🌴ഹരിതകേരളം

ഇണചേരലും പ്രജനനവും ഒന്നിച്ച് വിസ്മയമായി നാടൻ മീനിന്റെ 'ഊത്തുകയറ്റം' ***** 🖊️വലിയശാല രാജു തുടക്കത്തിൽ പെയ്യുന്ന കനത്ത വേനൽമഴ തോരുന്നതോടെ പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ അത്ഭുതം ദൃശ്യമാകും. പുഴകളും തോടുകളും കരകവിഞ്ഞ്, ഉണങ്ങിക്കിടന്ന പാടശേഖരങ്ങളിലേക്ക് പുതുവെള്ളം കുത്തിയൊഴുകുമ്പോൾ, ജലാശയങ്ങളുടെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് നാടൻ മത്സ്യങ്ങൾ ഒഴുക്കിനെതിരെ നീന്തിക്കയറാൻ തുടങ്ങും. കേരളീയർ ഇതിനെ 'ഊത്തുകയറ്റം' എന്നും ഇങ്ങനെ വരുന്ന മത്സ്യങ്ങളെ 'ഊത്തമീനുകൾ' എന്നും വിളിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ മാസ്മരികമായ ഒരു വംശവർദ്ധനവ് ചക്രത്തിന്റെ വിളംബരമാണ് ഈ പ്രതിഭാസം. എന്താണ് ഈ കൂട്ടപ്പലായനത്തിന് പിന്നിൽ? വേനൽച്ചൂടിൽ ജലാശയങ്ങളിലെ വെള്ളം വറ്റി കുറയുമ്പോൾ മത്സ്യങ്ങൾ ആഴമുള്ള കയങ്ങളിലോ ചെളിയിലോ ഒതുങ്ങിക്കൂടാറാണ് പതിവ്. എന്നാൽ ആദ്യ മഴ പെയ്യുന്നതോടെ മണ്ണിലെ ലവണങ്ങളും ധാതുക്കളും കലർന്ന പുതിയ വെള്ളം തോടുകളിലേക്ക് എത്തും. ഈ പുതുവെള്ളത്തിന്റെ സാന്നിധ്യവും, ജലത്തിലെ താപനിലയിലുണ്ടാകുന്ന പെട്ടെന്നുള്ള വ്യതിയാനവും, ഓക്സിജന്റെ വർദ്ധനവും മത്സ്യങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലെ പ്രജനന ഹോർമോണുകളെ ഉണർത്തുന്നു. ഇതോടെയാണ് ഇവ മുട്ടയിടാനായി കൂട്ടത്തോടെ ഒഴുക്കിനെതിരെ യാത്ര തിരിക്കുന്നത്. ഇണചേരലും മുട്ടയിടലും: വെള്ളത്തിൽ നടക്കുന്ന വിസ്മയം. മത്സ്യങ്ങളിൽ സസ്തനികളെപ്പോലെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വെച്ചുള്ള ബീജസങ്കലനമോ പ്രസവമോ ഇല്ല. പകരം 'ബാഹ്യ ബീജസങ്കലനം' (External Fertilization) എന്ന ശാസ്ത്രീയ പ്രക്രിയയാണ് ഇവിടെ നടക്കുന്നത്. സാധാരണയായി രാത്രികാലങ്ങളിലോ പുലർച്ചെയോ ആണ് ഇവ ഇണചേരാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. വയലുകളിലെയും കൈത്തോടുകളിലെയും ശാന്തമായ വെള്ളത്തിൽ എത്തുന്ന പെൺമത്സ്യങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് മുട്ടകൾ പുല്ലുകൾക്കിടയിലും ചെളിയിലുമായി നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ഇതേ സമയം തന്നെ ആൺമത്സ്യങ്ങൾ എത്തി ഈ മുട്ടകൾക്ക് മുകളിലേക്ക് ബീജം ഒഴുക്കി അവയെ സങ്കലനം ചെയ്യിക്കുന്നു. ഇണചേരലും മുട്ടയിടലും ഒരേ സമയം, മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണിത്. വരാൽ, ബ്രാൽ തുടങ്ങിയ മത്സ്യങ്ങൾ മുട്ടയിട്ട ശേഷം അവിടെത്തന്നെ തങ്ങിനിന്ന് മുട്ടകൾക്ക് കാവലിരിക്കുകയും, മാതൃവാത്സല്യത്തോടെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. എന്നാൽ പരൽ, കുറുവ, പള്ളത്തി തുടങ്ങിയവ മുട്ടയിട്ട ഉടൻ തന്നെ പുഴകളിലെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. പാടശേഖരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം. പുഴകളിലെ ശക്തമായ ഒഴുക്കിൽ മുട്ടകൾ ഒലിച്ചുപോകാൻ സാധ്യതയേറെയാണ്. എന്നാൽ കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന പാടങ്ങളിലെ വെള്ളത്തിൽ മുട്ടകൾ സുരക്ഷിതമായിരിക്കും. മാത്രമല്ല, വെറും 24 മുതൽ 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഈ മുട്ടകൾ വിരിഞ്ഞ് കുഞ്ഞുങ്ങൾ പുറത്തുവരും. ഈ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് വളരാൻ ആവശ്യമായ പായലുകളും ചെറിയ പ്രാണികളും ഇത്തരം ജലാശയങ്ങളിൽ ധാരാളമായി ഉണ്ടാകും. വലിയ മീനുകളുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനും ഈ താൽക്കാലിക താവളങ്ങൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നു. 