فلسفه هنر

«پدیدارشناسیِ مداخله در فضای شهری؛ از حضور بدن‌مند تا سیاستِ امر خنثی» ـ دکتر هلیا دارابی (ویدیو از رادیو پی‌وست | هنر در بستر خیابان) @Philosophyof_art

معرفی کتاب «تاریخ زیباشناسی» یکی از مهم‌ترین و جامع‌ترین آثار در زمینهٔ تاریخ زیبایی‌شناسی که سیر اندیشهٔ زیبایی و هنر را از یونان باستان تا آغاز دوران مدرن بررسی می‌کند. تاتارکیویچ با رویکردی فلسفی، آراء اندیشمندانی چون هومر، افلاطون، آگوستین، توماس آکویناس، دانته، لئوناردو داوینچی، میکل‌آنژ، بیکن و دیگر متفکران و هنرمندان را تحلیل کرده و با ارجاع به متون اصلی هر دوره، تصویری دقیق از تحول مفاهیم زیبایی، هنر و ذوق ارائه می‌دهد. این اثر از مهم‌ترین منابع پژوهشی در حوزهٔ فلسفهٔ هنر و زیبایی‌شناسی به‌شمار می‌رود و برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان این حوزه کتابی بنیادی و مرجع است. @Philosophyof_art

فهرست کتاب‌فروشی‌های پیشنهادی برای تهیه کتاب در زمینهٔ فلسفهٔ هنر: ۱. کتاب‌فروشی چشمه (نشر چشمه) 📍آدرس: تهران، خیابان کریمخان زند، نبش خیابان میرزای شیرازی، پلاک ۱۰۷ ۲. فروشگاه انتشارات هرمس 📍آدرس: تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از میدان ونک، بعد از برج نگار، پلاک ۹۳/۲۴ ۳. کتاب‌فروشی آبان 📍آدرس: تهران، خیابان انقلاب، خیابان فخر رازی، بن‌بست فاتحی داریان، پلاک ۲، طبقه همکف، واحد۱۰ ۴. شهر کتاب ایرانشهر 📍آدرس: تهران، خیابان نجات‌الهی (ویلا)، پایین‌تر از پارک ورشو، کوچه ششم (عبیدی)، پلاک ۱۵ ۵. فروشگاه یساولی - شعبه انقلاب: تهران، میدان انقلاب، روبه‌روی سینما بهمن، بازارچه کتاب، طبقه زیرین - شعبه کریمخان: تهران، خیابان کریمخان، روبه‌روی داروخانه ۱۳ آبان، پلاک ۷۸ ۶. فروشگاه انتشارات سوره مهر - شعبه سمیه: تهران، خیابان سمیه، نرسیده به خیابان حافظ، جنب حوزه هنری - شعبه انقلاب: تهران، میدان انقلاب، جنب سینما بهمن، پلاک ۱۰۲۳ @Philosophyof_art

