بنیاد قم‌پژوهی

فهرست اسامی و مشخصات شاعران، نویسندگان، مدیران، مطبوعات و‌ هنرمندان شهرستان قم، ۱۳۵۶ش #شاعران_نویسندگان_مدیران_مطبوعات_و_هنرمندان_قم_در_سال_۱۳۵۶

💢 آب‌پاچی کوچه‌های دستگرد؛ طراوتی که از یاد نمی‌رود یادداشت استاد سیدحسن رضوی در کانال بنیاد قم‌پژوهی درباره «آب‌پاشی خیابان‌ها و کوچه‌های شهر قم، پیش از آسفالت شدن»، خاطرات سال‌های دور روستای دستگرد را در ذهنم زنده کرد؛ روزگاری که آب، زندگی و طراوت را با خود به کوچه‌های خاکی می‌آورد. در دستگرد، قناتی در بالاترین نقطه آبادی قرار دارد که اهالی آن را «قناتِ بالا» می‌گویند. آب این قنات پس از گذر از باغ‌های دشتِ بالا، وارد کوچه اصلی روستا می‌شد و از میان آبادی عبور می‌کرد تا باغ‌ها و مزارع دشت پایین را سیراب کند. این جوی آب که در اصطلاح محلی «جوب» یا «جوق» نیز نامیده می‌شد، جز در چند خانه، بیشتر مسیر خود را از میان کوچه‌ اصلی طی می‌کرد و بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره مردم بود. این جوب آب در واقع شریان اصلی زندگی روستا بود. به دلیل شیب زیاد مسیر، در طول آن آبشارک‌های کوچکی با ارتفاع حدود سی تا چهل سانتی‌متر ساخته بودند که در اصطلاح محلی به آن‌ها «سُرّونِه» می‌گفتند. آب از این «سُرّونِه‌ها» فرو می‌ریخت و صدای دلنشین شُرشُر آن، فضای کوچه را سرشار از طراوت و آرامش می‌کرد. وجود درختان توت‌بون، بیدبون، ون‌بون و دیگر درختان سرسبز در حاشیه جوب آب نیز، کوچه اصلی روستا را به مکانی زیبا، دل‌انگیز و خاطره‌انگیز تبدیل کرده بود. صبح‌های زود، زنان محله‌های مختلف برای شستن استکان‌ها، نعلبکی‌ها و وسایل آماده‌سازی صبحانه و ناهار، کنار جوی آب می‌آمدند و در همان حال، با ظروف همراه خود یا با آفتابه جلوی خانه‌ها و کوچه‌ها را آب‌پاشی می‌کردند؛ کاری که در گویش روستای دستگرد به آن «آب‌پاچی» می‌گفتند. این رسم ساده، به کوچه‌های روستا طراوتی دل‌انگیز می‌بخشید. در محله ما، «پاقلعه»، که مسجد روستا نیز در ابتدای آن قرار داشت، مرحومه عمه‌خانم ما، _مادر جناب آقای مصطفی جعفرزاده_ که خانه‌شان در کنار خانه ما بود، هر روز با جاروی چیله‌ای، جلوی مسجد و بخشی از کوچه، از مقابل خانه خودشان تا خانه ما را جارو می‌کرد. سپس با چند آفتابه از آب جوب، کوچه را آب می‌پاشید. عطرِ خاک نم‌خورده و خنکای صبحگاهی، فضایی فراموش‌نشدنی می‌آفرید. او گاهی عصرها نیز چند آفتابه آب بر زمین می‌پاشید تا هوای کوچه خنک‌تر و لطیف‌تر شود. در میانه آبادی نیز مرحومه «زن‌آقا» را به یاد دارم که معمولا جاروی چیله‌ای و خاک‌انداز آهنی _ ساخت مرحوم اوس‌قلی کهکی _ را در دست داشت و بی‌هیچ چشمداشتی به جارو و آب‌پاچی کوچه‌ها می‌پرداخت. گاه نیز به خانه ما سری می‌زد و در کنار خانواده، استکانی چای می‌نوشید. در محله پایین روستا هم مرحومه «ننه‌تقی» همین کار را انجام می‌داد. این بانوان دلسوز و خیرخواه، تنها برای خدمت به مردم و آبادانی محل زندگی‌شان چنین می‌کردند؛ بی‌آنکه چشم‌داشتی داشته باشند یا در انتظار سپاسی باشند. امروز که سال‌ها از آن روزگار گذشته است، خبری از آن کوچه‌های خاکی و جوبِ آب قدیمی