حافظ و من

سعدی به دلیل مخالفت با مشی و منش حلاج حتی یک بار از او به نام یا اشارت در کل آثارش یاد نکرده و به همین صورت از دیگر تندروان تصوف؛ و ستایش‌های فراوان حافظ از حلاج نیز نه به دلیل طامات‌گویی‌های تند او، بلکه صرفاً و دقیقاً از جهت نفس چالاکی و بیباکی او در عالم عشق و شهامتش در بیان مافی‌الضمیر بوده است؛ مگر خود نمی‌گوید: چو لاف عشق زدی، سر بباز چابک و چست؟ حلاج نیز مردی است دارای طبع بلند، بی اعتنا به جهان و هرچه در اوست و این دلیل شیفتگی حافظ به اوست. شرح شوق - جلد اول - ص ۳۸۵ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

اما گروه دوم، در عین این که همگی تحت تأثیر نظام تصوف و عرفان (حالا به هر میزان) قرار دارند، نه تنها به جهان هستی و آفاق و اعیان بی‌اعتنا نیستند بلکه غزلشان بیشتر عرصۀ حس و لمس است و به امور و احوال و حادثات و زیبایی‌های جهان نیز نگرنده و گاه نگرانند. بیشتر در طلب آن‌اند که راه درست حس و لمس کردن را به نظر خویش به مخاطب بنمایانند تا او نیز از این خوان بی‌دریغ بهره گیرد. ... شعر این گروه را، که تعدادشان بسی بیش از گروه نخست است، عرفانگرا می‌خوانم، درست به همین دلیل و با همین ملاک. سعدی و حافظ شاخص‌ترین در این گروه اند... شرح شوق - جلد ۱ - ص ۳۶۹ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

گروهی که به طور کلی همه چیز جهان هستی را در وجود و دل خود می‌نگرد، برای جهان برون یا عرصه حس و لمس بشری هیچ‌گونه اصالت و اعتباری قایل نیست، کل امور و رویدادهای جاری در جهان، از جمله زیبایی‌های آن را هرگاه پای سنجش با احوال و واقعات درونی به میان آید کوچک و گاه مایه تمسخر می‌انگارد، و تنها آن هنگام در نظرش ارزش و اعتبار می‌یابند که در حکم قطره‌ای باشند پیوسته به بحر حقایق ازلی - ابدی. عین را به ذهن بدل می‌کند و زمین و تمامی مائده‌ها و مواهب آن را آسمانی. این گروه را عارفان شاعر می‌خوانیم و شعر (اینجا: غزل) آنان را عرفانی. سنایی، عطار، مولانا، عراقی، مغربی، شاه نعمت‌الله، انوار و غیره این سنخ کلی را تشکیل می‌دهند. شرح شوق - جلد ۱ - ص ۳۶۸ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

در مواردی در شعر حافظ چنان که خواهیم دید از تصوف و عرفان چونان وسیله‌ای برای خلق مضامین استفاده شده؛ مطالب گفتنی را در این باره از باب بحث درباره چگونگی تعبیر تجربه و این که تجربه در خدمت مثلاً مدح یا مضمون شعری قرار گرفته مطرح کرده‌ام، نه شک در خود تجربه. خواجه در غزل «دوش وقت سحر...» (۱۷۸) به بیان احوالی عارفانه به عنوان تجربۀ مستقیم یا انفسی در حول گشایش دل و مشاهدۀ تجلّی با لحنی که وجد عارفانه در آن موج می‌زند پرداخته است؛ چگونه می‌توان تحقق این حال را انکار یا در آن شک کرد بی آن که به تبعات آن دچار شد؟ شرح شوق - جلد ۱ - ص ۳۶۷ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

این نگارنده سال‌ها پیش کوشید تا برای ایشان روشن کند که «رندان پارسا» در حقیقت یک ترکیب شطحی (پارادوکس) است و همچون هر پارادوکس دیگری فقط یکی از دو سو با سوی دیگر معادله در تضاد است، و نه هر دو سو، درست مثل «رند پاکباز»، که معنای دیگر «رند»، برخلاف معنای حقیقی یا اولیه واژه، معنایی والا و فخیم است. همچنین در مباحث آتی خواهیم دید که پارسایی بدون رندی و هشیاری، همان تقوای ساده‌لوحان و گولان است. اما ایشان در هامش مطلب من به این پاسخ بسنده کردند: «نظر قابل توجهی است.» (مستدرک حافظ‌نامه، ۱۳۶۸، ۱۴۱۴-۱۴۱۵) شرح شوق - جلد اول - ص ۳۰۳ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #رند @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

