آقا معلم

حقیقت جالبی درباره‌ی تاریخ تولیدمثل انسان وجود داره. پژوهش‌های ژنتیکی می‌گن در بیشتر تاریخ بشر، تعداد زنانی که بچه به دنیا آوردن خیلی بیشتر از مردانی بوده که پدر شدن. تخمی زده میشه حدود ۸۰٪ زنان، اما فقط ۴۰٪ مردان، در نهایت تولیدمثل کردن. یعنی در جوامع گذشته هم موفقیت تولیدمثلی مردان خیلی نابرابر بوده بعد از جنگ جهانی دوم در آمریکا، دولت با برنامه‌هایی، دسترسی سربازان به تحصیل، آموزش شغلی و وام مسکن رو فراهم کرد. هم‌زمان اقتصاد رونق گرفت و برای مردان جوان، چیزهای جدیدی ممکن شد. طی دو دهه، نرخ تاهل مردان جوان دو برابر شد و آمریکا وارد دوره‌ی رشد شدید جمعیت شد امروز در آمریکا حدود ۷۶٪ مردان ۴۰ تا ۴۹ ساله دست‌کم یک فرزند دارن. امروز در آمریکا حدود ۷۶٪ مردان میانسال دست‌کم یک بچه دارن. این نشون میده که چطور دولت و نهادهای اقتصادی تونستن روی این موضوع تاثیر بگذارن و شاید مهم‌ترین نکته اینه: بازار روابط انسانی فقط موضوعی زیستی و شخصی نیست و اقتصاد و جامعه هم بهش شکل میدن و همینطور اینکه نمیشه همیشه تضمین‌شده دونستش. @TheMoalem

هنریتا لَکس سال ۱۹۵۱، برای درمان سرطان دهانه‌ی رحم به بیمارستان جانز هاپکینز مراجعه کرد. از تومورش نمونه‌برداری کردن. تا اون زمان، نمونه‌های سلولی معمولاً مدت کوتاهی در آزمایشگاه زنده می‌موندن اما سلول‌های هنریتا رفتاری متفاوت داشتن. این سلول‌ها، به رشد و تقسیم ادامه دادن و تبدیل به اولین سلول‌های انسانی شدن که تونستن در آزمایشگاه به شکل گسترده و طولانی‌مدت تکثیر بشن: سلول‌هایی که امروز با اسم HeLa شناخته میشن. البته خود هنریتا همون سال به دلیل سرطان درگذشت. از اون زمان، میلیاردها سلول HeLa در آزمایشگاه‌های سراسر جهان رشد داده شدن و در تحقیقات مهمی از توسعه واکسن فلج اطفال تا مطالعه سرطان، ویروس‌ها، ژنتیک انسان، داروهای جدید و حتی بررسی سفر به فضا استفاده شدن. اما باید اضافه کنم که سلول‌های هنریتا بدون اطلاع و رضایت خودش برداشته شدن و خانواده‌ش سال‌ها بعد متوجه شدن که بخش کوچکی از بدن هنریتا تبدیل به یکی از ارزشمندترین منابع تحقیقاتی جهان شده و میشه گفت که جان هزاران و شاید میلیون‌ها نفر رو نجات داده. @TheMoalem

یه پدیده جالب در مورد قارچی معروف به اسم شیتاکه وجود داره: این قارچ‌ها بیشتر عمرشون اصلاً به شکل قارچ دیده نمیشن. بخش اصلی زندگی این قارچ‌ها، شبکه‌ای از رشته‌های ریز به اسم «میسلیوم»ـه که آرام‌آرام داخل چوب رشد می‌کنه، مواد غذایی رو جمع می‌کنه و خودش رو گسترش میده. ممکنه ماه‌ها هیچ نشانه‌ای روی سطح چوب دیده نشه، اما داخل چوب فرایندی طولانی در جریان باشه. در پرورش شیتاکه، وقتی چوب کاملاً توسط میسلیوم اشغال شد، یک تغییر ناگهانی، مثلاً خیساندن تنه در آب، باعث شروع تولید قارچ میشه. چیزی که مدت‌ها پنهان بوده، در چند روز خودش رو نشون میده. به همین دلیل بعضی‌ها این فرایند را به «شکوفایی بعد از سختی» تشبیه می‌کنن؛ اینکه قارچ مدت‌ها منتظر می‌مونه، انرژی ذخیره می‌کنه و بعد در یک لحظه مناسب ظاهر میشه. البته باید گفت که این واکنش بیشتر به شرایط محیطی و چرخه زندگی این قارچ مربوطه. شیتاکه البته یک قارچ معمولی نیست؛ یکی از پرمصرف‌ترین قارچ‌های خوراکی دنیاست و قرن‌هاست در آشپزی شرقی استفاده میشه. بیشتر شیتاکه‌های موجود در بازار کنونی جهان، توسط انسان‌ها روی چوب پرورش داده میشن @TheMoalem

یک مدتی نبودم، دنبال بهانه‌ای، محتوایی برای برگشتن می‌گشتم و پیداش کردم. به این آدرس برید: https://dinosaurpictures.org/ancient-earth#66 تصویری که می‌بینید، محل قرارگیری شهر رشت، در لحظه‌ی انقراض دایناسورهاست. می‌تونید تاریخ‌های متنوعی بهش بدید (زمان ظاهر…

یه ایده‌ی جالب اینه که بازارهای پیش‌بینی از کارشناسا بهتر آینده رو پیش‌بینی می‌کنن. سایت‌هایی مثل Polymarket اینطور ساخته شدن؛ مردم روی اتفاق‌های آینده شرط می‌بندن، از انتخابات آمریکا تا آخرالزمان. نگرانی اصلی این بود که نکنه یکی با اطلاعات محرمانه جلو بزنه. اما حالا مشکل جدیدی اومده: بعضی‌ها به جای پیش‌بینی، میرن آینده رو تغییر میدن چند ماه پیش، روی Polymarket بازاری بود که نتیجه‌ش به دمای ثبت‌شده‌ی ایستگاهی نزدیک فرودگاه شارل دوگل پاریس وابسته بود. یک نفر شرط بزرگی بست و کمی بعد، همون ایستگاه افزایش دمایی غیرعادی رو ثبت کرد. پلیس فرانسه احتمال دستکاری حسگر رو بررسی کرد و Polymarket منبع داده‌هاش رو عوض کرد. اقتصاددان‌ها به این پدیده گفتن Outsider Trading؛ یعنی به جای استفاده از اطلاعات محرمانه، یکی میره خودِ واقعیت رو تغییر میده تا از بازار پول دربیاره حالا فرض کن مردم روی تعداد موشک‌های شلیک‌شده در جنگ، تعداد مهاجرهای عبور کرده از مرز یا آمار مرگ کووید شرط ببندن. هرچقدر پول بیشتر باشه، انگیزه برای اثر روی خودِ اتفاق بیشتر میشه. حدس بزنید آدم‌ها برای پول بیشتر چه کارهایی حاضرن بکنن @TheMoalam

برخلاف تصور، موفق‌ترین شکارچی‌های طبیعت شیر، ببر و عقاب نیستن، کوسه و نهنگ هم همینطور. اگر معیار، درصد موفقیت در شکار باشه، سنجاقک‌ها بی‌رقیبن. پژوهش‌ها نشون میدن بین ۹۵ تا ۹۷ درصد حمله‌های سنجاقک با گرفتن شکار تموم میشه. برای مقایسه، این عدد برای شاهین حدود ۴۷ درصد، برای کوسه سفید نزدیک ۵۰ درصد و برای شیرها معمولاً حدود ۳۰ درصده چرا؟ - چشم سنجاقک از حدود ۳۰ هزار واحد بینایی تشکیل شده و ۳۶۰ درجه رو پوشش میدن - مغزش مسیر حرکت شکار رو پیش‌بینی می‌کنه؛ به جای اینکه حشره رو دنبال کنه، به نقطه‌ای پرواز می‌کنه که چند صدم ثانیه بعد، شکار اونجاست - چهار بال مستقل داره و می‌تونه هر کدوم رو جداگانه حرکت بده. می‌تونه ناگهانی ترمز کنه، به عقب پرواز کنه و وسط هوا ثابت بمونه - سنجاقک بالغ، می‌تونه روزانه تا حدود صد پشه و حشره‌ی کوچک بخوره و حتی نقشی مهم در دفع آفت داشته باشه و اینکه می‌دونستید سنجاقک‌ها یک تا پنج سال از عمرشون رو به صورت لارو در آب زندگی می‌کنن و فقط چند هفته آخر عمرشون حشره بالدار هستن؟ @TheMoamem

