Astroscience

چطور این کشف انجام شد؟ برای 8 ساعت تلسکوپ جیمزوب، کهکشان NGC 4696رو مشاهده کرد و در داخل کره‌ی سیاه‌چاله، یک برجستگی شکل "S"ای‌رو مشاهده کرد که یک دیسک چرخشی‌رو نشون می‌داد. مواد این دیسک، با سرعتی حدود 600 کیلومتر در ثانیه، به دور مرکز می‌گشتن. در این هشت ساعت، این کشف بزرگ درمورد خودتنظیم بودن سیاه‌چاله‌ها، انجام شد. در این دیسک چرخشی، هی گاز بیشتری جمع می‌شه که با این چرخش، گرم می‌شن، این دیسک می‌شه غذای سیاه‌چاله. سیاه‌چاله، جت‌های جدیدی به بیرون می‌ده و وقتی سرد می‌شن دوباره به سیاه‌چاله برمی‌گردن. برای حل کردن این پارادوکس قبلی، محققان یه شبیه‌سازی‌ای درست کردن و به این نتیجه رسیدن که میدان‌های مغناطیسی، گاز سرد رو به سمت سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم هدایت می‌کنن، پیش‌بینی‌ای که توسط تصاویر JWST پشتیبانی می‌شن. رفرنس #سیاه_چاله #خبر @spaceastron 14 July 2026

پارادوکس این کشف: وقتی گاز به سمت یکی از این سیاه‌چاله‌ها سقوط می‌کنه، داغ می‌شه و یه هسته کهکشانی فعال (AGN) ایجاد می‌کنه. قدرتمندترین این هسته‌های کهکشانی فعال، یکسری جت از قطب‌های خود پرتاب می‌کنن (جت‌هایی که گاز رو به بیرون از کهکشان می‌رونن، می‌تونن تشکیل ستاره‌هارو در کهکشان متوقف کنن). این رفتار، پارادوکس ماست. اگر جت‌ها به گرم کردن گازهای اطراف ادامه بدن، سیاه‌چاله در نهایت می‌شه گفت گرسنه می‌مونه. بنابراین، نیازه که گاز سرد به سمت داخل بره، چون گاز گرم در برابر گرانش مقاومت می‌کنه. با اینحال، سیاه‌چاله به بلعیدن ادامه می‌ده. اما سیاه‌چاله‌هایی توسط تلسکوپ جیمزوب مشاهده شدن که میلیاردها سال سن داشتن، چیزی که طبق فیزیک برافزایشی استاندارد، ممکن نیست. رفرنس #سیاه_چاله #خبر @spaceastron 14 July 2026

راز عظمت سیاه‌چاله‌ها کشف شد! برای اولین بار، اخترشناسان یک سیاه‌چاله‌ی کلان‌جرم که در مرکز کهکشان NGC 4696 قرار داره در فاصله‌ای حدود 145 میلیون سال نوری‌رو دیدن که به خودش غذا می‌ده و بعدش غذاش‌رو بیرون می‌ریزه در یه چرخه‌ی کیهانی که می‌تونه توضیح بده که چطور این اجرام آسمانی به این سرعت رشد کردن. تلسکوپ فضایی جیمزوب (JWST) گاز سردی‌رو که از یه رشته به پایین سرازیر می‌شه‌رو در یه دیسک چرخان به وسعت 800 سال نوری جمع می‌شه‌ و غذای سیاه‌چاله‌ی کلان‌جرم مرکزش می‌شه، مشاهده کرده. در ادامه، این گاز داغ به بیرون رانده شد و وقتی سرد شد دوباره به دورن سیاه‌چاله رفت. این روشن‌ترین مدرکیه که نشون می‌ده که این غول‌های کیهانی دارای یه چرخه‌ی خودتنظیم هستن و به این سوال پاسخ می‌دهد: چطور سیاه‌چاله‌ها در جهان اولیه با این سرعت رشد کردن؟ رفرنس #سیاه_چاله #خبر @spaceastron 14 July 2026