محمود هومن، از متفکران و فلسفه‌دانان زمان ما، رند حافظ را با آزاده نیچه می‌سنجد: آزادگان نیچه (Freigeisterei) «به همه شهرهای اندیشه سفر می‌کنند ولی در هیچ‌یک از آنها برای همیشه ساکن نمی‌شوند.» (حافظ چه می‌گوید ۶۰) این حکم از جهت فراخ‌اندیشی و رواداری رندان جای ایراد ندارد، لیکن میان رند و چنان آزاده‌ای فرقی کوچک است به اندازه یک دنیا: آزادهٔ نیچه نه هیچ قیدی در قبال اعتقاد و اخلاق دینی دارد و نه اساساً نقطه حرکت مشخص و مفروضی، در حالی که آزادگی رند در بندگی اوست: من از آن روز که در بند توام آزادم (سعدی، غ ۳۷۱ و حافظ، غ ۳۰۹). شرح شوق - جلد اول - ص ۲۹۹ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #رند #حافظ_و_نیچه #محمود_هومن @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

🍃 اپیزود ۶۰ از پادکست سعدی‌خوانی منتشر شد. برای شنیدن این اپیزود در کست‌باکس به این لینک مراجعه کنید: https://castbox.fm/va/6030768 اگر کست‌باکس برای شما هم اختلال داره می‌تونید از اپلیکیشن تی‌پاد با این لینک بشنوید: https://tpod.app/app/i/1732786730 اگر تی‌پاد رو روی گوشی ندارید، از این لینک نصب کنید: https://play.google.com/store/apps/details?id=ir.pigi.tehranpodcat2 از صفحه‌ی اختصاصی پادکست سرو در سایت تهران پادکست هم می‌تونید استفاده کنید؛ با این آدرس: https://tehranpodcast.ir/sarv-podcast/

ویژگی‌های رند از دیدگاه دکتر سعید حمیدیان: ۱) عمل و عبادتی و تقوی و طاعتی ندارند تا بدان غرّه باشند و فخر بفروشند و ریا ورزند. ۲) از سود و زیان جهان فارغ‌اند چون اساساً مال و متاعی ندارند تا از بیشی‌اش خوش و از کمی‌اش ناخوش شوند. ۳) توقع نعمت از کسی ندارند تا الزامی به خدمت به او داشته باشند (اگرچه گاهی صفت ناخوش لمپنیسم سبب می‌شود تا اجیر این و آن برای تحقق مقاصد شخصی یا سیاسی گردند.) ۴) صُلحا و عُباد و علما و دیگر اعیان را به جمع خویش راه نمی‌دهند تا نه پشت چشم بر این خاکیان نازک کنند و نه وقت عیش را بر ایشان بیاشوبند. اما کافی است خاکی و راحت باشی تا تو را بر چشم خود نشانند و شریک عشرت خویش کنند. ۵) به لقمه‌ای گرسنه‌اند و به لقمه‌ای سیر؛ پس کمتر به آزمندی دچارند و بسا که آزمندان خنده می‌زنند. اگر هم گاهی راهی جز دزدی برای گذران نیابند جز به اندازه نیاز برنمی‌گیرند. پس حتی این کار آنان هم بر کلان‌خواری و وقف‌خواری برخی اعیان رجحان دارد. ۶) از معیارهای مرسوم نیک و بد و نام و ننگ برکنارند. معمولاً بر سر این یا آن باور خویش جزم و تعصب نمی‌ورزند و با آن و این درنمی‌آویزند. از بحث و جدل و نظر و افادهٔ مرام به دورند. ۷) اهل شغل و عمل دیوانی یا ورود به هیچ سامان و سازمانی که برایشان قید و بندی به دنبال آورد نیستند، یعنی نه شیر شتر می‌خواهند و نه دیدار عرب. ۸) آسانگیر و آسانگذران و به دور از تعارف و تشریفات و تکلف‌اند. شرح شوق - جلد اول - ص ۲۹۳ و ۲۹۴ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #رند @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