'ഊത്തപിടുത്തം' പ്രകൃതിയോട് ചെയ്യുന്ന ക്രൂരത. വയറുനിറയെ ലക്ഷക്കണക്കിന് മുട്ടകളുമായി, വംശവർദ്ധനവ് എന്ന ഒരൊറ്റ ലക്ഷ്യത്തോടെ ജീവൻ പണയം വെച്ച് കയറിവരുന്ന ഈ മീനുകളെ 'ഊത്തപിടുത്തം' എന്ന പേരിൽ മനുഷ്യർ വ്യാപകമായി പിടികൂടാറുണ്ട്. കെണിവെച്ചും തോട്ട പൊട്ടിച്ചും രാസവസ്തുക്കൾ കലക്കിയും ഇവയെ വേട്ടയാടുന്നത് നമ്മുടെ നാടൻ മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്കാണ് വഴിതുറക്കുന്നത്. ഒരു ഊത്തമീൻ ചാവുമ്പോൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് നാളത്തെ പുഴകളിൽ വളരേണ്ട പതിനായിരക്കണക്കിന് മീൻകുഞ്ഞുങ്ങളാണ്. നിയമപരമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് ഊത്തപിടുത്തം. പ്രകൃതി അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനായി ഒരുക്കുന്ന ഈ വിസ്മയ പ്രതിഭാസത്തെ ആദരവോടെ നോക്കിക്കാണാനും, വരുംതലമുറയ്ക്കായി നമ്മുടെ ജലാശയങ്ങളെയും നാടൻ മത്സ്യങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കാനും നാമോരോരുത്തരും ബാധ്യസ്ഥരാണ്. ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് നീന്തുന്ന ആ മീനുകൾക്ക് വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയാണ് പ്രകൃതിസ്നേഹികൾ ചെയ്യേണ്ടത്. (വലിയശാല രാജു)

https://www.manoramaonline.com/environment/climate/2026/04/27/rising-night-temperature-india-heat-crisis.html?utm_source=facebook&utm_medium=social

https://www.asianetnews.com/gallery/life/home/plants-to-repel-snakes-v18br9o?photo=2

https://www.manoramaonline.com/district-news/kozhikode/2026/04/20/brazilian-grape-tree-fruit.html?utm_source=facebook&utm_medium=social

https://www.manoramaonline.com/karshakasree/home-garden/2026/04/01/sandalwood-private-land-kerala.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAc3J0YwZhcHBfaWQPMjc1MjU0NjkyNTk4Mjc5AAEeWrGkitsBpDkBottsvzyOM_hlZrG3C81EiXun8dB5sBI5RnBYbcyHFqen8SE_aem_lsR4upRLqxrXmB7M2upuRQ

ബാംഗ്ലൂരിലെ തന്റെ സ്ഥാപനത്തിലെ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകാൻ തുനിഞ്ഞപ്പോഴാണ് തിരുവനന്തപുരം സ്വദേശി പരമേശ്വരൻ കൃഷ്ണയ്യർ ആ ഞെട്ടിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. അക്കൗണ്ടിലേക്ക് പണമയക്കരുതെന്ന് തൊഴിലാളികൾ അദ്ദേഹത്തോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. കാരണം മറ്റൊന്നുമല്ല, മിനിമം ബാലൻസ് ഇല്ലാത്തതിന്റെ പേരിൽ ബാങ്കുകൾ ഈടാക്കുന്ന പിഴ കാരണം അവരുടെ തുച്ഛമായ ശമ്പളത്തിൽ നിന്ന് വലിയൊരു ഭാഗം ബാങ്ക് കൊണ്ടുപോകുകയായിരുന്നു. ​കയ്യിൽ പണമില്ലാത്തവരിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പിഴ ഈടാക്കുന്ന ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു. സാധാരണക്കാർ നേരിടുന്ന ഈ 'പിഴക്കൊള്ള'ക്കെതിരെ അദ്ദേഹം ആദ്യം റിസർവ് ബാങ്കിനെ സമീപിച്ചെങ്കിലും അനുകൂലമായ മറുപടി ലഭിച്ചില്ല. എന്നാൽ പിന്മാറാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നില്ല. 2024 ഏപ്രിലിൽ ലോക്സഭാ സ്പീക്കർക്ക് അദ്ദേഹം അയച്ച വിശദമായ പരാതിയാണ് വഴിത്തിരിവായത്. ​കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് വർഷങ്ങൾക്കിടെ രാജ്യത്തെ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ മാത്രം 8,170 കോടി രൂപ പിഴയിനത്തിൽ ഈടാക്കി എന്ന വസ്തുത അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. സ്പീക്കർ ഈ പരാതി പാർലമെന്ററി പെറ്റീഷൻ കമ്മിറ്റിക്ക് കൈമാറുകയും സമിതി ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ധനമന്ത്രാലയത്തെയും വിളിപ്പിച്ചു തെളിവെടുപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്തു. പണമില്ലാത്തവന്റെ പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് പണം തട്ടുന്ന ഈ രീതി അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് സമിതി ശക്തമായി ശുപാർശ ചെയ്തു. ​ഈ ഇടപെടലിനെത്തുടർന്ന് എസ്.