QANDIL PRESS|قەندیل‌پرێس

🔻 حووسییەکان هێرشیان کردە سەر کێڵگەی نەوتی ئارامکۆی سعوودی 🔹 گرووپی حووسییەکان لە یەمەن ڕایانگەیاند، لە ڕێگەی درۆنێکی خۆکوژەوە هێرشیان کردووەتە سەر دامەزراوەیەکی کۆمپانیای نەوتی ئارامکۆ لە شاری نەجران، کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای سعوودیە. 🔹 ئەمڕۆ هەینی ئاژانسی "سەبا"ی سەر بە حووسییەکان، لە زاری سەرچاوەیەکی سەربازییەوە بڵاویکردەوە، هێرشەکە لە ڕێگەی درۆنەوە ئەنجامدراوە و ئۆپەراسیۆنەکە ئامانجەکەی بە وردی و سەرکەوتوویی پێکاوە، بەڵام ئاماژەی بە زەرەر و زیانی ماددی و گیانی نەکردووە. 🔹 لە بەرامبەردا، تا ئێستا لایەنی سعوودی هیچ ڕاگەیەندراوێکی فەرمیی دەربارەی قەبارەی زیانەکان یان ڕەتکردنەوەی هەواڵەکە بڵاونەکردووەتەوە.

QANDIL PRESS|قەندیل‌پرێس pinned «🔻 فەرید دەمیرال: پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا بەستراوەتەوە بە گۆڕانکارییە جیهانییەکانەوە و ترس و هیوا تێکەڵ بووە قەندیل پرێس- وتووێژ ​ ​گۆڕانکارییە خێراکان و وەرچەرخانە قووڵەکانی سیستەمی نێودەوڵەتی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دیمەنی سیاسیی ناوچەکەیان خستووەتە قۆناغێکی…»

بێگومان ئەم دیدگا بەرتەسکەی دەوڵەتیش زۆر بە توندی بەستراوەتەوە بەو گۆڕانکارییە خێرا و بارودۆخە ناسەقامگیرەی کە لە ناوچەکە و جیهاندا ڕووبەڕووی بوونەتەوە و پێشتر کەمێک باسی مەوداکانم کرد. لە بەرانبەردا، ئامانجی ستراتیژیی لایەنی کوردی ئەوە بوو کە پرسی چەک و توندوتیژی لە گۆڕەپانی خەبات و لە ڕۆژەڤدا نەمێنێت، بەڵام لە هەمان کاتدا و وەک هاوسەنگییەکی فکری، پرسی مافە ڕەوا و دیموکراتیکەکانی کورد هاوشانی بێتە ناوەندەوە. هەر بۆیە لە تەواوی دیدارەکاندا هەمیشە مافەکان خاڵی سەرەکیی داواکارییەکانی ئەوان بوون. پاش ئەنجامدانی گفتوگۆ و دانوستانە دوورودرێژ و ماندووکەرەکانی نێوان لایەنەکان، لە کۆتاییدا دەرئەنجامێکی لەو شێوەیە هاتە کایەوە کە وەک نەخشەڕێگە قەبووڵ بکرێت: واتە با لە قۆناغی یەکەمدا چەک لە ڕۆژەڤ دەربچێت، و پاشان لە ڕێگەی زەمینەسازی بۆ خەباتی سیاسی و دیموکراتیکەوە، پرسی مافە دەستوری و نەتەوەییەکانی کورد بهێنرێتە گۆڕێ، و تەڤگەری کوردیش هەوڵ بدات بە ڕێگەی مەدەنی دۆزەکەی بباتە پێشەوە. ​ئێستا ئەم پرسیارە گرنگە هاتووەتە ئارا کە چەکدانان لە پەرلەمانی تورکیا بووە بە ڕۆژەڤێکی فەرمی و بە دەنگێکی زۆر بەرزیش پەسەند کراوە؛ کاتێکیش کە سەرۆککۆمار ئیمزای لەسەر بکات و لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاو بێتەوە، بە تەواوی دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوەوە. پاش ئەو هەنگاوە، چاوەڕوانییەکان بەو ئاراستەیەن کە دەرگا بەڕووی گەڕانەوەی ئەو کەسانەدا بکرێتەوە کە ساڵانێک لە دەرەوەی وڵات لە دۆخێکی سەختی سەرگەردان و دوورخراوەیدا بوون، یان ئەوانەی چوونەتە ناو ڕیزەکانی گە,ریلاوە، و لە هەمان کاتدا زیندانییە سیاسییەکانیش بێنە دەرەوە. بەڵام وەک چۆن خۆت لە ناوەڕۆکی پرسیارەکەتدا ئاماژەت پێ کرد، چۆن دەکرێت مرۆڤ دڵنیا بێت یان متمانەی سەددرەدی بەوە هەبێت کە ئەم ڕێڕەوە بە ئاراستەیەکی ئەرێنی و سەرکەوتوودا دەڕوات و کۆتاییەکەی خێر دەبێت؟ لە ڕاستیدا دوو فاکتەری سەرەکی هەن کە دەبێت لەم پرسەدا لەبەرچاو بگیرێن: یەکەم، ئێستا دەرفەتێکی زێڕین و مێژوویی لەبەردەم دەوڵەت و سەرکردایەتیی سیاسیی تورکیادایە کە ئەم کێشە قورسە بەبێ ڕژانی دڵۆپەیەک خوێن، بە شێوازێکی ئاشتییانە بۆ هەمیشە یەکلا بکاتەوە؛ ئەگەر ئەوان ئەم دەرفەتە دەگمەنە بقۆزنەوە، بێگومان دەتوانن پرسی کوردی بۆ هەمیشە بێ چەک و بێ شەڕ لە مێژووی سیاسەتی خۆیاندا بسڕنەوە. دووەم، بەهۆی گۆڕانکارییە جیۆپۆلیتیکییە نوێکانەوە لە ئاستی ناوچەکە و جیهاندا، هەموو هاوسەنگییەکان تێکەڵ بوون و ئەمەش دەکرێت کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر چۆنیەتیی پەیوەندییەکانی کورد لەگەڵ زلهێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان هەبێت. کەواتە سەرەڕای بونی هەموو ئەو نیگەرانی و ترسانەی لە مێشکدا هەن، بە باوەڕی من ڕەنگە لەم قۆناغەدا قەیران یان تەقینەوەیەکی مەزن و وێرانکەر دروست نەبێت. 🔹 ​قەندیل پرێس: روانگە و هەڵوێستی شەقامی کوردی لە باکووری کوردستان: شەقامی کوردی لە تورکیا و باکووری کوردستان لە ئێستادا چۆن لە هەنگاوەکان و گفتوگۆکانی پرۆسەی ئاشتی دەڕوانێت؟ ئایا لەنێو کۆمەڵگەدا متمانەیەکی پێویست بەم پڕۆژانە هەیە، یان نیگەرانی و گومان لەسەر جدییەتی هەنگاوەکانی حکومەت دەسووڕێتەوە؟ 🔻 ​فەرید دەمیرال: ئەوەی مایەی سەرنجە ئەوەیە که تەنها کۆمەڵگە و شەقامی کوردی نییە کە بە گومانەوە سەیری ئەم دۆخە دەکات، بەڵکو تەنانەت کۆمەڵگە و شەقامی تورکیش لە سەرەتای دەستپێکردنی ئەم پرۆسەیەوە هەتا ئەمڕۆش بە شیک، دوودڵی و گومانی گەورەوە لێی ڕوانیوە. ئەگەر سەیری ئەنجامی ڕاپرسییە فەرمی و مەیدانییەکان بکەین، دەبینین ڕێژەیەکی بەرز لە خەڵک - چ کورد و چ تورک - لە بنەڕەتدا دەیانەوێت ئەم پرۆسەیە سەرکەوتوو بێت و پێش بکەوێت؛ بەڵام هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، ڕێژەیەکی بەرچاو و کەمی خەڵکیش هەن که بەهۆی نەبوونی متمانە بە دەسەڵاتی سیاسیی تورکیا، نیگەرانییەکی قوڵیان هەیە. رای گشتیی کوردی، بەهۆی تاڵی و گرانیی ئەو ئەزموونە مێژووییە سەختانەی کە لە ڕابردوودا لەگەڵ دەوڵەتی تورکیا هەبوویانە، زۆر دخواژکار و حەزکەرن، بەڵام بە هیچ شێوەیەک خاوەن متمانەیەکی تۆکمە نین. ئەمەش بۆیە وایە کە لە سەدەی ڕابردوو و لەم سەرەتایەی سەدەی نوێشدا، چەندین جار گەلی کورد ڕووبەڕووی پیلانگێڕی، فێڵ و تێکشکاندنی شۆڕشەکانی بووەتەوە بە ڕێگەی جۆراوجۆر. لە زهنیەتی زۆرینەی خەڵکدا ئەم بڕوایە قووڵە هەیە کە هەر کاتێک دەسەڵاتداریی تورکیا هەست بەوە بکات ئەم پرۆسەیە لە بەرژەوەندیی تەسک و حزبیی ئەودا نەماوە، دەستبەجێ مێزەکە تێکدەدات و کۆتایی پێ بهێنێت. ​سەبارەت بەوەی بۆچی خەڵک سەرەڕای ئەم گومانانە هێشتا بەشداری دەکەن، دەبێت بگوترێت کە کۆمەڵگەی کورد دەیەوێت دوا دەرفەت بداتە ئەم پڕۆژەیە، چونکە زیاتر لە سەدەیەکە لە کوردستاندا تەنها ئاگر، شەڕ، پێکدادان و وێرانی بوونی هەبووە و خەڵک ماندوو بوون؛ ئیتر بە هەموو شێوەیەک دەیانەوێت بۆ جارێکیش بێت ئارامی باڵ بەسەر ژیانیان لە باکووری کوردستاندا بکێشێت. لە لایەکی تریشەوە، بەشێک لە کۆمەڵگە و رای گشتیی تورکیش بە نیگەرانییەوە سەیری ئەم دۆخە دەکەن و پێیان وایە کە ڕەنگە هۆکاری جووڵەی ئەردۆگان بۆ نزیکبوونەوە لە کورد، تەنها بۆ ئەوە بێت کە دەنگ و پشتیوانییان بەدەست بهێنێت بۆ ئەوەی دیسانەوە پۆستی سەرۆککۆمار مسۆگەر بکاتەوە. بەهۆی ئەم شیکارییە سیاسییانەوەیە کە متمانەی تەواو بە پرۆسەکە بوونی نییە. 🔹 ​قەندیل پرێس: ئاسۆ و داهاتووی پرۆسەکە لە قۆناغی پاش پەسندکردنی یاساکەدا: دوای ئەوەی یاساکە لە لیژنەی دادی پەرلەمان تێپەڕی و بەرەو یەکلاکردنەوە دەچێت، قۆناغی داهاتووی خەباتی دیموکراتیک چۆن دەبینن؟ ئایا ئەم یاسایە وەک دەستپێکێکی ئەرێنی سەیر دەکرێت، یان مەترسیی ئەوە هەیە ببێتە بەربەستێکی یاسایی لەبەردەم گۆڕەپانی سیاسیی ئازاددا؟ 🔻 ​فەرید دەمیرال: وەک لە سەرەوەش بە فراوانی باسم لێوە کرد، هەتا ئەم ساتەش ئێمە دوچاری دەیان کۆسپ و بەربەستی گەورە بووینەتەوە و پرۆسەکە پڕ بووە لە سەختی؛ بەڵام ئەمە بە هیچ شێوەیەک بە مانای ئەوە نایێت که تەنها بە پەسەندکردنی ئەم یاسایە هەموو کێشە مێژووییەکان و گرێ کوێرەکان لەناکاو چارەسەر دەبن. ئەوەی وەک ڕاستییەکی حاشاھەڵنەگر لەبەردەم هەموو تەڤگەر و هێزە کوردییەکاندا دەبینرێت، ئەوەیە که قۆناغێکی تەواو نوێ دەست پێ دەکات کە وەک چۆن هەڵگری دەرفەتی گەورەیە، لە هەمان کاتدا پڕە لە مەترسی و زەحمەتیی قورسی مێژوویی. بارێکی زۆر گران و گەورە هەمیشە لەسەر شانی تەڤگەر و گەلی کورد بووە، و باوەڕ بکەن کە لەمەودواش کارەکە زۆر ئاسانتر نابێت، بەڵکو فۆرمی خەبات پێویستی بە هوشیاریی زیاتر دەبێت.

