تلسکوپ فضایی جیمز وب | JWST

🆕 آخرین عکس از برنامه «تصویر هفته» تلسکوپ فضایی هابل (برنامه‌ای از آژانس فضایی اروپا/ESA) در سال ۲۰۲۵، نمایی باشکوه از لحظه‌ی تولد ستارگان را به تصویر کشیده است! 🔸 این تصویر، نمایی دیگر از سحابی ستاره‌ساز N159 را نشان می‌دهد؛ زایشگاهی عظیم که در دل «ابر ماژلانی بزرگ» و در فاصله‌ی تقریبی ۱۶۰ هزار سال نوری از ما واقع شده است. ابرهای متراکم هیدروژن بر صحنه غالب‌اند و ساختارهایی همچون حباب‌ها، رشته‌ها و ستیغ‌های کوهستان‌مانند را شکل داده‌اند. در دل این ابرها، ستارگان نوزاد در حال آغاز درخشش هستند و با انرژی خود، گاز هیدروژن محیط را به تابشی با طیف‌های سرخِ عمیق واداشته‌اند. 🔹 درخشان‌ترین نواحی تصویر، جایگاه ستارگان جوان، داغ و غول‌پیکری است که با قدرت تمام در حال بازطراحی محیط پیرامون خود هستند. بادهای ستاره‌ای و پرتوهای پرانرژی این ستارگان، حفره‌هایی را در دل گازها تراش می‌دهند؛ پدیده‌ای که در علم اخترشناسی به آن «بازخورد ستاره‌ای» (Stellar Feedback) می‌گویند و در این تصویر به زیباترین شکل ممکن در جریان است. Credit: ESA/Hubble & NASA, R. Indebetouw, N. Bartmann Release Date: Dec. 29, 2025 @nasajameswebb

♦ نقاط قرمز کوچک در جهان اولیه 🔸 هیچ‌کس نمی‌داند «نقاط قرمز کوچک»(LRD) چه هستند. صدها نقطه قرمز کوچک که در سال گذشته کشف شدند، اکنون توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) در جهان اولیه کشف شده‌اند. 🔹 اگرچه نقاط قرمز کوچک بسیار کم‌نور هستند اما اکنون اغلب در مشاهدات عمیقی که برای اهداف دیگر انجام می‌گیرند، شناسایی می‌شوند. بحث گسترده‌ای درباره این که نقاط قرمز کوچک چه می‌توانند باشند و چه اهمیتی دارند، در جریان است. فرضیه‌های احتمالی درباره منشأ آنها شامل سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم در حال تجمع در ابرهای گاز و غبار، انفجارهای تشکیل ستاره در کهکشان‌های جوان قرمزشده توسط غبار و ابرهای گازی با انرژی ماده تاریک هستند. 🔸 تصاویر تلسکوپ فضایی جیمز وب، ۶ نقطه قرمز کوچک تقریباً بدون ویژگی را نشان می‌دهند. این نقطه‌ها در برنامه جیمز وب که آنها را پیدا کرده است، فهرست شده‌اند. علاوه بر این، جست‌وجوهایی در جهان نزدیک ما در حال انجام شدن است تا مشخص شود که هر نقطه قرمز کوچک قبلی ممکن است امروز به چه چیزی تبدیل شده باشد. Image Credit: NASA, ESA, CSA, STScI, JWST; Dale Kocevski (Colby College) @nasajameswebb

♦ ماژول قمری چلنجر ماموریت آپولو ۱۷ 🌔 🔸 این تصویر که به صورت دیجیتالی اصلاح و پردازش مجدد شده است، مرحله صعود چلنجر را در مدار ماه نشان می‌دهد. پیشرانه‌های کوچک کنترل واکنش در دو طرف فضاپیما قرار دارند و زنگ موتور موشک صعود زیر آن قرار گرفته است. دریچه‌ای که امکان دسترسی به سطح ماه را فراهم می‌کرد، در قسمت جلو دیده می‌شود و یک آنتن رادار گرد نیز در بالای آن به چشم می‌خورد. «جین سرنان» فرمانده ماموریت از پنجره مثلث‌شکل به وضوح قابل مشاهده است. 🔹 این فضاپیما با عملکرد فوق‌العاده‌ای در دسامبر ۱۹۷۲ روی ماه فرود آمد و فضانوردان آپولو را به ماژول فرماندهی در حال چرخش بازگرداند. پس چلنجر اکنون کجاست؟ در حالی که مرحله فرود چلنجر در محل فرود آپولو ۱۷ در دره «ثور-لیترو» (Taurus-Littrow) باقی مانده است، مرحله صعود که در عکس دیده می‌شود، پس از جدا شدن از ماژول فرماندهی پیش از بازگشت فضانوردان به زمین عمداً در همان نزدیکی سقوط کرد. Image Credit: Apollo 17, NASA, (Image Reprocessing: Andy Saunders) @nasajameswebb

