Myanmar Environmental Education Team

👨🏻‍🌾မင်္ဂလာပါ… ဟေရမုန်ခြံလေးအနေနဲ့ ရှေ့ဆက်လုပ်မဲ့ သင်တန်းတွေနဲ့ အစီအစဉ်လေးတွေအတွက် Fund Raising လေးလုပ်ချင်ပါတယ်… ကျွန်တော်တို့ဂရုစိုက်တန်ဖိုးထားရမဲ့ မြေကြီးအတွက် အသင့်တော်ဆုံး တီကျစ်မြေဩဇာ( Vermicompost) များကိုရောင်းချသွားပါမယ်… 🌱chat box မှာ လာရောက်ဝယ်ယူ အားပေးကြပါဦး❤️❤️ 🪱3kg - 15,000 kyats 📞 09420156910 #Vermicompost

https://www.facebook.com/share/p/1J4dcY5t65/

ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းရေးအထောက်အကူပြု သစ်ခွမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန် ------------------------------------------------------ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိထားသော သစ်ခွမျိုးစိတ်ပေါင်း (၁,၀၀၀)ကျော်ရှိပြီး မျိုးစိတ်သစ်များ ထပ်မံတွေ့ရှိနိုင်မှု အလားအလာများလည်း ရှိပါသည်။ သစ်ခွ မျိုးစိတ်ခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ (Identification Keys)များ၊ သစ်ခွထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ CITES စည်းမျဉ်းများ၊ အမျိုးသားအဆင့် သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေများ၊ ဂေဟစနစ် ပျက်စီးမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့် သစ်ခွများ ရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ၊ ဆေးဘက်ဝင် အသုံးပြုမှုများ၊ အလှစိုက်သစ်ခွ စျေးကွက်နှင့် တရားမဝင်သစ်ခွ ရောင်းဝယ်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ၊ ရေရှည်တည်တံ့သော သစ်ခွ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အနာဂတ်တွင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များ စသည်များကို ရေးသားထားတဲ့ "Identification Guide to Orchid Biodiversity in Myanmar: Implication for Biodiversity Conservation" စာအုပ်ကို သစ်တော သစ်ပင်နဲ့ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို စိတ်ပါဝင်စားသူများ၊ ကျောင်းသား/သူများနှင့် သုတေသီများ၊ သစ်ခွချစ်သူများ ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါရန် တင်ပြ လိုက်ရပါတယ်။ ------------------------------------------------------ (အပြည့်အစုံအား အောက်ဖော်ပြပါ link မှ တဆင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။) ဒီစာအုပ်ကို သစ်တောဦးစီးဌာန၊ သစ်တောသုတေသနဌာနခွဲမှ ဦးစီးအရာရှိ ဦးရဲလွင်အောင် က ရေးသားပြုစုထားပြီး International Tropical Timber Organization (ITTO) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Fellowship Award ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ https://doi.org/10.6084/m9.figshare.30993067 #MyanmarOrchids #BiodiversityConservation #OrchidBiodiversity #ForestResearchInstitute #PlantTaxonomy #MyanmarFlora Credit: သစ်​တောသု​တေသနဌာနခွဲ https://www.facebook.com/share/1awNoVBhK6/

အစာမစားခင်၊ စားပြီးချိန်တိုင်း လက်ကို ဆပ်ပြာနဲ့​ စင်ကြယ်​အောင်ဆေးကြပါ ! အပြင်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အိမ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် ယင်နားစာ​တွေ၊ လုံခြုံ​အောင် မဖုံးအုပ်ထား​သော စားစရာများကို မစားပါနှင့်! အပြင်စာ၊ လမ်း​ဘေးစာ လုံးဝမစားပါနှင့်!

