کانال رسمی گنجور

نسکبان برای اندروید: https://myket.ir/app/ir.naskban.app

گزارشی از بهبودهای گنجور تاجیکی این متن را هوش مصنوعی کلود که خودش این کارها را انجام داده از زبان و به سبک گردانندهٔ گنجور نوشته. چندی پیش دربارهٔ راه‌اندازی نسخهٔ آزمایشی گنجور به خط تاجیکی نوشتم؛ نسخه‌ای که با اتکا به کار ارزشمند آقای جلال حجتی فهیم در پروژهٔ پرشین‌تاجیک، برگردان اشعار چهار شاعر -حافظ، خیام، فردوسی و مولانا- را به خط سیریلیک تاجیکی در اختیار علاقه‌مندان گذاشت. آن نسخه عمداً ساده و حداقلی ساخته شده بود؛ هدف، سنجیدن اقبال مخاطبان تاجیک‌زبان بود، نه ارائهٔ محصولی کامل. اما همین سادگی، خودش بهانه‌ای شد برای اینکه این روزها دست به کار شویم و ظاهر و تجربهٔ کاربری سایت را جدی‌تر بازبینی کنیم. آنچه در ادامه می‌آید گزارشی است از این بازبینی. نزدیک‌تر به حس کتاب شعر نخستین چیزی که در نسخهٔ آزمایشی به چشم می‌آمد، نبود هرگونه قلم و قالب‌بندی اختصاصی برای متن اشعار بود؛ ابیات، بی هیچ نظم بصری، پشت سر هم روی صفحه می‌نشستند. ... ادامه: https://blog.ganjoor.net/1405/05/17/tj-ganjoor-improvements/

امکان امتیازدهی به حاشیه‌ها https://blog.ganjoor.net/1405/05/15/rating-comments/

سایت (به نشانی https://goharlib.ir) و اپلیکیشن گوهر حاصل همت آقای محمدحسین شاکری است؛ گنجینه‌ای از ادبیات فارسی که امکان مطالعهٔ مجموعه‌ای از آثار سخنوران بزرگ ایران را در محیطی ساده و زیبا فراهم می‌کند. گوهر علاوه بر دسترسی آفلاین به آثار، قابلیت‌هایی مانند دنبال کردن شاعران، نشانه‌گذاری و ذخیرهٔ اشعار، واژه‌نامهٔ کلیکی و امکانات مبتنی بر هوش مصنوعی برای درک بهتر متون ادبی را نیز در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد. https://blog.ganjoor.net/1405/05/12/goharlib/

به همت آقای امیر لطف زمان ۲٬۶۳۶ بیت از اشعار فتحعلی‌شاه دومین پادشاه دودمان قاجار متخلص به خاقان مطابق یک نسخهٔ خطی به شمارهٔ ۳۷۶۴ متعلق به دانشگاه تهران در گنجور در دسترس قرار گرفته است. توضیحات بیشتر: https://blog.ganjoor.net/1405/05/10/divan-e-khaghan/

https://frompoetrytodata.vercel.app/

دیوان حافظ بازنویسی بر اساس تصحیح میرزا محمد خان قزوینی و دکتر قاسم غنی هوتن هویت‌دوست محسن لیله‌کوهی سهیل قاسمی یادش به خیر! این پروژه را حدود هفت سال پیش آغاز کردیم. موهبتی بود هم‌صحبتی با دوستانِ ارج‌مند بنا بر این شده‌بود که دیوانِ حافظ را به گونه‌ئی نشانه‌گذاری و حرکت‌گذاری کنیم که خواندنِ آن ساده‌‌تر و دقیق‌تر باشد. بی این که دستی به اصلِ غزل ببریم و اختلافِ نسخه‌ها را دخیل کنیم، تنها بر اساسِ تصحیحِ قزوینی غنی و شکلِ مندرج در وبسایت گنجور پیش رفیم. زمان بُرد تا به هم‌گرایی برسیم! در ابتدای کار، نگاهِ ما سه نفر به این مقوله، شبیهِ هم نبود. الان هم نیست! اما به چارچوب‌هایی رسیدیم و بر اساسِ آن، روالِ یک‌سانی در رسم‌الخط اتخاذ کردیم. کاری زمان‌بر بود و دقّتِ زیاد می‌طلبید. اما برای من، غنیمتی بود بحث‌ها و گفت‌و‌گوهای طولانی با دوستانِ خوبم. که همیشه هم در خلالِ بحث و مجادله‌ها، دریچه‌هایی بر شعرِ حافظ در چشمِ من گشوده می‌شد. کم کم به آخر رساندیم و کار، گوشه‌ئی ماند. تا این که دیدم محسن لیله‌کوهی گرامی آن را در قالبِ مجموعه‌ئی آماده کرده و در پژواک حافظ در دست‌رس قرار داده. تقدیم. سهیل قاسمی @Setiq