♦آیا ستارگان جوان حباب می‌دمند؟ سامانهٔ دوتایی پیش‌ستاره‌ای SVS 13 ⭐ 🔸 ما می‌دانیم که دوران کودکی یک ستاره پرآشوب است، ستاره از طریق قرصی از گاز و غبار رشد می‌کند؛ همان قرصی که سیارات نیز از آن شکل می‌گیرند. ستارگان جوان همچنین دچار فوران‌هایی می‌شوند و با جت‌های پرسرعت، ماده را به بیرون پرتاب می‌کنند؛ جت‌هایی که میزان مادهٔ باقی‌مانده برای تغذیهٔ ستارهٔ جوان و تشکیل سیارات پیرامون آن را تنظیم می‌کنند. این تصویر یکی از همین جت‌ها را نشان می‌دهد که با مادهٔ اطراف خود برهم‌کنش دارد. 🔹 تصویر پس‌زمینه که با تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده، ستارهٔ جوان SVS 13 را نشان می‌دهد که در ناحیهٔ زایش ستارگان NGC 1333 و در فاصله‌ای حدود ۱۰۰۰ سال نوری قرار دارد. این ستاره گاز را به صورت توده‌هایی موسوم به «گلوله‌های مولکولی» بیرون پرتاب می‌کند. تصاویر کوچک‌تر ، رصدهای یکی از این «گلوله‌ها» را با آرایهٔ میلی‌متری/زیرمیلی‌متری آتاکاما (ALMA) نشان می‌دهند. هر قاب، گازی را با سرعت‌های متفاوت نمایش می‌دهد؛ از ۳۵ کیلومتر بر ثانیه (قرمز) تا ۹۷ کیلومتر بر ثانیه (آبی). 🔸 این مجموعه تصاویر شبیه به توموگرافی پزشکی است و به اخترشناسان اجازه می‌دهد شکل سه‌بعدی حلقه‌ها و پوسته‌های گازی را که جت هنگام برهم‌کنش با محیط اطراف ایجاد می‌کند، بازسازی کنند. «گی‌یرمو بلاسکس-کالِرو»، نویسندهٔ اصلی مطالعه‌ای که به‌تازگی در Nature Astronomy منتشر شده، می‌گوید: «این نخستین بار است که به چنین سطحی از جزئیات ظریف دست یافته‌ایم، آن هم به لطف حساسیت فوق‌العاده‌ای که در مطالعهٔ ما با ALMA به دست آمد.» این یافته‌ها به اخترشناسان کمک می‌کند تا نوزادی نه‌چندان آرامِ ستارگان و چگونگی شکل‌گیری سیارات پیرامون آن‌ها را بهتر درک کنند. Credit: ALMA(ESO/NAOJ/NRAO)/G. Blázquez-Calero, M. Osorio, G. Anglada Background Image Credit: ESA/Hubble & NASA/Karl Stapelfeldt Release Date: Dec. 19, 2025 @nasajameswebb