ബി.ഐ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആറോളം പ്രമുഖ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ മിനിമം ബാലൻസ് പിഴ ഈടാക്കുന്നത് നിർത്തലാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. സാധാരണക്കാരന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ചിന്തിച്ച ഒരു മലയാളിയുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യം ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ കോടിക്കണക്കിന് ബാങ്ക് ഇടപാടുകാർക്ക് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക ആശ്വാസമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. സ്വന്തം പണം സൂക്ഷിക്കാൻ ബാങ്കിന് പിഴ നൽകേണ്ടി വരുന്ന അവസ്ഥയ്ക്ക് വിരാമമിട്ട ഈ പോരാട്ടം ജനാധിപത്യത്തിലെ പൗരന്റെ കരുത്തിന് തെളിവാണ്. ​#ParameswaranKrishnaiyer #BankingReform #CommonManHero #MinimumBalancePenalty #FinancialJustice #MalayaliPride

Brassica oleracea യുടെ പ്രച്ഛന്ന വേഷം ================================= ഭൂമിയിലെ ജീവജാലങ്ങൾക്കെല്ലാം ഒരു പൊതുപൂർവ്വികനുണ്ടെന്നും, കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലൂടെ നടന്ന പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണം അഥവാ നാച്ചുറൽ സെലക്ഷൻ വഴിയാണ് ഈ വൈവിധ്യങ്ങളെല്ലാം ഉണ്ടായതെന്നുമുള്ള ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ പരിണാമ സിദ്ധാന്തം ഇന്നും പലർക്കും ഉൾക്കൊള്ളാൻ പ്രയാസമാണ്. ഒരേ ഒരിനത്തിൽ നിന്ന് ഇത്രയേറെ വ്യത്യസ്തമായ ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പലപ്പോഴും കഴിയാറില്ല. എന്നാൽ ഈ സംശയത്തിനുള്ള ഉത്തരം തേടി ഫോസിലുകൾ തേടി അലയേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സ്വന്തം അടുക്കളയിലേക്ക് ഒന്ന് കണ്ണോടിച്ചാൽ മതിയാകും നമ്മുടെ പച്ചക്കറി രാജാക്കന്മാരായ കാബേജും കോളിഫ്ലവറും ബ്രൊക്കോളിയുമെല്ലാം തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ സസ്യങ്ങളാണെന്നാണ് ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും വിശ്വസിക്കുന്നത്. രുചിയിലും രൂപത്തിലും നിറത്തിലുമെല്ലാം ഇത്രയേറെ അന്തരമുള്ളതുകൊണ്ട് അവ വേറെ വേറെ ചെടികളാണെന്ന് കരുതുന്നതിൽ തെറ്റ് പറയാനാകില്ല. എന്നാൽ ശാസ്ത്രലോകം നമ്മോട് പറയുന്നത് അവിശ്വസനീയമായ മറ്റൊരു സത്യമാണ്; ഇവയെല്ലാം 'ബ്രാസിക്ക ഒലറേസിയ' (Brassica oleracea) എന്ന ഒരേയൊരു ചെടിയാണ്. ഇവ വ്യത്യസ്ത സ്പീഷീസുകളല്ല, മറിച്ച് ഒരേ ചെടി പല രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ അത് പ്രകൃതിയുടെ ഒരു വലിയ അത്ഭുതമാണ്. ചാൾസ് ഡാർവിൻ മുന്നോട്ടുവെച്ച പരിണാമ സിദ്ധാന്തവും പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണം അഥവാ നാച്ചുറൽ സെലക്ഷനും എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതിന് നമ്മുടെ കണ്മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ് ഈ പച്ചക്കറികൾ. ഒരേ പൂർവ്വികനിൽ നിന്ന് ഇത്രയേറെ വൈവിധ്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് വാദിക്കുന്നവർക്കുള്ള മറുപടിയാണ് അടുക്കളത്തോട്ടത്തിലെ ഈ കാഴ്ചകൾ. ഏകദേശം 2500 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് മെഡിറ്ററേനിയൻ തീരങ്ങളിൽ വളർന്നിരുന്ന കാട്ടുകടുക് ചെടിയിൽ നിന്നാണ് ഈ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ ഒരൊറ്റ കാട്ടുചെടിയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ കൃത്രിമ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ (Artificial Selection) രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്തതാണ് നാം