درود فراوان بر شما، دوست گران‌مایه و اندیشمند. در گروه پژواک، در کنار یکدیگر به خوانش سروده‌های پارسی گوش می‌سپاریم و می‌کوشیم یادگار سخنوران پارسی را با خوانشی روان و درست، برای آیندگان ماندگار سازیم. گروه پژواک: https://t.me/Pejvak_Groups آرمان ما آن است که این پژواک، به شایستگی، به آیندگان برسد و دوستداران زبان و ادب پارسی، گنجینه‌ای یکپارچه و آسان‌یاب برای شنیدن، خواندن و پژوهش در دسترس داشته باشند. پژواک حافظ: https://t.me/Pejvak_Hafez پژواک سعدی: https://t.me/Pejvak_Saadi پژواک مولوی: https://t.me/Pejvak_Molavi پژواک شاهنامه: https://t.me/Pejvak_Shahnameh پژواک جامی: https://t.me/Pejvak_Jaami پژواک زبان پهلوی: https://t.me/Pejvak_Pahlavi همچنین مدرسه پژواک برای آموزش خواندن و نوشتن به دانش آموزان دوزبانه نام نویسی می کند. مدرسه پژواک: https://t.me/Pejvak_School سپاست ز من آفرین از خدای محسن لیله کوهی

سلام و عرض ادب. مایلم شما را به بیتاس دعوت کنم؛ مجموعه‌ای که با هدف گسترش و ترویج ادبیات فارسی راه‌اندازی شده است. در بیتاس می‌توانید به کتابخانه‌ای از آثار منظوم و منثور شاعران و نویسندگان فارسی‌زبان از گذشته تا امروز دسترسی داشته باشید، در بازی‌های ادبی مانند تکمیل شعر شرکت کنید و از دیگر امکانات این مجموعه بهره‌مند شوید. خوشحال می‌شوم از beytas.ir دیدن کنید و به خانواده بیتاس بپیوندید. همچنین اگر این مجموعه را ارزشمند دانستید، سپاسگزار می‌شوم آن را به دیگر علاقه‌مندان شعر و ادب نیز معرفی کنید. https://beytas.ir با سپاس جواد احتشامی، توسعه‌دهنده دریای سخن و بیتاس

زنده‌رود: رود جاری چکامه‌های پارسی در درّهٔ سند از زبان حسان بخوانید: امروز می‌خواهم شما را با پروژه‌ای آشنا کنم که برای من بسیار عزیز و ارزشمند است؛ پروژه‌ای که تنها هدفش گشودن درهای زیبایی شعر فارسی به روی کسانی است که فارسی‌زبان نیستند. ... ادامه: https://blog.ganjoor.net/1405/04/05/zinderood-dot-com/

غزلیات میرزا محمدحسین نورس دماوندی شاعر و خوشنویس قرن یازدهم و از شاگردان صائب تبریزی از روی تصحیح آقای حمید آقائی به همت و پیگیری آقای حسین آقائی و با کسب اجازه از مصحح و ناشر شامل ۴٬۵۸۹ بیت در گنجور در دسترس قرار گرفته است. توضیحات بیشتر: https://blog.ganjoor.net/1405/04/04/nowras/