افسانه‌ی میدان پاییزه: این قهرمان از سر مدوسای گورگون (گورگون‌ها، سه‌تا فیگور مونث با چهره‌ای وحشتناک بودن که می‌گفتن که هرکی می‌دیدتشون تبدیل به سنگ‌ می‌شد) استفاده کرد تا Cetusرو تبدیل به سنگ کنه. بعد Perseus، پرنسس Andromedaرو آزاد کرد و باهم فرار کردن و گفته می‌شه که عاشق هم شدن و زندگی خوبی‌رو سپری کردن. در آخر، زئوس همه‌ی اینهارو به همراه Delphinus، دلفینی که آندرومدا رو دلداری داد، تبدیل به صورت‌فلکی کرد و در آسمان قرار داد. حالا این صورت‌واره‌ی "میدان پاییزه"، بالاتنه‌ی صورت‌فلکی Pegasusرو تشکیل می‌‌ده. رفرنس #صورت_فلکی #افسانه @spaceastron

افسانه‌ی میدان پاییزه: ما صورت‌فلکی Pegasusرو بعنوان یه اسب بالدار می‌شناسیم اما برای فهمیدن افسانه‌اش، باید از یه داستان دیگه‌ای شروع کنیم. در افسانه‌ی یونانی، ملکه Cassiopeia ادعا می‌کنه که خودش یا دخترش، پرنسس Andromeda، از نرئیدهای جاودان (پریان دریا)، خوشگل‌تره. بنابراین، نرئیدها، از خدای دریا، Poseidon، می‌خوان که انتقام بگیره. برای انتقام گرفتن، Poseidon از Cassiopeia و شاه اتیوپی Cepheus می‌خوان که پرنسس Andormedaرو فدا کنن به هیولای دریا: Cetus. بنابراین، آندرومدا رو توسط یک زنجیر به یک سنگ دریا بستن تا فدای هیولای دریا بشه. اما در لحظه‌ی حساسی، قهرمان Perseus که اسب بالدار Pegasusرو‌ می‌روند به نجاتش اومد. رفرنس #صورت_فلکی #افسانه‌ @spaceastron

میدان پاییزه یا "The Great Square" همانطور که در تابستان می‌تونیم از صورت‌واره‌ی "مثلث تابستانه" برای جهت‌یابی کردن در آسمان استفاده کنیم، در پاییز، می‌تونیم از صورت‌واره‌ی میدان پاییزه برای جهت‌یابی استفاده کنیم. این صورت‌واره از چهار ستاره‌ای که تقریبا درخشش یکسانی دارن، تشکیل شده: Markab, Scheat, Algenib, Alpheratz. فقط ستاره‌ی Alpheratz در صورت‌فلکی Andromeda قرار داره، درحالی که سه ستاره دیگر در صورت‌فلکی Pegasus قرار دارن. اغلب، گفته می‌شه که این مربع بزرگ پاییزه، خالیه. اما ما می‌دونیم که هیچ‌جای آسمان شب خالی نیست و فقط از ستاره‌هایی تشکیل شده که با چشم غیرمسلح نمی‌تونیم ببینیم. رفرنس #صورت_فلکی @spaceastron

خورشیدگرفتگی 2026.

