Биики халандаар

Атырдьах ыйын 14 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🌎 Аан дойдуга Күлгэри күнэ[1]. Барыта 6 тыһыынчаттан тахса күлгэри көрүҥэ баар 🔸 Абхазия Өрөспүүбүлүкэтэ — Аҕа дойдуну көмүскээччилэри ахтар күн. 1992 сыллаахха бу күн саҕаламмыт сэриигэ өлбүттэри ахталлар 🇮🇳 Ииндийэ — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан. Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ 🇮🇷 Ираан — Ислаам утарылаһыытын күнэ 🇱🇻 Латвия — Рига куорат күнэ[2] 🇵🇰 Пакистаан — Тутулуга суох буолуу күнэ 🇵🇹 Португалия — Португалия  Корридата үөскээбит күнэ[3] 🔹 1775 — Екатерина II ыраахтааҕы уурааҕынан Запорожскай Сечь суох гыныллыбыт. Кини улахан туһата суох буолбута: Польша мөлтөөн, суоһаабат буолбута, Кырыым Арассыыйаҕа холбоммута, Туурсуйаны кытта сөбүлэҥ түһэрсиллибитэ. 🔹 1822 — Арассыыйаҕа кистэлэҥ уопсастыбалары бобор, масон ложаларын сабар туһунан ыйаах тахсыбыт. 🔹 1848 — Канаадаҕаааҥыл тыла соҕотох судаарыстыбаннай тыл буоларын туһунан балаһыанньа дьайыыта тохтообут. 🔹 1881 — ыраахтааҕы Александр III «Судаарыстыба куттала суох буолуутун уонна уопсастыба чуумпуруутун хааччыйар миэрэлэр тустарынан балаһыанньаны» бигэргэтэн, күбүрүнээтэрдэргэ киэҥ былааһы биэрбитэ. Ол курдук күбүрүнээтэр хаһыаттары сабар, атыы-эргиэн уонна промышленность тэрилтэлэрин, үөрэх тэрилтэлэрин үлэлэрин тохтотор, земстволары уонна куорат дуумаларын үлэлэрин быстах кэмҥэ тохтотор бырааптаммыта. 🔹 1900 — Ихэтуань өрө туруутун саба баттааһын кэмигэр аҕыс дойду холбоһуктаах сэриилэрэ (ол иһигэр Арассыыйа) Пекини ылбыттар. Ихэтуань диэн Кытайга тас дойдулар дьайыыларын утары тэриллибит хамсааһын. 🔹 1904 — Нуучча-Дьоппуон сэриитин кэмигэр Порт-Артурга аттыгар «Рюрик» крейсер тимирдиллибит. Бу крейсергэ аҕабыытынан Халыматтан төрүттээх Василий Оконешников сулууспалыы сылдьыбыта, бу кыргыһыыга хорсун быһыыны көрдөрбүтэ. Дьоппуоннарга билиэн түбэһэн баран, байыаннай буолбатаҕынан босхоломмута, Петербурга тиийэн сэрии сэбэ-сэбиргэлэ итэҕэстэрин кэпсээбитэ, көмүс биһилэҕинэн наҕараадаламмыта. 🔹 1919 — Михаил Фрунзе салалталаах Туркестаан фрона Колчак соҕуруу аармыйатын утары Актюбинскай эпэрээһийэтин саҕалаабыт. 🔹 1920 — Роман Оросин салайааччылаах контрреволюционнай саагыбары губчека аспытын туһунан телеграмманы Максим Аммосов Сибревкомҥа уонна Сиббюроҕа ыыппыт. Манан ситимнээн "Саха аймах" уопсастыба салайар дьоно "Оросин саагыбарыгар" кыттыбыттарын иһин ыһыллыбыт. 🔹 1920 — кулун тутар 14 күнүгэр амнистияламмыт Өксөкүлээҕи Саха күбүөрүнэтин чинчийэр подотделын уус-уран литэрэтиирэҕэ сиэксийэтин сэбиэдиссэйинэн анаабыттар. 🔹 1921 — Уруккута Кытай  састаабыгар киирэр  Танну-Урааҥхай (тыв. Таңды Урянхай,  нууч. Урянха‌йский край) диэн эрэгийиэн туспа баран  Танну-Тува диэн судаарыстыба буолбут. 1944 сыллаахха ССРС  састаабыгар киирбитэ. 🔹 1930 — ССРС-ка начаалынай үөрэх булгуччулаах буолбут. 🔹 1945 — Дьоппуон императора Хирохито биир тыла суох бэринии туһунан ыйаах таһаарбыт. 🔹 1972 – Дьокуускайга Өрөспүүбүлүкэтээҕи физмат оскуола (РФМШ) тэриллибит, билигин — Өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей. 🔹 1986 — ССКП Киин кэмитиэтэ Сибиир өрүстэрин соҕуруу эргитэр үлэлэри тохтотор туһунан уураах таһаарбыт. 🔹 1992 ▫️Борис Ельцин чиэгинэн приватизацияны саҕалыыр ыйаахха илии баттаабыт. ▫️Грузия аармыйата Абхазияҕа киирбит. Грузин-абхаас сэриитэ саҕаламмыт. 🔹 2013 — Эгиипэккэ ыксаллаах быһыы-майгы туруга биллэриллибит. Урукку бэрэсидьиэни Мохамед Морсины өйүүр демонстрааннары куттал суох буолуутун күүстэрэ ытыалаабыттар, сүүһүнэн киһи өлбүт. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1919 — Сунтаар улууһугар  Леонид Попов төрөөбүт (01.04.1990 өлб.) — суруйааччы, СӨ народнай бэйиэтэ. ▫️1923 — Николай Бажов (1959 өлб.), композитор, педагог, аан бастаан саха остуоруйатын ("Чурумчуку") муусукаҕа түһэрбит киһи. ▫️1948 — Николай Лугинов — саха норуодунай суруйааччыта, драматуур, сценарист. Ойуунускай бириэмийэтин лауреата. 🔹 Барыта баппата онон манна сиһилии көр. Төһө сэҥээрбиккин бэлиэтээ, бу халандаары суруйарбытыгар көмөлөһөр: 🕊 – урут истибэтэхпин аахтым 🔥 – урут истибиппин санаатым 👍🏻 – сэргээн аахтым 🤔 – суох 📅 Биики Халандаар | Сурутуҥ, сарсыарда аайы бу күн урут туох буолбутун кэпсиибит