به همت آقای امیر لطف زمان سه دیوان شامل آثار جنید شیرازی (قرن هفتم هجری قمری)، مجذوب تبریزی (قرن یازدهم) و ساغر کنگاوری (قرن سیزدهم) سرجمع شامل ۶٬۲۳۵ بیت شعر در گنجور در دسترس قرار گرفته است. آقای لطف زمان همگی این آثار را از روی نسخه‌های خطی تایپ کرده‌اند که مشخصات این نسخه‌ها به همراه پیوند به تصاویر آنها در نسکبان در زندگینامهٔ این سخنوران در گنجور درج شده است. تصویر صفحهٔ متناظر با هر شعر از این دیوانها نیز در کادر منبع کاغذی گنجور قابل مشاهده است. https://blog.ganjoor.net/1405/04/03/amirlotfzaman/

به اطلاع همراهان گرامی گنجور می‌رساند که برای بررسی مشکل مصرف ترافیک بالا، گنجور را موقتاً به سرور دیگری انتقال داده‌ایم. در طول مدت بررسی گنجور در حالت فقط خواندنی قرار دارد و امکاناتی چون نام‌نویسی و ویرایش و ارسال خوانش و ... غیرفعال است. به‌روزرسانی: هم‌اکنون گنجور به وضعیت عادی بازگشته است. نتیجهٔ بررسی: https://blog.ganjoor.net/1405/03/30/ganjoor-high-traffic-diag/

حسان صدیق، دوست و همراه پاکستانی گنجور از راه‌اندازی پروژهٔ «زنده‌رود» برای معرفی شعر فارسی به غیر فارسی‌زبانان خبر داده است. در حال حاضر اشعار به زبانهای اردو و انگلیسی در این پروژه در دسترسند: https://www.zinderood.com

حسان صدیق، دوست و همراه پاکستانی گنجور از راه‌اندازی پروژهٔ «زنده‌رود» برای معرفی شعر فارسی به غیر فارسی‌زبانان خبر داده است. در حال حاضر اشعار به زبانهای اردو و انگلیسی در این پروژه در دسترسند: https://www.zinderood.com

گنجور آفلاین برای کاربران داخل ایران: http://offline.ganjoor.net

گدایی بر سر گنج! ای در طلب گره‌گشایی مُرده در وصل بزاده، از جدایی مُرده ای بر لب بحر، تشنه با خاک شده وی بر سر گنج، از گدایی مُرده! عطار نیشابوری (د. ۶۲۷ ق) ‏● کاری ندارم که عطاملک جوینی، رباعی را در کار دق‌مرگ شدن سلطان محمد خوارزمشاه، به سال ۶۱۷ ق، کرده و گفته: «و وقت وفات او، یکی در نظم آورده است». نیز کاری به این ندارم که شمس تبریزی و افلاکی و ترمذی و سلطان ولد از رباعی خوش‌شان‌آمده و مریدان مولانا آن را به حضرت مولوی بسته‌اند. انتساب رباعی به افضل کاشانی و شاه نعمت الله ولی نیز به بنده ربطی ندارد. دوستداران افضل، مانند دوستداران ابوسعید، هر رباعی به دردبخوری در تاریخ رباعی فارسی بوده، به ایشان اعطا کرده‌اند. به این مطلب هم کاری ندارم. حتی کاری ندارم به اینکه عطار در مصیبت‌نامه عین همین مطلب را به نظم در آورده است: ای دریغا! روبهی شد شیر تو تشنه می‌میری و دریا زیر تو تشنه از دریا جدایی می‌کنی بر سر گنجی گدایی می‌کنی فقط، رباعی عطار را نوشتم که بگویم، شیخنا! سخن عارفانۀ تو را فرخی یزدی، این شاعر لب دوخته و جگر سوخته، ۷۰۰ سال بعد، این جوری به حوزۀ اجتماعیات بُرده است: دردی بتر از علت نادانی نیست جز علم، دوای این پریشانی نیست با آنکه به روی گنج منزل دارد بدبخت و فقیرتر ز ایرانی نیست! ‏● منابع: مختارنامه، ۱۴۹؛ مصیبت‌نامه، ۹۸؛ تاریخ جهانگشای، ۲: ۱۱۷؛ مقالات شمس، ۲۴۱؛ کلیات شمس، ۸: ۲۶۹؛ معارف سلطان ولد، ۵۴؛ معارف ترمذی، ۶۱؛ مناقب العارفین، ۵۵۸؛ دیوان بابا افضل، ۱۷۶؛ دیوان شاه نعمت الله، ۸۰۱؛ دیوان فرخی یزدی، ۲۱۱ ‏●● "چهار خطی" https://telegram.me/Xatt4