نیست، اما خاطره طراوت آب‌پاشی‌های صبحگاهی و روح بزرگ زنانی که با مهر و محبت به همسایگان خدمت می‌کردند، همچنان در ذهن و دل اهالی دستگرد جاری است. سیدجواد حسینی ۱۴۰۵/۰۵/۲۳ #آب‌_پاچی_کوچه‌_های_دستگرد #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 سیدنورالدین هندی؛ برادری در سایه امام (۱) برادری که در قم آرام گرفت در آرامستان باغ بهشت قم، روبه‌روی گلزار شهدای این شهر، پیکر مردی آرمیده است که نام خانوادگی‌اش برای ایرانیان آشنا است، اما خود او کمتر شناخته شده است؛ سیدنورالدین هندی، برادر امام خمینی. شاید اگر بگوییم «برادر امام خمینی»، نخست نام آیت‌الله سیدمرتضی پسندیده در ذهن‌ها تداعی شود؛ برادر بزرگ‌تر امام که نامش در تاریخ نهضت بسیار شنیده شده است. اما خاندان امام برادر دیگری نیز داشت که اگرچه روحانی نبود و در فعالیت‌های حوزوی و سیاسیِ رسمی حضور نداشت، زندگی‌اش در مقاطع مهمی با زندگی امام گره خورد. او سیدنورالدین هندی بود؛ مردی که مسیر زندگی‌اش با برادران روحانی خود تفاوت داشت. تحصیلات حوزوی را تا اجتهاد دنبال نکرد، مدتی به کشاورزی پرداخت، سپس وارد دستگاه دادگستری شد، ریاست دادگستری خمین را بر عهده گرفت و سرانجام به حرفه وکالت روی آورد. اما این تفاوت مسیر، به معنای فاصله گرفتن از خانواده و برادرش نبود. برعکس؛ هرگاه زندگی امام خمینی و خانواده‌اش وارد مرحله‌ای دشوار شد، ردپایی از سیدنورالدین نیز دیده می‌شود؛ از دیدار با امام در دوران بیماری و زندان، تا تلاش برای دیدار او در روزهای آزادی موقت، و سپس نامه‌هایی که در دوران تبعید امام به ترکیه میان دو برادر ردوبدل شد. و سرانجام، داستان زندگی او بار دیگر به قم بازمی‌گردد؛ همان شهری که بخش مهمی از تاریخ زندگی و مبارزات امام خمینی در آن شکل گرفت و سال‌ها بعد، پیکر برادرش را در خود جای داد. این، داستان یکی از برادران کمترشناخته‌شده امام خمینی است؛ داستان مردی که روحانی نبود، اما در حاشیه مهم‌ترین تحولات زندگی برادرش ایستاد و بخشی از تاریخ خانوادگی و اجتماعی قمِ عصر نهضت را نیز با خود به یادگار گذاشت. اما سیدنورالدین که بود؟ چگونه از خانه‌ای در خمین به دادگستری و وکالت رسید؟ و چه شد که زندگی او با سرنوشت برادر کوچک‌ترش، امام خمینی، درآمیخت؟ داستان از بیش از یک قرن پیش آغاز می‌شود. محمد رجائی‌نژاد ۱۴۰۵/۰۵/۲۳ #سید_نورالدین_هندی #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 قبر مهدی‌ قلی‌خان بانی مدرسه خان کجا است؟ مدرسه خان قم در شمار مدارس تاسیسی در دوران صفوی قرار دارد. بانی آن مهدی قلی‌خان "مردی دانشمند بوده و شعر نیز می‌سروده و صفا تخلص می‌نموده است." او فرزند علی‌ قلی‌خان "از قدماء شاگردان محقق آقا حسین خوانساری و ملاحسین شمسا‌ گیلانی و ملارجب علی تبریزی و مدتی متولی قم بوده و نوشته‌های فلسفی و عرفانی متعددی از او در دست است." این علی‌قلی‌خان فرزند "قرچغای‌خان سپهسالار شاه عباس اول از مشهورترین امرای دوره پادشاهی او است." گفته می‌شود قرچغای خانِ ارمنی‌ِ مسیحی در جنگی که شاه مزبور در نواحی ارمنستان داشته است در شش سالگی به اسارت وی در