Дьол туһунан сүбэлэрбиһин салгыыбыт Санаттахха, дьол 4 көрүҥнээх диэбиппит, ханнык көрүҥэ эһиэхэ сөп түбэһэрин ыйытык көмөтүнэн талбыппыт, уонна дьол көрүҥнэрин ырыпыппыт. Бастакы икки көрүҥҥэ тугу гыныахха сөбүн сүбэлээбиппит. Бүгүн дьол үһүс көрүҥэр тугу гынаммыт дьолбутун элбдтэбитий, уһатабытый диэн кэпсиэхпит. Дьэ, уйулҕаһыттар туох дииллэр эбитий? В баһыйар буоллаҕына, ол эбэтэр дьол "сыһыанынан толору" буоллаҕына: Сыһыан сылаппатын, төттөрүтүн үөрүүнү аҕаларын туһугар бу хаамыылары сүбэлииллэр: 1. Сыһыан ахсааныгар буолбакка, таһымыгар болҕомто ууруу. Сүүһүнэн билсии оннугар 3–5  дьиҥнээх, дириҥ доҕордоһууга болҕомтоҕун уур. 2. Көхтөөхтүк үөрсүү. Чугас киһиҥ үөрүүтүн үллэһиннэҕинэ, кинини кытта 100% үөр: сиһилии ыйыталас, бииргэ бырааһынньыктаа. 3. Атын дьоҥҥо көмөлөһөргөр бэйэҥ тускунан отой умнума. Кэмигэр аһыыргын, утуйаргын. 4. Сыһыан икки өрүттээҕин умнума. Чугас киһиҥ эмиэ эйиэхэ көмөлөһөр, эйигинниин бииргэ буолар эрэ буоллаҕына сыһыан толору үөрүүнү аҕалар. 5. Бэйэҥ ситиһиигин эрэ кэпсээмэ, туохтан эрэ дьиксинэр буоллаххына, эмиэ кэпсиир буол. 6. Сыл аайы дуу, ый аайы дуу, нэдиэлэ аайы дуу хатыланар көрсүһүүлэри тэрий. 7. Былааннаммыт соҕотохсуйуу. Кэмиттэн кэмигэр соҕотоҕун буол. Бу санааҕын сааһылыырга, айгыраабыт күүскүн-уоххун сөргүтэргэ көмөлөһүө. Дьолу-соргуну!

Атырдьах ыйын 13 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🌏 Хаҥастайдар аан дойдутааҕы күннэрэ. Дьэгин дьон ахсаана аан дойду дьонун ахсааныттан 12-15% ылар дииллэр, олор истэригэр элбэх улуу дьон бааллар. Оттон эһиги, күндү ааҕааччылар, аатырбыт хаҥастай сахалары билэҕит дуо? Ырытыыга суруйуҥ. 🇹🇳 Тунис — Дьахтар күнэ (1956 сыллаахха Тус бэйэ туругун кодекса олоххо киирбит) 🇨🇫 КАӨ — Тутулуга суох буолуу күнэ (Франциятттан, 1956 сыллаахха) 🇯🇵 Япония — Обон саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). 🔹 1521 — 2,5 ыйдаах төгүрүктээһин кэнниттэн Эрнан Кортес салалталаах сэриилэр ацтек киин куоратын Теночтитланы ылбыттар. 🔹1792 — Франция хоруола Людовик XVI хаайыллыбыт уонна норуот өстөөҕүнэн биллэриллибит. 🔹 1913 — Саха уобалаһын  күбүрүнээтэринэн Михаил Пономарев анаммыт. Кини бу солоҕо үс аҥаар ый эрэ үлэлээбит. Кини кэнниттэн бу дуоһунаска Рудольф Витте уонна барон Тизенгуазен үлэлээбиттэрэ. 🔹 1939 — бэлиитикэ ыстатыйатынан 20 сыл хаайыыга ууруллубут Саха тыйаатырын дириэктэрэ Тарас Местников НКВД силиэдэбэтэллэрэ билинэргэ күһэйбиттэрин туһунан САССР Үрдүкү суутугар үҥсүү суруйар, ол суругар «Социалистическая Якутия» хаһыаттан САССР Ис дьыалатын комиссарын солбуйаччыта И.А.Дорофеев "социалистическэй сокуоннаһы куруубайдык кэспитин иһин" баартыйаттан уһуллубутун туһунан биллэриини (09.04.1939 нүөмэр) кыбытар. Төһө да бириигэбэр "бүтэһиктээх уонна хат көрүүгэ ыытыллыбат" диэн суруктааҕын үрдүнэн, суут бу дьыаланы көрөр, уонна артыыһы босхолуур. 🔹 1940 — Орто Халыма куоракка кииннээх Халыма-Индигир уокуруга тэриллибит. Уокурук састаабар Аллараа Халыма, Орто Халыма, Аллайыаха, Абый уонна Муома оройуоннар киирбиттэр. 🔹 1941 — Румыния уонна  Германия сэриилэрэ Одесса илин өттүттэн Хара байҕалга  тахсыбыттар уонна куораты сиринэн төгүрүктээбиттэр. 🔹 1946 — АХШ-ка индеецтэр олохторун-дьаһахтарын чинчийэр федеральнай хамыыһыйа олохтоммут. 🔹 1980 — Саха АССР  Миниистирдэрин Сэбиэтин уурааҕынан Абый улууһугар  "Сайылык" резерват быһыытынан тэриллибит.  1997 сыллаахха эркээйи сиргэ кубулутуллубута. 🔹 1990 — ССРС бэрэсидьиэнэ  Михаил Горбачёв «20-50-с сыллардааҕы политическэй репрессияҕа түбэспиттэр туох баар бырааптарын сөргүтэр туһунан» ыйаахха илии баттаабыт. 🔹 1991 — Туох баар Саха сиригэр баар тэрилтэлэр баайдарын-дуолларын Саха ССР бас билиитигэр биэрэр туһунан сокуон ылыныллыбыт. Бу атырдьах ыйын 20 күнүгэр баттаныахтаах (баттана илик!) Сойуус сөбүлэҥин балаһыанньаларыгар сөп түбэһэрэ. Оччотооҕу Саха сирин салайан олорбут Михаил Николаев бу хардыыттынан Сойуус сөбүлэҥин халбаҥнаабакка ылынары ситиһэ сатаабыта. Маннык хардыыга биир да атын автономиялаах өрөспүүбүлүкэ быһаарымматаҕа. Аҕыйах хонугунан путч буолбута, сөбүлэҥҥэ илии баттаммакка хаалбыта. 🔹 2011 — Мииринэй оройуонугар Айхал бөһүөлэк олохтоммута 50 сылын бэлиэтээбиттэр. Рудник бастакы дириэктэрин, бөһүлэги төрүттээбит Георгий Кадзовы ахта-саныы биир дойдулааҕа Хотугу Осетия-Алания бырабыытылыстыбатын бэрэстээтэлин солбуйааччы Валентин Базров кэлэ сылдьыбыт. Айхалга параад буолбут, Кадзовка мэҥэ өйдөбүнньүк аһыллыбыт. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1913 — Сэбиэскэй Сойуус дьоруойа Георгий Шавкунов төрөөбүт. ▫️1915 — Амма Эмиһигэр  Василий Чемезов — Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, устуоруйа хандьыдаата. ▫️1929 — Саха АССР үтүөлээх тутааччыта М.И. Машкович төрөөбүт. Өлбүт: ▫️1863 — Эжен Делакруа (1798 төр.), француз худуоһунньуга. 🔹 Манна сиһилии көр. Төһө сэҥээрбиккин бэлиэтээ, бу халандаары суруйарбытыгар көмөлөһөр: 🕊 – урут истибэтэхпин аахтым 🔥 – урут истибиппин санаатым 👍🏻 – сэргээн аахтым 🤔 – суох 📅 Биики Халандаар | Сурут, сарсыарда аайы бу күн туох буолбутун кэпсиибит