تمهیدی بر بوطیقای ارسطو ارسطو، در رسالۀ مختصر بوطیقا (Poetics) دربارهٔ رویکرد خود به هنر بحث کرده است. در میان آثاری که در قلمرو هنر به او نسبت داده شده، می‌توان از «درباب شاعران»، «رساله‌ای در هنر شاعری»، «مسائل هومری»، «بوطیقا»، «درباب تراژدی»، «مسائل هنر یودی»، «مسائل شعری» و «تبیین‌های شاعرانه» نام برد. از همۀ نوشته‌های یاد شده، تنها بخشی از رسالۀ بوطیقا بر جای مانده است. بدیهی است برای درک و دریافت همۀ جوانب اندیشه‌های ارسطو دربارهٔ هنر و زیبایی، باید به سایر نوشته‌های او مراجعه کرد. برای مثال، او در فن خطابه (Rhetorica) و نفس (de Anima) دربارهٔ تخیل و عواطف بحث کرده و در سیاست به موسیقی و چند و چون آن به‌طور خلاصه اشاره نموده است. در کتاب اخلاق نیکوماخس می‌توان به فلسفۀ اخلاق وی و ارتباط آن با هنر پی برد. جزوۀ مختصر بوطیقا که بعضی آن را به هنر شاعری و یا «فن شاعری» ترجمه کرده‌اند، در زبان یونانی مشتمل بر چهل و شش صفحۀ معمولی می‌باشد. بعضی‌ها مدعی‌اند که ارتباط تنگاتنگی میان بوطیقا و فن خطابه حاکم است. دلایل متعددی وجود دارد که ثابت می‌کند بخشی از این رساله در گذر زمان ناپدید شده است. فصل اول این رساله، در معنای Poietikē، مشتقات و انواع آن به بحث می‌پردازد. همچنین دو ژانر ـ یعنی حماسه و تراژدی ـ را به‌طور گسترده تحلیل می‌کند. ارسطو در بوطیقا، در پی آن است تا فنون، ترفندها و نظریه‌های مربوط به هنر نمایش و تراژدی را بررسی کند. وی در فصل اول این رساله، به صورت‌های اصلی هنر خلق و ابداع می‌پردازد و از جمله به کمدی، حماسه، مستانه‌سرایی و تراژدی اشاره می‌کند. ارسطو به‌طور کلی به بررسی صورت تراژدی و نظریۀ کلی هنر می‌پردازد. به گمان وی، هنرها عبارتند از: تقلید و بازنمایی کنش. اما در اینجا کنش صرفاً به حرکات و فعالیت‌های جسمی دلالت نمی‌کند، بلکه بیشتر حرکات و حالات روانی را دربرمی‌گیرد. در بخش دوم از فصل اول، افزون بر حماسه، تراژدی و کمدی، اشعار مستانه (دیترامبیک) و چنگ‌نوازی و مرمرتراشی نیز در زمرۀ تقلید و محاکات قلمداد شده است. او در فصل ششم دربارهٔ تعریف تراژدی به بحث پرداخته و دربارهٔ حماسه نیز در فصل‌های ۲۳ و ۲۶ سخن گفته است. درخصوص کمدی در فصل پنجم به اختصار بحث نموده و قول داده بعدها آن را به تفصیل بررسی کند. برحسب چند منبع کهن و سده‌های میانهٔ برجای مانده، ارسطو به جلد دومی نیز اشاره کرده که بعدها آن را به رشتۀ تحریر درآورده است. متأسفانه سندی از این جلد در دست نیست. - فلسفهٔ هنر ارسطو، محمد ضیمران https://t.me/Philosophyof_art

نام مقاله: از زیبایی‌شناسی تا نقد هنری ناشر: فصلنامه هنر نویسنده: آرتور سی‌. دانتو | ترجمه: هلیا دارابی تعداد صفحه: ۱۵ https://t.me/Philosophyof_art