🔻 فەرید دەمیرال: پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا بەستراوەتەوە بە گۆڕانکارییە جیهانییەکانەوە و ترس و هیوا تێکەڵ بووە قەندیل پرێس- وتووێژ ​ ​گۆڕانکارییە خێراکان و وەرچەرخانە قووڵەکانی سیستەمی نێودەوڵەتی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دیمەنی سیاسیی ناوچەکەیان خستووەتە قۆناغێکی نائاساییەوە؛ قۆناغێک کە تێیدا هاوکێشە دیرۆکییەکان لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی مێژووییدان. لەم چوارچێوەیەدا، پرسە هەستیارەکانی پەیوەست بە داهاتووی چارەسەری سیاسی و دیموکراتیک لە تورکیا و باکووری کوردستان، بوونەتە تەوەرەی سەرەکیی گوتاری گشتی و ناوەندەکانی بڕیار. بۆ تێگەیشتنی قووڵتر لەم ژینگەیە پڕ لە هەڵبەزونەبەزە، قەندیل پرێس وتووێژێکی تێر و تەسەلی لەگەڵ فەرید دەمیرال، ڕۆژنامەنووس و بەرپرسی گشتیی ئاژانسی نها پڵاس لە ئەستەنبوڵ، ئەنجام داوە. لەم گفتوگۆیەدا، سەرنجی ورد خراوەتەسەر ئەو ستراتیژ، بەربەست، فەزا یاسایی و دەرئەنجامە چاوەڕوانکراوانەی کە ڕەهەندەکانی ئەم پرۆسە هەستیارە پێک دەهێنن. 🔹 ​قەندیل پرێس: دەربارەی هەڵوێستی تەڤگەر و هاوسەنگیی سیاسی: تەڤگەر سەرەڕای ڕەخنەگرتن لە کەموکوڕییەکانی ناو پڕۆژەیاسای چوارچێوە و ئاماژەنەکردن بە مافە بنەڕەتییەکان، جەخت لەوە دەکاتەوە کە پڕۆسەکە تێکنەدرێت. بە ڕای ئێوە وەک ڕۆژنامەنووسێک، ئەم هەڵوێستە نەرمە تا چەند دەتوانێت کاریگەری لەسەر هاوکێشە سیاسییەکانی پەرلەمانی تورکیا هەبێت؟ 🔻 ​فەرید دەمیرال: بۆ ئەوەی بتوانین تێگەیشتنێکی قووڵتر و فراوانتر بۆ ئەم دۆخە هەستیارە هەبێت، سەرەتا دەبێت ئەوە لە یاد نەکەین کە پرۆسەی نوێی چارەسەری و ئاشتی لە تورکیا، بە هیچ شێوەیەک تەنها لە چوارچێوەی بەرتەسکی بارودۆخ و هاوکێشە ناوخۆییەکانی ئەم وڵاتە یان تەنها لە ڕوانگەی کۆمەڵگە و بزووتنەوەی کوردییەوە هەڵسەنگاندنی بۆ ناكرێت. بە پێچەوانەوە، ئەم هەنگاوە نوێیە ڕەنگدانەوەیەکەی ڕاستەوخۆ و قووڵە بەسەر گۆڕانکارییە مێژوویی و تێکتۆنیکییەکانی سیستەمی نوێی جیهانی و نەخشەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە. لەبەر ئەوەی ئێمە باسی بابەتێکی زۆر بەرفراوان، فرەڕەهەند و ئاڵۆز دەکەین، بێگومان لەم دەرفەتەدا ڕەنگ نەبێت بتوانین بە هەموو وردەکارییەکان و هۆکارە شاراوەکانی پشت ئەم گۆڕانکارییە جیهانییانەدا بچینە خوارەوە؛ بەڵام بێگومان کاریگەرییە گەورەکانی وەک جەنگی وێرانکەری غەززە و تەواوی لێکەوتە سیاسی و ئەمنییەکانی دوای ئەو قۆناغە، زەمینەسازییان بۆ گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکان کرد و وڵاتانی ناوچەکەی ناچار کرد پێداچوونەوەی جیدی بە سیاسەتەکانیاندا بکەن. تورکیاش وەک یەکێک لەو دەوڵەتە کاریگەر و سەرەکییانەی کە هەمیشە هەوڵی داوە لە ڕووداوە هەرێمییەکاندا خاوەن پێگە و گوتارێکی بەهێز بێت، ناچار بووە هەڵوێست، سیاسەت و هەموو ستراتیژە ئەمنی و سیاسییەکانی خۆی جارێکی تر لەبەرچاو بگرێتەوە و ڕەشنووسی مامەڵەکردنی لەگەڵ دۆسییە هەستیارەکاندا بگۆڕێت. ​لە لایەکی ترەوە، تەڤگەری کوردی باکوور کە ساڵانێکی درێژە ناوەندی خەبات و بەرخۆدان بووە، بۆ ئەم قۆناغە لە بەدوای دۆزینەوەی دەرچە و ڕێگەی نوێدا بووە بۆ ئەوەی بتوانێت پرسی ڕەوای کورد لە تورکیا لە ڕێگەی ئاشتییانە، دیالۆگی کراوە و پرۆسەیەکی دانوستانی جددییەوە بەرەو چارەسەر ببات. تێکەڵبوونی تەواوی ئەم هۆکارە ناوخۆیی و دەرەکییانە بەیەکەوە، بووە هۆی ئەوەی کە زەمینەی دەستپێکردنەوەی پرۆسەیەکی نوێ لە تورکیا بڕەخسێت. لە ڕاستیدا، ئەو شێوازەی کە ئەم قۆناغەی پێ دەست پێ کرد، تێکەڵەیەک بوو لە ناچارییە سیاسییەکان و لە هەمان کاتدا هەوڵدانێکی پراگماتیکی بۆ قۆستنەوەی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان. بەڵام ئەوەی لێرەدا زۆر گرنگە بوترێت ئەوەیە کە تەڤگەری کورد سەرەڕای بینینی هەموو ئەو مەترسی و هەڕەشە ڕژدانەی کە لە ئارادان، هاوکات فەرزەند و دەرفەتە مێژووییەکانی ناو ئەم پرۆسەیەش دەبینێت و بە شێوازێکی زۆر بنیادنەر، نەرم و پراگماتیک مامەڵەی لەگەڵدا دەکات. وەک چۆن چەقۆی تیژ لە کاتی پێویستدا دەتوانێت گۆڕانکاری دروست بکات، تەڤگەری کوردیش لە پێناو سەرخستنی ئامانجە ستراتیژییەکانی، لە گۆڕینی پارادایم، پۆلیتیکا، ئایدۆلۆژیا و سەرجەم ڕێباز و مێتۆدەکانی کاری سیاسیی خۆیدا، زۆر سوور، بڕیارلەسەر و جددی هەنگاو هەڵدەگرێت. لوتکەی ئەم جددییەتە بێوێنەیەش لەو پەیامە مێژووییەدا دەرکەوت کە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥دا لەلایەن عەبدوڵلا ئۆ,جەلانەوە بڵاو کرایەوە؛ لەوێدا بەبێ ئەوەی مەرجێکی توند یان داوایەکی تایبەت و پێشوەختە بکات، ڕایگەیاند کە ئەوان بە ئارەزوومەندانە بەشداریی ئەم پرۆسەیە دەکەن. ئەم هەڵوێستە نەرم و شۆڕشگێڕییە، توانی تا ڕادەیەکی زۆر بەرگری و ئاستەنگە دەروونییەکانی بەردەم لایەنی بەرانبەر بشكێنێت و هێسانکارییەکی گەورە لە پرۆسەکەدا دروست بکات، بە جۆرێک کە سەرەڕای بونی جۆرەها بەربەستی قورس، هەنگاوی پراکتیکی و جددی بۆ هەڵگیرا. 🔹 ​قەندیل پرێس: بچووککردنەوەی ڕۆڵی سەرکردایەتی سیاسی لە دەقی یاساکەدا: سەرەڕای بەڵێنە سەرەتاییەکانی بەرپرسانی باڵای تورکیا سەبارەت بە ڕۆڵی سەرکردایەتیی بزوتنەوەی کوردی لە بەڕێوەبردن و ئاراستەکردنی پرۆسەکەدا، بەڵام لە دەقی یاسای چوارچێوەدا ئەم ڕۆڵە بە شێوازێکی ناڕوون و لە ڕێگەی دەستەیەکی حکومییەوە جێگیر کراوە. بە بڕوای ئێوە، ئەم جۆرە داڕشتنە یاساییە تا چەند دەبێتە ڕێگر لە بەردەم جێبەجێکردنی کردەیی پرۆسەکەدا؟ 🔻 ​فەرید دەمیرال: بۆ ئەوەی ڕەهەندەکانی ئەم پرسە بە باشترین شێوە تێبگەین، با هەموومان بگەڕێینەوە دواوە و ئەم دۆخە لە بیر خۆماندا زیندوو بکەینەوە: کاتێک دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی پارتی نەتەوەپەرستی مەهەپە - کە هەمیشە وەک ڕەمزی ڕەگەزپەرستی و توندڕەویی نەتەوەیی لە تورکیا ناسراوە - لەناو هۆڵی پەرلەمانی تورکیا هەستا و بە پێی خۆی چوو دەستی پەرلەمانتارانی دەم پارتی گرت، و پاشان لە کۆبوونەوەی فراکسیۆنی حیزبەکەی خۆیدا بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە دەبێت عەبدوڵلا ئۆ,جەلان بێتە ناو کۆبوونەوەی دەم پارتیدا و لەوێوە بڕیاری مێژوویی چەکدانان ڕابگەیەنێت، و لە بەرانبەریشدا مەرجی سەلماندن و جێبەجێکردنی «مافی هیوا» بۆ ناوبراو دابین بکرێت؛ بێگومان ئەمە بە هیچ شێوەیەک هەنگاوێکی ئاسایی، سووک یان چاوەڕوانکراو نەبوو. هۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە باخچەلی و ئەو بەرەیەی سیاسی کە ئەو لە تورکیا نوێنەرایەتیی دەکات، نەک هەر لە مێژوودا خاوەن پێگەیەکی زۆر ڕەق و نەگۆڕ بوون لە دژی مافە سەرەتاییەکانی کورد، بەڵکو تا ئەو ڕۆژەش لەسەر هێڵی نکۆڵیکردن و ڕەتکردنەوەی بنەڕەتیی هەرچەشنە بوون و دۆزێکی سیاسی بۆ کورد مایەوە. کەچی لەو ڕۆژە مێژووییەدا، ناوبراو قسە و ڕستەی نەریتشکێن و تەواو پێچەوانەی ڕەوتی مێژوویی خۆیان گوت. ​لەو کاتەدا، تەواوی ڕووداوەکان بۆ ئێمەی چاودێر و شرۆڤەکار زۆر سەرسووڕهێنەر، شۆکهێنەر و لە هەمان کاتدا مایەی سەرسوڕمان بوون. بەڵام کاتێک ئەمڕۆ ئێمە بە دیدێکی ڕەخنەگرانە و فراوانتر سەیری ئەو گوتار و هەنگاوانە دەکەین، بۆمان دەردەکەوێت کە ئەو لێدوانە توندڕەوانە یان ئەو قسە نامۆیانە، لە ڕاستیدا تەنها بۆ ئەوە بوون کە زەمینەسازی و ئاسانکارییەکی پێویست بۆ بەڕێوەچوونی پرۆسەکە بکەن و بەربەستە دەروونییەکانی شەقامی تورک بشکێنن. لەو دیدار و هاتوچۆ و هەڤدیتنانەی کە شاندی ئیمراڵی لەگەڵ عەبدوڵلا ئۆ,جەلان ئەنجامی دان، زۆر بە روونی دەرکەوت کە دیدگای سەرکردایەتیی ئۆ,جەلان لەسەر بنەمایەکی جیاواز بنیات دەنرێت؛ ئەو پێی وایە کێشە و بابەتی سەرەکی تەنها لەسەر وردەکاریی کاتی نین، بەڵکو پرسی سەرەکی و بنەڕەتی، گەیشتنە بە چارەسەرییەکی هەمیشەیی و بنچینەیی بۆ کۆتاییهێنان بەم کێشە مێژووییە. هەر بۆیە، هەرچەندە بێگومان تەڤگەری کورد پرسی ئازادکردنی بەڕێز ئۆ,جەلان وەک خاڵێکی ستراتیژی و سەرەکی لە هەموو قۆناغەکاندا دەخاتە رووەوە، بەڵام کاتێک سەیری مەرج و داواکارییەکانی ڕاستەقینەی ئۆ,جەلان دەکەین، دەبینین کە ئەم بابەتە لە پێشینەی لست و داواکارییە خێراکانیدا نییە. ئەوەی ئەو جەختی لەسەر دەکاتەوە و بە دواوەیە، ئەوەیە که ئەم کێشە نەتەوەییە ئیتر لە فۆرمی چەک، توندوتیژی و شەڕی خوێناوییەوە بگوازرێتەوە بۆ فۆرمی دیالۆگ، گفتوگۆی ئاشتییانە، ڕێگەی دانوستان و خەباتی مەدەنی، و بەم شێوەیەش دۆسییەکە بە شێوازێکی هەمیشەیی بچێتە ناو ڕۆژەڤی ڕاستەقینەی تورکیا و سەرجەم توخمەکانی کۆمەڵگەی کوردییەوە. 🔹 ​قەندیل پرێس:  مەرجەکانی ئازادی و گەڕانەوە بۆ سیاسەتی دیموکراتیک: لایەنە سیاسییەکان و تەڤگەر مەرجی سەرەکیی سەرکەوتنی پرۆسەکە بە ئازادکردنی سەرجەم گرتووانی سیاسی و مسۆگەرکردنی ژینگەیەکی ئازاد بۆ کاری سیاسی دەبەستنەوە. ئەگەر یاسای چوارچێوە بەبێ دابینکردنی ئەم زەمینەیە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئایا گە,ریلا و لایەنە دیموکراتیکەکان دەتوانن لەژێر ئەم چوارچێوەیەدا بگەڕێنەوە و دەست بە خەباتی سیاسی بکەن؟ 🔻​ فەرید دەمیرال: لەو ساتەوەختەی کە ئەم پرۆسە نوێیانە لە ناوچەکەدا سەریان هەڵدا، دوای تێپەڕبوونی تەنها کاتێکی کەم، بۆ ئێمە وەک کەسانی شارەزا زۆر بە ڕوونی دەردەکەوت کە پرۆسەکە بۆ هەر یەک لەم دوو لایەنەی سەر مێزەکە، مانایەکی جیاواز، ئامانجی جیاواز و تێگەیشتنی جیاوازی هەیە. بۆ نموونە، ئەگەر سەیری دەوڵەت و دەسەڵاتی سیاسیی تورکیا بکەین، دەبینین کە ئەوان تەنها و تەنها لە پێناوی مسۆگەرکردنی ئارامی و ئەمنیەتی خۆیاندا مامەڵە دەکەن، و لای ئەوان پرسی «چەکدانان» هەمیشە لە لووتکە و لە سەرەکیترین خاڵی لیستەکەیاندا جێگیر کراوە. بە هیچ شێوەیەک ئامانجی یەکەمی دەسەڵاتی تورکیا دیموکراسییەتێکی ڕاستەقینە، دابینکردنی ئاشتییەکی دادپەروەرانە یان پێدانی مافە سەرەتاییەکان نەبووە.

