🔰 پژوهش هنر

رنگه‌نویسی نسخ: آیت‌الکرسی سدۀ ۱۲ ه‍ .ق. / سدۀ ۱۸ م. کتابخانۀ دولتی برلین .

چو رستم ورا دید بفشارد ران به گردن برآورد گرز گران چو تنگ اندر آورد با او زمین فرو کرد گرز گران را به زین به بند کمرش اندر آورد چنگ جدا کردش از پشت زین پلنگ همی‌خواست بردنش پیش قباد دهد روز جنگ نخستینْش داد ز هنگ سپهدار و چنگ سوار نیامد دوال کمر پایدار گسست‌و‌به‌خاک اندرآمدسرش سواران گرفتند گرد اندرش سپهبدچو از چنگ‌رستم‌بجست بخائید رستم همی پشت دست چرا گفت نگرفتمش زیرکش همی بر کمر ساختم بند خوش ربودن افراسیاب به‌دست رستم برگی از شاهنامه فردوسی ۱۴۲۰-۴۰ م. ۴۲-۸۲۲ ق. ۸۱۸-۷۹۸ ش. نسخۀ MS. Ouseley Add. 176 صفحۀ 63b کتابخانۀ بودلیان .

از صحیفه مدینه کهن‌ترین متن تاریخی آغاز اسلام در باب وقایع آغاز اسلام، در میان متون اسلامی، آیا متنی به قدمت قرآن هست؟ یا شاید حتی اندکی قدیمی‌تر از منظر ضبط و ثبت؟ ابن اسحاق و پس از او ابن هشام متن عهدنامه‌ای را آورده است که بیشینه محقّقان، شامل پژوهشگران محتاط با دیدِ کمینه‌گرا در مباحث تاریخی، توافق دارند که دست کم هسته اصلی آن اصیل و کهن است. سبک و سیاق نگارش آن، زبان و اصطلاحاتی که بکار برده، نام‌هایی که در آن آمده و برخی شواهد دیگر حاکی از آن است که اصل متن قدیمی و معتبر است. این عهدنامه، بین پیامبر و قبایل عرب مدینه، و برخی قبایل یهودی مدینه، نام‌های مختلفی گرفته است، صحیفه، منشور، دستور، وثیقه، موادعه.. محمّد حمیدالله (که از ترجمه قرآن او گفته‌ام) هم آن را «قانون اساسی» مدینه نامید و از قضا این عنوان هم بسیار رایج شد امّا جدای «کتاب» (نوشته) که در صدر آن می‌آید شاید بهترین عنوان همان «صحیفه» است که چند بار در خود متن آمده: أَهْلَ هَذِهِ الصَّحِيفَةِ... اسلام‌پژوهان متعدّدی، از جمله فرد دونر و ایلکا لیندستت، به این متن پرداخته‌اند. صحیفه در اصل پیمانی میان مهاجران، انصار و شماری از قبایل یهودی مدینه است که آنان را با وجود تفاوت‌های قبیله‌ای و دینی، «یک امت» یا جامعه سیاسی مشترک معرفی می‌کند: «إِنَّهُمْ أُمَّةٌ وَاحِدَةٌ مِنْ دُونِ النَّاسِ» و حقوق و وظایف هر گروه را تعیین می‌کند، از جمله همکاری در پرداخت دیه و آزاد کردن اسیران: «وَهُمْ يَفْدُونَ عَانِيَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَالْقِسْطِ» و دفاع مشترک در برابر دشمنان: «وَإِنَّ بَيْنَهُمْ النَّصْرَ عَلَى مَنْ حَارَبَ أَهْلَ هَذِهِ الصَّحِيفَةِ» و یاری رساندن به ستمدیده «وَإِنَّ النَّصْرَ لِلْمَظْلُومِ» و رفع اختلافات. به این ترتیب، صحیفه مدینه بیش از آنکه صرفاً متنی دینی باشد، پیمان همزیستی، امنیت جمعی و نظم حقوقی جامعه نوپای مدینه است. صحیفه یکی یکی نام قبایل را می‌آورد و وظایف و حقوق آن‌ها را بر می‌شمارد و همچنین تعهّد بین خودشان «وَإِنَّ الْمُؤْمِنِينَ الْمُتَّقِينَ عَلَى مَنْ بَغَى مِنْهُمْ...» حتی اگر این اثم و عدوان و فساد از سوی فرزند یکی از