پدیده "حلقه الماس" یا "Baily's beads": این پدیده در شروع یا اتمام یک خورشیدگرفتگی اتفاق می‌افته. وقتی که نور خورشید قبل از پوشانده شدن کامل توسط ماه از بین دره‌ها و دهانه‌هاش عبور‌ می‌کنه، ما از زمین یکسری نقاط بسیار درخشانی‌رو می‌بینیم که شبیه به دونه‌هایی درخشان هستن. فقط چند ثانیه طول می‌کشه ولی بااینحال، بهتره که با چشم غیرمسلح بهش خیره نشیم چون هنوز بخشی از فوتوسفر خورشید معلومه و ممکنه به چشم آسیب بزنه. #خورشید_گرفتگی #پدیده @spaceastron

کشیدگی شرقی و غربی در نجوم یک کشیدگی شرقی به این معنیه که از دید ما در آسمان زمین، اون سیاره در سمت راست خورشید دیده می‌شه و بنابراین بعد از اون غروب می‌کنه و در نتیجه، اون سیاره در اون دوره با نام "ستاره‌ی شامگاهی" هم شناخته خواهد شد. یک‌ کشیدگی غربی به این معنیه که از دید ما در آسمان زمین، اون سیاره در سمت چپ خورشید دیده می‌شه و بنابراین قبل از اون غروب می‌کنه و در نتیجه، اون سیاره در اون دوره با نام "ستاره‌ی صبح‌گاهی" هم شناخته خواهد شد. معمولا ما کشیدگی شرقی و غربی داریم. اما بعضی وقت‌ها درمورد کشیدگی‌های شمالی و جنوبی هم ممکنه بشنویم که فقط به سیاره‌هایی که محور کجی دارن اشاره می‌شه مثل سیاره‌ی اورانوس. این نوع کشیدگی، اشاره به بیشترین فاصله‌ی شمالی/جنوبی یک قمر از سیاره‌اش می‌کنه. در روزهای 14-16 August، کشیدگی شرقی زهره‌رو خواهیم دید و بنابراین در سمت راست خورشید قرار خواهد داشت و بعد از اون غروب می‌کنه و بنابراین "ستاره‌ی شامگاهی" صدازده می‌شه. رفرنس رفرنس #کشیدگی @spaceastron

کشیدگی در نجوم به چه معناست؟ کشیدگی یا elongation به فاصله‌ای که در بین خورشید و یک سیاره‌اس، از دید زمین، می‌گن. دانشمندان، این موقعیت‌رو بر حسب درجه اندازه‌گیری می‌کنن. مثلا کشیدگی °0 به این معنیه که سیاره در مقارنه یا conjunction هست و بسیار نزدیک به خورشید، از دید ما، به نظر می‌رسه. در بعضی از مواقع، یا عطارد یا زهره با خورشید هم‌تراز می‌شن و دانشمندان، این نقطه‌ای که از جلوی خورشید عبور می‌کنه‌رو "گذر سیاره‌ای" یا planetary transit می‌نامن. وقتی کشیدگی سیاره °180اس، اون سیاره در مقابله‌ یا opposition هست. اما باید در نظر گرفت که همه‌ی اینها از دید ما از زمینه. بنابراین، عطارد و زهره نمی‌تونن هیچوقت در "مقابله" باشن، چون نسبت به زمین، به خورشید نزدیک‌ترن و در نتیجه نمی‌تونن در آسمان ما، در جهت مخالف خورشید باشن. رفرنس رفرنس #کشیدگی @spaceastron

هم‌ترازی نادر سیارات (فردا) 12 August: در روز ۱۲ آگوست، قبل از طلوع، امکان مشاهده هم‌ترازی شش سیاره در آسمان هست. به وقت ایران از ساعت چهار و نیم تا پنچ و بیست حدودا بهترین موقع برای دیدن هم‌ترازی سیارات عطارد، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون هست. چهارتا سیاره‌ی اول با چشم غیرمسلح به خوبی دیده می‌شن اما برای دیدن سیارات اورانوس و نپتون بهتره با خود یه دوربین‌ دوچشمی داشته باشین. در طول هم‌ترازی، سیاره‌ی مشتری از کنار خوشه‌ی ستاره‌ای Beehive رد می‌شه که با دوربین دوچشمی قابل مشاهده خواهد بود. همینطور، سیاره‌ی اورانوس در نزدیکی خوشه‌های ستاره‌ای Pleiades و Hyades در صورت فلکی‌ Taurus خواهد بود. در بیشتر از شهرهای نیم‌کره‌ی شمالی، این هم‌ترازی نادر شش سیاره از نیم ساعت تا یک ساعت قبل از طلوع هر‌ مکان به خوبی دیده خواهد شد. رفرنس #هم_ترازی #سیارات @spaceastron

فازهای ماه در آگوست 2026.