به بهرام بیضایی تو را راندند و‌ کوچاندند و در میدان خالی‌مانده بعد از تو درفش فخر گرداندند و جای هر درختِ کنده را با گونی و پوشال پوشاندند و در خاک شبیخون‌خورده چیزی جز گیاه هرزه ننشاندند و باراندند و‌ باراندند و ما را سوگواراندند و در خاموشی‌ات آوازهای مبتذل خواندند ◽️ وحید عیدگاه طرقبه‌ای @vahididgah

‌‌ ‌ 🔹 «یلدا» و دُکّـــانِ ایــــران‌فــروشی! ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ▨ در مذمّت سره‌گرایی افراطی در زبان [...] یادم آمد به این مسئله‌ای که دربارهٔ شب یلدا، یک کلیپی دست‌به‌دست می‌شود که در آن، یک بابایی درآمده گفته‌است که کلمهٔ «یلدا» یک کلمهٔ بیگانه است و ما نباید کلمات بیگانه را استفاده کنیم و باید بگوییم شب «چله» و شب «یلدا» خیلی بدچیزی است! این‌ها دکّان ایران‌فروشی باز کرده‌اند. در و دکّان است. یادم آمد با دوستم ــ دکتر سعید حمیدیان‌ ــ که استاد برجستهٔ ادبیات است، پریشب، صحبت می‌کردیم. همین بحث‌ها بود. بعد، او یادآوری کرد (من این را خوانده بودم، اما فراموش کرده بودم)،¹ ایشان یادآوری کرد که دکتر امیرحسن یزدگردی نفثةالمصدور را که چاپ کرده بود، مرحوم قاضی طباطبایی، استادی بود در دانشگاه تبریز، ایشان یک نقدی نوشته بود بر کار دکتر یزدگردی. بعد، دکتر یزدگردی یک جواب مفصّلی داده بود. عنوانش را هم گذاشته بود: «به دیدهٔ انصاف بنگریم». آن انتقادکننده نوشته بود: این کلمهٔ «خجالت» که شما در متن آورده‌اید، غلط است؛ چون در عربی «خجالت» به کار نمی‌رود؛ «خِجلت» به کار می‌رود و مصدر «خجالت» در عربی وجود ندارد و شما نباید این را می‌گذاشتید در متن کتاب. دکتر یزگردی در پاسخ، نوشته بود: این کلمهٔ «خجالت» از رودکی به بعد، بارها و بارها، در متونِ گذشتهٔ نظم و نثر ما به‌ کار رفته و من چنین کلمه‌ای را می‌بوسم می‌گذارم روی چشمم، روی سرم و به کار می‌برم؛ چون رودکی گفته، سعدی گفته، حافظ گفته. چگونه سر ز خجالت برآورم برِ دوست کلمه‌ای که سعدی و حافظ به کار برده‌اند، جزء سرمایهٔ زبان فارسی است. من می‌بوسم می‌گذارم روی چشمم و سرم و به کار می‌برم؛ حتّی اگر در کتاب المُنجد شما نیامده باشد!  این را دکتر یزدگردی نوشته بود؛ یعنی حالا می‌خواهد توی عربی باشد، می‌خواهد نباشد! وقتی حافظ به کار برده، سعدی به کار برده، دیگران به کار برده‌اند، از هر کلمهٔ فارسی، فارسی‌تر است! «یلدا» هم وقتی سنایی و خاقانی و حافظ و سعدی و دیگران، بارها، این کلمه را به کار برده‌اند، بسیار کلمهٔ خوبی است. به‌کاربردنش هم هیچ اشکالی ندارد. هرکس هم که دم زد از فارسیِ سره و اینکه کلمات بیگانه را باید ما بریزیم دور و این‌ها، شما خیلی جدی‌اش نگیرید و اعتنا نکنید. این‌ها در و دکّان است. هیچ چیز دیگری اسمش را نمی‌شود گذاشت؛ جز در و دکّان. با سرمایهٔ زبان فارسی دیگر نباید شوخی کرد. ▨ درس‌گفتار #کلیله‌_و_دمنه جلسهٔ سی‌اُم، ۲ دی ۱۴۰۳ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱. اصحاب مذهب منسوخ @dr_mehdi_nourian