می‌آید. (برای شرح احوال او بنگرید به "از اسیری تا امیری یا شرح خدمات قرچگای‌خان صاحب منصب ارمنی‌نژاد سپاه ایران، هور ۲، ۱۳۵۱، ش ۱۵ / ۱۶ : ۱۲۱ _ ۱۲۹ از نصرت الله فتحی) مدرسه خان که عکس‌هایی از دورنمای آن در میان عکس‌های دوره قاجار دیده می‌شود در دوران مرجعیت حضرت آیت‌الله بروجردی و به اهتمام‌ ایشان تجدید بنا شد از همین رو در دوران اخیر و نه در دوران آن مرجع والامقام به نام مدرسه آیت‌الله بروجردی نامگذاری شد و چه بهتر است که نام قدیمی بانی همچنان باقی بماند. باری اینک که حدیث خیابان ارم دنبال می‌شود خوب است یادی از قبر موسس مدرسه خان بکنیم. "قبر مهدی قلی‌خان در حجره کنار راهرو ورود مدرسه او بوده که پس از احداث خیابان ارم این شهر جزء پیاده‌رو خیابان شده است." (تربت پاکان، مدرسی طباطبایی، ج ۲، ص ۲۳۵ - ۲۴۱) نگارنده پیشنهاد می‌کند با جست‌وجوی بیشتر در صورت شناسایی قبر به نحوی یا با لوحی جای آن نشان داده شود. خوب است بدانیم "او کتاب بزرگی به نام سماء الاسماء در لغت عربی به فارسی نگاشته که مفصل و نظیر دایره المعارف است. نسخه‌ای از آن در کتابخانه ملک تهران دیده شده است." (همان، ص ۲۴۱) اگر دستگاه‌ها و موسسات فرهنگی و دینی قم همت بر تصحیح و چاپ این اثر ارزشمند بکنند، کار بسیار به جایی است و یادی درخور و ماندگار از بانی مدرسه هم خواهد بود. این امکان هم وجود دارد که موسسات علاقه‌مند با همکاری موسسه میراث مکتوب با مدیری فرزانه ارجمند جناب دکتر اکبر ایرانی همشهری عزیز ما که در این خصوص صاحب تجربه طولانی و تبحر کافی است، این کار را انجام دهند. به امید دیدن چاپ این اثر در آینده نه چندان دور. درپایان یادآور می‌شود خاندان قرچگایخان می‌تواند ظرفیت بسیار خوبی برای تقویت پیوستگی و همبستگی بین قم و ایروان و ایران و ارمنستان باشد؛ به شرطی که به‌خوبی این ظرفیت را بشناسیم و به‌خوبی معرفی و به‌خوبی از آن بهره‌بردای کنیم. به امید آن روز. سیدمحسن محسنی ۱۴۰۵/۰۵/۲۳ #قبر_مهدی‌_قلی_خان_بانی_مدرسه_خان #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 یاد کردی از زنده‌یاد استاد احمد نعمت اللهی شاعر قمی در نشست ۶۰۴ بنیاد قم‌پژوهی با موضوع تاریخ شفاهی خیابان ارم یادی شد از شاعر قمی زنده یاد احمد نعمت اللهی متخلص به "شهره" که در این خیابان می‌زیسته است. با جست‌وجویی که در کانال بنیاد و کانال‌های دیگر قمی داشتم هیچ اثر و یادکردی از این شاعر قمی نیافتم. خلاصه‌ای از زندگی و قطعه سروده‌ای از این شاعر نامی تقدیم می‌گردد. باشد که ارج و یادبود بزرگان قم پاسداری شود. شادروان استاد احمد نعمت‌ اللهی (شهره) فرزند علی‌اکبر به سال ۱۲۸۵ ش در شهر مقدس قم چشم به عالم هستی گشود. علوم جدید و قدیم را در زادگاهش فراگرفت. استاد نعمت‌اللهی از اعضای اولین انجمن ادبی قم، به ریاست صمصمام السلطان شادروان استاد محمود تندری (شیوا) بود که در واقع در قم تنها انجمنی بود که ایشان به درخواست مرحوم استاد تندری شرکت می‌کردند. وی از جوانی به مطالعه‌ طریقت‌ها و مذاهب مختلف پرداخت و در این باره تحقیقات بسیار کرد. در بیست و یک سالگی نتیجه‌ تحقیقات و مطالعات خود را در این زمینه به رشته‌ تحریر کشید و آن را به نام "اندرز نامه" موسوم ساخت که تاکنون طبع و نشر نشده است. وی به استخدام اداره‌ ‌پست و تلگراف قم درآمد و پس از سال‌ها خدمت بازنشسته شد.