Атырдьах ыйын 12 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🌏 Ыччат аан дойдутааҕы күнэ 🐘 Слоннар аан дойдутааҕы күннэрэ[1]. 2012 сыллаахтан киэҥник бэлиэтэнэр. 🇷🇺 Арассыыйа — Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ 🇺🇸 АХШ — Винил пластинка күнэ (Эдисонфонограф айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)[2] 🇬🇪 Грузия — Дидгороба 🇰🇬 Кыргыстаан — Холуобунай-толорор систиэмэ үлэһиттэрин күнэ 🇹🇭 Таиланд — Ийэ күнэ 🇬🇧 Улуу Британия — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга куртуйахтыыр уонна  хабдьылыыр көҥүллэнэр 🔹 1765 — Улуу Моҕуоллар импиэрийэлэрин ыраахтааҕыта Шах Алам II Ост-Ииндийэ хампаанньатын кытта Аллахабадтааҕы сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар. Бу күнтэн ыла БританияИиндийэни  баһылыыра саҕаламмытынан ааҕыллар. 🔹 1865 — Англия бырааһа Джозеф Листер бастакынан операция кэмигэр илиитин уонна инструменнарын соторго антисептик туттубут. Инньэ гынан хирургическэй операция кэнниттэн пациеннар өлүүлэрэ үс төгүл аччаабыт. 🔹 1922 — Саха АССР Совнаркома "Өрөспүүбүлүкэ бары оскуолаларыгар саха тылын киллэрии туһунан" уураах ылыммыт. 🔹 1932 ▫️Дьокуускайга Киин электростанция тутуута саҕаламмыт. ▫️ "Тиксии хомото" диэн станция аһыллыбыт, манна олоҕуран байҕал пуорда уонна Тиксии бөһүөлэгэ үөскээбиттэрэ. 🔹 1936 — Индигир өрүскэ "Отто Шмидт" хараабыл киирбит. Бу күнтэн ылата бу өрүскэ хараабыллар куруук сылдьар буолбуттар. 🔹 1978 — Дьоппуон уонна  Кытай эйэ уонна доҕордоһуу дуогабарын түһэрсибиттэр. Дьоппуон сэрии кэмигэр Кытайга оҥорбут хоромньутун суотугар улахан репарация төлөөн саҕалаабыт. Бу репарация чэрчитинэн  Дьоппуон 30 сыл кэриҥэ Кытай инфраструктуратын сайыннарбыт уонна технологиянан көмөлөспүт. 🔹 1996 — Саха Өрөспүүбүлүкэтин  Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан Аллайыаха улууһугар "Кыталык", Булуҥ улууһугар  "Лена-дельта" уонна Горнай улууһугар  "Сиинэ" эркээйи сирдэр тэриллибиттэр. 🔹 1999 — Накыыҥҥа бастакы модульнай баабырыка үлэҕэ киирбит. 🔹 2000 — Баренц байҕалыгар "Курскай" подводнай лодка саахалланан тимирбит, экипааһын дьоно бары өлбүттэр. 🔹 2024 – Парижка Олимпиада үөрүүлээх сабыллыыта буолбут (Европа кэминэн атырдьах ыйын 11 күнүгэр, биһиэхэ хайыы-үйэ 12 чыыһыла). Париж мээрэ Анна Идальго олимпиада дуоҕатын Лос-Анжелес мээригэр Карен Басска туттарбыт. Аныгыскы Олимпиада 2028 сыл от ыйын 14 күнүгэр аһыллыахтаах. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1912 — Дмитрий Ходулов  (03.10.1976 өлб.)  — ССРС народнай артыыһа, Саха АССР народнай артыыһа. ▫️1915 — Жигжит Батуев — композитор, РСФСР уонна Бурят АССР народнай артыыһа, Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ. ▫️1974 — Надежда Винокурова — лингвистикаҕа философия дуоктара. 2005 сыллаахха Утрехт университетыгар (Голландия) диссэртээссийэтин көмүскээбитэ. "Синтаксис (оҥкул)" уонна "Саха тылын арпагыраапыйата" диэн үлэлэрдээх. ▫️1976 — Агата Местникова — социология билимин хандьыдаата. Өлбүт: ▫️1999 — Владимир Павлов  — Дьокуускай куоратын баһылыга буола сылдьыбыт, 1980-90 сылларга «Сахамебель» Холбоһук салайааччыта. Бу киһиэхэ Дьокуускайга, Чернышевскай уулуссатын саҕаланыытыгар үтүөкэннээх мэҥэ туруорбуттарын билэргит буолуо. 🔹 Манна сиһилии көр. 📅 Биики Халандаар | Сурутуҥ, сарсыарда аайы бу күн туох буолбутун кэпсиибит