ویژگی‌های رند از دیدگاه دکتر سعید حمیدیان البته رند در شعر سنایی و عطار و مولوی و ... بررسی شده است و فقط رند در شعر حافظ نیست. شرح شوق - جلد اول - ص ۲۹۳ و ۲۹۴ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

همچنین اهل وسواس معمولاً دارای اصول اخلاقی گاه جزمی هستند که در ورای آنها مسائلی حل ناشده برایشان وجود دارد ... چنین کسی یا نمی‌تواند عارف باشد و یا اگر هم وارد این عوالم شد قادر نیست به کمال آن دست یابد. صاحب‌نظران این شعبه علمی بر آن‌اند که افراد اهل وسواس کمتر تمایل به افراط در مستی و بیخودی یا به اصطلاح به سیم آخر زدن (از هر نوع آن) دارند، حتی اگر بسیار از آن سخن بگویند. شرح شوق، جلد ۱ ، ص ۸۹ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

درود بر شما ، سپاس و شب به خیر ❤️

شرح شوق، جلد ۱ ، ص ۸۸

شخصیت‌های اهل وسواس همچنان‌که تعداد آثارشان چندان زیاد نیست معمولاً دایره دوستانشان نیز به سبب مشکل‌پسندی یا آمیزگار نبودن آنچنان گسترده نیست. شاید بتوان این را به وجود حاسدان حافظ از سویی و شعر سرشار از تنش و چالش او از سوی دیگر ارتباط داد. از نظر افرادی از این سنخ، دوست کمتر و گزیده‌تر یعنی دوستی ژرف‌تر، و آسودگی بیشتر. آری، تفاوتی آشکار هست میان زندگی پرهرج و مرج یا شلوغ و پرمشغله مولانا با خواجه، که بهنجاری و فراغت را دوست می‌دارد، و نیز میان این دو با سعدی، که همه چیز او بر مدار تعادل و اعتدال و مقاومت‌ش در برابر ناملایمات و جفاها هم معمولاً با صبر و سکوت است یعنی مقاومت منفی برای غلبه بر آنها، و یا خجل ساختن خصم صنعت‌زن خویش با بردباری. شرح شوق، جلد ۱ ، ص ۸۸ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

حافظ در شعر همچون میکل‌آنژ در پیکرتراشی است، تقریباً همه چیز شعر او تراش‌خورده و پرداخت‌شده است. منشورگونه است بدین‌سان، که اگرچه در حدود نیمی از غزل‌ها تنوع مضمونی دارد، لیکن این نه از مقوله جهیدن به مقوله‌ای متفاوت است. توضیحات مقاله‌گونه یا شرح و بسط ندارد بلکه همه مضامین در شاعرانه‌ترین و فشرده‌ترین بیان است، همچنان‌که ابهاماتی از رهگذر ایجاز برای بسیاری مخاطبان او پدید می‌آید. اکثر قریب به اتفاق مضامین او همان‌هاست که پیشتر دیگران گفته و کهنه کرده‌اند و کمتر چیزی را از عدم به وجود آورده، لیکن بیشتر آنچه گفته بهترین، پیراسته‌ترین و درخشان‌ترین است. مولانا ابیاتش را می‌پاشد، چه دُر و چه خزف، اما خواجه به کمتر از دُر سودن و سفتن رضا نمی‌دهد. شرح شوق، جلد ۱ ، ص ۸۷ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