‌‌ آثار ۱. نسرین و آزاد ۲. عالم انتقام ۳. اندیشه‌های من یا دامنه‌های خیال"‌ مرحوم شهره، شاعری با ذوق بود که در شعر بیشتر به جنبه‌ رئالیست آن توجه داشت. همچنین با قرآن و با مفاهیم آن آشنایی داشت و به نقل از کتاب سخنوران نامی معاصر ایران تألیف سیدمحمد برقعی، بیشتر قرآن را از حفظ بود.‌‌ درگذشت استاد احمد نعمت‌اللهی، سرانجام در تاریخ ۲۷ ربیع‌الثانی ۱۴۱۳ق (مطابق با ۴ آبان‌ماه سال ۱۳۷۱ش) در ۸۹ سالگی در قم درگذشت و پیکرش در آرامستان باغ بهشت قم به خاک سپرده شد. بر سنگ مزارش سروده وی ثبت شده است: ای رهگذر به فاتحه زحمت مکش که من از بهر خویش فاتحه بسیار خوانده‌ام در فکر خویش باش که روزی چو من شوی من بوده‌ام به فکر و به ره درنمانده‌ام باز آمدم به خدمت جانانه با نشاط چون در حیات اسب تجاوز نرانده‌ام صورت به غير خاکِ در او نسوده‌ام در حد خویش بذر محبت فشانده‌ام از شرک و كفر و کید و ریا دور بوده‌ام این دسته را به خاک مذلت نشانده‌ام چشم طمع چو بستم، دست طلب شکست از ترس و خوف و واهمه خود را رهانده‌ام کاری مکن کز آن به ندامت شوی دچار من شهد رستگاری‌ات اکنون چشانده‌ام خواهی پذیر و خواه به دنبال نفس رو اینک تو را به كان حقایق کشانده‌ام بیرون ز خویشتن قدمی برندار هان! من زین قدم ز رشد بسی بازمانده‌ام روحش شاد و یادش گرامی باد ابوالفضل قیامی ۱۴۰۵/۰۵/۲۳ #احمد_نعمت_اللهی #شاعران_قم #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 تصویر قدیمی از حرم حضرت معصومه‌س با هوش مصنوعی رنگی شده است. #سید_سعید_طباطبایی‌_فر ۱۴۰۵/۰۵/۱۲ #حرم_حضرت_معصومه‌ #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 جلسه این هفته بنیاد قم‌پژوهی (نشست ۶۰۴) موضوع: تاریخ شفاهی خیابان ارم / بخش دوم با حضور آقایان: - حسین احمدی قمی - محمد نامی - علی امینی ↙️ زمان: سه‌شنبه ۱۴۰۵/۰۵/۲۰، ساعت ۱۸ ↙️ مکان: میدان رسالت - دانشگاه طلوع مهر  شرکت برای عموم علاقه‌مندان آزاد است. #نشست #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

💢 چنار کهنسال روستای آمره بخش خلجستان قم عکس: #علی_علی‌_یاری ۱۴۰۵/۰۵/۱۸ #چنار_کهنسال_روستای_آمره #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی

🎞 #عکس #تاریخ #تصویر_ایران #اختصاصی 🔹قم در اواخر قرن ۱۹ 🔻این تصاویر را فریدریش پاول تئودور ساره (هنرپژوه و باستان‌شناس آلمانی، ۱۸۶۵-۱۹۴۵) ثبت کرده است و در کتاب ماورای قفقاز ایران - بین‌النهرین - ماورای خزر: سرزمین و مردم (برلین، ۱۸۹۹) به چاپ رسیده است. 🔺این تصاویر با عنوان «مسجد حضرت فاطمه» و «میدان بازار قم» در ۱۰ ژانویه ۱۸۹۸ ثبت شده است و از لحاظ قدمت و مورخ بودن جالب توجه است. 🔻 ساره از بنیان‌گذاران اصلی رشته «تاریخ هنر اسلامی» در اروپا بود و سفرهای اکتشافی و پژوهشی متعددی به خاورمیانه، به‌ویژه ایران، بین‌النهرین و آسیای صغیر انجام داد. انتشار پژوهش‌های میدانی و آثار مکتوب او، نظیر کتاب بناهای معماری ایران، در معرفی، حفظ و شناخت معماری، فرش‌بافی، سفالگری و هنرهای تجسمی ایران و جهان اسلام حائز اهمیت است. 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی @islamicstudies