Атырдьах ыйын 11 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇦🇲 Армения — Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ[1] 🇿🇼 Зимбабве — Омук дьоруойдарын күнэ[2] 🇱🇻 Латвия — Латвия көҥүлүн иһин охсуспуттары ахтар күн[3] 🇵🇰 Пакистаан — Былаах күнэ 🇹🇩 Чад — Тутулуга суох буолуу күнэ 🇯🇵 Япония — Хайа күнэ 🔹 Б. э. и. 3114 сыл — Мезоамерика Уһун ааҕыылаах халандаарын бастакы күнэ. Бу халандаары былыргы Киин Америка култууралара туһаналлар этэ, онтон ордук биллэлэллэрэ — маайа омук култуурата. Элбэх таас мэҥэҕэ суруллан хаалбыт күн. Оттон, сахалар халандаары былыргы дьэбириэй үһүйээнигэр буолбут түбэлтэттэн (Киристиэс төрөөбүт күнүттэн) аахпат буоллахха, ханнык түгэнтэн ааҕыахпытын сөбө буолла? Киристиэс төрөөбүт күнүттэн ааҕыыны утарбаппыт, маны аан дойду улахан аҥаара тутуһар, итэҕэллэрэ атын да буоллаҕына син биир билинэр, тоҕо диэтэххэ универсальнай. Ол эрээри, арай толкуйдаан, өйү имитэн көрдөххө? 🔹 1378 — Рязань сиригэр Вожа өрүс үрдүгэр нуучча сэриитэ мурза Бегич салалталаах монгуол сэриитин кыайбыт. Бу 140 сыл иһигэр нууччалар монгуоллар утары бастакы бөдөҥ өрө туруулара этэ. Нууччалары Москуба кинээһэ Дмитрий Иванович (икки сыл буолан баран Куликовотааҕы кыргыһыы кэнниттэн Донской диэн аатынан биллибитэ) салайбыта. Ол эрээри Нуучча улууһа бу да кыайыылар кэннилэриттэн Монгуол судаарыстыбатыттан тахсыбатаҕа, өссө биир үйэ түһээн төлүү олорбута. 🔹 1774 — Емельян Пугачев крепостной бааһынайдары босхолуур туһунан манифеһа Пензаҕа ааҕыллыбыт. 🔹 1803 — Арассыыйа дьаһалталарынан араарыы реформатын чэрчитинэн Саха сиригэр (ол саҕана Иркутскай күбүөрүнэтин Саха уйуоһа) сэттэ комиссарствотэриллибит: Амма, Үөһээ Бүлүү, Эдьигээн, Зашиверскай, Өлүөхүмэ, Орто Халыма уонна Үт. 🔹 1921 — Совнарком Экэниэмикэҕэ саҥа бэлиитикэ (НЭП) туһунан докуомуону бэчээккэ таһаарбыт. Саҥа экэниэмикэҕэ көһүү туһунан быһаарыныы саас кулун тутарга буолбут РКП(б) сийиэһигэр ылыныллыбыт, бу иннинэ барбыт дойдуну дириҥ кириисискэ киллэрбит байыаннай коммунизм бэлиитикэтин солбуйбута. 🔹 1922 — Саха сирин баартыйатын уобаластааҕы пленумун бюротугар "повстанчествоҕа" кыттыбыттарга, ону тэҥэ "кыһыл бандьыыттааһыҥҥа" буруйдаммыт дьоҥҥо миэрэ ылар туһунан боппуруос көрүллүбүт. Бу саҥа былаас олохтоохтору бэйэтигэр тардар тэрээһиннэриттэн биирдэстэрэ этэ. 🔹 1928 — "Правда" хаһыакка "О положении в Якутской организации" диэн ВКП(б) Киин кэмитиэтин уурааҕа тахсыбыт, өрөспүүбүлүкэ хомуньуустарын омугумсуйар интэлигиэнсийэни былааска таһааралларыгар буруйдаабыт. Сиһилии 🔹 1942 — Саха сирин обкуома "Чурапчы холкуостарыгар ыытыллар тэрээһиннэр тустарынан" (“О мероприятиях по колхозам Чурапчинского района”) диэн холкуостары хоту көһөрөр уураах таһаарбыт. 🔹 1949 — Бүлүү партиятын геологтара бастакы алмааһы булбуттарын туһунан сонун тарҕаммыт. Ыйааһына 0,5 г эбит. 🔹 1962 — РСФСР Миниистирдэрин Сэбиэтин уурааҕынан Дьокуускайдааҕы геофизика обсерваториятын оннугар ССРС Билимин акадьыамыйатын Сибиирдээҕи салаатын Космофизика чинчийиилэрин уонна аэрономия института тэриллибит. 🔹 1966 — Ньурбаттан төрүттээх Михаил Алексеевка (15.02.1928—2001) Саха АССР «Якутстрой» трест 3 №-дээх СМУ комплекснай биригээдэтин биригэдьииригэр Социалистыы Үлэ Дьоруойун аата иҥэриллибит. 🔹 1994 — Фидель Кастро Куубаттан тас дойдуларга тахсыыга хааччахтааһыны көтүрбүт. Ол кэнниттэн атырдьах ыйын бүтүүтүн диэки 20 тыһыынча киһи Куубаттан көһөн барбыт. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Өлбүттэр: ▫️1974 — Семен Егоров  — Хачыкааттан төрүттээх саха скульптора. ▫️1984 — Алексей Филатов — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Саха Сириттэн Александр Невскай уордьанын бастакы кавалера. ▫️1998 — Николай Дьячковскай — саха тылын дорҕоонун тутулун дириҥник чинчийбит тыл үөрэҕин дуоктара, профессор, РФ үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх үлэһитэ. ▫️2009 — Анголаҕа Луанда  куоракка Николай Оконешников, саха урбаанньыта. 🔹 Манна сиһилии көр. 📅 Биики Халандаар | Сурутуҥ, сарсыарда аайы бу күн урут туох буолбутун кэпсиибит