صورت‌فلکی‌های آگوست: در آسمان غربی/جنوبی غربی می‌تونیم صورت‌فلکی Virgoرو به راحتی با ستاره‌ی درخشانش Spica ببینیم. کمی بالاتر در آسمان غربی، می‌تونیم ستاره‌ی درحشان‌تر Arcturusرو ببینیم که در صورت فلکی Boötes قرار داره. همینطور، مثلث تابستانه هم قابل مشاهده خواهد بود. در آسمان جنوبی/جنوبی غربی، می‌تونیم ستاره‌ی Antares که در صورت فلکی Scorpio قرار داره‌رو پیدا کنیم. این ماه، موقع خوبی برای دیدن بازوهای درخشان کهکشان راه‌شیری هم هست که از جنوب/جنوبی غربی به شمال/شمال شرقی ادامه پیدا می‌کنه. بااینحال، در آسمان شرقی، آسمان پاییزی‌رو می‌تونیم کم‌کم ببینیم. در پایین آسمان شرقی، می‌تونیم "مربع بزرگ" صورت فلکی Pegasusرو پیدا کنیم و کمی به سمت شمال‌تر، می‌تونیم صورت فلکی Andromedaرو هم پیدا کنیم. کمی بالاتر در آسمان شمال شرقی، صورت فلکی Cassiopea هم دیده می‌شه. رفرنس #صورت_فلکی @spaceastron

سیارات August: عطارد: در اولین روزهای این ماه، این سیاره، خوب دیده می‌شه. در 2 آگوست به بیشترین کشیدگی غربی خودش می‌رسه. در طول ماه، میانگین قدر نجومیش حدود 0.2 خواهد بود. اما در 6 آگوست به قدر نجومی 0.3- می‌رسه. زهره: این سیاره با قدر نجومی 4.4- در آسمان غربی بعد از غروب می‌درخشه. در طول ماه، می‌تونیم در صورت فلکی Virgo ببینیمش. مریخ: این سیاره در قسمت شرقی صورت فلکی Taurus با قدر نجومی 1.3 دیده خواهد شد. در صورت فلکی Taurus، ستاره‌ی Aldebaran هم هست که از مریخ درخشان‌تر دیده می‌شه و اونم قرمز رنگه، پس مواظب باشین که اشتباه نگیریدشون! مشتری: در نیمه اول ماه قابل دیدن نیست. اما از 15 آگوست، با قدر نجومی 1.8- دیده خواهد شد. در نیمه دوم ماه، مشتری و عطارد خیلی بهم نزدیک خواهند بود. زحل: در صورت فلکی Pisces با قدر نجومی 0.5 دیده خواهد شد و در آخر ماه، درخشان‌تر هم خواهد بود. در نزدیکی سیاره‌ی نپتون خواهد بود و بعد از نیمه شب می‌شه بهتر دیدتشون. اورانوس: با قدر نجومی 5.7، با یک دوربین دوچشمی به خوبی قابل دیدن خواهد بود. در نزدیکی خوشه‌ی ستاره‌ای Pleaides خواهد بود. نپتون: در قسمت جنوبی صورت فلکی Pisces با قدر نجومی 7.7 متاسفانه با چشم غیرمسلح قابل دیدن نیست و به یک تلسکوپ/دوربین دوچشمی نیاز است. رفرنس #سیارات @spaceastron

