پژوهش‌های تاریخ اسلام

ثبت نام در دوره «درآمدی بر مطالعات امام حسین علیه‌السلام» آغاز شد! ✨ این دوره مشتمل بر 17 موضوع تخصصی است که توسط 13 تن از اساتید برجسته تاریخ و مطالعات اهل‌بیت علیهم‌السلام ارائه شده است. 🎓 این دوره با رویکردی تاریخی و پژوهش‌محور، به بررسی زندگانی امام حسین علیه‌السلام از ولادت تا شهادت می‌پردازد و با تمرکز ویژه بر نهضت عاشورا، ابعاد مختلف یکی از مهم‌ترین رخدادهای تاریخ اسلام را واکاوی می‌کند. 🔍 با ثبت‌نام در هر موضوع به صورت جداگانه یا شرکت در دوره جامع (شامل همه موضوعات)، گواهینامه در پایان دوره دریافت خواهید کرد. 📜 ثبت نام و کسب جزئیات بیشتر: 🔗chsiqs.ir 🔗 https://porsemanonline.com/imamhosain1448/ ☎️پشتیبان دوره: 09334914141 @chsiqs

📜اول آموزش فقه، بعد تجارت 🔹کلینی، در گزارشی از اصبغ بن نباته روایت می‌کند که از امیرالمؤمنین(ع) شنیدم که بر منبر می‌فرمود: ای جماعت تاجران! اول فقه، بعد تجارت. اول فقه، بعد تجارت. اول فقه، بعد تجارت. والله که ربا در این امت، از راه رفتن مورچه بر سنگ صاف پنهان‌تر است. ایمان‌تان را با راستی بیامیزید که تاجر، فاجر است و فاجر در دوزخ. مگر آن که بر اساس حق بدهد و بستاند. 🏷عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ وَ اللَّهِ لَلرِّبَا فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ عَلَى الصَّفَا شُوبُوا أَيْمَانَكُمْ بِالصِّدْقِ التَّاجِرُ فَاجِرٌ وَ الْفَاجِرُ فِي النَّارِ إِلَّا مَنْ أَخَذَ الْحَقَّ وَ أَعْطَى الْحَقَّ. 📚الكافي: ۵، ۱۵۰. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜مشاغل شیعیان متقدم: دامپزشکی 🔹به گزارش نجاشی، یونس بن علی القطان، ابو عبدالله، در کوفه، در طاق حیان سکونت داشت و به درمان چهارپایان اشتغال داشت. 🔺 به باور وی، شغل یونس بن علی« بیطار حیان»، «دامپزشک»، گزارش شده است. 🏷كان ينزل بالكوفة طاق حيان، هو بيطار حيان، قريب الامر. له كتاب المزار. 🔺نجاشی، گزارش می‌کند که وی دارای کتاب المزار بوده است. 🔹نجاشی نقل می‌کند که به ما حسین بن عبیدالله خبر داد و گفت: احمد بن جعفر از حمید از او[یونس] روایت کرده است. 🏷أخبرنا الحسين بن عبيدالله قال: حدثنا أحمد بن جعفر عن حميد عنه. 📚رجال: ۴۴۸. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜اخلاق امام حسین(ع) 🔹به گزارش محمد بن طلحه شافعی، عالم قرن هفتم، سجایای اخلاقی امام حسین(ع) مشهور است. ایشان، مهمان را احترام می‌گذاشت و به جوینده می‌بخشید، با خویشاوندان ارتباط برقرار می‌کرد، و به نیازمندان بخشش می‌کرد. به سائل یاری می‌رساند، برهنه را می‌پوشاند، گرسنه را سیر می‌کرد، به بدهکار عطا می‌نمود، و از ناتوان حمایت می‌کرد و به یتیم مهربانی نشان می‌داد، و نیازمند را کمک می‌کرد و کمتر اتفاق می‌افتاد که مالی به دست او برسد و آن را بین مردم توزیع نکند. 🏷و قد اشتهر النقل عنه(ع) أنه كان يكرم الضيف و يمنح الطالب و يصل الرحم و ينيل الفقير و يسعف السائل و يكسو العاري و يشبع الجائع و يعطي الغارم و يشد من الضعيف و يشفق على اليتيم و يعين ذا الحاجة، و قل أن وصله مال إلا فرقه. 📚مطالب السؤول فی مناقب آل رسول: ۲۵۴ـ۲۵۵ https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜حج امام حسین(ع) 🔸به گزارش ابن ابی شیبه، محدث قرن سوم، حسین بن علی(ع) پیاده به حج می‌رفت، در حالی‌که مرکب‌هایش در کنار او در حال حرکت بودند. 