Атырдьах ыйын 10 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇦🇷 Аргентина — Сэбилэниилээх флот күнэ 🇮🇩 Индонезия — Бэтэрээннэр күннэрэ. Бу күн 1949 сыллаахха Голландия аармыйатын кытта сэрии Суракартаҕа эйэ сөбүлэҥинэн түмүктэммитэ 🇪🇨 Эквадор — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1809 сыллаахха Испанияттан тутулуга суох буолуутун биллэрбит, ол эрээри дьиҥнээх тутулуга суох буолуу 1822 сыллаахха эрэ ситиһиллибитэ. 🌏 Биодизель аан дойдутааҕы күнэ. Биодизель — мас арыытыттан ылыллар уматык, ньиэптэн ылыллар уматыктартан уратыта диэн сөргүтүллэр кыахтаах. Бу күн 1893 сыллаахха Аугсбург куоракка (Германия) Рудольф Дизель бэйэтин аатынан ааттаммыт мотуорун үлэлэппит. Бастакы уматыга — арахис арыыта этэ. 🌍 Хахай аан дойдутааҕы күнэ. 🔹 1519 — Фернан Магеллаан  биэс хараабыллаах Сир шарын эргийээри Испанияттан арахпыт. Эспэдииссийэ үс сылынан төннөрүгэр 18 киһилээх биир эрэ хараабыл ордубут, Магеллан бэйэтэ аара Филиппин  арыыларыгар өлбүт. 🔹 1792 — Француз өрөбөлүүссүйэтэ: Тюильри уораҕайыгар Швейцарияттан сылдьар харабылларын өлөртөөн баран Франция хоруолун Людовик XVI хаайбыттар. 🔹 1846 — АХШ Кэнгириэһэ учуонай Джеймс Смитсон 500 000 дуоллары сиэртибэлээбитин кэннэ Смитсон институтун түмэл быһыытынан олохтообут. Билигин бу билиини тарҕатар соруктаах бөдөҥ тэрилтэҕэ 19 түмэл, 21 бибилэтиэкэ, 9 чинчийэр киин уонна зоопарка киирэллэр. Ону таһынан АХШ үрдүнэн 200-тэн тахса филиаллаах. 🔹 1897 — ньиэмэс хиимигэ Феликс Хоффманн мэдиссиинэҕэ туттуохха сөптөөх ыраас ацетилсалицил кислотаатын ылбыт (аспирин). 🔹 1905 — Булонь-сюр-Мер диэн Франция куоратыгар  эсперантистар бастакы кэнгириэстэрэ буолбут. 688 киһи кыттыбыт. 🔹 1920 — Аан дойду бастакы сэриитэ: Осмаан султаана Мехмед VI бэрэстэбиитэллэрэ Севрдээҕи эйэ сөбүлэҥин баттаспыттар, бу сөбүлэҥинэн Осмаан импиэрийэтэ союзниктар ыккардыларыгар түҥэтиллибитэ. 🔹 1941 — бастакы хомуурга Таатта оройуонуттан 140-ча киһи аармыйаҕа барбыт. 🔹 1961 — Вьетнам сэриитэ: АХШ аармыйата Соҕуруу Вьетнам бааһыналарын үрдүнэн дьааты ыһары саҕалаабыт. Бу эпэрээһийэ соруга утарылаһааччылары аччыктатыы этэ. Барыта 76 тыһ. куб. миэтэрэ дефолиант уонна гербицид ыһыллыбыта. 🔹 1988 — Уус-Алдаҥҥа «Доҕордоһуу» түмэл комплексын тэрийэр туһунан Саха АССР обкуомун бүрүөтүн уурааҕа тахсыбыт. Көҕүлээччи уонна тэрийээччи — Суорун Омоллоон. 🔹 1988 — Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр лааҕырга угуллубут дьоппуон төрүттээх американецтарга 20 000 дуоллары төлүүр туһунан сокуоҥҥа АХШ бэрэсидьиэнэ Рональд Рейган илии баттаабыт. 🔹 1995 — "Арассыыйа-Саха алмаастара" хампаанньа тойонунан Вячеслав Штыров талыллыбыт (дьиҥэр бэс ыйыттан баһылаабыта). 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1780 — Фридрих Йозеф Гааз (ниэм. Friedrich Joseph Laurentius Haass, 1853 өлб.), Арассыыйаҕа Фёдор Петрович Гааз диэн аатынан биллибит филантроп быраас, Европаттан Москубаҕа көһөн олорбута, үлэлээбитэ, дьадаҥылары босхо эмтиирин, тиийиммэттэргэ көмөлөһөр амарах санаатын иһин "сибэтиэй дуоктар" диэн ааттаммыт киһи. ▫️1845 — Абай Кунанбаев (1904 өлб.), казаах бэйиэтэ, сырдатааччыта, казаах литэрэтиирэтин төрүттээччи. ▫️1913 — Илья Спиридонов  (10.10.1975 өлб.) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа. Дьоно Таймыыр  Сындааскытыттан төрүттээхтэр.  Анаабыр улууһун Ворошилов аатынан холкуоһугар таба биригэдьиирэ. ▫️1913 — Пак Дюнгер — Социалистыы Үлэ Дьоруойа. Саха сиригэр олоро сылдьыбыта. ▫️1927 — Лаврентий Мөкүрдээнэп — балет артыыһа, Саха АССР норуодунай артыыһа. ▫️1936 — Василий Иванов  (22.04.1996 өлб.) — нуучча сахаҕа сыһыаннаах XVII—XVIII үйэтээҕи докумуоннарын үөрэппит чинчийээччи, устуоруйа билимин дуоктара. ▫️1948 – Августа Марфусалова, техник-геофизик, учуутал, түмэт дьайыксыт, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, бөлүһүөпүйэ билимин хандьыдаата, Алдан улууһун Ытык киһитэ. ▫️1951 — Ааллаах Үүн  бөһүөлэккэ Мария Погодаева — судаарыстыба уонна түмэт дьайыксыта. Өлбүт: ▫️2000 — Петр Афанасьев  (15.07.1928 төр.) — саха лексиколог учуонайа, филология билимин хандьыдаата. Диссэртээссийэтин Үөһээ Дьааҥы сахаларын түөлбэ тылларыгар көмүскээбитэ. 🔹 Манна сиһилии көр. 📅 Биики Халандаар | Сурутуҥ, сарсыарда аайы бу күн туох буолбутун кэпсиибит