🔻 تورکیا سیپان حەمۆی لە لیستی "تیرۆر" دەرهێنا قەندیل پرێس 🔹 ​لە پێشهاتێکی سیاسی و ئەمنیی نوێدا، میدیاکانی تورکیا و سەرچاوە فەرمییەکان بڵاویان کردەوە کە حکومەتی تورکیا ناوی "سیپان حەمۆ"، یاریدەدەری وەزیری بەرگریی حکومەتی کاتی سووریا و فەرماندەی پێشووی باڵای هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە)، لە لیستی داواکراوانی تیرۆر دەرهێناوە. ئەم پەرەسەندنە لە دوای گۆڕانکارییە خێراکانی دۆخی سووریا دێت. 🔹 ​سەرچاوەیەکی ئاگادار لە بەشی میدیای هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە)، لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ «قەندیل پرێس»، هەواڵەکەی پشتڕاستکردەوە و ڕایگەیاند: «دوای زنجیرەیەک گۆڕانکاری و ڕێککەوتنی سیاسی، لایەنی تورکی لە ڕێگەی کەناڵە فەرمی و ناڕاستەخۆکانەوە پێیان ڕاگەیاندووین کە ناوی سیپان حەمۆ بە تەواوی لە لیستی داواکراوانی ولاتەکەیان لادراوە». 🔹 ​هەروەها، سەرچاوەیەکی باڵا لە وەزارەتی بەرگریی سووریا لە لێدوانێکدا، زانیارییەکانی پەیوەست بەم بابەتەی پشتڕاستکردەوە و جەختی لەسەر گۆڕانی پێگەی فەرمیی ناوبراو کردەوە. ​ 🔹​ سیپان حەمۆ، کە ناوی ڕاستەقینەی (سەمیر ئۆسۆ/ئاسۆ)یە، پێشتر بەو ناوازە لە "لیستی سوور"ی داواکراوانی تیرۆر لە وەزارەتی ناوخۆی تورکیا تۆمار کرابوو. حکومەتی تورکیا سیستمی لیستی داواکراوانی بەپێی ئاستی مەترسی بە ڕەنگەکانی (سوور، پرتەقاڵی، زەرد و خۆڵەمێشی) پۆلێن کردووە، و ناوبراو وەک فەرماندەیەکی هەسەدە لە سەروەترین ئاستی لیستەکەدا واتە لیستی سووردا جێگیر کرابوو. هاوکات، ئەنقەرە بڕی 20 ملیۆن لیرەی تورکی (کە دەکاتە نزیکەی 417 هەزار دۆلار) وەک پاداشت بۆ هەر کەسێک دیاری کردبوو کە زانیاری لەسەر شوێنەکەی بدات یان لە دەستگیرکردنیدا هاوکار بێت. ​ 🔹 ​ئەم گۆڕانکارییە یاساییە لەلایەن ئەنقەرەوە، لە ئەنجامی ئەو گۆڕانکارییە قووڵانەیە کە لە ناوخۆی سووریا ڕووی داوە. لە 29ی کانوونی دووەمی 2026، حکومەتی دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) گەیشتنە رێککەوتنێک بۆ ئاگربەست و تێکەڵکردنی قۆناخ بە قۆناخی هێزەکان لە ناو پێکهاتەی سوپای سووریادا. 🔹 ​لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی ئەم ڕێککەوتنەدا، لە 10ی ئاداری 2026، سیپان حەمۆ بە فەرمی وەک یاریدەدەری وەزیری بەرگریی سووریا دەستنیشانکرا و دەستبەکاربوو. وەرگرتنی ئەم پۆستە باڵایە سەربازی و حکومییە، دۆسیە یاسایی و ئەمنییەکەی ناوبراوی لە ئاستی فەرمیدا گۆڕی، و بووە هۆی ئەوەی دەسەڵاتدارانی ئەنقەرە ناچار بن لە ڕووی کارگێڕییەوە پێداچوونەوە بە ناوەکەیاندا بکەن بەپێی نەریتە دیپلۆماسی و حکومییەکان.