آنان باشد «وَلَوْ كَانَ وَلَدَ أَحَدِهِمْ». پس از آن، و این خصوصا جالب است، نام قبایل یهودی می‌آید که کم و بیش همان حقوق و وظایف را دارند و متن آن‌ها را چندان از «مومنین» متمایز نمی‌کند. از جمله: وَإِنَّ يَهُودَ بَنِي عَوْفٍ أُمَّةٌ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ، لِلْيَهُودِ دِينُهُمْ، وَلِلْمُسْلِمَيْنِ دِينُهُمْ... و تصریح دارد که یهودیان بر دین خویش باقی می‌مانند امّا در دفاع از مدینه و هزینه‌های جنگی سهم دارند: «وَإِنَّ الْيَهُودَ يُنْفِقُونَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ مَا دَامُوا مُحَارَبِينَ». خداوند ضامن این عهد نامه است « وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى أَبَرِّ هَذَا» و باز تاکید بر دوستی و همیاری بین این دو است... وَإِنَّ عَلَى الْيَهُودِ نَفَقَتَهُمْ وَعَلَى الْمُسْلِمِينَ نَفَقَتَهُمْ، وَإِنَّ بَيْنَهُمْ النَّصْرَ عَلَى مَنْ حَارَبَ أَهْلَ هَذِهِ الصَّحِيفَةِ، وَإِنَّ بَيْنَهُمْ النُّصْحَ وَالنَّصِيحَةَ، وَالْبِرَّ دُونَ الْإِثْم... و اگر ظلمی شد، جبران آن فقط با خطاکار و «اهل بیت» اوست و نه همه قوم: إلَّا مَنْ ظَلَمَ وَأَثِمَ، فَإِنَّهُ لَا يُوتِغُ إلَّا نَفْسَهُ وَأَهْلَ بَيْتِهِ. عهد‌نامه نام قبایل بزرگی از یهود را در بر می‌گیرد امّا نام آن قبایل مشهور بنی نضیر، بنی قریظه... که حکایاتشان در خود متون قدیمی هم بسیار برجسته است دیده نمی‌شود و این همچنان محلّ پرسش است، شاید در عهدنامه نیامده‌اند یا محدوده جغرافیایی آن شاملشان نبوده است. همچنین صحیفه نامی از مسیحیان نمی‌آورد، شاهد آن که در یثرب برخلاف گروه‌های یهودی، اجتماعات مسیحی نقش چشمگیری نداشته‌اند. سازگار با شواهد باستان‌شناختی و منابع کهن، که مراکز عمده مسیحی را بیشتر در نواحی مرزی شبه جزیره می‌شناسد. می‌ماند همان مشکل بزرگ که عبارات بسیار پرتعداد قرآن، در گفتگو با نصرانیان، چه زمان و خطاب به کدام اجتماع مسیحی بوده یا مجرای ورود حکایات گاه بلند قرآنی با زیرمتن‌های مسیحی، چون جزییات داستان‌های مریم، ذی القرنین، کهف... در چه بافتاری بوده است. اهمّیت این متن به مباحث تاریخی و دینی محدود نمانده و به مثابه متنی دینی و حقوقی برآمده از سنّت پیامبر، با تاکید بر حقّ و حقوق یکسان بین پیروان ادیان، مورد تاکید بوده است. در سال ۲۰۱۶ هم دولت مراکش، که جمعیّت بزرگ یهودی دارد، در بیانیه‌ای این صحیفه را مبنای هم‌زیستی بین ادیان دانست. پ.ن. از کهن‌ترین‌ها: کتیبه زهیر و همچنین کتیبه کربلا پاپیروس اهناس سنة قضاء المومنین نیایش سوفرون .

داغ زدن اسیران و زندانیان برگی از آلبوم جلایری دیز از یک حماسه (شاهنامه یا پسا-شاهنامه) ایران، ۴۰۰-۱۳۵۰ م. ۸۰۰-۷۵۰ ه‍ .ق. رنگدانه و طلا روی کاغذ کتابخانۀ دولتی برلین ماده سرخ‌رنگ در سینی فلزی گرد، می‌تواند خمیری مومی برای تسکین سوزش باشد؛ خمیرهای مومی از داروهای رایج سوختگی در دوران باستان بودند.