ഇന്ന് കഴിക്കുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന പച്ചക്കറികളെല്ലാം. ഈ ചെടിയുടെ ഓരോ ഭാഗത്തും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയാണ് ഓരോ പുതിയ പച്ചക്കറിയും സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. ആദ്യകാലത്ത് വലിയ ഇലകളുള്ള ചെടികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് വളർത്തിയപ്പോൾ നമുക്ക് 'കേൽ' (Kale), 'കോളാർഡ് ഗ്രീൻസ്' (Collard Greens) എന്നിവ ലഭിച്ചു. ഇവ രണ്ടും ഒരേ ചെടിയുടെ ഇലകളുടെ വകഭേദങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പിന്നീട് ചെടിയുടെ അഗ്രഭാഗത്തെ മുകുളങ്ങൾ (Terminal buds) വിടരാതെ തിങ്ങിനിൽക്കുന്നവയെ തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ അത് 'കാബേജ്' (Cabbage) ആയി മാറി. ഇതിൽ തന്നെ ഇലകളിൽ ചുളിവുകളുള്ള 'സാവോയ് കാബേജ്', നിറവ്യത്യാസമുള്ള 'റെഡ് കാബേജ്' എന്നിവയും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. കഥ അവിടെയും തീരുന്നില്ല, ചെടിയുടെ തണ്ടിന് വണ്ണം വെക്കുന്ന സ്വഭാവം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ ഗവേഷകർ അതിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും അങ്ങനെ 'കോൾറാബി' (Kohlrabi) എന്ന പച്ചക്കറിക്ക് രൂപം നൽകുകയും ചെയ്തു. ജർമ്മൻ ഭാഷയിൽ ഇതിനർത്ഥം കാബേജ് ടേണിപ്പ് എന്നാണ്. പിന്നീട് ചെടിയുടെ പൂക്കളിലേക്കായി കർഷകരുടെ ശ്രദ്ധ. പൂമൊട്ടുകളും തണ്ടും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തപ്പോൾ 'ബ്രൊക്കോളി' (Broccoli) ഉണ്ടായി. എന്നാൽ പൂമൊട്ടുകൾ വിരിയാതെ വെളുത്ത നിറത്തിൽ കൂട്ടമായി നിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് വളർത്തിയപ്പോഴാണ് 'കോളിഫ്ലവർ' (Cauliflower) ഉണ്ടായത്. ഇവ രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള, ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ ഭംഗിയുള്ള 'റൊമാനസ്കോ' (Romanesco) എന്ന വെറൈറ്റിയും ഇതേ ചെടി തന്നെയാണ്. ചെടിയുടെ വശങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയ മുകുളങ്ങളെ (Lateral buds) മാത്രം ലക്ഷ്യം വെച്ച് നടത്തിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ് 'ബ്രസ്സൽസ് സ്പ്രൗട്ട്സ്' (Brussels Sprouts) എന്ന കുഞ്ഞൻ കാബേജുകളുടെ ഉത്ഭവത്തിന് കാരണമായത്. ചൈനീസ് വിഭവങ്ങളിൽ കാണുന്ന 'ഗായ് ലാൻ' (Gai Lan) പോലും ഈ Brassica oleracea തന്നെയാണ്. അരി മട്ട ആയാലും പൊന്നി ആയാലും Oryza sativa തന്നെ എന്നത് പോലെ ഈ പറഞ്ഞ പച്ചക്കറികള്‍ എല്ലാം Brassica oleracea തന്നെ. പഴയ പ്രേം നസീര്‍ സിനിമകളില്‍ മുഖത്ത് ഒരു മറുക് ഒട്ടിച്ചു വെച്ച് വേഷം മാറുന്നത് പോലെ അല്ല നമ്മുടെ Brassica oleracea എന്ന് ചുരുക്കം. ശാസ്ത്രീയമായി നോക്കിയാൽ ഇവയെല്ലാം ഒരേ ഡി.എൻ.എ പങ്കുവെക്കുന്ന, പരസ്പരം പരാഗണം നടത്താൻ കഴിയുന്ന ഒരേ സ്പീഷീസാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഒരേ ചെടിയുടെ ജനിതകഘടനയിൽ വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളാണ് ഈ വൈവിധ്യത്തിന് കാരണം. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് മനുഷ്യന് ഇത്രയധികം മാറ്റങ്ങൾ ഒരു ചെടിയിൽ വരുത്താൻ സാധിച്ചുവെങ്കിൽ, കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകൃതിക്ക് എത്രത്തോളം വൈവിധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഇത് നമ്മളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കാബേജും കോളിഫ്ലവറും ബ്രൊക്കോളിയുമെല്ലാം വെറും പച്ചക്കറികൾ മാത്രമല്ല, അവ മനുഷ്യന്റെ ക്ഷമയുടെയും പ്രകൃതിയുടെ വഴക്കത്തിന്റെയും അടയാളങ്ങളാണ്. ഒരേ ചെടിക്ക് എത്ര വേഷങ്ങൾ കെട്ടാനാകും എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ബ്രാസിക്ക ഒലറേസിയ.