♦ عبور نزدیک 3I/ATLAS ☄🌍 🔸 دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS روز ۱۹ دسامبر با عبوری نسبتا دور از دید ما و نزدیک در مقیاس کیهانی از کنار سیاره زمین گذشت که در فاصله‌ای حدود ۱٫۸ واحد نجومی یا نزدیک به ۹۰۰ ثانیه نوری بود. با این حال، این تصویر با نوردهی طولانی توانسته این دنباله‌دارِ مهمان، آمده از یک منظومه ستاره‌ای دیگر را ثبت کند؛ زمانی که حدود چهار روز زودتر، در شب ۱۵ دسامبر، به‌آرامی از مقابل پس‌زمینه‌ای کم‌نور از ستارگان صورت فلکی شیر (Leo) عبور می‌کرد. 🔹 با وجود کم‌نور بودن، پردازش رنگ‌ها در تصویر به‌خوبی دنباله غبارآلود زردرنگ و دُم یونی آبی‌رنگ دنباله‌دار را نشان می‌دهد، همراه با هاله‌ای با ته‌مایه‌ای سبز پیرامون هسته قرار دارد. با اینکه این جرم آسمانی هم‌اکنون زیر نظر مجموعه‌ای از تلسکوپ‌ها و فضاپیماهای زمینی قرار دارد، 3I/ATLAS در مسیر خروج از منظومه شمسی است. این دنباله‌دار اکنون با سرعتی در حدود ۶۴ کیلومتر بر ثانیه نسبت به خورشید، در مسیری به سمت بیرون حرکت می‌کند؛ سرعتی آن‌قدر زیاد که دیگر در دام گرانش خورشید نمی‌ماند. Image Credit & Copyright: Dan Bartlett @nasajameswebb

♦ رویداد لاشامپ 🌍 🔸 حدود ۴۱ هزار سال پیش، میدان مغناطیسی زمین در رویدادی کوتاه‌مدت که با نام رویداد لاشامپ (Laschamp) شناخته می‌شود، دچار وارونگی شد. در این بازه، قدرت میدان مغناطیسی زمین به‌شدت کاهش یافت و به حدود ۵ درصد از مقدار امروزی رسید. این تضعیف موجب شد پرتوهای کیهانی بیشتری بتوانند به جو زمین نفوذ کنند. 🔹 دانشمندان با استفاده از داده‌های مأموریت Swarm آژانس فضایی اروپا و منابع علمی دیگر، یک شبیهسازی صوتی منحصربه‌فرد از رویداد لاشان تهیه کرده‌اند. در این پروژه، حرکت خطوط میدان مغناطیسی زمین در طول این رویداد شبیه‌سازی شده و سپس به صدایی استریو تبدیل شده است؛ صدایی که در این ویدئو می‌شنوید. این چشم‌انداز صوتی با استفاده از صداهای طبیعی ساخته شده و با تبدیل داده‌ها به صدا، حال‌وهوایی آشنا اما غریب ایجاد می‌کند؛ فرایندی شبیه آهنگسازی. 🔸 داده‌های گردآوری‌شده توسط صورت فلکی ماهواره‌های Swarm با اندازه‌گیری میدان مغناطیسی از هسته زمین تا یونوسفر، نقش مهمی در درک شکل‌گیری میدان مغناطیسی، وارونگی‌ها و پویایی‌های درونی زمین دارند. 📹: ESA @nasajameswebb

🔺 این تصویر ترکیبی، داده‌های پرتو ایکس و نور مرئی را از یک انفجار کیهانی موسوم به گذرا نوری آبیِ سریعِ درخشان (LFBOT) با نام AT 2024wpp به نمایش می‌گذارد. 🔵 🔸 رویدادهای LFBOT نادر هستند و با درخشش‌های ناگهانی و شدید نور آبی و فرابنفش ظاهر میشوند و به‌تدریج محو شده و تنها ردی ضعیف از پرتوهای ایکس و امواج رادیویی از خود باقی میگذارند. برخلاف ابرنواخترهای معمولی، AT 2024wpp احتمالاً ناشی از یک رویداد اختلال جزر و مدی (TDE) شدید است، که در آن یک سیاهچاله با جرمی حدود صد برابر خورشید، ستاره‌ای پرجرم (احتمالاً ولف-رایه) را در چند روز متلاشی و بلعیده است. 🔹 داده‌های رصدخانه پرتو ایکس چاندرا ناسا، AT 2024wpp را به‌صورت یک نقطه‌ی آبی‌رنگ در دل کهکشان میزبانش نشان میدهد؛ کهکشان میزبان نیز در داده‌های نور مرئی پروژه Legacy Survey (به رنگ‌های قرمز و سفید) قابل مشاهده است. این جرم که درخشانترین LFBOT کشف‌شده تاکنون به‌شمار میرود، با وجود فاصله‌ای حدود ۱.۱ میلیارد سال نوری از زمین، به‌راحتی شناسایی شده است. Credit: X-ray: NASA/CXC/UC Berkeley/Nayana A. J. et al.; Optical: Legacy Surveys/DECaLS/BASS/MzLS @nasajameswebb