🔻 وەزیری گەنجینەی ئەمریکا: ئێران له‌ڕوی ئابورییه‌وه‌ وه‌ها گۆشه‌گیر ده‌كه‌ین كه‌ پێشتر وێنه‌ی نه‌بوبێت 🔹 سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا هەڕەشەی ئەوە ده‌كات کە ئێران له‌ڕوی ئابورییه‌ وه‌ها گۆشه‌گیر ده‌كه‌ن كه‌ له‌ جیهاندا هه‌رگیز گۆشه‌گیریی له‌و جۆره‌ وێنه‌ی نه‌بوبێت. 🔹 سكۆت بێسێنت، وه‌زیری گه‌نجینه‌ی ئه‌مریكا رایگه‌یاند، هه‌فته‌ی داهاتو رێكاره‌ نوێیه‌كان له‌دژی ئێران ده‌خرێنه‌ بواری جێبه‌جێكردن. 🔹 وه‌زیری گه‌نجینه‌ی ئه‌مریكا به‌ ئاماژه‌دان به‌وه‌ی كه‌ ئه‌مریكا له‌ ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازییه‌وه‌ له‌دژی ئێران په‌ڕیوه‌ته‌وه‌ بۆ گوشاری ئابوریی له‌ دژی ئه‌و وڵاته‌و وتی "لەسەر فەرمانی سەرۆک، ئێمە ئاستەکه‌مان دیسانەوە بەرزکردوەتەوە، چاوەڕوانی راگەیاندنی زیاتر بن لە هەفتەی داهاتودا، چونکە رێکارێک دەگرینەبەر کە وێنەی نەبوە لە مێژوی گۆشەگیرکردنی ئابوری وڵاتێکدا." 🔹 ئه‌و به‌ كه‌ناڵی نیوزماكسی وتوه‌، "گه‌مارۆ به‌رده‌وامه‌كه‌ له‌ گه‌روی هورمز ده‌بێته‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئێران نه‌توانێت هیچ شتێك له‌ڕێگه‌ی به‌نده‌ره‌كانی خۆیه‌وه‌، هاورده‌ یان هه‌نارده‌ بكات. 🔹 سکۆت بێسێنت وتیشی، ئەمریکا هەفتەی داهاتو ڕێکاری دیکەش لەم روه‌وه‌ ڕادەگەیەنێت. 🔹 بێسێنت ئه‌وه‌ی به‌ رێبازێكی دولایه‌نه‌ ناوبرد كه‌ پێکهاتوە لە گوشاری ئابوری و گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێران.

🔻 بەپەلە/ ڕاگەیاندنی فەرمی ئێران: ئەمڕۆ درۆنێکی ئەمریکا لە جۆری MQ۹ لە لایەن بەرگریی ئاسمانی ئێرانەوە لە پارێزگای هورمزگان خراوەتە خوارەوە.

🔻 Mezlûm Ebdî: Em bi şandeya hikûmeta Sûriyeyê re li ser çend mijarên girîng gihîştin peymanê 🔹 Mezlûm Ebdî ragihand ku wî şandeyeke hikûmeta Sûriyeyê pêşwazî kiriye û ew li ser çend mijarên girîng gihîştine peymanekê. 🔹 Fermandarê Giştî yê Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) Mezlûm Ebdî li ser hesabê xwe yê Xê daxuyaniyek belav kir. 🔹 Mezlûm Ebdî di daxuyaniya xwe de nivîsî: 🔹 "Ez bi pêşwazîkirina Nûnerê Serokatiyê Birêz Ziyad Ayiş û Fermandarê Feyleqa Duyem Birêz Ewad Casim serbilind bûm." 🔹 Ebdî diyar kir ku wan di hevdîtinê de li ser çend dosye û pirsgirêkên girîng ên girêdayî ewlehî û aramiya parêzgeha Hisîçayê gotûbêj kiriye. 🔹 Fermandarê Giştî yê HSDyê amaje bi wê yekê jî kir ku wan di civînê de qala "çareserkirina destdirêjiyên li ser saziyên dewletê, dosyeya koçberan û her wiha lezkirin û temamkirina pêvajoyên entegrasyonê" kiriye. 🔹 Mezlûm Ebdî di parvekirina xwe de destnîşan kir ku ew gihîştine çend çareseriyan û pê de çû: 🔹 "Me hest bi atmosfereke erênî û gavên cidî yên ji bo çareserkirina van dosyeyan kir ku bi awayekî xizmeta ewlehî û aramiya parêzgehê bike."

🔻 هێرش كرایه‌ سه‌ر دو كه‌شتی ئیماراتی له‌ گه‌روی هورمز 🔹 كۆمپانیای پترۆڵی نیشتمانی ئه‌بوزه‌بی-ئه‌دنوك رایگه‌یاند، هێرش كراوه‌ته‌ سه‌ر دو كه‌شتی كۆمپانیاكه‌یان له‌ گه‌روی هورمز. هاوكات وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئیمارات به‌توندی ئیدانه‌ی ئه‌و هێرشه‌ی ئێران ده‌كات. 🔹 كۆمپانیای پترۆڵی نیشتمانی ئه‌بوزه‌بی-ئه‌دنوك، له‌ راگه‌یه‌ندراوێكدا وتی، شه‌وی رابردو هێرش كراوه‌ته‌وه‌ سه‌ر دو كه‌شتی كۆمپانیاكه‌یان له‌ گه‌روی هورمز، به‌ڵام هێرشه‌كه‌ زیانی گیانی به‌دواوه‌ نه‌بوه‌و دۆخه‌كه‌ كۆنترۆڵكراوه‌. 🔹 لای خۆیشییه‌وه‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئیمارات، رایگه‌یاند، زۆر به‌توندی ئیدانه‌ی ئه‌و ده‌ستدرێژییه‌ی ئێران ده‌كه‌ن بۆ سه‌ر دو كه‌شتییه‌كه‌ی كۆمپانیای ئه‌دنوك. 🔹 وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئیمارات وتوشیه‌تی، كردنه‌ ئامانجی بازرگانی ده‌ریایی و به‌كارهێنانی گه‌روی هورمز وه‌كو ئامڕازێكی گوشارو هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی ئابوریی، "كرده‌وه‌ی چه‌ته‌كانی ده‌ریان كه‌ له‌لایه‌ن سوپای پاسدارانی ئێرانه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت" و بۆته‌ مایه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی راسته‌وخۆ له‌سه‌ر سه‌قامگیریی ناوچه‌كه‌ و ئاسایشی وزه‌ی جیهان. 🔹 جه‌ختیشی كردۆته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ ئێران ئه‌م جۆره‌ ده‌ستدرێژییانه‌ رابگرێت و گه‌روی هورمز به‌بێ مه‌رج به‌ته‌واوه‌تی بكاته‌وه‌.

🔻 ھێرشی درۆنی بۆ سەر ھەولێر 🔹 دژەتیرۆری کوردستان لەبارەی هێرشەکانی بەرەبەیانیی ئەمڕۆی سەر هەولێر ڕاگەیاند، کاتژمێر ٢:١٧ خولەکی بەرەبەیان بە سێ درۆن هێرشکراوەتە سەر هەولێر و سەرجەمیان لەلایەن هاوپەیمانانەوە تێکشکێندراون. 🔹 لە ڕاگەیەندراوەکەی دژە تیرۆری کوردستاندا باس لەوە کراوە، تێکشکاندنی درۆنەکان هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.

🔻 بانە؛ کوژرانی کۆڵبەرێک بە ناوی مووسا زیباپوور بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەکدارەکانی ئێران 🔹 کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی مووسا زیباپوور، خەڵکی شاری پیرانشار و باوکی سێ منداڵ، بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی پاسەوانی سنووری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە بەرزاییە سنوورییەکانی شاری بانە کوژرا. 🔹 بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، ڕۆژی پێنجشەممە ۲۲ی گەلاوێژی ۲۷۲۶ (۱۳ی ئاگۆستی ۲۰۲۶)، هێزەکانی پاسەوانی سنوور جێگیر لە سنووری هەنگەژاڵی شاری بانە تەقەیان لە ژمارەیەک کۆڵبەر کردووە و کۆڵبەرێکی خەڵکی پیرانشار بە ناوی مووسا زیباپوور، خێزاندار و باوکی سێ منداڵ کوژراوە. 🔹 ئەم کۆڵبەرە کاتژمێر ۴ی پاشنیوەڕۆ کوژراوە و تا کاتی داڕشتنی ئەم هەواڵە، تەرمی ڕادەستی بنەماڵەکەی نەکراوەتەوە. 🔹 جێگای ئاماژەیە کە، مووسا زیباپوور پێشتریش لە ڕێکەوتی ۲۳ی پووشپەڕی ۲۷۲۱ لە ڕەوتی تەقەی هێزە چەکدارەکانی حکوومەت لە سنووری «ماشکان»ی پیرانشار بەسەختی بریندار کرابوو.