نقاشی «سایه» (The Shadow) اثر ادموند بلر لیتون (حدود ۱۹۰۹) تاریخچه این نقاشی بر اساس یک اسطوره یونان باستان (دختر بوتادس) شکل گرفته است؛ زنی که پیش از سفر ابدی یا عزیمت معشوقش به جنگ، طرح سایهٔ او را روی دیوار اتاق با زغال ترسیم کرد تا یادگاری از او داشته باشد. لیتون این بستر را به دوران قرون وسطی و یک شوالیه در آستانه اعزام به جنگ‌های صلیبی منتقل کرده است. تحلیل فلسفی ۱. خاستگاه هنر و بازنمایی (Mimesis) در سنت فلسفی یونان باستان، به‌ویژه نزد افلاطون، هنر نوعی میمسیس یا بازنماییِ واقعیت تلقی می‌شد؛ یعنی هنر جهان را نه به‌طور مستقیم، بلکه از طریق تصویر، تقلید و بازآفرینی بازنمایی می‌کند. از سوی دیگر، پلینی بزرگ در روایت مشهور خود، ترسیم سایه را خاستگاه نقاشی می‌داند. نقاشی «سایه» به‌گونه‌ای آشکار به این سنت فکری ارجاع می‌دهد: زن با ترسیم سایهٔ شوالیه، نه خودِ او، بلکه بازنماییِ او را ثبت می‌کند. بدین‌ترتیب، اثر به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفهٔ هنر اشاره دارد: آیا هنر صرفاً تقلیدی از واقعیت است، یا می‌تواند با ثبت و ماندگار کردن آن، معنایی فراتر از واقعیت بیافریند؟ ۲. نسبت میان واقعیت و خیال زن مستقیماً با معشوق خود مواجه نیست، بلکه با سایهٔ او روبه‌روست. از آنجا که سایه جزئیات فرد را حذف می‌کند، بخشی از تجربهٔ او ناگزیر به‌وسیلهٔ تخیل تکمیل می‌شود. اثر به این نکته اشاره می‌کند که ادراک انسانی همواره آمیزه‌ای از واقعیت و آن چیزی است که ذهن به آن می‌افزاید. ۳. عشق و تعالی در سنت رمانتیک و پیشارافائلی، عشق می‌تواند از سطحی صرفاً جسمانی فراتر رفته و صورتی معنوی پیدا کند. زن با ثبت سایهٔ شوالیه، حضور او را از وجودی مادی به تصویری ماندگار تبدیل می‌کند؛ تصویری که حتی در صورت مرگ یا جدایی نیز باقی خواهد ماند. ۴. دوگانگی جهان درونی و بیرونی نقاشی تقابلی میان دو ساحت زندگی انسان ایجاد می‌کند: شوالیه با زره خود نماد وظیفه، جنگ و جهان بیرونی است؛ در مقابل، زن با جامه‌ای ظریف نماد عاطفه، صلح و جهان درونی. سایهٔ شوالیه بر دیوار، نقطهٔ تلاقی این دو جهان است. تحلیل روان‌شناختی ۱. سوگواری پیش‌دستانه (Anticipatory Grief) بارزترین حس در این نقاشی، غمی است که هنوز اتفاق نیفتاده، اما سایه سنگین آن حس می‌شود. زن در حال تجربه «سوگواری پیش‌دستانه» است؛ فرآیندی روان‌شناختی که در آن فرد پیش از وقوع عینیِ یک فقدان (مثل مرگ یا جدایی)، تمام مراحل عاطفیِ آن را درون خود بازسازی و تجربه می‌کند. او به جای تماشای صورتِ معشوق در لحظات آخر، به دیوار خیره شده؛ این نشان‌دهنده یک «پذیرش دردناک» است؛ او از پیش با غیاب شوالیه کنار آمده است. ۲. سایه به‌عنوان «ابژهٔ انتقالی» (Transitional Object) در روان‌شناسی تحلیلی، به‌ویژه در نظریات دونالد وینیکات، انسان‌ها هنگام جدایی از منبع امنیت عاطفی خود، به «ابژه‌های انتقالی» (مانند یادگاری‌ها) پناه می‌برند. در این نقاشی، تصویر ترسیم‌شده بر دیوار چنین نقشی دارد. زن با ثبت سایهٔ شوالیه، جایگزینی نمادین برای او می‌سازد تا پیوند عاطفی و احساس امنیت خود را در دوران غیابش حفظ کند. ۳. والایش (Sublimation) زن اضطراب و ترس ناشی از جدایی را به کنشی خلاقانه تبدیل می‌کند. او به‌جای تسلیم شدن در برابر اضطراب، آن را در قالب آفرینش هنری بیان می‌کند؛ نمونه‌ای از مکانیزم دفاعی والایش. ۴. زبان بدن و گسست عاطفی (Emotional Detachment) یک نکته ظریف روان‌شناختی در ترکیب‌بندی اثر وجود دارد: عدم برقراری تماس چشمی. عاشق و معشوق به یکدیگر نگاه نمی‌کنند. شوالیه به دوردست (آینده، جنگ، کشتی‌ها) خیره شده و زن به دیوار (گذشته، ثبت خاطره). این گسست چشمی نشان‌دهنده یک مکانیزم دفاعی برای کاهش درد عاطفی در لحظه خداحافظی است. آن‌ها برای اینکه فرو نریزند، پیوند چشمی خود را قطع کرده‌اند و ارتباطشان تنها از طریق تماس دست زن با دیوار و امتداد سایه مرد برقرار است. https://t.me/Philosophyof_art

معرفی کتاب «زیبایی‌شناسی» | سرپرست و ویراستار: مسعود علیا کتاب «زیبایی‌شناسی» از مجموعهٔ «فلسفهٔ استنفورد» گزیده‌ای از مقالات دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد است که به قلم پژوهشگران و فیلسوفان معاصر نوشته شده‌اند. این اثر با گردآوری چهارده مقاله، خواننده را با مهم‌ترین مباحث فلسفهٔ هنر و زیبایی‌شناسی آشنا می‌کند. مقالات کتاب موضوعاتی مانند تعریف هنر، مفهوم زیبایی، هنر مفهومی، زیبایی‌شناسی زندگی روزمره، هستی‌شناسی هنر، فلسفهٔ فیلم و موسیقی، هنر دیجیتال و زیبایی‌شناسی اگزیستانسیالیستی را بررسی می‌کنند و به معرفی و نقد نظریه‌های مهم این حوزه می‌پردازند. این کتاب علاوه بر ارائهٔ مبانی نظری زیبایی‌شناسی، مخاطب را با رویکردها و مباحث معاصر فلسفهٔ هنر آشنا می‌سازد. این کتاب یکی از کامل‌ترین منابع در حوزه‌ی زیبایی‌شناسی محسوب می‌شود. انتشار آن در مجموعهٔ «فلسفهٔ استنفورد» نیز بر اعتبار علمی اثر افزوده است. https://t.me/Philosophyof_art