Бэҕэһээ дьол гедонистыы көрүҥэ чугас буоллаҕына киһи тугу гынан дьолун бөҕөргөтөрүгэр тохтообуппут. Бүгүн дьол иккис көрүҥэр тугу гынары сүбэлииллэрин көрүөхпүт. Санаттахха, бу бөлөххө ыйытыкка хоруйдаабыттарын кэннэ Б буукуба баһыйбыт дьоно киирэллэр. Ол эбэтэр дьол "потоковай" көрүҥэр чугас дьон. Сахалыы "үлүһүйэн дьоллонуу" диэххэ сөбө буолуо. Бу дьон дьоллорун дириҥэтээри, уһатаары тугу гыныахтарын сөбүй? Уйулҕа үөрэхтээхтэрэ сүбэлииллэр: Дьолгут турукка киирииттэн тутулуктаах. Бу турукка киирии иннигитигэр турар сорук чэпчэкититтэн-уустугуттан тутулуктаах. Аһара чэпчэки буоллаҕына үлүһүйэн туран дьарыктаммаккын, дьааһыйан киирэн барыаххын сөп. Оттон аһара ыарахан буоллаҕына эмиэ оччото суох – ыксыыгын, айманаҕын. Онон сорук ортотунан буолуохтаах. Холгор сөп түбэһэр, ол эрээри аһара судургу буолбатах. Үлүһүйүү туругар хайдах киирэбитий? 1. Соруккун кыра соруктарга араар. Мэйииҥ сорук аһара уустугуттан чаҕыйыа суохтаах, ол оннугар чопчу билиэхтээх: бастаан маны гынабын, онтон салгыы маны оҥоробун/быһаарабын. 2. Соругуҥ аһары чэпчэки буоллаҕына уустугурдан биэр: холобур биир чаас оҥоһуллар үлэни 40 мүнүүтэҕэ оҥоро сатаа. 3. Аралдьытар кыахтааҕы тулаҕыттан суох гын: төлөпүөҥҥүн авиарежимҥэ туруор, көмпүүтэриҥ атын кыбытыктарын (вкладкаларын) сабан кэбис, кулгааххын сабар наушникта кэт. Аралдьыйдыҥ да туруктан тахсан хаалыаххын сөп. Бу бастакы 10-15 мүнүүтэҕэ, турукка киирэргэ ордук суолталаах. 4. Төһө эрэ кэми үлүһүйэн үлэлииргэ анаа, холобур балтараа чааһы. Уонна ол кэм иһигэр хоско хатанан кэбис, атыттары сэрэт. 5. Оҥорбуккун тута көрөн иһиэхтээххин (суруйуохтаах тиэкиһиҥ улам уһаан иһэр, куодуҥ сурулла турар, оҕуруоҥ оннугар туран иһэр), оччоҕо, ону өйдөөн мэйииҥ астынар. Маны оҥордум, маны толордум диэн испииһэк оҥостон баран сотон иһэр эмиэ көмөлөһүөн сөп. 6. Үлүһүйэр турукка чэпчэкитик киирэргэ уонна онтон тахсарга туох эмит туому толоруу көмөлөһөр: - үлэлиэҥ иннинэ ханнык эрэ муусуканы холбуугун, эбэтэр остуолгун дьаһайаҕын, эбэтэр чэй дуу, кофе дуу оҥостоҕун - аһара өр олорон доруобуйаҕар охсууну ылбат курдук, будильникта туруор (холобур балтараа чааска) уонна тыаһаата да, туран хаамыталаа, тыыллаҥнаа, таһырдьа тахса сырыт. Дьолу-соргуну!

А баһыйар — маны талбыт киһи дьоло сүнньүнэн үөрүүгэ-көтүүгэ, астыныыга-дуоһуйууга олоҕурар. Ыарыыттан, кыһалҕаттан дьалты бара сатыыр. "Үчүгэй олох", "кэрэ олох" диэҥҥэ дьулуһар. Болҕомтотун сип-билигин буола турарга уурар. Бу киһи бүгүҥҥүнү сатаан сыаналыыр…