سال‌ها جان اسمید یکی از چهره‌های اصلی جنبشی بود که ادعا می‌کرد می‌تونه افراد همجنس‌گرا رو تغییر بده. بیش از بیست سال مدیر سازمان Love in Action بود؛ یک مجموعه مسیحی در آمریکا که برنامه‌های تغییر گرایش جنسی برگزار می‌کرد و به افراد وعده می‌داد می‌تونن از همجنس‌گرایی (و گناهش به نظرشون) فاصله بگیرن. اسمید حتی به خانواده‌هایی که با فرزندان همجنس‌گراشون مشکل داشتن، مشاوره می‌داد. اما چند سال بعد، داستان زندگی خودش تغییر کرد. اسمیت سال ۲۰۰۸ از Love in Action جدا شد و در سال ۲۰۱۱ اعلام کرد که خودش همجنس‌گراست. اسمید گفت بعد از دهه‌ها فعالیت در این حوزه، هرگز کسی رو ندیده که واقعاً گرایش جنسیش تغییر کرده باشه. بعدها بابت نقشی که در این فرقه داشت، عذرخواهی کرد. در سال ۲۰۱۴، اسمید با شریک زندگیش لری مک‌کوئین ازدواج کرد؛ مک‌کوئین هم سابقه فعالیت مذهبی جدی در همین حوزه رو داشت. در واقع دو مردی که سال‌ها به بقیه می‌گفتن باید خودشون رو تغییر بدن، در نهایت قبول کردن با بخشی از هویت خودشون که سال‌ها انکار کرده بودن، روبه‌رو بشن و از قضاوت‌ها نترسن. @TheMoalem

دختری 12 ساله ساکن گلاسکو، سوالی داشت. اینکه چرا آدم‌هایی که شب‌ها تو خیابون می‌خوابن، باید بین یخ زدن و بیدار موندن یکی رو انتخاب کنن؟ ربکا یانگ، آدم‌های بی‌خانمانی رو می‌دید که در شب‌های زمستانی، جایی به جز پیاده‌روها رو برای خواب ندارن. مثل خیلی از ما به این فکر نکرد که این مشکل خودشونه و کاری از من برنمیاد. نشست و شروع کرد به طراحی ایده ساده بود. یه پتوی گرم‌شونده که با چیزی جز برق کار کنه؛ مثلا با با انرژی خورشیدی. روز انرژی ذخیره کنه و شب گرما تولید کنه طرحش رو برای یک مسابقه‌ی مهندسی فرستاد که هزاران دانش‌آموز بریتانیایی توش شرکت کرده بودن و جایزه برد. ایده، توجه شرکت مهندسی Thalesرو جلب کرد و تصمیم گرفتن سراغ ساختش برن نتیجه، یه کوله‌پشتیه که داخلش یک پتوی گرم‌شونده قرار گرفته. پنل‌های خورشیدی انعطاف‌پذیر روی کوله نصب شدن، روز شارژ میشن و شب گرما تولید می‌کنن. سیستم کنترل دما هم داره تا حالا تعداد زیادی از این پتوها تولید شده و بین خیریه‌های گلاسگو توزیع شده. یک نقاشی روی کاغذ با انگیزه‌ی همدلی، که تبدیل به وسیله‌ای شد که جان آدم‌ها رو در سرمای گلاسکو نجات میده @TheMoalem