«در آغاز کلمه بود، کلمه با خدا بود، و کلمه خدا بود.» «او آمد تا دربارهٔ نور شهادت دهد، تا همه به‌واسطۀ او ایمان آورند.» ــ انجیل یوحنا ۱:۱، ۷ William Holman Hunt | The Light of the World (1851–1854) https://t.me/Philosophyof_art

هنر در زمانهٔ بحران در روزهای بحران، جهان ناگهان کوچک می‌شود. افق‌های دور جای خود را به نیازهای نزدیک می‌دهند. انسان به امنیت، غذا، سرپناه و حفظ جان خود می‌اندیشد. گویی تمام آنچه پیش‌تر مهم به نظر می‌رسید، در برابر مسئله‌ی بقا رنگ می‌بازد. در چنین شرایطی ممکن است این پرسش مطرح شود که هنر چه جایگاهی دارد؟ آیا پرداختن به هنر در زمانهٔ جنگ و بحران نوعی تجمل نیست؟ این پرسش از جهتی درست به نظر می‌رسد. هنگامی که جان انسان در معرض تهدید قرار می‌گیرد، طبیعی است که نیازهای زیستی در اولویت قرار گیرند. اما انسان موجودی صرفاً زیستی نیست؛ او در کنار بقا، به معنا بخشیدن به تجربهٔ زندگی نیز نیاز دارد. او موجودی است که معنا می‌جوید. اگر غذا و سرپناه برای ادامهٔ حیات ضروری‌اند، معنا برای تحمل حیات ضروری است. بحران تنها امنیت جسم را تهدید نمی‌کند؛ بلکه نظم ذهنی انسان را نیز در هم می‌شکند. جهان آشنا ناگهان بیگانه می‌شود و آنچه بدیهی می‌نمود، نامطمئن جلوه می‌کند. در چنین وضعیتی، هنر صرفاً وسیله‌ای برای سرگرمی نیست؛ بلکه راهی برای حفظ پیوستگی روان است. هنر به انسان کمک می‌کند تا میان آشوب بیرونی و جهان درونی خود پلی برقرار کند. از همین روست که حتی در تاریک‌ترین دوران‌های تاریخ نیز موسیقی خاموش نشده، شعر از میان نرفته و تصویرگری متوقف نشده است. رابطهٔ هنر و روان را می‌توان از خلال جمله‌ای ساده اما عمیق فهمید: «درد، رویداد است؛ رنج، روایت ما از آن رویداد.» درد بخشی از واقعیت زندگی است. جنگ، فقدان، جدایی و ناامنی می‌توانند درد ایجاد کنند. اما رنج تنها حاصل خود رویداد نیست؛ رنج تا حد زیادی به معنایی وابسته است که ما به آن رویداد می‌بخشیم. دو انسان ممکن است با واقعه‌ای مشابه روبه‌رو شوند، اما تجربهٔ روانی کاملاً متفاوتی داشته باشند، زیرا هر یک داستان متفاوتی دربارهٔ آن واقعه برای خود روایت می‌کند. از منظر روان‌شناختی، ذهن انسان همواره در حال داستان‌پردازی است. ما تنها در جهان زندگی نمی‌کنیم؛ بلکه در روایت‌هایی که از جهان می‌سازیم نیز زندگی می‌کنیم. هنر دقیقاً در همین نقطه اهمیت می‌یابد. هنر یکی از بنیادی‌ترین ابزارهای انسان برای بازآفرینی تجربه و ساختن معناست. شعر، موسیقی، نقاشی و سینما به ما امکان می‌دهند تا درد را به زبان تبدیل کنیم، به آن شکل بدهیم و از دل آشفتگی، روایتی قابل فهم و تحمل بیافرینیم. شاید به همین دلیل باشد که بسیاری از آثار بزرگ هنری نه در دوران آسایش، بلکه در دل بحران‌ها متولد شده‌اند. هنر نمی‌تواند رنج را حذف کند، اما می‌تواند آن را قابل تحمل‌تر سازد؛ زیرا به آن معنا و صورت می‌بخشد. از اینجا می‌توان به رابطهٔ بحران و فرم رسید. ما معمولاً بحران را نیرویی ویرانگر می‌دانیم، اما بحران تنها ویران نمی‌کند؛ بلکه وادار به آفرینش نیز می‌کند. هنگامی که نظم پیشین فرو می‌ریزد، انسان ناچار می‌شود شکل‌های تازه‌ای برای فهم جهان بیافریند. در هنر نیز فرم گاهی از دل محدودیت و فشار زاده می‌شود. همان‌گونه که رودخانه بر اثر برخورد با موانع مسیر خود را پیدا می‌کند، خلاقیت نیز در مواجهه با بحران شکل می‌گیرد. بسیاری از زبان‌های هنری، سبک‌های نو و شیوه‌های بیان، واکنشی به شرایط دشوار تاریخی بوده‌اند. گویی بحران مادهٔ خامی است که هنر آن را به فرم تبدیل می‌کند. شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین کارکردهای هنر در زمانهٔ بحران همین باشد: تبدیل آشوب به صورت. هنر نمی‌تواند جنگ را متوقف کند، فقدان را جبران کند یا آینده را تضمین کند؛ اما می‌تواند تجربه‌ای پراکنده و دردناک را در قالبی معنادار جای دهد. و شاید انسان دقیقاً از همین راه بتواند در دل تاریکی، چیزی از انسجام و امید را حفظ کند. بحران‌ها می‌آیند و می‌روند، اما آنچه از آن‌ها باقی می‌ماند تنها ویرانی نیست؛ بلکه فرم‌هایی است که انسان برای فهم و تحمل آن‌ها آفریده است. https://t.me/Philosophyof_art