𝗧𝗵𝗲 𝗽𝗹𝗮𝗻𝗲𝘁 𝗼𝗳 𝗖𝗵𝗶𝗺𝗽𝘀. ജന്തുലോകത്തിൽ ചിമ്പാൻസി മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധു ആണ്. 𝐃𝐧𝐚 സാദൃശ്യത്തിനപ്പുറം വേറെ എന്തെങ്കിലും നമ്മൾ പൊതുവായി പങ്കിടുന്നുണ്ടോ, നമ്മൾ ഇരുവരുടെയും സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ എന്ന് നോക്കാം. അവരെ ഇക്കിളിപ്പെടുത്തിയാൽ മിക്കവാറും അവർ ചിരിക്കും.നമ്മളെ പോലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ അഞ്ച് വർഷങ്ങൾ കുഞ്ഞ് ചിമ്പുകൾ മറ്റുള്ളവരുമായി കളിക്കുകയും കൂട്ട് കൂടുകയും അമ്മയുമായി ദൃഡമായ ഒരു ആത്മബന്ധം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നമ്മുടെ തലച്ചോർ ഒരൽപ്പം വലുതാണെങ്കിലും അവയവശാസ്ത്രം വച്ച് ഘടനാപരമായി രണ്ടും ഒരേ പോലെ ആണ്.മാത്രമല്ല വല്യ ബുദ്ധിമാൻ അല്ലെങ്കിലും കാര്യകാരണ സഹിതം ചിന്തിക്കാനും യുക്തി ഉപയോഗിക്കാനും ചില കാര്യങ്ങളെ പൊതുവായി എടുക്കാനുള്ള കഴിവുകൾ പരീക്ഷണാർത്ഥം തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. പണ്ട് ഒരു മുറിയുടെ പല മൂലകളിൽ ആയി കുറെ പെട്ടികൾ ഇടുകയും മുകളിലെ ഭിത്തിയിൽ കൈ എത്താത്ത വണ്ണം ഒരു വാഴക്കുല കെട്ടിത്തൂക്കുകയും ചെയ്തു. പരിശീലനം ഒന്നും നൽകാത്ത ഒരു ചിമ്പിനെ അതിനകത്തു ഇട്ടു പൂട്ടി. കുല കണ്ട് കുറെ ചാട്ടം ചാടിയ ആശാൻ, മുറി മുഴുവൻ കറങ്ങി നടന്ന ശേഷം പെട്ടികൾ അടുക്കി വച്ച് മുകളിൽ കയറി പഴം കൈക്കലാക്കിയ പഴയ കഥകൾ കേട്ടിട്ടുണ്ടാവാം. വേറൊരു മൃഗത്തിനും ഇല്ലാത്ത മറ്റൊരു കഴിവാണ് കണ്ണാടിയിൽ സ്വന്തം മുഖം തിരിച്ചറിയുക എന്നത്. മറ്റൊന്ന് നമ്മുടെ അതെ അവയവവ്യവസ്ഥ ആണ് ചിമ്പിനും. മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ചിമ്പിന്റെ ശരീരം പഠിച്ചാലും കാര്യമായി ഒന്നും തെറ്റില്ല എന്നർത്ഥം.എല്ലുകളും ഞരമ്പുകളും മാത്രമല്ല നാഡീവ്യവസ്ഥയും എല്ലാം ഒന്ന് തന്നെ.അത് കൊണ്ട് തന്നെ നമ്മൾ അനുഭവിക്കുന്ന രുചിയുടെയും ശബ്ദത്തിന്റെയും കാഴ്ചയുടെയും സ്പർശത്തിന്റെയും അതേ ലോകം തന്നെയാണ് അവരും അനുഭവിക്കുന്നത്. ആശാന് ചിതലുകളെ കുത്തിയിളക്കാൻ പറ്റിയ ടൂൾസ് കൂർപ്പിച്ചെടുക്കാൻ അറിയാം. നമ്മൾ നമ്മുടെ കുട്ടികളെ എല്ലാം പങ്ക് വയ്ക്കുന്ന കാര്യം പഠിപ്പിക്കില്ലേ. അതേ പോലെ ചിമ്പുകളും അവരുടെ ഭക്ഷണം, ഉപകരണങ്ങൾ മുതലായവ മറ്റുള്ളവരുമായി ഷെയർ ചെയ്യും.പണ്ട് മനുഷ്യർ ചെയ്ത പോലെ, മാംസത്തിന് വേണ്ടി കൂട്ടം ചേർന്ന് വേട്ടയാടാറുണ്ട്. ശരീരഭാഷ വഴി അവർ ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു. ഉമ്മവക്കുക , ഹസ്തധാനം, കെട്ടിപ്പിടി, തൊടുക, തലോടുക, മുഷ്ടി ചുരുട്ടുക,പല തരം ആംഗ്യങ്ങൾ എന്നിവക്കെല്ലാം ഓരോ അർഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.ഇത് മാത്രമല്ല സങ്കടം, സന്തോഷം, സഹതാപം ദേഷ്യം ഇവ എല്ലാം പ്രകടിപ്പിക്കാനും അറിയാം. ഇതിൽ നിന്നും എന്ത് മനസ്സിലായി. നമ്മൾ രണ്ട് കൂട്ടരും ഒരു കാലത്ത് പൊതുവായ ഒരു പൂർവികനിൽ നിന്നും പിരിഞ്ഞു മാറിയതാണ്. കാരണം....... 👇 𝟗𝟗 % 𝐨𝐟 𝐨𝐮𝐫 𝐃𝐍𝐀 𝐚𝐧𝐝 𝐜𝐡𝐢𝐦𝐩𝐬 𝐃𝐍𝐀 𝐚𝐫𝐞 𝐢𝐝𝐞𝐧𝐭𝐢𝐜𝐚𝐥

https://www.manoramaonline.com/karshakasree/features/2026/01/27/saffron-farming-in-kerala-breaks-monopoly.html?utm_source=facebook&utm_medium=social