آسمان August: 5 آگوست: یک چهارم سوم ماه 10 آگوست: مشتری، مریخ، ماه، عطارد و ستاره‌ی Aldebaran در یه خط خواهند بود. حضیض ماه. 12 آگوست: ماه نو. خورشید‌گرفتگی. هم‌ترازی سیارات. 13 آگوست: اوج بارش شهابی Perseid. 14-16 آگوست: بزرگترین کشیدگی شرقی زهره. 15 آگوست: عطارد °½ بالای مشتری خواهد بود. 16 آگوست: زهره °2 بالای ماه خواهد بود. 19 آگوست: یک چهارم نخست ماه. 21 آگوست: سیستم دو ستاره‌ای Antares حدود °½ بالای ماه خواهد بود. 22 آگوست: اوج ماه. 28 آگوست: نیمه-ماه‌گرفتگی. ماه کامل. رفرنس #آگوست @spaceastron

📚 References • NASA — Big Bang Nucleosynthesis NASA: Big Bang Nucleosynthesis • NASA — Neutron Star Mergers NASA: Neutron Star Mergers • ESA — The origin of the chemical elements ESA: The origin of chemical elements • LIGO/Virgo — GW170817 LIGO Scientific Collaboration: GW170817

🌌 طلا، آهن و کربن از کجا اومدن؟ | داستان کیهانی عناصر اگه به دستت نگاه کنی، تقریباً هر عنصری که در بدن تو وجود داره، زمانی بخشی از یک رویداد کیهانی بوده. اما یک سؤال مهم وجود داره: عناصر شیمیایی چگونه در جهان ساخته شدند؟ 🔹 ۱. آغاز کیهان؛ فقط عناصر سبک در چند دقیقه‌ی نخست بعد از بیگ بنگ، دما و چگالی جهان برای تشکیل هسته‌های اتمی مناسب بود. توی این دوره عمدتاً هیدروژن، هلیوم و مقدار خیلی کمی لیتیوم شکل گرفت. اما خبری از کربن، اکسیژن، آهن یا طلا نبود. 🔹 ۲. ستاره‌ها؛ کارخانه‌های هسته‌ای کیهان ستاره‌ها با همجوشی هسته‌ای، عناصر سنگین‌تر رو تولید می‌کنن. در ستاره‌های پرجرم، زنجیره‌ای از واکنش‌های هسته‌ای می‌تونن عناصری مانند کربن، اکسیژن، نئون، سیلیسیم و در نهایت آهن رو ایجاد کنن. اما اینجا یک مرز مهم وجود داره: ⚠️ همجوشی تا آهن انرژی آزاد می‌کنه؛ بعد از آهن، ساخت عناصر سنگین‌تر دیگه از این مسیر انرژی‌زا نیست. 🔹 ۳. پس طلا و پلاتین از کجا میان؟ برای تولید خیلی از عناصر سنگین، فرایندهایی با شار عظیم نوترون نیاز داریم. یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها فرایند سریع جذب نوترون یا r-process. امروزه مهمی نشان میدن که ادغام ستاره‌های نوترونی می‌تونه محیط مناسبی برای این فرایند ایجاد کنه؛ جایی که هسته‌های اتمی در مدت کوتاهی نوترون‌های فراوان جذب می‌کنن و عناصر سنگینی مثل طلا و پلاتین شکل می‌گیرن. 💫 یعنی طلایی که روی زمین می‌بینیم، ممکنه بخشی از تاریخ یک برخورد کیهانی خیلی دور باشه. و این شاید یکی از زیباترین ایده‌های اخترفیزیک باشد: جهان فقط ستاره‌ها رو نساخته؛ عناصر سازنده‌ی سیارات، سنگ‌ها و حتی بدن ما هم در دل نسل‌های مختلف ستاره‌ای ساخته شده. #نجوم #اخترفیزیک #کیهان #Nucleosynthesis #Astrophysics #Cosmology #NeutronStars #rProcess #ستاره_نوترونی #مهبانگ #عناصر_شیمیایی #فضا