Ixtiyor Esanov | Rasmiy kanal

https://youtu.be/08lJdbERmUA?si=RP_vyKKPxEk9Zm6p

Ajoyib, “cheksizlik” effektiga ega hashamatli Ubud Hanging Gardens mehmonxonasidagi basseyn, Indoneziya.

Қачон Европа армияларида илк гранаталар қўлланила бошланган? Бу ишни илк бор олмон(немис) лар амалга оширган. Ўз хусусиятларига кўра замонавий гранаталарни эслатувчи илк парчаланувчи граната XV асрда пайдо бўлган. Ҳали 1405 йилдаёқ германиялик ихтирочиси Конрад Кайзер фон Айхштедт махсус чўян шарларни қуйиш ва уларни порох билан тўлдиришни таклиф қилган. Бунда заряд марказида бўшлиқ қолдирилган — бу порохнинг ёнишини тезлаштириб, снаряднинг парчаларга бўлинишини кучайтирган. Бу чўян шарлар ташқи кўриниши жиҳатидан анор мевасини жуда эслатган. Қолаверса, улар ҳам худди анор сингари ичида кўплаб парчаларга эга бўлган. Шунинг учун янги қурол «граната» деб атала бошлаган. Дастлабки гранаталар атрофдагилар учун ниҳоятда хавфли бўлган, чунки баъзан улар деярли ҳеч қандай кечикишсиз портлаб кетган. Фитилнинг ёниш вақтини назорат қилиш учун аскарлар турли усулларни ўзлари ўйлаб топишган. Гранаталардан моҳирона фойдаланиш бутун жанг тақдирини ҳал қилиши мумкинлигини биринчи бўлиб англаганлар инглизлар бўлган. Улар хавфли снарядларни улоқтириш санъатига махсус тайёрланган аскарларни ажрата бошлаган. Бундай аскарлар гренадёрлар деб аталган. Кейинчалик гренадёрлар деярли барча Европа армияларида пайдо бўлди. Одатда энг баланд бўйли ва бақувват янги аскарлар гренадёрликка танлаб олинган. Чизиқли жанг тактикаси ривожланиши билан дала жангларида гранаталарнинг аҳамияти аста-секин пасайди ва кўп ўтмай гренадёрлар оддий элита штурм пиёдаларига айланиб қолди. Бироқ қалъалар ва мудофаа иншоотларини ҳимоя қилишда порох билан тўлдирилган чўян шарлар бутун дунёда XIX аср охиригача қўлланилган.

https://www.youtube.com/live/aOg3JFhpb1w?si=Qp6V6fH_UhAGWkUN

Paradoks

Пётр I Беларусиянинг 800 минг аҳолисини қириб ташлаган. Шимолий уруш даврида Пётр I бошчилигидаги Московия армиясининг ҳаракатлари оқибатида Беларуснинг ҳар учинчи (30%) аҳолиси ҳалок бўлган. «Куйдирилган ер» тактикаси: шведларга ҳеч нарса қолдирмаслик учун шаҳарлар, қишлоқлар, ҳосиллар ва омборлар ёқиб юборилган. 1708 йилда Пётр Iнинг тўғридан-тўғри буйруғи билан минтақадаги энг бой шаҳарлардан бири бўлган Могилёв тўлиқ ёқиб юборилган ва талон-торож қилинган. Полоцкда Пётр Iнинг ўзи София соборида униат роҳибларини ўлдиришда шахсан иштирок этган. Кейинчалик қадимий ибодатхона портлатиб юборилган.

Aslida eng qo‘rqinchlisi — yolg‘onni chin haqiqat deb qabul qiladigan olomondir. Ular hech narsa taklif qilmaydi, hech narsani tushunmaydi, faqat to‘da instinktiga bo‘ysunib, chiroyli jaranglaydigan va o‘zlariga ma’qul bo‘lgan begona fikrlarning kuyiga raqs tushadilar. Ular biror masalada xato qilayotgan bo‘lishi mumkinligi haqida zarracha ham o‘ylamaydilar, boshqalarga qanchalik befoyda va qaytarib bo‘lmas darajada zarar yetkazayotganlarini hatto tasavvur ham qilmaydilar. Eng yomoni — ular qilgan ishlariga javob berishni ham istamaydilar. Eng qo‘rqinchlisi — mana shunday odamlardir. Haruki Murakami