پیمان ابراهیم و پیمان مکه، در نگاه کلان ژئوپولتیک امروز، دو قطب رقیب و مکمل را بازنمایی می‌کنند: یکی محور آمریکایی-اسرائیلی عادی‌سازی، دیگری یک جبهه‌ی دوباره احیاشده‌ی مسلمانی با خصلت ضداسرائیلی که ترکیه و پاکستان آن را هدایت می‌کنند. 🔹 در سطح جهانی، این پیمان برای دو رقیب استراتژیک، یعنی اسرائیل و هند، پیامدهای بزرگی دارد. برای اسرائیل، وضعیت پیچیده و پر از تناقض است. پیمان مکه برای نخستین بار پاکستان هسته‌ای را، هرچند نمادین، وارد معادله‌ی امنیتی خلیج و عربستان می‌کند. اسرائیل که تاکنون عربستان را یک ابزار در برابر ایران می‌دید، اکنون با کشوری روبه‌روست که در قلب این ائتلاف نشسته و دشمنی آنکارا با تل‌آویو را به یک چارچوب رسمی می‌کشاند. تحلیلگران اسرائیلی نگران‌اند که تعهد ترکیه به این پیمان، فشارهای تکثیر هسته‌ای در منطقه را تشدید کند. رقابت ترکیه و اسرائیل بر سوریه در همین دوره به اوج رسیده و این پیمان به آنکارا یک پشتیبانِ پشت خط داده است. برای هند، پیمان مکه نیز مشکل‌آفرین است؛ وزیر امور خارجه هند اعلام کرده که تحولات از نزدیک دنبال می‌شود که عبارت خنثی است. اما هند عملیات سندور را به‌عنوان دکترین مجازات ضدپاکستان اجرا کرده بود و حالا با وضعیتی روبه‌روست که هر ضربه به پاکستان می‌تواند به‌عنوان تجاوز به  عربستان تعریف شود. برای ایران، این پیمان یک هشدار است اما نه یک بن‌بست. ایران که به استفاده از نیروهای فرادولتی مثل حوثی‌های یمن و حشد شعبی عادت کرده، حالا با یک ساختار منطق‌ای جدید روبه‌روست که فشار را از عربستان و ترکیه به تهران متمرکز می‌کند. اما پاسخ ایران لازم نیست به تکیه بر نیروهای فرادولتی محدود بماند. ایران می‌تواند از کانال‌های متعدد بهره ببرد: از توافق هسته‌ای با آمریکا و عمان بر سر هرمز، از حفظ گفتگو با عربستان در قاب عادی‌سازی ۲۰۲۳، از رابطه‌ی اقتصادی و انرژی با ترکیه و از جایگاه خود در بازار نفت. راهبردِ هوشمندانه برای تهران، جلوگیری از یکپارچه‌شدن این پیمان به یک ائتلاف تمام‌عیار ضدایرانی است. شکاف‌های درونی این پیمان هنوز زیاد است؛ ترکیه و پاکستان هرکدام رویکرد متفاوتی به ایران دارند و تعهدات عملی آن مبهم است. اگر ایران بتواند با هر یک از اعضا روابط دوجانبه‌ی مستقل حفظ کند، این پیمان را به یک قالب خنثی تبدیل می‌کند. 🔹 و سرانجام، پیامدهای این پیمان برای کوردستان در چهار بخش، عمیق و چندلایه است. در باکور (ترکیه)، ترکیه در پروسه‌ی صلح شکننده با پ.ک.ک قرار دارد. پیمان مکه از این منظر، برای ترکیه یک چارچوب حفاظتی است که می‌تواند فضای لازم برای ادامه‌ی این صلح را فراهم کند؛ اما هم‌زمان، عربستان و ترکیه بر لزومِ دولت مرکزی قوی در سوریه توافق دارند که در باطن برای حل مساله‌ی پ.ک.ک نیز کاربرد دارد. این هم‌گرایی ریاض و آنکارا بر قدرت‌مرکزی سوریه، سیگنالِ نامساعد برای روژآوا است: فدرالیسمِ اداره‌ی خودگردانِ شمال و شرق سوریه، با نگاه دولت مرکزیِ دمشقی که ترکیه و عربستان پشتیبانی می‌کنند، در تعارض قرار دارد. در روژهلات، آنکارا از ایده‌ی شبه‌نظامی کورد ایرانی هراس دارد، چرا که چنین طرحی پروسه‌ی صلح پ.ک.ک را به مخاطره می‌اندازد؛ این نگرانی ترکیه، در عمل، به یک بازدارنده در برابر اقدام آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل می‌شود که از فرصت شکاف درونی ایران بهره ببرد. و در باشور، اقلیم در جریان جنگ هدف موشک‌های ایران بوده و در میان محورهای ریاض-آنکارا-اسلام‌آباد و بغداد، وضعیت شکننده‌ای دارد. این پیمان، اگرچه مستقیماً کورد را لمس نمی‌کند، اما از چهار جبهه، معادله‌ی امنیت کورد را که به دو نیروی بزرگ ترکیه و ایران گره خورده، زیر و رو می‌کند. 🔹 پیمان مکه، در خلاصه، بیش از یک ائتلاف نظامی، یک سندِ دورانی است؛ نشانه‌ی گذار خاورمیانه از یک نظم تک‌قطبی آمریکایی به یک نظم چندقطبی پراکنده که در آن دولت‌های منطقه به‌جای تکیه بر واشینگتن، به دنبال ائتلاف‌های متنوع و چترهای متقابل خود هستند. این پیمان، ضعف و ناقی آن در عمق استراتژیک آن است؛ با یک بندِ حمله به همه اما بدون فرماندهی مشترک، در مرز میان نماد و عمل قرار دارد. سرنوشت نهایی آن، نه به متن امضا‌شده، که به ظرفیت سه دولت در تبدیل این نماد به یک ساختار اجرایی و به توان ایران و اسرائیل در فروپاشیدن یا بهره‌برداری از شکاف‌های درونی آن وابسته است. پیمان مکه، در هر صورت، یکی از آن پدیده‌هایی است که مرزِ میان نظم کهن و نظم تازه‌ی خاورمیانه را به‌وضوح مشخص کرده است و جهان در حال تماشای معنا و تداوم آن است.

🔻 کوردستان در میانه‌ی پیمان مکه و پیمان ابراهیم امید نامدار- قندیل پرس-یادداشت تحلیلی 🔹 روز جمعه، هفتم اوت ۲۰۲۶، در کاخ الصفای مکه، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی و شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان توافقی را امضا کردند که به «پیمان دفاعی مشترک مکه» شناخته شد. مفاد آن را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: هر حمله‌ی مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه تلقی خواهد شد. این یک بند دفاعی متقابل به معنای تمام کلمه است که صورت آن به ماده پنجم ناتو می‌ماند، اما ماهیت، ریشه و معنای استراتژیک آن فراتر از هر قیاس ساده است. گزینش مکان و زمان، خود بخشی از پیام است: مکه مقدس‌ترین شهر در جهان اسلام و جمعه مقدس‌ترین روز هفته. این گزینش تصادفی نیست؛ مقصود آن است که این توافق نه یک ائتلاف خشک و معمول میان دولت‌ها، بلکه مدعای یک «وحدت امت» است که بر سرمایه‌ای مقدس و فرازمانی استوار شده. اما زیر این پرده‌ی نمادین، یک محاسبه‌ی سرد، مدرن و به‌واقع تاریخی در جریان است؛ محاسبه‌ی سه دولتی که از زوایای گوناگون به ناکارآمدی ساختارهای امنیتی موجود و هشدار یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای رسیده‌اند. 🔹 برای فهم ضرورت این پیمان باید به بستری بازگشت که در آن زاده شد. این توافق بر پایه‌ی یک زنجیره از بی‌اعتمادی و تجربه‌ی ناکامی ساخته شده است. در سپتامبر ۲۰۲۵، عربستان سعودی و پاکستان نخستین «توافق دفاعی استراتژیک متقابل» خود را در ریاض امضا کرده بودند؛ نخستین پیمان دفاعی میان یک کشور عربی و یک قدرت هسته‌ای مسلمان، با عبارت‌پردازی عمداً مبهم که همه‌ی «وسایل دفاعی» را دربرمی‌گیرد و عربستان را به لبه‌ی چتر هسته‌ای پاکستان نزدیک می‌کند. اما همین توافق دوجانبه کافی نبود، چون جنگ ۲۰۲۶ عمق و دامنه یافت و ترکیه، به‌عنوان دومین ارتش بزرگ ناتو، در پی ایفای نقش برآمد. 🔹 پیمان مکه حاصل نزدیک به یک سال مذاکره است؛ مذاکراتی که در پس‌زمینه‌ی جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران که از بیست‌وهشت فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، احیای حملات حوثی‌ها از بیست‌وهشت مارس، اعلام محاصره‌ی دریایی علیه عربستان در ژوئیه، بسته‌شدن تنگه هرمز و کمرنگ‌شدن روزافزون حضور آمریکا در منطقه جریان یافت. پس پیمان مکه پیش از آنکه یک انتخاب باشد، یک ضرورتِ برآمده از چهار بحران هم‌زمان است: جنگ، حوثی‌ها، بحران هرمز و وابستگی شکننده به آمریکا. 🔹 انگیزه‌های سه طرف، هرچند در یک سند جمع شده‌اند، از سه جهان محاسباتی متفاوت می‌آیند. انگیزه‌ی عربستان سعودی، از همه پیچیده‌تر و چندلایه است. ریاض در جریان جنگ با یکی از بزرگ‌ترین موج‌های موشکی تاریخ خود روبه‌رو شد؛ ایران تا هفتم آوریل، بیش از هزار و صد فروند پهپاد و صد و چهل فروند موشک بالستیک و کروز به عربستان شلیک کرده بود. در چنین شرایطی، ریاض به یک شبکه‌ی بازدارندگی جایگزین نیاز داشت. اما انگیزه‌ی اصلی‌تر، تجربه‌ی شکنندگی وابستگی به آمریکاست. در ۲۰۱۹، حمله به تاسیسات نفتی عربستان جز محکومیت لفظی از واشینگتن برنخاست؛ و در ۲۰۲۵، حمله اسرائیل به قطر نیز با واکنش سرد آمریکا مواجه شد. این تجربه‌ها، سیاست «تنوع‌بخشی به محورهای بازدارندگی» را در ریاض تقویت کرد. سعودی هم‌اکنون می‌خواهد هم از سلاح و فناوری ترکیه، هم از ظرفیت هسته‌ای پاکستان و هم از تولید مشترک جنگنده‌ی نسل پنجم بهره ببرد و هم یک برگ چانه‌زنی در برابر آمریکا برای گرفتن توافق هسته‌ای و دفاعی بهتر داشته باشد. 🔹 ترکیه اما از منظری کاملاً متفاوت وارد این ائتلاف شده است. آنکارا، به‌عنوان دومین ارتش بزرگ ناتو، در حالی به این پیمان پیوست که روابط خود با اسرائیل را از سپتامبر ۲۰۲۵ به طور کامل قطع کرده و خود را در آستانه‌ی رویارویی با تل‌آویو می‌بیند. مقام‌های اسرائیلی ترکیه را «ایران جدید» نامیده‌اند و اتهام زده‌اند که آنکارا می‌خواهد عربستان را علیه اسرائیل برانگیزد. ترکیه به یک شبکه‌ی اتحاد نیاز داشت که بتواند جسارت نظامی اسرائیل را در سوریه مهار کند. در همین حال، آنکارا از ایده‌ی مسلح‌کردن شبه‌نظامیان کورد ایرانی توسط آمریکا یا اسرائیل به شدت می‌ترسد، چرا که این اقدام می‌تواند آتش‌بسِ تازه برقرار شده با پ.ک.ک را در جریان پروسه‌ی صلح شکننده به خطر بیندازد. به همین دلیل، پیمان مکه برای ترکیه تنها یک سند دفاعی نیست، بلکه یک چارچوبِ حاشیه‌آفرینی است که از ایجاد جبهه‌های جدید داخلی و منطقه‌ای در برابر خود جلوگیری می‌کند. 🔹 پاکستان نیز از مسیر محاسباتیِ خودِ جنوب آسیا وارد این معادله شد. اسلام‌آباد به‌عنوان تنها قدرت هسته‌ای جهان اسلام، در جریان جنگ ۲۰۲۶ به یک میانجی کلیدی منطقه‌ای تبدیل شده است. توافق موقت ایران و آمریکا در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶ را با میانجی‌گری پاکستان رقم خورد و فرماندهان نظامی پاکستان با ایران، عربستان و ترکیه گفتگوهای مستقیم داشتند. پاکستان با امضای این توافق، جایگاه خود را از یک میانجیِ منفرد به یک رکنِ عملی و هسته‌ایِ امت ارتقا می‌دهد. در نهایت، این سه انگیزه، یکی بازدارندگی ریاض در برابر تهران، یکی مهار تل‌آویو از نگاه آنکارا و یکی جایگاه هسته‌ای اسلام‌آباد در برابر هند، در یک نقطه همگرا می‌شوند: این باور که زمانِ ائتلاف‌سازی تک‌قطبیِ مبتنی بر آمریکا سر رسیده است. 🔹 نسبت این پیمان با پیمان‌های پیشین منطقه‌ای، از پیمان بغداد و پیمان‌های مرکز تا شورای همکاری خلیج، اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی، هم شباهت و هم تفاوت ساختاری دارد. از یک سو، پیمان مکه همان الگوی کهنِ «پیمان دفاعی امت» را بازتولید می‌کند که دهه‌ها در گفتمان منطقه وجود داشته است. در سال ۲۰۱۵، سلمان بن عبدالعزیز ائتلاف اسلامی ضدتروریسم را مطرح کرده بود، اما آن ائتلاف هرگز به یک ساختار الزام‌آور تبدیل نشد. پیمان مکه می‌خواهد همان قاب را با یک بند الزام‌آور دفاعی متقابل بازسازی کند. اما از سوی دیگر، تفاوت اساسی با ناتو در این است که ناتو یک ساختار فرماندهی یکپارچه، یک فرهنگ امنیتی مشترک و یک مکانیسم اجرایی کاملاً تثبیت‌شده دارد؛ در حالی که پیمان مکه یک اعلامیه‌ی همبستگی با بندِ «حمله به همه» است که هنوز در عمل به فرماندهی مشترک و استقرار دائمی نیرو ترجمه نشده است. برای همین، تحلیلگران محتاطانه آن را نه «ناتوی اسلامی» تمام که ائتلافی در حال نهادینه‌شدن می‌دانند که تعهداتش هنوز از ادعاهایش نازک‌تر است. و همین ناقص بودن، در حقیقت، به دست هر سه طرف، حفظ هم‌پیمایی‌های قبلیشان را می‌دهد؛ رسماً اعلام شده که این توافق هیچ‌یک از تعهدات ائتلاف قبلی سه کشور را نقض نخواهد کرد. 🔹 بزرگ‌ترین پرسش این است که آیا این یک ناتوی اسلامی ضد ایران است. پاسخ سرد استراتژیک، رد دوگانه‌ی ساده است. ادبیات رسمی اعلام می‌کند که پیمان «به هیچ بازیگر خاصی نشانه نمی‌گیرد» و «به روی سایر کشورهای منطقه باز است». این جمله، که از یک مقام ترک نقل شده، هم یک نکته‌ی دیپلماسی و هم یک سندِ استراتژیِ پوششی است. اما اگر به عمق محاسبه نگاه کنیم، اهداف عملی این پیمان عمدتاً دوگانه‌اند: بازدارندگی از ایران و بازدارندگی از اسرائیل. عربستان که هدف موشک‌های ایرانی است، پاکستان هسته‌یی را به شبکه‌ی خود می‌کشد؛ اما هم‌زمان ترکیه‌ی ضداسرائیل و پاکستانِ ضداسرائیل نیز در همین ائتلاف‌اند. نتیجه یک معادله‌ی دو-قطبی است: پیمان مکه یک جبهه‌ی ساده‌ی ضدایران نیست، بلکه یک ساختار بازدارنده چندوجه است که هم ایران و هم اسرائیل را در ضریب هم‌سنگ قرار می‌دهد. پرسشِ گسترش این پیمان، پیش از هر پاسخ، باید بر پایه‌ی تمایز میان «همسویی دیپلماتیک» و «عضویت رسمی» صورت بگیرد. مصر مهم‌ترین نامزد است؛ در مارس ۲۰۲۶، وزرای خارجه‌ی چهار کشور یعنی عربستان، پاکستان، ترکیه و مصر نخستین نشست گروه را در ریاض برگزار کرده بودند، چارچوبی که تحلیلگران آن را هسته‌ی یک همگرایی چهارجانبه خواندند. مصر به دلیل موقعیت دریایی خود بر دریای سرخ، بحران حوثی‌ها و رابطه‌ی تاریخی با رژیم‌های عربی، برای این ائتلاف ارزش استراتژیک دارد. اما مصر به قرارداد کمپ دیوید با  اسرائیل و کمک مالی سنگین واشینگتن وابسته است؛ به همین دلیل ورود رسمی آن به یک پیمان دفاعی متقابل که ترکیه و پاکستان در آن اند، برای قاهره بسیار پرهزینه و ناخوشایند است. قطر نیز وضعیت دوسویه دارد: از یک سو به ترکیه نزدیک است و پایگاه آمریکایی العدید در خاکش است، از سوی دیگر حوثی‌ها و ایران در جریان جنگ به آن آسیب زدند و نوعی همگرایی با ریاض در نگاه به مخالفان فرادولتی پدید آمده. اما قطر روابطی حساس با اسرائیل، نقش میانجی در غزه و تعهدات ویژه‌ی خود با واشینگتن دارد که احتمال پیوستن رسمی‌اش را کاهش می‌دهد. و امارات، به‌دلیل شکاف عمیق با عربستان، نزدیکی فزاینده‌ی به اسرائیل و مدعای استقلال استراتژیک در یمن و خلیج، محتمل‌ترین عضوِ غایب این پیمان است. پس مدلِ محتمل، نه گسترش رسمیِ سریع، که حفظ چارچوب سه‌جانبه و افزودنِ تدریجیِ همکاری‌های دوجانبه یا چهارجانبه با مصر است؛ پیمان مکه رسماً اعلام کرده که به روی کشورهای دیگر باز است اما این جمله بیش از آنکه دعوت عملی باشد، یک پیامی به تهران و واشینگتن است. 🔹 نسبت پیمان مکه و پیمان ابراهیم، از این زاویه، دراماتیک و کلیدی است. دولت ترامپ تلاش می‌کند توافق هسته‌ای عربستان را به ورود ریاض به پیمان ابراهیم گره بزند و عربستان در برابر خواستار ایجاد یک دولت فلسطینی مستقل است. پیمان مکه این معادله را پیچیده می‌کند: عربستان با پیوند به ترکیه‌ی ضداسرائیل و پاکستانِ ضداسرائیل و با کسب ابزارهای بازدارنده جایگزین، فشاری را که از آمریکا برای عادی‌سازی فوری با اسرائیل می‌آید، تا حدی خنثی می‌کند. به این ترتیب، پیمان مکه به‌احتمال زیاد، مسیر ورود عربستان به پیمان ابراهیم را دشوارتر و هزینه‌برتر می‌کند.