📚المصنف فی الاحادیث و الاثار: ۴، ۵۴۱. 🔹ابن کثیر، تاریخ‌نگار و محدث قرن هشتم، روایتی را گزارش کرده که آن حضرت ۲۵بار پیاده به حج رفته، در حالی‌که مرکب‌های ایشان، جلوی حضرت حرکت می‌کردند. 📚البدایه و النهایه: ۸، ۲۰۷. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜خاندان متقدم شیعه: خاندان آل اعین 🔸به باور شیخ طوسی، آل اعین بزرگ‌ترین خاندان علمی شیعی در شهر کوفه بود. بسیاری از افراد این خاندان از اصحاب ائمه و راویان بزرگ و فقها بوده‌اند و کمتر شخصیتی از آنان است که ناقل حدیث نباشد. راویان آل اعین بالغ بر شصت نفر بوده‌اند. 🔺شیخ طوسی، روایتی از امام صادق(ع) گزارش می‌کند که چهار تن نزد من محبوب‌ترند: بُرَید بن‌ معاویة بَجَلی، محمد بن مسلم، ابوبصیر و زراره بن اعین. 🔺 روایات ذمّ زراره، ضعیف و یا ناشی از شرایط خاص سیاسی و تقیه است. 📚الفهرست: ۱۳۱-۱۳۲. 🔹«رسالة ابی غالب الزراری الی ابن ابنه فی ذکر آل اعین تالیف احمد بن محمد بن محمد بن سلیمان بن حسن بن جهم بن بکیر بن اعین شیبانی کوفی بغدادی، معروف به ابوغالب زراری»، تألیف قرن چهارم، از جمله آثاری است که به صورت تک‌نگاری در مورد خاندان اعین نگاشته شده است. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 عالمان برجسته طبرستان 🔸به گزارش شیخ صدوق، ابوالعباس احمد بن محمد دینوری (م۳۴۰ق) و ابوجعفر محمد بن امیدوار طبری از جمله شاگردان ابومحمد حسن بن حمزه علوی طبری(مرعشی)(م 358ق)[فقیه شیعه امامیه در طبرستان] بوده‌اند. 📚معانى الاخبار: ۳۱۳. 🔹ابن ابی الحدید معتزلی، عالم قرن هفتم، خاندان بنو جریر را از خانواده‌های سرشناس شیعی در مازندران می‌داند. 📚شرح نهج البلاغه: ۲، ۳۶. 🔸صفدی، عالم قرن هفتم، حضور خاندان ابن شهرآشوب را در فاصله‌ی سال‌های 489 تا 495 ق در ساری گزارش کرده است. 📚الوافی بالوفیات: ۴، ۱۱۸. 🔹ابن شهر آشوب، عالم قرن ششم، ابوالعلاء سروی(ساروی م 360ق) را جزو شاعران شیعه امامیه، در مازندران ذکر کرده است. 📚مناقب آل ابی طالب:۲، ۲۳۱. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜معرفی کتاب 🔸تاریخ‌ نوشته‌های سه قرن پایانی (۷–۱۰) هزاره اول هجری در جهان اسلام را از حیث تنوع موضوعات و شیوه متفاوت تاریخ‌نگارانه می‌توان بر قرون میانه ترجیح داد. با پایان‌یافتن روزگار عباسیان و شکل‌گیری حکومت‌های مقتدر در شرق و غرب جهان اسلام، هم حوزه سرزمینی تاریخ‌نگاری توسعه یافت و هم در روش مورخان تغییرات چشمگیری ایجاد شد. 🔹 مورخان مسلمان به فراخور موضوعات از روش روایی فاصله گرفتند و نمونه‌های فراوانی از تاریخ‌نوشته‌ها با روش تحلیلی عرضه شد. 🔸آشنا‌شدن نویسندگان با روش‌ها و مکاتب جدید تاریخ‌نگاری موجب ایجاد رویکردهای علمی در این دوره شد. نمونه آن، تقی‌الدین احمد بن علی مقریزی (م۸۴۵ ق.) مورخ عصر ممالیک است. آثار او هم به جهت روش و تأثیر از مکتب ابن‌خلدون و هم به سبب غلبه نگاه فلسفی-تاریخی برجسته شده است. 🔹 در این کتاب، آثار این مؤلف از دریچه فلسفه تاریخ بررسی گردیده است. 