https://youtu.be/ILnlfCVkl7g?si=lU3nSPayJSTaHrFh

https://www.youtube.com/live/rfN1bwhLQ5o?si=4iA7RN-gxPHt5l7f

Ўз дафн маросими учун болалар қадамига мос ритмдаги мусиқани ким буюртма қилган? Ўлимига оз вақт қолганда Ганс Христиан Андерсен ўз дафн маросими учун мусиқа масаласини композитор билан муҳокама қилган. Ўзининг тобутини асосан болалар кузатиб боради, деб ўйлаган Андерсен мусиқа ритми болалар қадамига мос бўлишини сўраган. Бироқ унинг дафн маросими миллий миқёсдаги воқеага айланган: маросимда минглаб данияликлар, жумладан, қирол ҳам иштирок этган.

https://www.youtube.com/live/e2pUQYSoEcs?si=OZi2UifJ2EZIVKCq

🔖 Iyeronim Bosx (1450–1516) Ahmoqlar kemasi. 1495–1500-yillar La Nef des fous Taxta, moybo‘yoq. 58 × 33 sm Luvr, Parij 🇫🇷 Kartinadan nimalarni tushuniyapsiz?

Vijdon — bu yaxshilik va yomonlikni ajrata bilishning tug‘ma tuyg‘usi, har bir insonga xos bo‘lgan ichki hakamdir. Vijdon tushunchasi birdaniga ikki darajani qamrab oladi: hissiy daraja — yomon ish qilgandan so‘ng ichingda nimadir siqilgandek bo‘lishi, va ratsional daraja — aql sodir bo‘lgan voqeani shaxsiy axloqiy qadriyatlar nuqtayi nazaridan baholashi. Psixologiyada vijdon quyidagicha ta’riflanadi: bu shaxsning qadriyatlar tizimiga asoslangan holda his-tuyg‘ular va mulohazalarni yuzaga keltiruvchi psixik jarayondir. Oddiy qilib aytganda, vijdon — bu ichki nazorat bo‘lib, u seni kimdir ko‘rib turgan yoki ko‘rmayotganidan qat’i nazar ishlaydi.

🎙️ Франц Беккенбауэр 🇩🇪 Йохан Кройф 🇳🇱 ҳақида эслайди: «Йохан энг яхши футболчи эди. Аммо жаҳон чемпиони мен бўлдим». 1974 йил 7 июль куни Мюнхенда икки буюк футболчи юзма-юз келди. Уларнинг ўртасида эса Жаҳон кубоги турарди. Франц Беккенбауэр майдонга Ғарбий Германия терма жамоасини бошлаб тушди. Йохан Кройф эса Нидерландия терма жамоасига ва бутун турнирни ларзага солган машҳур «тотал футбол» инқилобчиларига бошчилик қилди. Голландлар деярли дарҳол зарба беришди. Кройф худди сарёғни кесган пичоқдай , немислар ҳимоясидан ёриб ўтиб, мезбонлар тўпга ҳатто тегиб улгурмасиданоқ пенальти ишлаб олди. Йохан Нескенс уни совуққонлик билан аниқ амалга оширди — 1:0. Аммо Германия жавоб қайтарди. Пауль Брайтнер пенальтидан ҳисобни тенглаштирди. Кейин эса Герд Мюллер танаффус арафасида ғалаба голини урди. Ғарбий Германия 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди. Беккенбауэр ўз юртида Жаҳон кубогини боши узра кўтарди. Кройф эса олтин медальсиз қолди — гарчи у чемпионатнинг энг яхши футболчиси деб топилган бўлса ҳам. Йиллар ўтиб, Беккенбауэр ўзининг энг буюк рақиби ҳақида очиқ-ойдин гапиришга ҳақли эди: «Йохан энг яхши футболчи эди. Аммо жаҳон чемпиони мен бўлдим». Кейин эса улар орасида дўстлик пайдо бўлди. Кройфнинг ўзи кейинчалик тан олганидек, ҳатто курашнинг энг қизғин палласида ҳам улар ўртасида фақат тенглар ўртасида пайдо бўладиган табиий ҳурмат мавжуд эди. Икки капитан. Икки футбол инқилобчиси. Жаҳон чемпионатлари тарихидаги энг афсонавий финаллардан бири. 🇩🇪🇳🇱⚽🏆

Реконкиста (испанча ва португалча Reconquista — «қайта забт этиш») — 718 йилдан 1492 йилгача давом этган узоқ тарихий жараён бўлиб, унда Пиреней яриморолидаги христиан халқлари (испанлар ва португаллар) VIII асрда мусулмон-маврлар томонидан босиб олинган ўз ерларини қайтадан забт этганлар. Бу жараён қарийб 800 (774) йил давом этган. У 718 йилдаги Ковадонга жанги билан бошланиб, 1492 йилда Гранада амирлигининг қулаши билан якунланган.

1805 ва 1815 йиллар : Бир хил армия эдими? Аустерлиц, 1805 йил декабрь. Наполеон бир неча йил давомида Булонь лагерида тайёрланган, жангларда тобланган Буюк армияни жангга олиб кирди. Тажрибали фахрий аскарлар, улкан ва интизомли отлиқ қўшин ҳамда ўз куч-қудрати чўққисида турган маршаллар — Сульт, Даву ва Ланнлар бор эди. Натижада Наполеон бир кунлик жангда австрияликлар ва русларни тор-мор этган тактик маҳорат намойиш этди. Ватерлоо, 1815 йил июнь. Наполеон сургундан қайтгач, машҳур «Юз кун» даврида армияни атиги бир неча ой ичида шошилинч равишда қайта шакллантирди. Қўшин таркибида руҳланган, кўпчилиги аввалги урушларда қатнашган фахрий аскарлар бор эди. Аммо армия аввалги даражадаги ҳамжиҳатлик ва жанговор маҳоратини тиклашга улгурмаган эди. Бундан ташқари, муҳим маршалларнинг айримлари йўқ эди ёки ҳалок бўлган: Ланн 1809 йилда ҳалок бўлган, Даву эса Парижда уруш вазири сифатида қолдирилган. Уларнинг ўрнини Ней ёки Груши каби ишончлилиги камроқ қўмондонлар эгаллаган эди.

Бу ўйин ютуққа кафолатлангандай кўринарди. Русларга пулни Париж ҳам бериши мумкин эди, аммо бунинг эвазига Франция сиёсий иттифоқ талаб қиларди. Бисмаркнинг ишончига кўра, Александр III ҳеч қачон бундай иттифоққа рози бўлмасди. Аммо француз миллиардлари эвазига подшо Александр айнан шундай иттифоққа борди. Шу тариқа Россия-Франция иттифоқи пайдо бўлди. Кейинчалик унга Британия ҳам қўшилгач, бу ҳарбий иттифоқ Антанта деб атала бошлади. Биринчи жаҳон уруши давомида Антанта, ниҳоятда катта саъй-ҳаракатлар эвазига бўлса-да, охир-оқибат Россиясиз қолган ҳолда Иккинчи Рейхни мағлуб этди. Бисмаркнинг хатоси бутун умри давомида яратган фарзанди — Германия империясининг ҳалокатига қимматга тушди. Отто фон Бисмаркнинг зиддиятли обрўси ва немисларнинг империявий реваншизмда айбланишдан қўрқиши қонуний натижаларга олиб келди. Иккинчи жаҳон урушидан кейин сиёсатчига ўрнатилган кўплаб ёдгорликлар, айниқса собиқ Пруссия ҳудудларида, олиб ташланди ёки демонтаж қилинди. Германиянинг энг машҳур давлат арбобларидан бири бўлган Бисмарк почта маркалари, медаллар ёки пул белгиларида ўз портрети билан жуда кам ҳолларда акс эттирилади. Агар Бисмарк тасвирланган бўлса ҳам, одатда у ҳарбий либос ва машҳур учли прусс шлемисиз тасвирланади.