🔻 کۆچی‌دوایی مامۆستا حوسێن عارف، نووسەر و ئەدیبی گەورەی کورد لە شاری سلێمانی 🔹 شەوی ڕابردوو ڕۆماننووس و چیرۆکنووسی کورد مامۆستا «حسێن عارف» لە تەمەنی ۹٠ ساڵیدا لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد. 🔹 مامۆستا حسێن عارف ساڵی۱۹۳۶ لە شاری سلێمانی لەدایک بووە. 🔹 ناوبراو لە سەرەتای هەشتاکاندا، سەرنووسەری گۆڤاری «کاروان» بوو و هەروەها یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی «گرووپی ڕوانگە» لە ساڵانی حەفتاکانی زایینیدا و، لە دامەزراندنی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمیشدا بەشدار بوو. 🔹 لە بواری ئەدەبیدا، چەندین بەرهەمی بەپێز و جۆراوجۆری ھەیە؛ لەوانە «شار»، ڕۆمانێکی دوو بەشی کە هەروەها کراوەتە فیلم و لەسەر تەختەی شانۆش نمایش کراوە؛ «ئەندێشەی مرۆڤێک»، «گەلەگورگ»، «توێشووی سەفەرێکی سەخت»، «لە کۆڕی خەباتا» و «کڵافەیەک ژانی تووڕە». 🔹 مامۆستا حوسێن عارف لە بواری لێکۆڵینەوەی ئەدەبیشدا بەرهەمی بە نرخ بەجێهێشتووە، لەوانە «چیرۆکی هونەریی کوردی». هەروەها کۆمەڵە نووسین و وتارەکانی کە لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بڵاوکرابوونەوە، لە کتێبێکی تایبەتدا کۆکراونەتەوە.