Атырдьах ыйын 9 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 Олохтоох омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ. Быйыл 2025 сылга ХНТ бу күнү ОӨйгө анаабыт – олохтоох омуктар бырааптарын көмүскүүргэ уонна кэскиллэрин оҥостоллоругар оҥоһуу өй дьайыытыгар. 🇺🇸 АХШ — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ 🇨🇦 Канаада — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ (ааҥл.National Peacekeepers' Day) 🇸🇬 Сингапур — Өрөспүүбүлүкэ күнэ 🇿🇦 Соҕуруу Африка — Дьахтар күнэ 🇯🇵 Япония — Куустуһуу күнэ 🇷🇺 Арассыыйа — Арассыыйа албан аатын күнэ (Гангуттааҕы кыргыһыы). Икки күн хойутаан бэлиэтэнэрин туһунан Бикипиэдьийэҕэ суруллар. 📚 Аан дойдуга Кинигэни таптааччылар күннэрин бэлиэтииллэр. Бу күн төлөпүөнү туора ууран, кумааҕы кинигэни тутуҥ диэн оонньуу быластаах ыҥыраллар. 🔹 1605 — Москубаҕа Кириэмилгэ бэйэтин бэйэтэ ыраахтааҕынан биллэриммит, кэлин Лжедмитрий I быһыытынан биллибит киһи ыраахтааҕыга бэргэһэлэммит. 🔹 1853 — Нуучча сэриилэрэ Сырдарья өрүскэ турар Ак-Мэчиэт диэн сири баһылаабыттар. Бу кыайыы Коканд ханствотын сэриилээһиҥҥэ көмөлөспүтэ. 🔹 1945 — Аан дойду иккис сэриитэ бүтүүтүн саҕана ДьоппуоҥҥаНагасаки куоратыгар АХШ атомнай буомба бырахпытыгар 74 тыһыынча киһи өлбүт. 🔹 1958 — Кытайга Мао Цзэдун "Баараҕай көҥү көтүү" диэн ааттаммыт реформатын саҕалаабыт. Бу реформа сатамматаҕа, улахан алдьархайга тиэрдибитэ. 1958 сылтан 1962 сылга диэри официальнай дааннайынан 45 мөл. тахса киһи сутаан өлбүтэ. 🔹 1978 — Саха сиригэр сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэртэн саамай улаханнара 22 килотонналаах «Кратон-4» оҥоһуллубут. Кэбээйи бөһүөлэгиттэн 30 км арҕаа сытар Бадарааннаах диэн күөл таһыгар 560 миэтэрэ дириҥҥэ сир баайын үөрэтэр соруктаах сейсмозондирование оҥороору дэлби тэптэриллибит, саахал тахсыбатах. 🔹 1990 — РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ «Арассыыйа экэниэмикэҕэ суверенитетын көмүскүүр туһунан» диэн уураах ылыммыт. Бу уурааҕынан көмүскэ, алмааска, урааҥҥа уо.д.а. хостонор баайдарга Сэбиэскэй Сойуус туох баар дуогабардарын сотон кэбиспит. 🔹 1990 — Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэриттэн бастакыннан Карельскай АССР судаарыстыбаннай сүбэрэнитиэт Декларациятын ылыммыт. Ол эрээри Арассыыйаттан арахсыбатаҕа. 1991 сыллаахтан РФ иһинэн Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ диэн ааттанар буолбута. 🔹 1999 — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин Сергей Степашины премьер-миниистир дуоһунаһыттан уураппыт (кинини кытта туох баар миниистирдэр кабинеттарын), Владимир ПутиныАрассыыйа премьер-миниистиринэн анаабыт. Бу күн тэлэбиидэнньэҕэ Путины бэйэтин салҕааччытынан көрөрүн туһунан эппит. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1913 — Георгий Шавкунов — сэрии иннинэ Дьокуускайга кэлэн олохсуйбут, сэриигэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа буолбута. ▫️1945 — Уйбаан Ороhуунускай — бэйиэт уонна публицист. Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Өлбүт: ▫️2016 — Эрнст Неизвестнай (1925 төр.), ССРС-ка уонна АХШ-ка олорбут скульптор. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, десантнай рота хамандыыра, "Кыһыл Сулус" уордьан кавалера. Берлини ылыы кэмигэр сиһин тоноҕоһугар бааһыран икки сыл баттыктаах сылдьыбыта эрээри, ол кэнниттэн Ригаҕа уонна  Москубаҕа үөрэнэр кэмнэригэр 14 сыл куруусчутунан, каменщигынан, литейщигынан үлэлээбитэ. Быыстапкаҕа турбут үлэлэрин Хрущев кириитикэлээбитэ (сэбиэскэй дьон сирэйдэрин алдьатан көрдөрөҕүн диэн буруйдаабыта). 1976 сыллаахха Швейцарияны нөҥүөлээн АХШ-ка көспүтэ, онно үлэлээн аатырбыта, скульптуралара аан дойду үрдүнэн тураллар. 🔹 Манна сиһилии көр. 📅Биики Халандаар | Сурутуҥ, сарсыарда аайы бу күн туох буолбутун кэпсиибит

Г баһыйар буоллаҕына — "оруннаах олохтоох" киһи. Аристотель эппитинии киһи дьоло олоҕун үрдүкү соругун толоруутун уонна атын дьоҥҥо туһаны аҕалыыга сытар. Бу киһи билигин баартан үөрэр-көтөр оннугар, олоҕо дириҥ улахан соруктааҕын, аан дойдуга туһалааҕын уонна дьон олоҕун тупсарарын санаан астынар. Үрүҥү-хараны чопчу араарар. Иһигэр "компастаах" (көнө, сиэрдээх буолуу, дьоҥҥо көмөлөһүү, экология), ол компаһынан салайтарар курдук олорор. Уһун тыыннаах. Улахан сорук туһугар быстах ыарахаттары тулуйар кыахтаах. Ис сүрүннээх. Дьоллоохтук сананара бигэ, тас эйгэттэн, халлаантан, кириитикэттэн улахан тутулуга суох. Күүстээх өрүттэрэ: ➕ Уйулҕатын туруга бигэ. Улахан сорук ханнык да ыарахаттары аһарарга көмөлөһөр. ➕ Бэйэтиттэн дириҥник астынар кыахтаах. Олорбут олоҕунан киэн туттар, кураанах олоҕу олордум диэн эрэйдэммэт. ➕ Көҥүл. Баайтан-дуолтан уонна дьон санаатыттан тутулуга суох. Мөлтөх өрүттэрэ: ➖ Улуу сорук туһугар бэйэтин умнар. ➖ Аһара бэйэтин кириитикэлэнэр. Аан дойдуну уларытарга өссө да аҕыйаҕа оҥордум дэнэр. ➖ Соҕотохсуйуу. Биир санаалаах дьону булара уустук. Дьол бу көрүҥэ эйиэхэ чугас буоллаҕына, хайдах онтуккун бөҕөргөтөр, сайыннарар туһунан аллара суруйуохпут.

В баһыйар буоллаҕына — "сыһыанынан толору олохтоох" киһи дииллэр эбит. Бу киһи тулалыыр дьонун туругун эндэппэккэ билэр, атын дьон хомойдоҕуна дьиҥнээхтик хомойсор, үөрдэҕинэ дьиҥнээхтик үөрсэр. Дьону кытта алтыһарын сөбүлүүр. Чугас дьону кытта истиҥник кэпсэтэрин баайдааҕар-дуоллааҕар үөһэ тутар. Көмөлөсүһүүнү өрө тутар. Дьоҥҥо көмөлөһөрүттэн бэйэтэ кыаҕырар курдук буолар, атын да дьонтон көмө көрдүүртэн толлубат. Күүстээх өрүттэрэ: ➕ Олоххо туохтан да толлон турбат. Ханнык баҕарар уустук түгэннэри чугас дьонугар өйөнөн аһарынар. ➕ Уһун үйэ. Гарвард чинчийиилэринэн үчүгэй сыһыан — уһун олох сүрүн төрүөтэ. ➕ Соҕотохсуйбат. Бэйэтин бигэ олохтоох уонна дьоҥҥо туһалаах курдук сананар. Мөлтөх өрүттэрэ: ➖ Атын киһи санаатыттан тутулуктаах. Атын дьон кэтэһиитинэн олорон хаалыан сөп. ➖ Атын киһи кыһалҕатын бэйэтигэр аһара чугастык ылынан бырда быстыан сөп. ➖ Чараас уйулҕалаах. Таҥнардахтарына, доҕорун кытта араҕыстаҕына, чугас дьоно суох буоллахтарына иҥин аһара күүскэ хомойор. Дьол бу көрүҥэ эйиэхэ чугас буоллаҕына, хайдах онтуккун бөҕөргөтөр, сайыннарар туһунан аллара суруйуохпут.