👉കുട്ടികൾ വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് അവരുടെ വിരലടയാളം (Fingerpr ints), കണ്ണിന്റെ കൃഷ്ണ മണി (Iris), മുഖലക്ഷണം എന്നിവ യിൽ മാറ്റം വരാം. അതുകൊണ്ട് 5 വയസ്സിലും 15 വയസ്സിലും ഈ വിവരങ്ങൾ ആധാർ ഡാറ്റാബേസിൽ പുതുക്കി യാൽ മാത്രമേ ആധാർ കാർഡ് കൃത്യമായി പ്രവർ ത്തിക്കുകയുള്ളൂ. ഇതിനെ Mandatory Biometric Update (MBU) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. കുട്ടിക ൾക്ക് 5 വയസ്സ് തികയുമ്പോഴും, പിന്നീട് 15 വയസ്സ് തികയുമ്പോഴും നടത്തുന്ന ബയോമെട്രിക് അപ്‌ഡേ ഷനുകൾ തികച്ചും സൗജന്യമാണ്. 5 മുതൽ 17 വയസ്സുവരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഈ നിർബന്ധിത അപ്‌ഡേഷൻ സൗജന്യമായി ചെയ്യാൻ സാധിക്കും. സാധാരണ യായി 15 വയസ്സിൽ ചെയ്യേണ്ടത് ഏതെങ്കിലും കാരണവശാൽ വൈകിയാൽ 17 വയസ്സുവരെ സൗജന്യമായി ചെയ്യാൻ സർക്കാർ അവസരം നൽ കാറുണ്ട്. ഇത് ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ കുട്ടിയുടെ ആധാർ കാർഡ് താൽക്കാലികമായി നിഷ്ക്രിയമായേക്കാം (Inactive). സ്കൂൾ അഡ്മിഷൻ, സ്കോളർഷി പ്പുകൾ, പാസ്‌പോർട്ട് ആവശ്യങ്ങൾ, മറ്റ് സർക്കാർ ആനുകൂല്യങ്ങൾ എന്നി വയ്ക്ക് ആധാർ ഉപയോഗി ക്കുമ്പോൾ ബയോമെട്രിക് പൊരുത്തപ്പെടാത്തതിനാൽ തടസ്സങ്ങൾ നേരിടാം.അടുത്തുള്ള ഏതെങ്കിലും അക്ഷയ കേന്ദ്രം, ആധാർ സേവാ കേന്ദ്രം അല്ലെങ്കിൽ ബാങ്കുകളിലോ പോസ്റ്റ് ഓഫീസു കളിലോ ഉള്ള ആധാർ സെന്ററു കളിൽ കുട്ടിയെ നേരിട്ട് കൊണ്ടു പോയി ഇത് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. കുട്ടിയുടെ വിരലടയാളവും ഫോട്ടോയും എടുക്കേണ്ടതുള്ള തിനാൽ കുട്ടിയുടെ സാന്നിധ്യം നിർബ ന്ധമാണ്.പേര്, വിലാസം, ജനനതീ യതി തുടങ്ങിയവ തിരു ത്തുന്നത് (Demographic Update) സൗജന്യമല്ല; അതിന് നിശ്ചിത ഫീസ് നൽകേണ്ടി വരും. എന്നാൽ ബയോ മെട്രിക് വിവരങ്ങൾ പുതുക്കുന്നത് മുകളിൽ പറഞ്ഞ പ്രായത്തിലുള്ള വർക്ക് തികച്ചും സൗജന്യമാണ്.

*നിങ്ങൾ ട്രെയിൻ യാത്രയിൽ AC കോച്ചിലെ പുതപ്പ് മുഖത്തോട് ചേർത്ത് പുതക്കാറുണ്ടോ? ഇക്കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കുക!* AC കോച്ചുകളിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ബെഡ്‌റോൾ കിറ്റിൽ രണ്ട് വെള്ള വിരിപ്പുകളും (Sheets) ഒരു കമ്പിളി പുതപ്പും (Blanket) ഉണ്ടാകും. നമ്മൾ പലപ്പോഴും ആ കമ്പിളി പുതപ്പ് നേരിട്ട് ദേഹത്തിടും. എന്നാൽ റെയിൽവേയുടെ വാഷിംഗ് നിയമങ്ങൾ അറിഞ്ഞാൽ നിങ്ങൾ അത് ചെയ്യില്ല! *അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട സത്യം:* വിരിപ്പുകൾ (White Sheets): കിറ്റിലുള്ള വെള്ള വിരിപ്പുകളും തലയണ കവറും ഓരോ യാത്രയ്ക്കും ശേഷം (Every Trip) കഴുകി ഇസ്തിരിയിട്ടതാണ്. ഇത് സുരക്ഷിതമാണ്. പുതപ്പ് (Blanket): എന്നാൽ കമ്പിളി പുതപ്പ് ഓരോ യാത്രയ്ക്കും ശേഷം കഴുകാറില്ല! ഇത് മാസത്തിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ തവണ (Once in 1-2 Months) മാത്രമേ ഡ്രൈ ക്ലീൻ ചെയ്യാറുള്ളൂ. (വൃത്തികേടായാൽ മാത്രം മാറ്റും). *എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണം:* കമ്പിളി പുതപ്പ് നേരിട്ട് ദേഹത്ത് തട്ടാതെ, ആദ്യം ഒരു വെള്ള വിരിപ്പ് ദേഹത്തിടുക. അതിന് മുകളിൽ മാത്രം കമ്പിളി പുതപ്പ് ഉപയോഗിക്കുക. (സാൻഡ്‌വിച്ച് രീതി). ചർമ്മരോഗങ്ങളും അലർജിയും വരാതിരിക്കാൻ ഈ രീതി ശീലമാക്കുക! ➖➖️➖️➖️➖➖➖➖➖

വൈൽഡ് സ്ട്രോബെറി(#Potentilla)ഫോൾസ് സ്ട്രോബെറി , മോക്ക് സ്ട്രോബെറി , ഇന്ത്യൻ സ്ട്രോബെറി , വൈൽഡ് സ്ട്രോബെറി എന്നീ പേരുകളിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നു.വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ സ്നേക്ക്ബെറി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു റോസേസി കുടുംബത്തിലെഒരു പൂച്ചെടിയാണ് 'വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ മേഘാലയയിലെ ഖാസി കുന്നുകളിലും ജയന്തിയ കുന്നുകളിലും കസിൻ പൊട്ടന്റില്ല ഫുൾജെൻസ് വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു.സരസഫലങ്ങൾ ഭക്ഷ്യയോഗ്യമാണെങ്കിലും ശരിയായ സ്ട്രോബെറിയേക്കാൾ രുചികരമല്ലെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പരാദങ്ങളെ അകറ്റുന്നതിനും ശ്വാസകോശ ലക്ഷണങ്ങൾ ചികിത്സിക്കുന്നതിനും ആന്തെൽമിന്റിക് ആയി (വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ) വംശീയ-ഔഷധ ഉപയോഗം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2018-2020 കാലയളവിൽ ഇന്ത്യയിലെ അസമിൽ നടത്തിയ ഒരു സർവേയിൽ, ആസ്ത്മ ചികിത്സിക്കാൻ പരമ്പരാഗത വൈദ്യന്മാർ ഈ സസ്യം ഉപയോഗിക്കുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരാഗത ചൈനീസ് വൈദ്യത്തിൽ , ചൂട് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനും, രക്തം തണുപ്പിക്കുന്നതിനും, ഡിറ്റ്യൂമെസെൻസിനും, വിഷവിമുക്തമാക്കലിനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെയും കാനഡയിലെയും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ മോക്ക് സ്ട്രോബെറി ആക്രമണകാരിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു , അവിടെ ഇത് പ്രാദേശിക ആവാസവ്യവസ്ഥയെ തകരാറിലാക്കിയേക്കാം എന്നും മണ്ണിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ ബാധിക്കുന്ന തരത്തിൽ സ്പ്രിംഗ്‌ടെയിലുകളുടെയും ഉറുമ്പുകളുടെയും സമൃദ്ധിയെ ഇത് പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുമെന്ന് പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട് ♥️

അടുക്കളയില്‍ ഗ്യാസ് ലീക്ക് ഉണ്ടാകുന്നത് തടയാൻ നിര്‍ബന്ധമായും ചെയ്യേണ്ട 6 കാര്യങ്ങള്‍ ഇതാണ് ഇ ന്ന് മിക്ക വീടുകളിലും ഗ്യാസ് സ്റ്റൗവാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാല്‍ ഉപയോഗം കൂടിയതിന് അനുസരിച്ച്‌ അപകടങ്ങളും വർധിക്കുന്നു. ഗ്യാസ് ചോർച്ചയും, തീപിടുത്തവുമെല്ലാം നിരന്തരം നമ്മള്‍ കേള്‍ക്കുന്ന വാർത്തകളാണ്. ഗ്യാസ് സ്റ്റൗ ഉപയോഗിക്കുമ്ബോള്‍ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങള്‍ ഇതാണ്. അടുക്കളയില്‍ നല്ല വായുസഞ്ചാരം കിട്ടുന്ന സ്ഥലത്താവണം എല്‍പിജി സിലിണ്ടർ വെയ്‌ക്കേണ്ടത്. അതേസമയം സിലിണ്ടർ ചരിച്ചു വെയ്ക്കുന്നത് പൂർണമായും ഒഴിവാക്കാം. ഇത് ഗ്യാസ് ചോർച്ച ഉണ്ടാവാൻ കാരണമാകുന്നു. സിലിണ്ടറില്‍ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന റബ്ബർ ഹോഴ്‌സില്‍ നിന്നുമാണ് ഗ്യാസ് ചോരാറുള്ളത്. കാലക്രമേണ ഈ റബ്ബർ ഹോഴ്‌സില്‍ വിള്ളലുകള്‍ ഉണ്ടാകുകയും അതുവഴി ഗ്യാസ് ചോരാനും കാരണമാകുന്നു. ഇടയ്ക്കിടെ ഹോഴ്സ് പരിശോധിക്കാൻ മറക്കരുത്. സോപ്പ് ഉപയോഗിച്ച്‌ ഗ്യാസ് ചോർച്ച കണ്ടുപിടിക്കാൻ സാധിക്കും. വെള്ളത്തില്‍ സോപ്പ് കലർത്തിയതിന് ശേഷം സിലിണ്ടറിന്റെ വാല്‍വില്‍ തേയ്ക്കാം. ബബിള്‍സ് വരുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ഗ്യാസ് ചോർച്ചയുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. സ്റ്റൗവിന്റെ നോബ് മാത്രം ഓഫ് ചെയ്തതുകൊണ്ട് കാര്യമില്ല. ഉപയോഗം കഴിയുമ്ബോള്‍ റെഗുലേറ്റർ ഓഫ് ചെയ്യാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇത് അപകട സാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നു. അടുക്കളയില്‍ ഗ്യാസിന്റെ ഗന്ധം തങ്ങി നില്‍ക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതിനെ അവഗണിക്കരുത്. ഉടൻ തന്നെ റെഗുലേറ്റർ ഓഫ് ചെയ്യണം. വാതിലുകളും ജനാലകളും തുറക്കാനും മറക്കരുത്. പ്ലാസ്റ്റിക് കവർ, പേപ്പർ ടവല്‍, എണ്ണത്തുണികള്‍ എന്നിവ ഗ്യാസ് സ്റ്റൗവിന്റെ പരിസരത്തുനിന്നും മാറ്റിവയ്ക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇത് തീപിടുത്ത സാധ്യത കൂട്ടുന്നു.