منظره زمستانی: دو لشگری نظاره‌گر حملۀ دو خرس به دو آهو هستند. رقم «کار استاد احمد موسی، بسیار نیک» تبریز یا بغداد، میانۀ سدۀ ۱۴ م. برگی از یک آلبوم نقاشی و خوشنویسی کتابخانۀ کاخ‌موزۀ توپقاپی‌سرای، استانبول

منظره زمستانی: دو لشگری نظاره‌گر حملۀ دو خرس به دو آهو هستند. رقم «کار استاد احمد موسی، بسیار نیک» تبریز یا بغداد، میانۀ سدۀ ۱۴ م. برگی از یک آلبوم نقاشی و خوشنویسی کتابخانۀ کاخ‌موزۀ توپقاپی‌سرای، استانبول

جهانت بکام و فلک یار باد جهـان‌آفـرینـت نگهـدار باد بکـام تو بـادا همـه کـار تـو خداونـد گیتـی نگهـدار تـو قطعۀ نستعلیق ترکیبی رقم فقیر میرعلی مرمب، آبرنگ و طلا روی کاغذ ۲۹.۹ × ۲۰.۳ سانتی‌متر نگارخانۀ هنر فریِر، مؤسسۀ اسمیتسونیان .

تخت جمشید ۱۸۴۰ میلادی اوژن فلاندن موزۀ ریکس آمستردام

روز شنبه ز دیر شماسی خیمه زد در سواد عباسی سوی گنبد سرای غالیه فام پیش بانوی هند شد به سلام تا شب آنجا نشاط و بازی کرد عودسازی و عطرسازی کرد دیدار بهرام گور و شاهزاده‌بانوی هندی در روز شنبه. برگی از خمسۀ نظامی رقم کمترین بندگان محمد زمان 1086 ه‍ .ق. 1675 میلادی با حاشیۀ تشعیر کتابخانه بریتانیا

دیدار خسرو و شیرین برگی از نسخۀ دست‌نویس خمسه نظامی کتابت رقم عبدالجبار، ۱۰۲۹ ه‍ .ق. اصفهان، ایران، ۱۶۱۹ - ۱۶۲۴ میلادی حدود ۲۴ نگاره، ۳۶۰ × ۲۴۰ میلی‌متر شمارة نسخه 1029 کتابخانه ملی فرانسه، پاریس

سطری از قرآن ابراهیم سلطان بخط محقق رمضان ۸۳۰ ه‍ .ق./ژوئن ۱۴۲۷ م. وقف‌شده به آستان شاهچراغ در رمضان ۸۳۴ ه‍ ‌.ق. موزه پارس شیراز برگرفته از مقالۀ محمدصادق میرزا ابوالقاسمی

سیاه‌مشق «حافظ شیرازی» محمد احصایی ۱۳۶۸ خورشیدی تذهیب: شکوفه جعفری، ۱۳۶۹

الهی کار اگر به گفتارست، بر سر همه گویندگان تاجم و اگر به کردارست، چون سلیمان به موری محتاجم الهی اگر یک‌بار گویی بندۀ من از عرش بگذرد خندۀ من. چلیپای نستعلیق تذهیب‌شده از مرقّع محمدصالح و نورالدین اصفهانی آغاز صدۀ ۱۲ ه‍ ‌.ق. دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی، SOAS

گل و مرغ (سهره، خشخاش، سنجاقک و زنبور) گلکنده، دکن، هند، ۱۶۵۰–۱۶۷۰ م. آبرنگ مات و طلا روی کاغذ برگه: ۲۹.۲ × ۱۹.۷ سانتی‌متر تصویر: ۱۸.۷ × ۱۰.۲ سانتی‌متر موزۀ بروکلین پرنده بر روی صخره‌ای خیالی نشسته است که مستقیماً از سنت‌های نقاشی ایرانی سرچشمه می‌گیرد. استفاده از رنگ‌های گوهری در نقاشی نشان می‌دهد که در منطقۀ جنوبی هند معروف به دکن، احتمالاً ایالت گلکنده، ساخته شده است. هم خشخاش و هم سنجاقک در بسیاری از نقاشی‌های دکنی به عنوان نمادهای فصل‌ها ظاهر می‌شوند. موضوعات گل و مرغ پیش از صدۀ شانزدهم، زمانی که امپراتوران گورکانی مغول به هنرمندان دربار خود دستور مطالعات گیاه‌شناسی و پرنده‌شناسی را دادند، در هند چندان محبوب نبودند. این نقاشی با رنگ‌های سورئال و ترکیب آن از نوع مغولی خود فاصله می‌گیرد. جنبۀ اخیر به نقاشی‌های ایرانی که در آغاز صدۀ هفدهم رواج داشتند، به ویژه آثار رضا عباسی، نزدیک‌تر است.

