિરીશચંદ્ર મુર્મુ) 👤. અનુચ્છેદ ૨૮૦: 💰 નાણાં પંચ (Finance Commission) ની રચના. (૧૬મા નાણાં પંચના અધ્યક્ષ: અરવિંદ પાંચગડિયા) 🏦.

બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક ક્યારે મળી હતી? 📅 જવાબ: ૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ (અધ્યક્ષ: ડૉ. સચ્ચિદાનંદ સિન્હા - કામચલાઉ).

બંધારણના પાંચ મહત્વના ફેક્ટ્સ (Daily Constitution Facts) ⚖️ ​૧. રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પ્રક્રિયા: ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં સંસદના બંને ગૃહોના માત્ર ચૂંટાયેલા સભ્યો અને રાજ્યોની વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો જ ભાગ લઈ શકે છે. મનોનીત (Nominated) સભ્યો આ ચૂંટણીમાં મતદાન કરી શકતા નથી. ​૨. બંધારણીય સુધારાની પ્રક્રિયા (Article 368): ભારતીય બંધારણમાં સુધારો કરવાની સત્તા માત્ર સંસદ પાસે છે. બંધારણીય સુધારાનું વિધેયક સંસદના કોઈપણ ગૃહમાં રજૂ કરી શકાય છે, પરંતુ રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં તે રજૂ કરી શકાતું નથી. ​૩. મૂળભૂત ફરજો (Fundamental Duties): મૂળ બંધારણમાં મૂળભૂત ફરજોનો ઉલ્લેખ નહોતો. તેને ૪૨મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૭૬) દ્વારા સરદાર સ્વર્ણ સિંહ સમિતિની ભલામણથી ભાગ-૪(A) અને અનુચ્છેદ ૫૧(A) હેઠળ ઉમેરવામાં આવી હતી. ​૪. સંયુક્ત બેઠક (Joint Sitting - Article 108): જ્યારે કોઈ સામાન્ય ખરડા બાબતે લોકસભા અને રાજ્યસભા વચ્ચે મતભેદ સર્જાય, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ સંયુક્ત બેઠક બોલાવે છે. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા લોકસભાના અધ્યક્ષ (Speaker) કરે છે. ​૫. પંચાયતી રાજ (73rd Amendment): ૭૩મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૯૨) દ્વારા પંચાયતોને બંધારણીય દરજ્જો આપવામાં આવ્યો અને બંધારણમાં ૧૧મી અનુસૂચિ ઉમેરવામાં આવી, જેમાં પંચાયતોના કાર્યક્ષેત્રના ૨૯ વિષયોનો ઉલ્લેખ છે.

✍ઉપરોક્ત પાંચ પોલ માંથી તમારો સ્કોર જણાવો 1 👍 2 ❤️ 3 🔥 4 👏 5 😱

બંધારણ & તલાટી MCQ pinned «♟️કેન્દ્રમાં નવા રાજ્યોને દાખલ કરવા અથવા તેમની સ્થાપના કરવા બાબતની જોગવાઈ ભારતીય સંવિધાનના કાયદાના કયા આર્ટિકલમાં કરવામાં આવી છે?»