*🔍 എന്തിനാണ് ആൻജിയോഗ്രാം ചെയ്യുന്നത്?* *രക്തയോട്ടം ശരിയായ രീതിയിലാണോ നടക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാനാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്.* താഴെ പറയുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഡോക്ടർമാർ ഈ പരിശോധന നിർദ്ദേശിക്കാറുണ്ട്: നെഞ്ചുവേദന (Chest Pain): ഹൃദയത്തിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം കുറയുന്നുണ്ടോ എന്നറിയാൻ. ഹൃദയാഘാതം (Heart Attack): ഹൃദയാഘാത ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിച്ചാൽ തടസ്സം എവിടെയാണെന്ന് കണ്ടെത്താൻ. സ്ട്രോക്ക് (Stroke): തലച്ചോറിലെ രക്തക്കുഴലുകളിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടോ എന്നറിയാൻ. മറ്റ് അവയവങ്ങൾ: കൈകൾ, കാലുകൾ, വൃക്കകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം പരിശോധിക്കാൻ. ⚙️ എങ്ങനെയാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്? (The Procedure) ഇതൊരു ലളിതമായ പ്രൊസീജിയറാണ്. സാധാരണയായി 30 മിനിറ്റ് മുതൽ 1 മണിക്കൂർ വരെ സമയമേ ഇതിനായി എടുക്കാറുള്ളൂ. തയ്യാറെടുപ്പ്: കൈത്തണ്ടയിലോ (Wrist) അല്ലെങ്കിൽ തുടയിലോ (Groin) ഉള്ള ഭാഗം മരവിപ്പിക്കാനായി ലോക്കൽ അനസ്തേഷ്യ നൽകുന്നു. കത്തീറ്റർ കടത്തിവിടുന്നു: നേരിയതും വഴക്കമുള്ളതുമായ ഒരു ട്യൂബ് (Catheter) രക്തക്കുഴലിലൂടെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് (അല്ലെങ്കിൽ പരിശോധിക്കേണ്ട ഭാഗത്തേക്ക്) കടത്തിവിടുന്നു. ഡൈ (Dye) കുത്തിവെക്കുന്നു: ഈ ട്യൂബിലൂടെ 'കോൺട്രാസ്റ്റ് ഡൈ' (Contrast dye) എന്ന പ്രത്യേക മരുന്ന് കടത്തിവിടും. എക്സ്-റേയിൽ രക്തക്കുഴലുകൾ വ്യക്തമായി കാണാൻ ഈ മരുന്ന് സഹായിക്കുന്നു. എക്സ്-റേ എടുക്കുന്നു: മരുന്ന് രക്തക്കുഴലിലൂടെ ഒഴുകുമ്പോൾ എക്സ്-റേ ചിത്രങ്ങൾ എടുക്കുന്നു. എവിടെയെങ്കിലും തടസ്സമുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഈ ചിത്രങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി കാണാം. 🏥 ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ: പരിശോധനയ്ക്ക് മുൻപ് നിശ്ചിത സമയം ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ ഇരിക്കാൻ (Fasting) ഡോക്ടർ നിർദ്ദേശിക്കും. നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും അലർജി ഉണ്ടെങ്കിൽ (പ്രത്യേകിച്ച് മരുന്നുകളോട്) അത് മുൻകൂട്ടി ഡോക്ടറോട് പറയണം. പരിശോധനയ്ക്ക് ശേഷം: പരിശോധന കഴിഞ്ഞാൽ അൽപസമയം ആശുപത്രിയിൽ നിരീക്ഷണത്തിൽ കഴിയേണ്ടി വരും. ധാരാളം വെള്ളം കുടിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കാറുണ്ട് (ശരീരത്തിൽ കുത്തിവെച്ച ഡൈ പുറന്തള്ളാൻ ഇത് സഹായിക്കും). ❓ *ആൻജിയോഗ്രാമും ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം?* ആൻജിയോഗ്രാം (Angiogram): ബ്ലോക്കുകൾ ഉണ്ടോ എന്ന് കണ്ടെത്താനുള്ള പരിശോധന മാത്രമാണിത്. ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റി (Angioplasty): കണ്ടെത്തിയ ബ്ലോക്കുകൾ നീക്കം ചെയ്ത് സ്റ്റെന്റ് (Stent) ഇടുന്ന ചികിത്സാ രീതിയാണിത്. ആൻജിയോഗ്രാം ചെയ്യുമ്പോൾ ബ്ലോക്ക് കണ്ടെത്തിയാൽ, പലപ്പോഴും ഉടൻ തന്നെ ആൻജിയോപ്ലാസ്റ്റി ചെയ്ത് അത് നീക്കം ചെയ്യാറുണ്ട്. ⭕💢⭕