🔺 فضاپیمای مارس اکسپرس تصاویری شگفت‌انگیز از قمر فوبوس ثبت کرده است؛ در حالی که این قمر بالای یک طوفان گردوغبار مریخی در نزدیکی آتشفشان پاوونیس مانس (Pavonis Mons) حرکت می‌کند. 🔸 پاوونیس مانس (کوه طاووس) یک آتشفشان سپری عظیم در منطقه تارسيس (Tharsis) مریخ به‌شمار می‌رود. این آتشفشان عضو میانی زنجیره‌ای از سه کوه آتشفشانی موسوم به Tharsis Montes است که در امتداد خط استوای مریخ قرار دارند. 🔹 آتشفشان‌های سپری با ارتفاع کم و دامنه‌های گسترده و کم‌شیب شناخته می‌شوند و شکلی شبیه به سپر یک جنگجو دارند. این ساختارها عمدتاً بر اثر فوران گدازه‌های بازالتی با گرانروی پایین شکل می‌گیرند که می‌توانند مسافت‌های طولانی جریان پیدا کنند و چشم‌اندازی پهن و سپرمانند بسازند. 🔸 مدارگرد مارس اکسپرس(Mars Express) متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) اکنون بیش از ۲۲ سال در فضا فعال است؛ در حالی که عمر مأموریت اولیه آن تنها ۶۸۷ روز زمینی برنامه‌ریزی شده بود. این مأموریت در طول فعالیت خود دستاوردهای علمی چشمگیری داشته و بدون تردید یکی از موفق‌ترین مأموریت‌ها به سیاره مریخ به‌شمار می‌آید. 📸: ESA Dec. 27, 2025 @nasajameswebb

🔺 این ویدیو دو نما مختلف از خوشه ستاره‌ای وسترلوند ۲ را از دو تلسکوپ فضایی به نمایش می‌گذارد. ✨ 🔸 تصویر نخست توسط «دوربین پیشرفته برای بررسی» (ACS) و «دوربین میدان وسیع ۳» (WFC3) روی تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده‌اند. و نمای دوم توسط «دوربین مادون قرمز نزدیک» (NIRCam) و «ابزار فروسرخ میانی» (MIRI) روی تلسکوپ فضایی جیمز وب ثبت شده است. 📸 ESA / Webb , NASA , CSA , EWOCS team, the Hubble Heritage Team (STScI/AURA), Westerlund 2 Science Team. Music: Stellardrone - The Night Sky in Motion @nasajameswebb

♦ مأموریت آپولو ۸ 🌖👨‍🚀 🔹 در ۲۱ دسامبر سال ۱۹۶۸ آپولو ۸ نخستین مأموریت سرنشین‌دار تاریخ بود که از مدار پایین زمین خارج شد و اولین سفر انسان به مدار یک جرم آسمانی دیگر، یعنی ماه، را رقم زد. خدمهٔ این مأموریت بدون فرود آمدن، ده بار به دور ماه گردش کردند و سپس با موفقیت به زمین بازگشتند. 🔸 سه فضانورد این مأموریت—فرانک بورمن، جیمز لاول و ویلیام آندرس —نخستین انسان‌هایی بودند که پدیدهٔ «طلوع زمین» را مشاهده کرده و از آن عکاسی کردند. آپولو ۸ فاصلهٔ زمین تا ماه را در مدت حدود ۶۸ ساعت پیمود و طی حدود ۲۰ ساعت، ده مدار کامل به دور ماه انجام داد. 🔹 موفقیت مأموریت آپولو ۸ نقشی اساسی در هموار کردن راه مأموریت آپولو ۱۱ ایفا کرد و امکان تحقق هدف اعلام‌شدهٔ رئیس‌جمهور ایالات متحده، جان اف. کندی، مبنی بر فرود انسان بر ماه پیش از پایان دههٔ ۱۹۶۰ را فراهم ساخت. فضانوردان این مأموریت در ۲۷ دسامبر ۱۹۶۸ به زمین بازگشتند و فضاپیمای آن‌ها در شمال اقیانوس آرام فرود آمد. اعضای خدمه پس از بازگشت، از سوی مجلهٔ تایم به عنوان «مردان سال ۱۹۶۸» انتخاب شدند. @nasajameswebb