💢 تشکیل کارگروه‌های تخصصی بررسی پروژه‌های باز آفرینی شهری (ساماندهی قبرستان نو قم) پیرو اهمیت موضوع قبرستان نو قم و در راستای صیانت از ارزش‌های تاریخی، مذهبی، اجتماعی و هویتی این مجموعه، همچنین با توجه به مباحث و دیدگاه‌های مطرح‌شده در جلسه مشترک با حضور جمعی از مسئولان، متخصصان، صاحب‌نظران، دلسوزان و علاقه‌مندان، موضوع در دستور پیگیری مدیریت شهری و شهردار محترم قرار گرفت. با توجه به تصمیم‌سازی در جلسه مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۴ با حضور متخصصان و مدیران شهری مقرر گردید به منظور بررسی جامع دیدگاه‌ها، جمع‌بندی نظرات تخصصی و اجتماعی و تصمیم‌گیری آگاهانه درباره ادامه فرآیند طرح، سه کارگروه تخصصی تشکیل و فعالیت خود را آغاز نمایند: یک. کارگروه طراحی شهری و معماری با هدف بررسی ارزش‌های کالبدی، معماری و منظر تاریخی مجموعه، ارزیابی اقدامات انجام‌شده، بررسی گزینه‌های طراحی و ساماندهی و ارائه پیشنهادهای تخصصی برای ادامه فرآیند طرح. لینک گروه در پیام رسان بله: ble.ir/join/9mY3nJXonX دو. کارگروه رسانه با هدف مدیریت و انعکاس صحیح موضوع، جمع‌آوری و انتشار اطلاعات مستند، ایجاد گفتمان تخصصی و جلوگیری از شکل‌گیری روایت‌های نادرست یا ناقص پیرامون قبرستان نو. لینک گروه در پیام رسان بله: ble.ir/join/4LPjJiPnhY سه. کارگروه اجتماعی و فرهنگی با هدف بررسی ابعاد اجتماعی و فرهنگی موضوع، دریافت دیدگاه خانواده‌ها، متولیان، معتمدان، صاحب‌نظران، علاقه‌مندان و ذی‌نفعان و توجه به روایت‌ها و دغدغه‌های اجتماعی مرتبط با مجموعه (شامل شاخص‌های پیوست فرهنگی مورد نیاز جهت استفاده حداکثری از فرصت‌های فرهنگی و اجتماعی) لینک گروه در پیام رسان بله: ble.ir/join/41FubTyxFw هدف اصلی این کارگروه‌ها، تصمیم‌گیری عجولانه نیست؛ بلکه فراهم کردن زمینه‌ای برای شنیدن دیدگاه‌های مختلف، بررسی کارشناسی موضوع و رسیدن به راهکاری جامع و قابل دفاع برای ادامه فرآیند ساماندهی و بهربرداری حداکثری از ظرفیت فرهنگی و اجتماعی این مجموعه است. بدیهی است نظرات، پیشنهادها و مستندات ارائه‌شده در این کارگروه‌ها جمع‌بندی و در فرآیند تصمیم‌گیری و تعیین مسیر ادامه طرح مورد استفاده قرار خواهد گرفت. از تمامی اساتید، متخصصان، پژوهشگران، فعالان اجتماعی، اصحاب رسانه و علاقه‌مندان به تاریخ و هویت شهر قم که دغدغه حفظ و ساماندهی شایسته این مجموعه را دارند، دعوت می‌شود با ارائه دیدگاه‌ها و پیشنهادهای کارشناسی خود در این فرآیند مشارکت نمایند. قبرستان نو قم، بخشی از حافظه تاریخی و هویت شهر ما است و تصمیم درباره آینده آن، نیازمند گفت‌وگو، تخصص و مشارکت است. سازمان زیباسازی، بهسازی و نوسازی اطراف حرم حضرت معصومه‌س ۱۴۰۵/۰۵/۱۸ #قبرستان_نو #بنیاد_قم_پژوهی 🔷 ارتباط با دانشگاه #طلوع_مهر واحدخواهران|قم‌پژوهی|کانون‌نویسندگان مرکز مشاوره |مهارت‌افزایی|قرارگاه‌فرهنگی