حافظی که در این دفتر می‌بینید، اگرچه شاعری بس بزرگ است، حافظی کاملاً نسبی و در نقطه‌ای معین از خط ممتد تحولات ادبی است. همه چیزش هم یکسره حسن و کمال نیست؛ غالباً چنین است اما برخی عیوب و کاستی‌هایی هم دارد و دیگران هم گاه‌گداری بر او برتری دارند. این حافظ به هیچ روی با مغیبات مرتبط نیست. هرچند هم که از نظر ابعاد انسانی بزرگ باشد زندگی‌اش - بلانسبت - غالباً مثل ماست: شادی‌ها و خوشی‌های جسمی و روحی، تقلاها، فراخی‌های زندگی و یا دردها، دشواری‌ها، کشاکش‌ها، درماندگی‌ها، تنگدستی‌ها، وامداری‌ها، داغدیدگی‌ها و... دیگر جهات و جوانب حیات او (درست مثل همشهری نامور او) تقریباً با کم یا بیش چون ماست. ... آن مقام والای عرفانی را هم بر او بسته‌اند. ... بزرگی او نیز بیشتر در هنر فوق عادی او و به ویژه از جهات و جوانب شکلی است تا محتوایی، یا به قول زبانشناسان در روساخت‌های شعر اوست تا در ژرف‌ساخت‌های آن. شرح شوق، جلد ۱ ، پیش‌گفتار، ص ۱۰ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

یک مسأله بسیار مهم، باز در چهارچوب همان اغراق‌ها و یکه‌سازی‌ها، این‌که ما اغلب در مورد حافظ دو چیز کاملاً متفاوت را با هم خلط و خبط کرده‌ایم: «چه گفتن» و «چگونه گفتن»، یا به عبارت دیگر محتوی و شکل را. مراد این‌که چون او غالباً (نه البته همیشه و مطلقاً، چنان‌که ادعا می‌شود) دومی را در حد کمال دارد یعنی به دلیل نبوغ خاص خود خوشترین، دلنشین‌ترین، و پاک و پیراسته ترین سخن را دارد، آمده‌ایم این مقوله را به اولی هم تعمیم و تسری داده‌ایم، بدین سان که هرگونه محتوی و مضمون و اندیشه او را نیز مثل چگونگی سخنش یگانه خوانده‌ایم، و «خطا اینجاست». مثلاً اگر زیباترین سخنان را در باب رندی، خراباتگری و یا مغانه سرایی و غیره از او شنیده‌ایم، خود او را هم در همه اینها یگانه، منفرد و حتی مبتکر پنداشته‌ایم. ... نتیجه این‌که در هر محتوایی و هر مقوله‌ای که او در آن وارد شده و زیباترین مضامین را گفته، شخص او را هم فرد اکمل در همان مقوله خوانده‌ایم: رندترین، خرابات‌ترین، قلندرترین، ملامتی‌ترین و... شرح شوق، جلد ۱ ، پیش‌گفتار، ص ۷ #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #حافظ_و_عرفان @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

شرح شوق - مجموعه پنج جلدی (شرح و تحلیل اشعار حافظ) تالیف: سعید حمیدیان متن غزلیات بر اساس تصحیح خانلری است. یعنی با تهیه‌ی این مجموعه‌ی شرح، دیوان حافظ به تصحیح خانلری هم خریده‌اید. جلد اول شرح شوق شامل تمام تفکرات و ناگفته‌های دکتر حمیدیان است و گاهی خود موضوع حافظ به حاشیه می‌رود و دکتر به نقدهای ادبی و بررسی پژوهش‌های دیگر اساتید و پاسخ‌دادن به نظرات آنها مشغول می‌شود. گاهی این ارجاع‌دادن به مقالات و نظرات سایر حافظ‌پژوهان آنقدر زیاد می‌شود که من به عنوان مخاطب عام خسته و کلافه شدم. به نظرم بهتر بود استاد این موارد را به صورت مقاله‌های جداگانه منتشر می‌کرد. البته این تحلیل‌ها و نقدها را زمانی درک می‌کنید که مثلا آثار و مقالات خرمشاهی، معین، هومن و ... را خوانده باشید که من نخوانده بودم. شاید هم جلد اول به نوعی ارائه‌ی کارنامه‌ی علمی دکتر حمیدیان است. - اطاله‌ی کلام با کاربرد کلمات هم‌معنی پشت سر هم مثل: اثر/پدیدار، متشکل/سامان‌مند، خوی/خصلت و ... و جمله‌های طولانی و توضیح‌های بی‌دلیل.. که به راحتی می‌شد خلاصه‌تر سخن گفت. #شرح_شوق #سعید_حمیدیان #معرفی_کتاب @OnlineHafez | حافظ و من 🌱 .

حافظ و من – الا ای آهوی وحشی کجایی