تجویز سریع مواد مغذی پس از آنکه چولی خود را گرسنه نگه داشته بود، باعث مشکلات معده نیز شد. چولی گفت در یکی از جلسات اولیه در ژوئن گذشته، بلافاصله دچار اسهال شد. او گفت سپس او را به سلولی بدون توالت بردند که در آنجا مدفوعش روی خودش ریخت. 🔹 چولی در بیانیه‌ای به قاضی نوشت: «مدام به بدن و لباس‌های کثیفم نگاه می‌کردم و گریه می‌کردم. برای اینکه مانند یک شیء با من رفتار شد و رفتاری غیرانسانی با من داشتند گریه کردم؛ آن هم فقط به این دلیل که به دنبال رفتاری انسانی بودم.» 🔹 هفته‌ها گذشت و اولورا، قاضی پرونده، همچنان به تمدید حکم تغذیه اجباری ادامه داد. چولی در حالی که سینوس‌هایش متورم بود، بیانیه خود را در یکی از جلسات دادرسی در اواسط ژوئن به دادگاه ارائه کرد و به اولورا گفت که توانایی پرداخت هزینه وکیل را ندارد و درخواست یک وکیل تسخیری کرد. اولورا درخواست چولی را رد کرد و در حکم دادگاه نوشت که تضمینی برای داشتن وکیل در دعاوی مدنی وجود ندارد و حتی اگر چولی وکیل هم داشت، فایده‌ای نداشت؛ چرا که او همچنان به صدور احکام تغذیه اجباری ادامه می‌داد. این رویه روزی دو بار، به یک روال وحشتناک تبدیل شد. هفته‌ها به ماه‌ها تبدیل شد. در مقطعی، چولی به یاد می‌آورد که رفتار خشن یک نگهبان باعث آسیب به دنده‌هایش شد و نفس کشیدن را برای هفته‌ها دردناک کرد. در موردی دیگر، نگهبانانی که او را مهار می‌کردند «آن‌قدر محکم به شانه‌ام فشار آوردند که فکر کردم قفسه سینه‌ام دارد دو نیم می‌شود.» 🔹 چولی در یک مصاحبه گفت: «نفسم بند آمد» و شنید که دکتر می‌گوید: «"او را به بیمارستان ببرید، او مرده است." [سپس] من کاملاً از هوش رفتم.» بار دیگر به یاد می‌آورد که با وجود هشدارهای او، یکی از کارکنان پزشکی لوله را اشتباه وارد کرد و لوله وارد ریه‌اش شد که باعث خفگی او گردید و سپس با سرفه، انتهای لوله به داخل دهانش برگشت. چولی به خاطر می‌آورد در حالی که داشت از هوش می‌رفت، «حواسش را از دست داد» و مبهم به یاد می‌آورد که «با دهانم به سمت دست [نگهبان] رفتم». وزارت امنیت داخلی، ICE و شرکت آکیما به این ادعای خاص پاسخی ندادند. 🔹 چولی گفت که در مقطعی با کارکنان بازداشتگاه به توافق رسید: او موافقت کرد که روزهای جمعه، در صورتی که به او اجازه دهند با سایر بازداشتی‌ها نماز بخواند، مایعات مغذی را بنوشد. چولی با نامیدن آن جمعه‌ها به‌عنوان «روزهای صلح» خود، گفت: «آن فرصتی برای معاشرت من بود.» اواخر اکتبر فرا رسید. تولد چولی بود و در کمال ناباوری، او به یاد می‌آورد که کینچلو، یکی از پزشکان بازداشتگاه، و سایر پرستاران به زبان اسپانیایی برای او آهنگ «تولدت مبارک» را خواندند. گاردین نتوانسته این جزئیات را تایید کند. چولی به خاطر نمی‌آورد که آیا آن روز مایعات مغذی را نوشید یا به زور تغذیه شد. 🔹 دیاز با اشاره به لوله‌گذاری معده از طریق بینی (NG tube) گفت: «در مورد چولی، که به مدت هشت ماه به زور تغذیه می‌شد، شما به‌راحتی با بیش از ۱۰۰ مورد جاگذاری لوله و احتمالاً بیش از ۲۰۰ مورد روبرو هستید... این دیگر مراقبت پزشکی نیست، این شکنجه است.» ICE در نهایت چولی را در ۶ ژانویه امسال به کانادا اخراج کرد، جایی که او دوباره به خواهر و برادرانش که آن‌ها نیز در کانادا زندگی می‌کنند، پیوست. او به گاردین گفت که چگونه روز بعد، با اضطراب اولین وعده غذایی جامد خود را پس از ماه‌ها که یک سالاد کوچک و ساده بود، خورد. حالش خوب بود، اما فکش تا چند روز درد می‌کرد. 🔹 چولی گفت: «شاید عجیب به نظر برسد، اما مجبور بودم [دوباره] غذا خوردن را یاد بگیرم.» او امروز همچنان از نظر جسمی و روانی با مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کند، اما امیدوار است که صحبت کردن در این باره بتواند به دیگران در بازداشتگاه‌های ICE کمک کند. چولی با لحنی عصبانی اما متین و مصمم گفت: «بهای [اعتصاب غذا] زندگی من بود. بهای آن کلیه‌های من، کیسه صفرای من بود. روده‌هایم. وجودم. می‌دانید، مثانه من آسیب دیده است. هر بار که می‌چرخم و تکان می‌خورم، احساس درد می‌کنم. اما این بهایی است که برای ایستادگی بر سر حق می‌پردازید.» آیا او ترامپ را مقصر می‌داند؟ او با اشاره به اینکه مشکل او با رفتار گسترده‌تر ایالات متحده در قبال مهاجران و پناهندگان است، گفت: «ترامپ فقط یک نفر است. ترامپ اینجا نیست که مرا شکنجه کند.» 🔹 اداره مهاجرت و دفتر دادستانی ایالات متحده در ماه ژانویه درخواست مختومه شدن پرونده دادگاهی تغذیه اجباری چولی را دادند و گفتند که او دیگر در بازداشت آن‌ها نیست. پاکتی به نام چولی حاوی اخطاریه مختومه شدن پرونده، به بازداشتگاه پورت ایزابل فرستاده شد. پاکت به دادگاه برگشت خورد. روی پاکت نوشته شده بود: «بازگشت به فرستنده»، «اینجا نیست». 🔹 طبق درخواست ICE، یک مددکار اجتماعی در بازداشتگاه، چولی را ارزیابی کرده و دریافته بود که او «با اراده آزاد خود عمل می‌کند». دکتر پروین پارمار پس از بررسی برخی از سوابق چولی که توسط گاردین به اشتراک گذاشته شده بود، در مورد او گفت که انجمن پزشکی جهانی و سایر سازمان‌های پزشکی «اعلام کرده‌اند تا زمانی که فرد از سلامت عقل برخوردار است - که او بود - تصمیم به اعتصاب غذا حق اوست». پارمار پزشک و کارشناس سازمان «پزشکان برای حقوق بشر» (مستقر در نیویورک) است. او نیز مانند دیاز، شهادت‌های پزشکی تخصصی در سایر موارد تغذیه اجباری ICE ارائه داده و سوابق محدود دادگاه مربوط به پرونده چولی را نیز بررسی کرده است. پارمار افزود: «استقلال بیمار یکی از اصول بنیادین پزشکی است.» اما به استدلال ICE در پرونده‌های دادگاه، با ادامه اعتصاب غذای چولی، این اقدام نه تنها سلامت او را به خطر می‌انداخت، بلکه از نظر دولت، «تهدیدی جدی برای امنیت و نظم» بازداشتگاه نیز محسوب می‌شد. در اسناد این پرونده آمده است: «منافع عمومی ایجاب می‌کند که اجازه ندهیم [چولی] برای دستکاری سیستم مهاجرت تلاش کند و امنیت و ایمنی زندان و زندانیان باید حفظ شود.» 🔹 چنین پرونده‌هایی نه تنها با سکوت یا انکارهای فدرال در مورد اعتصابات غذای متناوب در بازداشتگاه‌های مختلف ICE در تضاد است، بلکه به نظر می‌رسد نشان‌دهنده تمایل مقامات برای محدود کردن گسترش چنین اعتراضاتی باشد. 🔹 در پرونده چولی، پزشکان شاغل در ICE، دکتر بنجامین سالیناس و دکتر شانا کینچلو، در ماه می گذشته بیانیه‌هایی را به دادگاه ارائه کردند و خواستار انجام و ادامه این رویه‌ها شدند. یک روز بعد، قاضی فدرال، رولاندو اولورا، بدون شنیدن دفاعیات شخص چولی، دستور تغذیه اجباری او را صادر کرد. در تماس‌های گرفته شده، سالیناس به گاردین گفت: «ممنون از تماستان، اما من تمایلی به صحبت ندارم.» کینچلو به درخواست‌های گاردین برای اظهارنظر پاسخی نداد. دستیار اولورا نیز از فراهم کردن امکان گفتگو با قاضی خودداری کرد. دیاز با اشاره به این واقعیت که بسیاری از تخلفات ادعایی مهاجرتی، مانند ماندن در ایالات متحده بدون وضعیت قانونی، شامل قوانین مدنی می‌شود نه کیفری، گفت: «بازداشت مهاجرتی مدنی است، و الزامی به آن نیست.» او گفت که استدلال‌های دادگاهی ICE «مانند یک دوگانه کاذب به نظر می‌رسد» و افزود که مهاجران بازداشتی «می‌توانند آزاد شوند، این همیشه یک گزینه است. و این باید حالت پیش‌فرض باشد، نه تغذیه اجباری.» 🔹 در بیشتر موارد بررسی شده توسط گاردین، قضات فدرال اغلب درخواست‌های ICE را بدون شنیدن صحبت‌های اعتصاب‌کنندگان یا وکلای آن‌ها (کسانی که وکیل دارند) تایید می‌کنند. سوابق نشان می‌دهد که چولی در طول دوران بازداشت و کل روند تغذیه اجباری وکیلی نداشته و دولت نیز وکیلی برای او تعیین نکرده است. 🔹 ربکا شارپلس، مدیر موسس کلینیک مهاجرت دانشگاه میامی، گفت: «به نظر من، اگر فردی وکیل نداشته باشد، این رویه‌ها نباید بدون داشتن نماینده قانونی ادامه یابد.» شارپلس با پرونده چولی آشنایی ندارد، اما در سال ۲۰۲۱ وکالت یکی از اعتصاب‌کنندگان ICE را که دستور تغذیه اجباری گرفته بود، بر عهده داشت. «وقتی افراد می‌فهمند کسانی هستند که برای آن‌ها می‌جنگند - هم در زمینه پرونده حقوقی‌شان و هم حق انتخاب در مورد بدنشان - این تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند.» اولین باری که چولی تحت تغذیه اجباری قرار گرفت، داوطلبانه با نگهبانان به درمانگاه بازداشتگاه رفته بود. اما پس از تجربه این روند دردناک و آسیب‌زا برای اولین بار، شروع به مقاومت کرد. او گفت: «ابتدا مقاومت نکردم. اما وقتی دیدم دارند مرا شکنجه می‌کنند، شروع به اعتراض کردم: "من با شما نمی‌آیم".» او گفت سپس نگهبانان، که کارمندان شرکت زندان‌های خصوصی آکیما گلوبال سرویسز (Akima Global Services) بودند، «شروع به درگیری فیزیکی کردند». بسیاری از بازداشتگاه‌های ICE توسط پیمانکاران خصوصی آمریکایی اداره می‌شوند. آکیما و شرکت مادر آن به درخواست‌های دقیق برای اظهارنظر پاسخی ندادند. 🔹 طبق اظهارات چولی و سوابق دادگاه، در روزهای اولیه تغذیه اجباری، بینی و گلوی او به دلیل ورود و خروج مکرر لوله متورم شده بود. او به یاد می‌آورد در یک مورد، در حالی که او را مهار کرده بودند، یکی از پرستاران ICE «لوله را آن‌قدر محکم فشار داد» که «بینی‌ام را از داخل پاره کرد». چولی در بیانیه‌ای به دادگاه با شرح این حادثه نوشت که بینی‌اش تا چند روز خونریزی داشته است. پارمار از سازمان پزشکان برای حقوق بشر گفت که تغذیه اجباری مکرر می‌تواند چنین علائمی ایجاد کند و «از ابتدا تا انتها کاملاً غیرانسانی» است.