اعلامیۀ تجدید چاپ نشریۀ چهر‌نما در مصر عبدالمحمد ایرانی ۷ دیماه ۱۳۰۳ ش. ۱ جمادی‌الثانی ۱۳۴۳ ق. کتابخانۀ دانشگاه پرینستون

چطوری_باید_به_هنر_مدرن_نگاه_کنیم؟_|_بررسی_سرگذشت_و_آثار_هنر_مدرن ✦•······················•✦ 💌✨ @Romanceword ✨💌 ✦•······················•✦ حـرف‌هـای قـشـنـگـتـو ایـنـجـا بـنـویـس👇🏻

کلاغ‌ها و سرو ژاپنی ژاپن، پایان صدۀ ۱۶ م. دوره مومویاما (۱۵۷۳–۱۶۰۳) پردۀ تاشو شش‌تکه، مرکب روی کاغذ ۱۶۳.۸ × ۳۴۵.۴ سانتی‌متر مؤسسۀ هنر مینیاپولیس صدا و جیغ کلاغ در چین و ژاپن به عنوان یک نشانۀ بدشگون در نظر گرفته می‌شود، با این حال کلاغ‌ها از صدۀ ۱۶ م. به بعد به یک موضوع استاندارد در بین هنرمندان ژاپنی تبدیل شدند. آنها ممکن است از نقاشی‌های وارداتی چینی از پرندگان مینا، که بومی ژاپن نیستند، الهام گرفته شده باشند و گونه‌های بومی کلاغ را جایگزین آن کرده باشند. نقاشان پرده‌های تاشو (که معمولاً به صورت جفت هستند) اغلب صحنه‌ای از کلاغ‌های سیاه پُر سروصدا را با صحنه‌ای آرام از حواصیل‌های سفید ترکیب می‌کردند - تضادی که با رنگ‌آمیزی پرندگان تشدید می‌شد. هنرمندان مکتب هاسه‌گاوا، که با نقاش مشهور هاسه‌گاوا توهاکو (۱۵۳۹-۱۶۱۰) آغاز شد، در کار با قلم‌مو به سبک امپرسیونیستی که در اینجا در شاخه‌های طرح‌وار نقاشی شده دیده می‌شود، تخصص داشتند.

قل تمتّع قل تمتّع یا غلام قل تعالوا قل تعالوا یا حبیب. قطعه‌ای به خط محقق احمد قره‌حصاری برگی از یک مرقّع از سدۀ ۹ ه‍ .ق. با آثاری از عبدالله طباخ و قره‌حصاری کتابخانة ایالتی برلین .

بیا که قصرِ اَمَل سخت سست‌بنیادست بیار باده که بنیاد عمر بر بادست غلامِ همّتِ آنم که زیرِ چرخِ کبود ز هر چه رنگِ تعلّق پذیرد آزادست نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست مجو درستی عهد از جهان سست‌نهاد…

بیا که قصرِ اَمَل سخت سست‌بنیادست بیار باده که بنیاد عمر بر بادست غلامِ همّتِ آنم که زیرِ چرخِ کبود ز هر چه رنگِ تعلّق پذیرد آزادست نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر که این حدیث، ز پیر طریقتم یادست مجو درستی عهد از جهان سست‌نهاد که این عجوزه عروسِ هزاردامادست [حافظ شیرازی] قطعۀ نستعلیق ترکیبی رقم محمدحسین زرین‌قلم اکبرشاهی (کشمیری) مهر «مجدالدوله بهادر بهرام‌جنگ فرزندخان» ۱۱۷۵ ه‍ .ق. ۶۲-۱۷۶۱ م. ۴۰ × ۲۷.۳ سانتی‌متر. مزایدۀ ساتبیز رقم نشان می‌دهد تاریخ خوشنویسی پیش از ۱۶۰۵ میلادی بوده است.