📚فلسفه تاریخ در آثار تقی الدین احمد بن علی مقریزی ✍نویسنده: زهرا روح اللهی امیری 🔹ناشر: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی 🔸سال انتشار: 1404 🔹قطعه:رقعی 🔹نوع جلد:شومیز https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜عتاب با زبان علی(ع) 🔹بنا به نقل ابن‌اعثم کوفی، تاریخ‌نگار قرن چهارم و شيخ مفيد در كتاب حديثی الامالی و شیخ طوسی، خطبه عتاب‌گونه با زبان علی(ع) با نام «خطبه زينب بنت علی» گزارش شده است. 🔺خُزَیمهٔ اسدی: در آن روز به زینب دختر علی نگاه کردم؛ هرگز خطیبی را رساتر از او ندیده بودم، چنان‌که گویی از زبان امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب سخن می‌گفت. 🏷قال خزيمة الأسدي: ونظرت إلى زينب بنت علي يومئذ ولم أر حفرة قط أفصح منها كأنها تنطق عن لسان أمير المؤمنين علي بن أبي طالب ... 📚الفتوح: ۵، ۱۲۱؛ الامالی، ۳۲۱؛ الامالی، ۹۲. 🔸به باور ابن طیفور، عالم قرن سوم، بانویی که این خطبه عتاب‌گونه را به زبان امام علی(ع) ایراد نموده، ام كلثوم بوده است. 📚بلاغات النساء: ۲۸. 🔸 الآبی، عالم قرن پنجم و ابن حمدون، عالم قرن هفتم، این خطبه را با عنوان «خطبة ام كلثوم بنت علي» گزارش کرده‌اند. 📚نثر الدرر: ۴، ۱۹ و التذكرة الحمدونية: ۶، ۲۶۴. 🔺لازم به ذکر است منصور بن حسين الآبی توسط كسی توثيق نشده و تنها منتجب الدين رازی، عالم قرن ششم، با عبارت «فاضل، عالم، فقيه» از او ياد كرده است. 📚فهرست: ۱۰۵. 🔺به باور امام خمینی(ره)، این مسئله مخدوش است و دلالتی بر توثيق منصور بن حسين الآبي وجود ندارد. 📚 كتاب الطهارة: ۳، ۳۶۵. 🔺 به نظر شیخ مرتضی بروجردی، فضیلت‌گویی یاد شده، مبتنی بر حدس اجتهادی است نه حس و توثيقی كه مبتنی بر حدس اجتهادی باشد، اعتبار ندارد. 📚المستند فی شرح العروة الوثقی: ۳۳۲. 🔺از طرفی «منتجب‌الدین»، هم‌دوره با «آبی» نبوده است. نهایتاً این عبارت، دلالت بر فقه «آبی» دارد نه تخصص در تاریخ. 🔺با توجه به اينكه مورخانی نظیر ابن اعثم کوفی و شيخ مفيد و محدثی همچون شيخ طوسی در قرن چهارم و پنجم اين خطبه را از آنِ حضرت زينب دانسته‌اند، و مورخ ديگری «ابن طيفور» را تأييد نكرده، انتساب خطبه ياد شده به «ام‌كلثوم» منتفی است. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 امام‌علی(ع) در كلام ابوذر 🔹السَرقَسطی، عالم قرن سوم، از معاویة بن ثعلبه گزارش کرده است که: ابوذر دچار بیماری‌ای شد که از آن بیمِ مرگ می‌رفت. پس وصیت خود را به علی(ع) سپرد. به او گفتند: اگر وصیتت را به امیرالمؤمنین [عمر] می‌سپردی، برای انجام وصیتت مناسب‌تر بود! 🔺ابوذر پاسخ داد: به يقين، من وصیتم را به امیرالمؤمنینِ حقیقی سپرده‌ام، او ستون زمینی است که شما به آن پناه می‌برید و زمین نیز به او آرام می‌گیرد. و اگر او از میان شما برود، هم زمین را ناشناخته می‌یافتید و هم مردم را. [زمين اهلش را نمی‌شناسد و همه يكدیگر را انكار می‌كنند. كنايه از ولايت تكوينی امام علی(ع)]. 🏷عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ، قَالَ: مَرِضَ أَبُو ذَرٍّ مَرَضًا أَشْفَقَ مِنْهُ، فَأَوْصَى إِلَى عَلِيٍّ، فَقِيلَ لَهُ لَوْ أَوْصَيْتَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ كَانَ أَحْمَلَ لِوَصِيَّتِكَ! فَقَالَ: لَقَدْ أَوْصَيْتُ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَقَّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنَّهُ لَرِزُّ الْأَرْضِ الَّذِي تَسْكُنُ إِلَيْهِ، وَيَسْكُنُ إِلَيْهَا، وَلَوْ قَدْ فُقِدَ لَأَنْكَرْتُمُ الْأَرْضَ، وَأَنْكَرْتُمُ النَّاسَ». 