سلام و احترام خدمت همراهان گرامی کانال «فلسفه هنر» امیدواریم که در صحت، آرامش و تندرستی به سر ببرید. کانال «فلسفه هنر» از زمان آغاز جنگ و هم‌زمان با اختلال و قطعی گسترده اینترنت، به احترام شرایط مخاطبان و فضای حاکم، فعالیت‌های خود را به‌صورت موقت متوقف کرده بود. اکنون، با بازگشت نسبی شرایط ارتباطی به وضعیت پیشین، فعالیت‌های کانال از سر گرفته خواهد شد و روند انتشار مطالب مطابق روال سابق ادامه می‌یابد. از همراهی و توجه شما سپاسگزاریم. https://t.me/Philosophyof_art

در باب هنر مدرن و اکسپرسیونیسم انتزاعی ـ دکتر امیر مازیار https://t.me/Philosophyof_art

هنر، همیشه بیش از آن‌که پنجره‌ای به سوی رؤیا باشد آینه‌ای در برابر واقعیت است. امروز شاید این آینه سنگین‌تر شده باشد؛ اما همین سنگینی رسالت هنر را پررنگ‌تر می‌کند، دیدن آنچه نادیده می‌ماند، شنیدن آنچه در هیاهو گم می‌شود و به یاد آوردن این‌که زندگی حتی در سخت‌ترین شرایط از جنس رنج و امید و مقاومتی است که در سکوت قاب‌ها فریاد می‌زند. هنر برای فرار از واقعیت نیست؛ برای درک عمیق تر آن است. ـ برگرفته از سخنان هادی مومنی، پژوهشگر مطالعات هنر. "The Uprising" – Honoré Daumier https://t.me/Philosophyof_art

«در کانال فلسفهٔ هنر، از آخرین نشست‌ها و مباحث تخصصی این حوزه مطلع شوید.» https://t.me/Philosophyof_art

«چشمان معشوق من هیچ شباهتی به خورشید ندارند.» ـ ویلیام شکسپیر سونات ۱۳۰ Caspar Netscher - Young Girl Holding a Letter https://t.me/Philosophyof_art

نسبی‌انگاری زیبایی‌ ـ بخش پنجم دلیل کانت برای نسبی نبودن زیبایی، استدلالی استعلایی است. کانت در نقد قوّهٔ حکم بیان می‌کند که حکمِ ذوقی، حکمی استتیکی و حسانی است، اما این ادراک حسانی با دیگر ادراکات حسی تفاوت دارد؛ زیرا در این نوع ادراک، ارجاع به «لذت» وجود…

گپ‌وگفت تجربه نشست رونمایی از کتاب: «دگردیسی شی‌ء معمولی» نوشته‌ی آرتور دانتو با سخنرانی مترجم کتاب: دکتر امیر مازیار جمعه ۱۴ آذر ساعت ۱۸:۳۰ چشمه‌ی کارگر خیابان کارگر شمالی، تقاطع بزرگراه گمنام، خیابان چهارم، پلاک ۲ «در کانال فلسفهٔ هنر، از آخرین نشست‌ها و مباحث تخصصی این حوزه مطلع شوید.» https://t.me/Philosophyof_art

نام مقاله: هنر، فلسفه، فلسفه هنر ناشر: خیال (فرهنگستان هنر) نویسنده: آرتور سی. دانتو | مترجم: سیما ذوالفقاری تعداد صفحه: ۸ https://t.me/Philosophyof_art