🔻 «لوله را آن‌قدر محکم فشار دادند که بینی‌ام پاره شد»: روایت فیلم‌ساز کورد از تغذیه اجباری و «غیرانسانی» توسط اداره مهاجرت آمریکا (ICE) ✍ خوزه اولیوارس (José Olivares) منبع: گاردین/ ترجمە اختصاصی قندیل پرس 🔹 در ژوئن ۲۰۲۵، گابار چولی، بی‌حال و لاغر، با شقیقه‌های فرورفته و استخوان‌هایی که از زیر پوستش نمایان بود، خود را آماده کرد تا نگهبانان بازداشتگاه مهاجران بار دیگر به سلول او یورش ببرند. 🔹 چولی در یک سلول انفرادی پزشکی در داخل مرکز پردازش خدمات پورت ایزابل قرار داشت؛ یک بازداشتگاه متعلق به اداره اعمال رسوم و مهاجرت ایالات متحده (ICE) در جنوب تگزاس، جایی که مهاجران دستگیر شده در جریان سرکوب‌های ضد مهاجرتی دونالد ترامپ در آن نگهداری می‌شوند. 🔹 چولی، پناهجوی ۴۰ ساله کورد با ریشی پرپشت و موهای تیره و بلند، بیش از دو ماه بود که در اعتصاب غذا به سر می‌برد و خواستار بهبود شرایط مهاجران بازداشتی و آزادی یا اخراج خود بود. او می‌گوید در آن روز از ژوئن ۲۰۲۵، بینی‌اش متورم بود، گلویش درد می‌کرد و همچنان طعم خون ناشی از درمان‌های روزهای گذشته را که هرگز به آن‌ها رضایت نداده بود، در دهانش حس می‌کرد. 🔹 این فیلم‌ساز و فعال استقلال کوردستان برای اولین بار لب به سخن گشوده و هفته گذشته در مصاحبه‌ای اختصاصی با روزنامه گاردین از کانادا، درباره مصیبت‌هایی در ایالات متحده صحبت کرد که به گفته خودش او را «درهم شکست». 🔹 او این روال شرم‌آور را بازگو کرد که چگونه نگهبانان بازداشتگاه به سمت او هجوم می‌آوردند، او را روی کف سیمانی سلول می‌انداختند، دست و پایش را می‌بستند و به سمت درمانگاه بازداشتگاه می‌کشاندند. در آنجا، نگهبانان چولی را روی تخت نگه می‌داشتند، در حالی که کادر پزشکی به زور یک لوله تغذیه را از طریق بینی و گلویش وارد کرده و مایع مغذی را به معده‌اش پمپاژ می‌کردند. چولی توسط ICE تحت تغذیه اجباری قرار گرفته بود. 🔹 چولی می‌گوید: «دو نگهبان پاهایم را می‌گرفتند؛ دو نفر دست‌هایم را و یک نفر سرم را نگه می‌داشت - و آن‌ها لوله‌ها را در بینی‌ام فرو می‌کردند. اصلاً آسان نیست که روزی دو بار توسط مردانی قوی‌تر از خودت به زمین کوبیده شوی. و تو فقط باید تحمل کنی. ۶۰ سانتی‌متر لوله وارد بدنت می‌شود و تو تک‌تک سانتی‌مترهای آن را حس می‌کنی.» 🔹 تحقیقات گاردین که بر اساس ده‌ها صفحه از سوابق دادگاه و مصاحبه با کارشناسان پزشکی و حقوقی انجام شده، نشان می‌دهد که چولی به‌طور بی‌سروصدا و متناوب به مدت نزدیک به هشت ماه - از اواخر ماه مه ۲۰۲۵ تا زمان اخراجش در ژانویه - توسط ICE تحت تغذیه اجباری قرار داشته است. 🔹 او تنها نبود؛ او حتی با یک اعتصاب‌کننده دیگر آشنا شد، یک مرد افغان که گاردین نیز از وضعیت او مطلع شد، چرا که هر دوی آن‌ها در همان بازداشتگاه ICE به زور تغذیه می‌شدند. 🔹 تغذیه اجباری روندی طاقت‌فرسا و آسیب‌زا است که به‌طور گسترده از سوی سازمان‌های حقوق بشری به‌عنوان شکنجه محکوم شده است. برای چولی و دیگران، امتناع از غذا خوردن آخرین راه چاره برای اعتراض به شرایط سخت و عدم پیشرفت پرونده‌های مهاجرتی‌شان است، اما گاهی اوقات تنها باعث ایجاد شرایطی سخت‌تر می‌شود. 🔹 چولی در گفتگوی تلفنی با گاردین و در حالی که با لحنی کاملاً واقع‌بینانه درباره تجربه اخیر خود صحبت می‌کرد، گفت: «من ضرورت ایستادگی برای حق را درک می‌کردم.» در لحظات مختلف، چولی با یادآوری اقدامات مقامات، با ناباوری و لحنی طعنه‌آمیز می‌خندید. او گفت: «من محترمانه رفتار کردم. فقط به آن‌ها گفتم که برای رفتار انسانی اعتراض می‌کنم، نه هیچ چیز دیگر. اما آن‌ها مصمم بودند که مرا بشکنند.» 🔹 طبق سوابق دادگاه و اظهارات خود چولی، او دچار تورم سینوس‌ها، آسیب مری، مشکلات معده و شکنجه‌های روانی شده است. 🔹 چولی با لحنی جدی گفت: «این اتفاق مرا کاملاً درهم شکست، از نظر روانی مرا نابود کرد.» او در توصیف اینکه چگونه لوله تغذیه داخل بدنش را خراش می‌داد، گفت: «پس از جلساتی که گاهی دو بار در روز انجام می‌شد، مرا به یک سلول انفرادی می‌بردند و من فقط در خون خودم خفه می‌شدم و خون داخل گلویم را می‌نوشیدم.» بسیاری از سوابق دادگاه او همچنان مهروموم شده باقی مانده و او وکیلی نداشته است - و کادر پزشکی آنجا نیز به گزارش گاردین پاسخی ندادند - بنابراین برخی از جزئیات روایت چولی هنوز تایید نشده است. 🔹 دولت ترامپ به‌طور رسمی تغذیه اجباری افراد در زندان‌های مهاجرتی را تایید نکرده است. اما تحقیقات گاردین نشان داد که از ژانویه ۲۰۲۵، دولت با استفاده از احکام دادگاه، برنامه‌هایی برای اجرای رویه‌های پزشکی غیرارادی، از جمله تغذیه اجباری، روی حداقل ۱۰ اعتصاب‌کننده در بازداشتگاه‌های ICE داشته است. 🔹 با این حال، از آن زمان مشخص شده است که این تعداد حتی بیشتر است. منابعی در وزارت امنیت داخلی (DHS)، سازمان مادر ICE، بعداً به گاردین گفتند که بین ژانویه ۲۰۲۵ تا ۴ اوت ۲۰۲۶، اداره مهاجرت «حکم دادگاه برای درمان غیرارادی ۱۸ اعتصاب‌کننده غذا» را دریافت کرده است. 🔹 وزارت امنیت داخلی به سوالات مربوط به پرونده خاص چولی پاسخی نداد، اما یک سخنگو در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ICE به حق فرد برای امتناع از درمان پزشکی در موارد مناسب احترام می‌گذارد. با این حال، زمانی که وضعیت پزشکی یک فرد خطر جدی مرگ یا آسیب دائمی را به همراه داشته باشد، یا زمانی که سایر منافع قانونی یا عملیاتیِ الزام‌آور مطرح باشد، ICE ممکن است برای مداخلات پزشکی مناسب و مطابق با قوانین مربوطه، مجوز قضایی درخواست کند.» 🔹 این سخنگو افزود: «هرگونه درمان پزشکی غیرارادی تنها بر اساس اختیارات قانونی و تحت نظارت متخصصان پزشکی واجد شرایط انجام می‌شود.» 🔹 دفتر دادستانی ایالات متحده در منطقه جنوبی تگزاس به درخواست دقیق برای اظهارنظر در این باره پاسخی نداد. دکتر شانل دیاز، استادیار پزشکی در مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا در نیویورک، گفت: «این احتمالاً مصداق شکنجه است.» دیاز موارد دیگری از تغذیه اجباری توسط ICE را از نظر پزشکی ارزیابی کرده و از آزادی اعتصاب‌کنندگان حمایت کرده است. او به درخواست گاردین، سوابق محدود دادگاه موجود برای پرونده چولی را بررسی کرد. او گفت: «من می‌گویم حتی درک میزان خطری که او در درازمدت در معرض آن قرار گرفته، دشوار است.» 🔹 چولی، یک مسلمان عمیقاً مذهبی، در ونکوور زندگی می‌کرد و در آنجا به‌عنوان یک فیلم‌ساز و فعال برای استقلال ملت کوردستان مبارزه می‌کرد. او در سال ۲۰۰۷ از جایی که آن را قلمرو اشغالی در ایران می‌داند، به کانادا آمده بود. زندگی او پیچیده بود و هست. او گفت که قبلاً به دنبال اتهام قاچاق مواد مخدر در سال ۲۰۱۲، ۹ ماه را در زندان کانادا سپری کرده است و سوابق دادگاه نشان می‌دهد که این پرونده مربوط به دریافت کمی بیش از یک کیلوگرم تریاک از طریق پست از ترکیه بوده است. سپس فعالیت‌های او برای استقلال کوردستان به تهدیدهای مرگ منجر شد و در سال ۲۰۲۲ او از مرز بلین در واشنگتن وارد ایالات متحده شد و درخواست پناهندگی کرد. او به سرعت توسط مقامات آزاد شد و راهی لس‌آنجلس گردید تا در حالی که پرونده پناهندگی‌اش در جریان بود، جاه‌طلبی‌های خود را در سینما دنبال کند. او در بررسی‌های دوره‌ای و اجباری ICE شرکت می‌کرد و واجد شرایط دریافت مجوز کار شد. سوابق دادگاه حاکی از آن است که یک قاضی درخواست پناهندگی او را در سال ۲۰۲۴ رد کرد، اما او را از اخراج به ایران معاف نمود. 🔹 سپس دونالد ترامپ پس از کارزار انتخاباتی با وعده اخراج دسته‌جمعی مهاجران، به کاخ سفید بازگشت و چولی در تاریخ ۲۵ فوریه ۲۰۲۵ در حین مراجعه به ICE دستگیر شد. او ابتدا به «دزرت ویو انکس» در کالیفرنیا فرستاده شد، بازداشتگاهی که بارها به دلیل شرایط غیراستاندارد مورد انتقاد قرار گرفته است. چولی می‌گوید در زمان بازداشت، تحت فشار مقامات ICE قرار گرفت تا حکم اخراج و بازگشت به ایران را امضا کند. او نپذیرفت و بر اساس سوابق دادگاه، پس از درخواست شرایط بهتر و رسیدگی عادلانه‌تر به پرونده مهاجرتی‌اش، در ۲۴ مارس اعتصاب غذای خود را آغاز کرد. 🔹 چولی بعداً در بیانیه‌ای به یک قاضی فدرال نوشت: «من قصد خودکشی ندارم. من از اعتصاب غذا به‌عنوان تنها گزینه موجود برای اعتراض به سوءاستفاده و بدرفتاری استفاده می‌کنم.» طبق بیانیه دادگاهی ICE، چولی سپس برای «سطح بالاتری از مراقبت‌های پزشکی» به تاسیسات خصوصی پورت ایزابل در تگزاس منتقل شد. در آنجا، چولی از پایان دادن به اعتصاب خود امتناع ورزید و در یک سلول انفرادی پزشکی قرار گرفت که ICE آن را تفکیک اداری می‌نامد، به این معنی که او تحت نظارت مکرر کادر پزشکی بود. این بخش شامل یک سلول همیشه روشن در کنار سایر سلول‌های آن واحد با بازداشتی‌های دارای تمایل به خودکشی یا سایر افراد آسیب‌پذیر از نظر پزشکی است. تقریباً ۱۰ روز بعد، ICE اولین حکم دادگاه خود را برای تغذیه اجباری چولی درخواست کرد. او اعتصاب خود را شکست، با این باور که دخالت دادگاه فدرال می‌تواند به پیشرفت پرونده مهاجرتی‌اش کمک کند. او با بیان اینکه با خود فکر می‌کرده «خداوند دری را به رویم باز کرده است»، نامه‌ای به قاضی فدرال نوشت و درخواست کمک کرد. 🔹 اما سه هفته بعد، چولی متوجه شد که پرونده بسته شده و هیچ‌کس به نامه او پاسخی نداده است. او که بسیار خشمگین بود، دوباره از خوردن غذا امتناع کرد. در ۲۳ مه ۲۰۲۵، ICE و دفتر دادستانی ایالات متحده برای منطقه جنوبی تگزاس، درخواست دومی را برای دریافت حکم دادگاه جهت انجام رویه‌های پزشکی غیرارادی، از جمله تغذیه اجباری، ثبت کردند.