📚 الدلائل فی غريب الحديث:۱، ۱۵۶. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 کعبه زمان ولادت علی(ع) یک در داشت 🔹بنا بر گزارش کلینی، سی سال قبل از بعثت حضرت محمد(ص) در مكه سيل آمد و كعبه خراب شد. مشركين كعبه را بازسازی كردند. 🏷إِنَّمَا هَدَمَتْ قُرَيْشٌ الْكَعْبَةَ لأَنَّ السَّيْلَ كَانَ يَأْتِيهِمْ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ فَيَدْخُلُهَا فَانْصَدَعَتْ وسُرِقَ مِنَ الْكَعْبَةِ غَزَالٌ مِنْ ذَهَبٍ رِجْلَاه مِنْ جَوْهَرٍ وكَانَ حَائِطُهَا قَصِيراً وكَانَ ذَلِكَ قَبْلَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ ص بِثَلَاثِينَ سَنَةً ... 📚الكافی:۴، ۲۱۷. 🔹به گزارش بخاری، در روایتی پيامبر(ص) به عايشه فرمودند اگر خويشاوندان تو به تازگی از كفر به اسلام رو نياورده بودند، دستور می‌دادم خانه كعبه تخريب شود و آن را چسبيده به زمين می‌ساختم و برای آن دو در شرقی و غربی می‌ساختم اين‌گونه مانند زمانی بود كه حضرت ابراهيم آن را ساخت. 🏷لَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لَأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ فَأَدْخَلْتُ فيه ما أُخْرِجَ منه وَأَلْزَقْتُهُ بِالْأَرْضِ وَجَعَلْتُ له بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إبراهیم... 📚 صحيح بخاری: ۳۸۵، ۱۵۸۶. 🔺 مشركین وقتی كعبه را بازسازی كردند يک در برای آن قرار داده‌ بودند بنابراین پیامبر(ص) به فکر اصلاح کعبه با ساختن دو در بوده‌اند. همچنین این گزارش‌ها حاکی از آن است که کعبه در زمان ولادت علی(ع) و پس از آن یک در داشته‌ است. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜خاندان متقدم شیعه امامیه: خاندان ابورافع 🔹به گزارش ابن سعد، ابورافع، نسلی از خود باقی گذاشت که برخی راوی بودند. 📚الطبقات الکبیر: ۴، ۵۶. 🔸مزّی، عالم رجالی قرن هشتم، سی تن از راویانی که از ابورافع نقل روایت کرده‌اند، نام برده‌‌است که حدود هشت نفر از منتسبین به وی بوده‌اند. در این گزارش سلمی، همسر ابورافع، نیز جزو راویان وی محسوب می‌شود. 📚تهذیب الکمال فی اسماء الرجال:۳۳، ۳۰۱. 🔺به گزارش ترمذی، عالم قرن سوم، سلمی، روایاتی درباره زندگی شخصی پیامبر(ص) و مناسبات ایشان با همسرانش را روایت کرده است. 📚الشمائل المحمدیه: ۱۱۲. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜هدیه ازدواج امام جواد(ع) 🔹به گزارش یعقوبی، تاریخ‌نگار قرن سوم، مأمون در تزویج دخترش به امام جواد(ع) دو میلیون در هم به ایشان بخشید. 🏷 و زوج محمد بن الرضى ابنته أم الفضل و امر له بألفى الف درهم. 📚تاریخ الیعقوبی: ۲، ۴۵۴. 🔸بر پایۀ گزارش ابن عماد، عالم حنبلی قرن یازدهم، معتصم عباسی (۲۱۸ - ۲۲۷ق) سالیانه مبالغی برای امام جواد(ع) می‌فرستاد. 📚 شذرات الذهب فى اخبار من ذهب: ۳، ۹۷. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜ولادت امام جواد(ع) 🔹 به باور شیخ طوسی، ولادت امام جواد(ع) دهم ماه رجب است. 📚مصباح المتهجد: ۸۰۵. 🔸به گزارش شیخ مفید، ولادت امام جواد(ع) در ماه رمضان سال ۱۹۵ ق بوده است. 📚 الارشاد:۲، ۲۷۳. 