Уруш бошланди ва Австрия мағлуб бўлди. Бисмарк худди шу қасддан қилинган провокация усулини Францияга қарши ҳам қўллади. У ҳатто сохтакорликдан, яъни атайлаб ёлғон ҳужжат тайёрлашдан ҳам қайтмади. Гап 1870 йилдаги машҳур Эмс депешаси ҳақида кетмоқда. Бисмарк Испания тахти учун прусс шаҳзодаси Леопольд Гогенцоллернни номзод қилиб кўрсатди. Император Наполеон III бунга кескин қарши чиқди: Франция икки давлат бошида бир сулолага мансуб ҳукмдорлар турган ҳолатда қолиб кетиши мумкин эди. Наполеон III Пруссия қироли Вильгельм I га мурожаат қилиб, қариндошининг номзодини қайтариб олишни ва «келажакда Франция шаънига дахл қилмаслик ҳақида ёзма ваъда беришни» талаб қилди. Сўнгги талаб дипломатик одоб қоидаларини бузган эди. Вильгельм I Эмсдаги қароргоҳида Франция элчисини қабул қилди ва бундай талабларга рози бўла олмаслигини, бироқ бу мавзу бўйича музокаралар Берлинда давом эттирилишини қуруққина билдирди. Шундан сўнг қирол бўлиб ўтган воқеалар ҳақида Бисмаркка хабар юборди. Қиролнинг хабари Бисмарк қўлига келгач, у кўзини ҳам пирпиратмай, қалам олиб, «музокаралар Берлинда давом эттирилади» деган сўзларни ўчириб ташлади. Шу тариқа қиролнинг телеграммаси французларга берилган қатъий ва ортга қайтмас рад жавоби кўринишига келтирилди. Сохталаштирилган кўринишдаги Эмс депешаси барча газеталарда эълон қилинди. Франция дарҳол Пруссияга уруш эълон қилди. Бисмаркка эса айнан шу керак эди. Горчаков арқонга бош суқмоқда Бисмарк ташқи дипломатик одоб-ахлоқ қоидаларига бефарқ эди: унинг назарида ташқи томондан таъсирли, аммо аслида мазмунсиз сиёсий ҳаракатлар ҳеч қандай аҳамиятга эга эмасди. 1870 йилда канцлер Горчаков 1856 йилги Париж тинчлик шартномасининг Россияга Қора денгизда ҳарбий флот сақлашни тақиқлаган шармандали моддаларини бекор қилишни режалаштирди. Горчаков буни халқаро конгрессда буюк давлатларнинг қарори билан «баланд овозда» расмийлаштиришни истарди. Бисмарк Горчаков яна бошини арқонга тиқиб қўяётганини кўрди. «Мен шунчаки кемалар қуришни бошлардим ва бу ҳақда мендан сўрайдиган вақтни кутиб ўтирардим», — деган эди Бисмарк рус канцлерининг ташаббуси ҳақида. Аммо сиёсатчи ўз маслаҳатини ўзида сақлади. Бисмарк Талейраннинг машҳур ақидасига амал қилди: «Рақибингиз хатога йўл қўяётган бўлса, унга халақит берманг». Охир-оқибат рус вазирининг режаси деярли барбод бўлиш даражасига етди. Йиғилган конференцияда Британия ҳукумати вакиллари Қора денгиз нейтрал мақомини йўқотишига қарши эмасликларини билдирдилар. Аммо шунда Қора денгизда Британиянинг ҳарбий кемалари ҳам юриши адолатдан бўлар эди. Петербург шокка тушди: «бўш» Қора денгиз ўрнига Россия энди ўша даврнинг энг илғор флоти — Британиянинг кучли ҳарбий флоти билан бўлишиладиган денгизга эга бўлиши мумкин эди. Россияни ўша пайтда фақат омад қутқарди: турклар Британия таклифига кескин қарши чиқдилар. Улар Қора денгизни кучли Британия флоти билан эмас, заиф Россия флоти билан бўлишишни афзал кўрдилар. Аммо бу бахтли тасодиф эди. Бисмарк эса ўз сиёсатини тасодифларга асосламаган. Шунга қарамай, у ҳам хатоларга йўл қўярди. Россияга қарши санкциялар Германияни қандай ҳалокатга олиб келди? Бисмарк сиёсий фаолиятининг охирида ҳалокатли хато қилди. Кимдир ҳазиломуз тарзда шундай деган эди: буюк ёвузлар бир лаҳзага ёвуз бўлишдан тўхтаганларида ҳалок бўладилар. Улар жиноятларни иккиланмасдан содир этиб турганларида омад уларга ҳамроҳ бўлади. Аммо бир марта ўз ҳаракатларини ўйлаб кўришга берилсалар, инқироз бошланади. Бисмарк табиатининг қандайдир кичик бир қисми ҳали ҳам сиёсатда қилиб бўлмайдиган нарсалар борлигига ишонарди. Аммо маълум бўлишича, сиёсатда ҳамма нарса мумкин экан. Бисмарк подшо ва «Марсельеза»ни бир-бирига зид деб ҳисобларди — унинг фикрича, Россиянинг мустабид подшоси республикачи Франция билан иттифоқ тузиши мумкин эмас эди. Шунинг учун у Россияга қарши санкциявий урушни дадил бошлади. Бисмарк руслар учун Германия молия бозорини ёпиб, маълум божхона имтиёзларига эришишга ҳаракат қилди.