Б баһыйар — бу киһи ордук астыныыны-дуоһуйууну сынньалаҥтан, аралдьыйыыттан буолбакка, сэргэх үлэннэн үлүһүйэн дьарыктанарыттан ылар. Бу дьарык кэмигэр кини өйө-саната барыта биири эрэ толкуйдуур, атыҥҥа болҕомто уурбат. Чаас аҥаара дьарыктана түһээри олорон баран 4 чаас олорбутун билбэккэ да хаалар, онтон бэйэтэ соһуйар. Атын дьоҥҥо ол дьарыгын кэмигэр хайдах көстөрүгэр наадыйбат. Маннык киһиэхэ сөбүлүүр дьарыга бэйэтэ улахан үөрүү, оттон хамнас, харчы, хайҕал, оннооҕор үлэ түмүгэ да улахан суолтата суох буолуохтарын сөп. Күүстээх өрүттэрэ: ➕ Хорутуулаах үлэ. Үлэтин атыттардааҕар түргэнник уонна таһымнаахтык оҥорор. ➕ Идэтийии. Улам сатабыла үрдээн иһэр. ➕ Дириҥ дуоһуйуу. Кыһалҕаны кыайбытынан аһарп астынар, киэн туттар. Мөлтөх өрүттэрэ: ➖ Трудоголик буолан хаалыан сөп. Аһыырын-таҥнарын умнан кэбиһиэн сөп. Онтон сылтаан доруобуйатыгар оҕустарыан сөп. ➖ Атын дьарыкка көһөрө ыарахан. ➖ Дьону кытта сыһыан мөлтүөн сөп. Үлэтигэр, дьарыгар "киирэн" хаалан, чугас дьонугар болҕомто ууруо суоҕун сөп. Дьол бу көрүҥэ эйиэхэ чугас буоллаҕына, хайдах онтуккун бөҕөргөтөр, сайыннарар туһунан киэһэлик суруйуохпут.

А баһыйар — маны талбыт киһи дьоло сүнньүнэн үөрүүгэ-көтүүгэ, астыныыга-дуоһуйууга олоҕурар. Ыарыыттан, кыһалҕаттан дьалты бара сатыыр. "Үчүгэй олох", "кэрэ олох" диэҥҥэ дьулуһар. Болҕомтотун сип-билигин буола турарга уурар. Бу киһи бүгүҥҥүнү сатаан сыаналыыр, "сарсын дьоллонуом" диэбэт, көһөрбөт. Этин-сиинин туруга, минньигэс ас-үөл, уутун ханан утуйуута, кэрэ таҥас-сап, дьону кытта эриэ-дэхси сыһыан киниэхэ улахан суолталаахтар. Күүстээх өрүттэрэ: ➕Сынньанары сатыыр. Онон уйулҕатын аһара күүрдүбэт, сылаппат, атыннык эттэххэ истерикалаабат, выгорайдаабат. ➕Оптимист. Кыраттан санаатын түһэрбэт. ➕Чаҕылхай олоҕу оҥосторун сатыыр. Кыраттан да үөрэри сатыыр. Мөлтөх өрүттэрэ: ➖Үөрэригэр улам элбэх ирдэнэр буолан иһэр. ➖"Дьолун" болдьоҕо кылгас. Үтүөнү аҕалар дьайыы тохтоото да, астыммыта-дуоһуйбута сүтэн хаалар. ➖Прокрастинация куттала баар. Уһун унньуктаах соругу, үлэни толорорго ыарырҕатар. Дьол бу көрүҥэ эйиэхэ чугас буоллаҕына, хайдах онтуккун бөҕөргөтөр, сайыннарар туһунан киэһэлик суруйуохпут.

Дьэ бу биэс ыйытыыга хоруйдуугут, уонна ханнык буукуба баһыйбытын ааҕаҕыт. Түмүктэрин арыый хойутуу таһаарыахпыт.

Дьээрэ! Бүгүн Дьол күнэ Чопчулаатахха Дьолу билинии күнэ, эбэтэр Дьолтон кыбыстыбат буолуу күнэ. Бу күнү тэрийээччилэр этэллэр эбит - үксүн дьоллооҕуҥ туһунан кэпсээтэххинэ, атын дьон киһиргиир дииллэр, онтон сылтаан киһи дьолун билиммэт буолан хаалар. Ол эрээри, дьолу билинии киһи уйулҕатыгар улахан суолталаах, ол иһин ахсыс ый ахсыс күнүгэр бу күнү бэлиэтиир буолбуттар. Бу күн кыбыстыбакка "дьол баар!", "мин дьоллоохпун!" диэххэ, аҥардас кыһалҕаҕа эрэ умса түспэккэ, дьоллоох кырачаан да түгэннэри тохтоон болҕойуохха, дьолу амтаһыйыахха, дьол түгэннэрин уһатыахха дииллэр. Аны дьолбутугар сыһыан дьоҥҥо уратылаах буолар эбит. Оннук дьолго сыһыан 4 көрүҥүн араараллар эбит. Дьээбэҕэ, кылгас ыйытыкка хоруйдаан, ханнык көрүҥүн бэйэҕитигэр чугастык ылынар эбиккитин билиҥ. Бастаан биэс кылгас ыйытыкка хоруйдааҥ. Онтон эппиэтин биэриэхпит. Худуоһунньук Андрей Чикачев хартыыната