🔹اشعری، عالم قرن سوم، روز تولد امام را ۱۵ ماه رمضان دانسته است. 📚المقالات و الفرق: ۹۹. 🔸ابن شهر آشوب، عالم قرن ششم، گزارش ولادت آن حضرت را در ۱۹ ماه رمضان، در شهر مدینه ثبت کرده است. 📚مناقب آل ابی‌طالب: ۴، ۳۷۹. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜خاندان‌های متقدم شیعه امامیه: ابوشعبة 🔹️به گزارش نجاشی، خاندان ابوشعبة، از دوران امام حسن و امام حسین(ع) به تشیع مشهور بوده‌اند. بزرگ این خاندان، فردی با نام ابوشعبة است که از اصحاب حسنین بوده است. 📚الرجال: ۲۳۰ـ۲۳۱. 🔺️به گزارش شیخ طوسی، ابوشعبة سه فرزند با نام‌های علی، عمر و عیص، داشته که از اصحاب امامان بوده‌اند. 📚الرجال: ۲۵۳. 🔺️ نجاشی گزارش کرده که علی، پسر ابو شعبة، فرزندانی به نام‌های عبیدالله، عبد الاعلی، عمران و محمد داشت که همگی از اصحاب امام صادق بودند. علاوه بر این، عمران فرزندی با نام یحیی داشت که از شاگردان امام صادق(ع) بود و دارای تأليف بود. 📚 الرجال: ۴۴۴. 🔺️بنابر چند اسنادی كه در کتاب تهذیب الأحكام آمده، عبیدالله فرزند علی بن ابوشعبة، فرزندى با نام محمد داشته كه راوی بوده است. 📚تهذیب الأحکام: ۳، ۶۹ و ۴، ۲۰۹. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 طبرستان خاستگاه شیعه‌گری 🔸سادات مرعشی پس از تأسیس حکومت خود در منطقه طبرستان، مذهب شیعه دوازده‌امامی را به عنوان مذهب رسمی برگزیدند. بر اساس گزارش ابن اسفندیار، تاریخ‌نگار آملی قرن هفتم، انتخاب این مذهب در کنار سیاست‌های مردمی و پرهیز از خشونت، از عوامل…

📜علم امام باقر(ع) 🔹کلینی، در گزارشی بیان می‌کند شهرت علمی امام باقر(ع) نه تنها در حجاز، بلکه در عراق و خراسان نیز فراگیر شده بود، مردمی از خراسان دورش حلقه زده و اشکالات علمی خود را از او می‌پرسیدند. 📚 الکافی: ۶، ۲۶۶. 🔸شیخ حر عاملی، محدث و فقیه قرن یازدهم،…

📜تخریب قبر امام حسین(ع) پیش از متوکل 🔹به گزارش شیخ طوسی، در دوره عباسيان، موسی بن عيسی زمان حکومت هارون‌الرشید، قبر امام حسين عليه السلام را خراب كرد. 🏷قال: خرجت أيام ولاية موسى بن عيسى الهاشمي في الكوفة من منزلي فلقيني أبو بكر بن عياش... حدثني يحيى بن المغيرة الرازي، قال: كنت عند جرير ابن عبدالحميد إذ جاءه رجل من أهل العراق، فسأله جرير عن خبر الناس، فقال: تركت الرشيد وقد كرب قبر الحسين (عليه السّلام) وأمر أن تقطع السدرة التي فيه فقطعت.... 📚الامالی: ۳۲۱-۳۲۵. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜مشاغل شیعیان متقدم: کارپردازی 🔸کلینی گزارش می‌کند «محمدبن‌سنان» و «مفضل‌بن عمر» به ترتیب مسئول ملاقات امام صادق و کاظم(ع) بوده‌اند. 📚 الکافی:۳، ۵۶۶ و ۴، ۵۰۶. 🔹به گزارش ابن شهر آشوب، عالم قرن ششم، «ابو خالد زبالی» برای تهیه مواد سوختی و تعمیر کفش غلامان به کار گرفته شده بود. 📚مناقب آل ابی‌طالب: ۴، ۲۹۴-۲۹۵. 🔺شیخ طوسی، گزارش کرده که وی یکی از یاران امام کاظم(ع) بوده است. 📚رجال: ۳۴۷. https://t.me/chsiqs @chsiqs

هشتمین جلسه از سلسله‌نشست‌های تاریخ و ماوراء 🔸«تاریخ‌نگاری انتقادی و ایمان دینی: تنش‌ها و امکان‌های همزیستی»🔸 🎙ارائه دهنده: 🔹جناب آقای دکتر مجید کافی عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 📁 ناقد: 🔸 حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر محسن الویری استاد تمام…