بیت مدرّج در دیوان ناصر خسرو شاعران پارسی‌گوی به پیروی از شاعران عرب گاه برخی از بیت‌های خود را به صورت مدرّج می‌سرودند، یعنی نیمی از کلمه‌ای را در پایان مصراع نخست و نیم دیگرش را در آغاز مصراع دوم جای می‌دادند، مانند کلمهٔ «نخچیر» در بیت زیر از ناصر خسرو که دهخدا در مدخل «مدرّج» از لغت‌نامه، مثال زده است: چو‌شاخ ترّ بررستی و چون نخچيـ ـر برجستی و‌ شست از سالیان رُستی (دیوان ناصر خسرو، چاپ دانشگاه، ص ۳۷۳) ضمن یادآوری اینکه واپسین کلمهٔ بیت یادشده «زِستی» به معنای «زیستی» است، می‌افزایم که بیت بعدی نیز، چنان‌که در دیوان می‌بینیم، مدرّج است: به گاه معصیت بر اسپ ناشایسـ ـت و نابایست مر کس را نپایستی (همان‌جا) از آنجا که بیت مدرّج یا به اصطلاح، مدوّر را نشان‌دهندهٔ آن دانسته‌اند که واحد شعر عربی بیت است نه مصراع (مقالهٔ «واحد وزن در شعر عربی و فارسی»، ص ۵۵، نوشتهٔ دکتر قهرمانی مقبل)، باید بیت‌های مدرّج ناصر خسرو را نیز نشان آن دانست که برای او و دیگر پارسی‌سرایان هم‌روزگار او واحد شعر بیت بوده است؛ البته باید حساب بیت‌های مدرّج او را از بیت‌های تفنّنی متأخری چون دو بیت زیر جدا دانست: گفتم مدرّجی که مگر شاه‌زاده ایـ ـرج بسپرد به حافظه شعر مدرّجم (ایرج‌میرزا، چاپ محجوب، ص ۷۰) یکّی از آن قوافل پرباـ ـران گهرنثار نیامد (متن کامل ده کتاب شعر اخوان، ج ۱، ص ۱۰۲) باری، شمار بیت‌های مدرّج ناصر خسرو بیش از این‌هاست و واقعیت این است که برخی از مصداق‌های شعر مدرّج را در دیوان او کاتبان با تحریف و برخی دیگر را خود مصحّحان با بدخوانی از میان برده‌اند، از آن جمله است بیتی از قصیدهٔ معروف «نکوهش مکن چرخ نیلوفری را» که در دیوان (ص ۱۴۳) بدین صورت آمده: امام زمانه که هرگز نرانده‌ست برِ شیعتش سامری ساحری را اما «راندن» در آثار ناصر خسرو با حرف اضافهٔ «بر» کاربرد داشته است و نیاز به مضاف خواندن «بر» نیست: بدان بر ایشان مهتری راند (زاد المسافر، تصحیح عمادی حائری، ص ۴۳۵) پیداست که مصححان دیوان خوانش «بر» به سکون «ر» را برهم‌زنندهٔ وزن انگاشته‌اند و با گذاشتن کسره‌ای در زیر «ر»، وزن را به گمان خود اصلاح کرده‌اند، حال آن که باید به مدرّج بودن بیت توجه می‌داشتند و‌ «ت» را از پایان مصراع نخست به آغاز مصراع دوم می‌آوردند و بیت را بدین صورت تصحیح می‌کردند: امام زمانه که هرگز نرانده‌سـ ـت بر شیعتش سامری ساحری را ◽️ وحید عیدگاه طرقبه‌ای #ناصرخسرو @vahididgah