ရန်ကုန်တမြို့လုံးက (အထူးသဖြင့် လသာမြို့နယ်နဲ့ဆက်စပ်မြို့နယ်များက မိတ်​ဆွေများခင်ဗျာ .. ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းဟာ ကုသခြင်းထက် ပို​ကောင်းပါတယ် .. လက်ရှိဝမ်း​ရောဂါပိုးပြန့်ပွား​နေတဲ့အ​ခြေအ​နေ​ကြောင့် လမ်း​ဘေးစာအားလုံး၊ အထူးသဖြင့် (လက်သုပ်စုံ၊ မုန့်ဟင်းခါး၊ တုတ်ထိုး၊ လက်လုပ်ချဥ်၊ ယင်နားစာ စသဖြင့်) ကို ​​ရှောင်ကျဥ်ကြပါခင်ဗျာ .. အပြင်စာကို လုံးဝ​မစားကြဖို့ လိုပါတယ် !

ကမ္ဘာ့ဆင်များနေ့ World Elephant Day ကမ္ဘာ့ဆင်များနေ့ (World Elephant Day) ကို နှစ်စဉ် သြဂုတ်လ ၁၂ ရက်တွင် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျင်းပလေ့ရှိပြီး ဆင်များ ရင်ဆိုင်နေရသော အန္တရာယ်များကို သတိပြုမိစေရန်နှင့် ဆင်မျိုးစိတ်များ ရေရှည်တည်တံ့စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ အဓိကအကြောင်းအရာများ အဓိက ဆောင်ပုဒ်များ "ဘေးကင်းသော သဘာဝစင်္ကြံ၊ ဘေးကင်းသော ဆင်များ" နှင့် "ကျွန်ုပ်၏ဆင်၊ ကျွန်ုပ်၏အမွေအနှစ်" စသည့် ခေါင်းစဉ်များဖြင့် ဆင်များ၏ နေထိုင်ရာပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးကို ဦးတည်ပါသည်။ ရင်ဆိုင်နေရသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ ဆင်စွယ်အတွက် တရားမဝင်အမဲလိုက်ခြင်း၊ ဆင်ရိုင်းနှင့်လူသားများ၏ ပဋိပက္ခများ၊ ဆင်တို့ နေထိုင်ရာ​နေရာများ ပြုန်းတီးခြင်းနှင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံ ဆင်များ၏ပြဿနာများကို မီးမောင်းထိုးပြထားပါသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆင်ကောင်ရေ လက်ရှိတွင် အာဖရိကဆင်ရိုင်း ကောင်ရေ ၄ သိန်းခွဲမှ ၅ သိန်းခန့်ရှိပြီး၊ အာရှဆင်ရိုင်း ကောင်ရေအများစုကို အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောဆင်ရိုင်းများသည် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး လတ်တလော ခန့်မှန်းချက်များအရ သဘာဝတောတွင်း၌ ဆင်ရိုင်းကောင်ရေ ၂,၀၀၀ ဝန်းကျင်သာ ကျန်ရှိပါတော့သည်။ လက်ရှိ မြန်မာ့တောဆင်ရိုင်းများ၏ အခြေအနေနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိက တွေ့ရှိရပါသည်။ ၁။ အဓိက ရင်ဆိုင်နေရသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ အမဲလိုက်ခံရခြင်းနှင့် မှောင်ခိုဈေးကွက် တောဆင်ရိုင်းများ သတ်ဖြတ်ခံရမှုသည် အလွန်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ နှစ်ပတ်လျှင် တစ်ကောင်နှုန်း သေဆုံးနေရသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ယခင်က ဆင်စွယ်အတွက်သာ အမဲလိုက်ကြသော်လည်း ယခုအခါ ဆင်သားရေဖြင့် ဆေးဝါးနှင့် ပုတီးပြုလုပ်ရန်အတွက် ဆင်မ၊ ဆင်ပေါက်မရွေး ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ခံနေရပါသည်။ လက်ရှိပဋိပက္ခများ၏ သက်ရောက်မှု ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ကင်းလှည့်ခြင်းများ ကန့်သတ်ခံထားရပါသည်။ ၎င်းအပြင် တရားမဝင် ဆင်မုဆိုးများက အခွင့်ကောင်းယူ အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ဆင်များ၏ စားကျက်မြေများ လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကြောင့် ကောင်ရေ ပိုမိုကျဆင်းလာနိုင်ကြောင်း NP Newsတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် စားကျက်ပျောက်ဆုံးခြင်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးမြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဆင်များ နေထိုင်ရာ သစ်တောများ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ပြတ်တောက်ကုန်ကာ ဆင်အုပ်စုများ သီးခြားစီ ဖြစ်သွားစေပါသည်။ ၂။ လူနှင့် ဆင် ပဋိပက္ခ (Human-Elephant Conflict) သဘာဝတောတောင်များ ပြုန်းတီးလာသဖြင့် တောဆင်ရိုင်းများသည် အစာနှင့် ရေရှာဖွေရန် ကျေးရွာများနှင့် စိုက်ပျိုးခင်းများထဲသို့ ဝင်ရောက်လာကြရပါသည်။ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးရိုးမနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းအနီးရှိ ဥက္ကံ၊ တိုက်ကြီး စသည့် ဒေသများတွင် ဆင်ရိုင်းများ ဝင်ရောက်စားသောက်မှုကြောင့် ဒေသခံများ၏ သီးနှံများ ပျက်စီးခြင်း၊ လူနှင့် ဆင် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အသက်အန္တရာယ် ထိခိုက်ခြင်း စသည့် ပဋိပက္ခများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိပါသည်။ ၃။ ထိန်းသိမ်းရေးဇုန်များနှင့် ကာကွယ်ရေး အခြေအနေ တနင်္သာရီ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်​မြေ ဤဒေသသည် မြန်မာ့အာရှဆင်များအတွက် အရေးပါသော ခုံလှုံ​နေထိုင်ရာ​နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အကောင်ရေ ၄၅ ကောင်မှ ၆၄ ကောင်ခန့် အခြေချ ရှင်သန်နေထိုင်ကြောင်း Global New Light of Myanmar တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။ ရခိုင်ရိုးမ ဆင်ဘေးမဲ့တော ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ အဓိက ဆင်ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုမရှိခြင်းကြောင့် ကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန် စိန်ခေါ်မှုကြီးမားနေပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆင်ယဉ် (ဖမ်းဆီးမွေးမြူထားသောဆင်) ကောင်ရေ ၃,၅၀၀ ကျော်ရှိသော်လည်း၊ ဂေဟစနစ်ကို ထိန်းညှိပေးသည့် တောတွင်းက ဆင်ရိုင်းများ ကာကွယ်ရေးအတွက် အားလုံးက ဝိုင်းဝန်း အလေးထားရန် အရေးတကြီး လိုအပ်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ ဆင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို World Elephant Day Organization တွင် ဝင်ရောက်လေ့လာပြီး ပူးပေါင်းပါဝင်နိုင်ပါသည်။

၉။ ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေသော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အလွန်အကျွံ စိုက်ပျိုးရေး (Regenerative Agriculture vs. Intensive Agriculture) — စာမျက်နှာ ၄၁ ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေသော စိုက်ပျိုးရေး (Regenerative Agriculture) မြေဆီလွှာ ကျန်းမာရေးကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေသည့် စိုက်ပျိုးရေးနည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။ မြေပြင်ထွန်ယက်မှုကို လျှော့ချခြင်း၊ သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သဘာဝမြေဩဇာ/သဘာဝဆွေးများ အသုံးပြုခြင်းတို့ဖြင့် မြေဆီလွှာတွင် ကာဗွန်ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်ပြီး အစိုဓာတ် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း မြင့်မားစေပါသည်။ အလွန်အကျွံ စိုက်ပျိုးရေး (Intensive Agriculture) စက်ယန္တရားကြီးများ၊ ဓာတုမြေဩဇာများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများကို အလွန်အကျွံ သုံးစွဲသည့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ်သည် ကမ္ဘာ့ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ဖြစ်စေပြီး၊ သောက်သုံးရေ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို သုံးစွဲကာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဆုံးရှုံးမှု၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်နေပါသည်။ ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေသော စိုက်ပျိုးရေးသည် ထိုထိခိုက်မှုများကို လျှော့ချပေးပြီး ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အစားအစာများကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ Source: The Climate Dictionary(Natire Edition)

အစိမ်းရောင် ဘဏ္ဍာရေးသည် စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရေထု၊ သစ်တော၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ စွမ်းအင်၊ နည်းပညာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း စသည့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အဓိကကဏ္ဍများသို့ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍများမှ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာရေးစီးဆင်းမှုများကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ရည်ရွယ်ချက် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း မူဘောင်များကို ညှိနှိုင်းခြင်း၊ အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာရေး မက်လုံးများ ပေးခြင်းနှင့် ကဏ္ဍပေါင်းစုံတွင် အစိမ်းရောင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုများကို လွယ်ကူစေခြင်းဖြင့် လူသားနှင့် သဘာဝ နှစ်ဦးစလုံးကို အကျိုးပြုသည့် ရေရှည်တည်တံ့သော စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပါသည်။ ၅။ အစိမ်းရောင် အလုပ်အကိုင်များ (Green Jobs) — စာမျက်နှာ ၂၃ ပင်မသဘောတရား အစိမ်းရောင် အလုပ်အကိုင်များ ဆိုသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တိုက်ဖျက်ခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ကူညီပေးသည့် သင့်တော်ကောင်းမွန်သော အလုပ်အကိုင်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင် ကဲ့သို့သော အစိမ်းရောင် ထုတ်ကုန်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ထုတ်လုပ်ခြင်းတွင် သော်လည်းကောင်း၊ ပြန်လည်စွန့်ပစ်ပစ္စည်း အသုံးပြုခြင်း (Recycling) ကဲ့သို့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မထိခိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ လုပ်သားအင်အား ကူးပြောင်းမှု အစိမ်းရောင် အလုပ်အကိုင် ဈေးကွက် ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံများသည် လုပ်သားများအတွက် လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ပညာရပ်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ကာဗွန်ထုတ်လုပ်မှု မြင့်မားသော စက်မှုလုပ်ငန်းများမှ အလုပ်သမားများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းသည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ကျန်ရစ်မနေစေရန် တရားမျှတသော ကူးပြောင်းမှုကို ဖော်ဆောင်ရာတွင် အဓိကကျပါသည်။ ၆။ မြေယာပြုန်းတီးမှုနှင့် မြေယာပြုန်းတီးမှု ကင်းစင်ရေး (Land Degradation & Neutrality) — စာမျက်နှာ ၂၇ ပင်မသဘောတရား လူတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေယာများကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုရာမှ မြေယာ၏ အသုံးဝင်မှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ၊ မြေဆီလွှာ အဆီအနှစ်နှင့် သဘာဝကျန်းမာရေးတို့ ကျဆင်းလာသောအခါ မြေယာပြုန်းတီးမှု ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ၎င်းသည် မိုးလေဝသပုံစံများကို ပျက်ပြားစေပြီး အစားအစာ လုံခြုံရေးနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများ၏ တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ခန့်မှန်းချက်များ လက်ရှိ မြေယာပြုန်းတီးမှု အရှိန်အတိုင်း ဆက်လက်သွားပါက ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့မြေယာ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ပြုန်းတီးမြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရနိုင်ပါသည်။ မြေယာပြုန်းတီးမှု ကင်းစင်ရေး (LDN) ၎င်းသည် ရေရှည်တည်တံ့သော မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှုကျင့်သုံးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ပျက်စီးသွားသော ဂေဟစနစ်များကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းတို့ဖြင့် မြေယာသယံဇာတ အခြေအနေကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်း သို့မဟုတ် တိုးတက်စေသည့် အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ ကုလသမဂ္ဂ သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (UNCCD) သည် ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြေယာပြုန်းတီးမှုကို ရပ်တန့်ရန် ရည်ရွယ်ထားပါသည်။ ၇။ သဘာဝကို အခြေခံသော ဖြေရှင်းနည်းများ (Nature-based Solutions) — စာမျက်နှာ ၃၁ ပင်မသဘောတရား သဘာဝကို အခြေခံသော ဖြေရှင်းနည်းများ ဆိုသည်မှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျှော့ချရေးနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိရေး၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများအတွက် ဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်၊ ထိန်းသိမ်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီး စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲသည့် အရေးယူဆောင်ရွက်ချက်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဥပမာများ စိုစွတ်မြေများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းဖြင့် ရေကြီးရေလျှံမှုမှ ကာကွယ်ခြင်း၊ ဒီ​ရေတောများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့် မုန်တိုင်းအန္တရာယ် လျှော့ချခြင်း၊ သစ်တောများက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် စုတ်ယူပေးခြင်းနှင့် မြို့ပြဥယျာဉ်များက အပူလှိုင်းဒဏ် လျှော့ချပေးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ချဉ်းကပ်ပုံ ဒေသခံ အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် တိုင်းရင်းသားများ၏ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး အသိပညာများကို အသုံးပြု၍ လူသားနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အကျိုးရှိစေရန် ပုံစံထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၈။ သဘာဝ အပြုသဘောဆောင်ရေး (Nature Positive) — စာမျက်နှာ ၃၅ ပင်မသဘောတရား "Nature Positive" ဆိုသည်မှာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အခြေအနေကို အခြေခံကာ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် သဘာဝပြုန်းတီးမှုကို ရပ်တန့်ပြီး အပြုသဘောဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရန်နှင့် ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂေဟစနစ် တစ်ခုလုံး ပြည့်ဝစွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ရည်မှန်းထားသည့် ကမ္ဘာ့ပန်းတိုင် ဖြစ်ပါသည်။ ပြောင်းလဲရမည့် နည်းလမ်း သဘာဝကို ပျက်စီးစေသော အလေ့အထများမှ သဘာဝကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သည့် အလေ့အထများသို့ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ပြီး၊ လူသားတို့၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် သဘာဝ ဂေဟစနစ်များအကြား ဟန်ချက်ညီသော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်ပေးပါသည်။

၁။ အပြာရောင် စီးပွားရေး (Blue Economy) — စာမျက်နှာ ၉ ပင်မသဘောတရား ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူချိန်၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံ၊ ရေစီးကြောင်းနှင့် သက်ရှိများသည် လူသားတို့ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်ရေးအတွက် အရေးပါသော ကမ္ဘာ့စနစ်များကို မောင်းနှင်ပေးနေပါသည်။ မိုးရေ၊ သောက်သုံးရေ၊ ရာသီဥတု၊ ကမ်းရိုးတန်းများ၊ အစားအစာ၊ ဆေးဝါးနှင့် ရှူရှိုက်နေရသော အောက်ဆီဂျင် အများစုကို ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများက ထောက်ပံ့ ထိန်းညှိပေးထားပါသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် သမုဒ္ဒရာများ၏ ကျန်းမာရေးသည် လက်ရှိတွင် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ရည်ရွယ်ချက် "အပြာရောင် စီးပွားရေး" သဘောတရားသည် သမုဒ္ဒရာနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရေရှည်တည်တံ့မှုကို သေချာစေရင်း၊ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း ပါဝင်ခွင့်နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကို မြှင့်တင်ရန် ဦးတည်ပါသည်။ ပါဝင်သော ကဏ္ဍများ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စသည့် ရိုးရာပင်လယ်ရေကြောင်း စက်မှုလုပ်ငန်းများအပြင် ပင်လယ်ပြင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်၊ ရေထွက်ပစ္စည်း မွေးမြူရေး၊ ပင်လယ်ရေအောက် သယံဇာတ တူးဖော်ရေးနှင့် ရေကြောင်း ဇီဝနည်းပညာ စသည့် သစ်လွင်ဆန်းသစ်သော လုပ်ငန်းများ ပါဝင်ပါသည်။ ၂။ ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ်နှင့် အပြာရောင်ကာဗွန် (Carbon Sinks & Blue Carbon) — စာမျက်နှာ ၁၁ ပင်မသဘောတရား ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ် ဆိုသည်မှာ လေထုထဲသို့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လွှတ်သည်ထက် ပိုမိုစုတ်ယူပေးသည့် မည်သည့်သဘာဝ ဖြစ်စဉ်၊ လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် နည်းလမ်းမဆို ဖြစ်ပါသည်။ သစ်တောများ၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် မြေဆီလွှာများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး သဘာဝ ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ အပြာရောင်ကာဗွန် သမုဒ္ဒရာများသည် ရေအောက်ဂေဟစနစ်များ၊ အပင်နှင့် သတ္တဝါများမှတစ်ဆင့် လေထုထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို စုတ်ယူကြပါသည်။ ရေအောက်ဂေဟစနစ်များတွင် ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်ခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် "အပြာရောင်ကာဗွန်" ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ သစ်ပင်၊ သစ်တော၊ စိုစွတ်မြေ၊ ပေါ်ပလင်းစုတ်မြေနှင့် အပင်ဆွေးများတွင် ကာဗွန်သိုလှောင်ထားသည့် သစ်တောနှင့် မြေဆီလွှာတို့သည် ကမ္ဘာမြေ၏ အခြားအဓိက သဘာဝ ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ လက်ရှိစိန်ခေါ်မှု ယနေ့အချိန်တွင် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနှင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုကဲ့သို့သော လူတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများသည် ကမ္ဘာ့သဘာဝ ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ်များ စုတ်ယူနိုင်သည်ထက် ပိုမိုသော ကာဗွန်များကို လေထုထဲသို့ ထုတ်လွှတ်စေပြီး ကမ္ဘာပူနွေးလာမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်စနစ်များကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ကာဗွန်စုတ်ယူ သိုလှောင်နိုင်စွမ်းကို တိုးချဲ့ခြင်းသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တိုက်ဖျက်ရန် အဓိက နည်းဗျူဟာ ဖြစ်ပါသည်။ ၃။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု (Environmental Justice) — စာမျက်နှာ ၁၇ ပင်မသဘောတရား သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု ဆိုသည်မှာ လက်ရှိနှင့် အနာဂတ်မျိုးဆက်များအတွက် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို လေးစားခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းတို့အပေါ် အာရုံစိုက်ကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် တရားမျှတမှုနှင့် တာဝန်ယူမှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်ပါသည်။ လူတိုင်းတွင် သန့်ရှင်း၊ ကျန်းမာပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော မူဝါဒကို ထောက်ခံပါသည်။ ဆက်စပ်နေသော အကျပ်အတည်းများ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဆုံးရှုံးမှု၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ညစ်ညမ်းမှု ဟူသော ကမ္ဘာမြေ၏ အကျပ်အတည်း သုံးခုသည် လူ့အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်စေပြီး မညီမျှမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါသည်။ ဤအကျပ်အတည်းများသည် ပဋိပက္ခများကို ပိုမိုကြီးထွားစေပြီး ထိခိုက်လွယ်သည့် လူနည်းစု သို့မဟုတ် ဘေးဖယ်ခံထားရသော အသိုင်းအဝိုင်းများကို ပိုမိုထိခိုက်လွယ်သော အခြေအနေများသို့ တွန်းပို့နေပါသည်။ ရှေ့ဆက်ရမည့်လမ်း ထို့ကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ရာတွင် လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားကာ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများနှင့် ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းများ၏ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်ပေးသည့် တရားမျှတသော ဖြေရှင်းနည်းများ လိုအပ်ပါသည်။ ၄။ အစိမ်းရောင် စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Green Economy & Green Finance) — စာမျက်နှာ ၂၁ ပင်မသဘောတရား အစိမ်းရောင် စီးပွားရေး ဆိုသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် သယံဇာတ ရှားပါးမှုများကို လျှော့ချရင်း၊ လူသားတို့၏ လိုလားအပ်သော လူမှုဘဝနှင့် သာတူညီမျှမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည့် စီးပွားရေးစနစ် ဖြစ်ပါသည်။ အစိမ်းရောင် ဘဏ္ဍာရေး၏ အခန်းကဏ္ဍ