Tax Audit (ታክስ ኦዲት)

part 3

የፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 ለማሻሻል የወጣ  ረቂቅ  አዋጅ(  Draft Tax Administration Amendment )

አንድ ሀብት ለንግድ ስራ ዝግጁ እስኪሆን ድረስ የሚወጡ ወጪዎች በፌደራል የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 979/2008 መሠረት፣ አንድ ሀብት ለንግድ ሥራ ዝግጁ እስኪሆን ድረስ የሚወጡ ወጪዎች "ለሀብት የሚደረግ ወጪ" (Cost of an Asset) በሚለው ትርጓሜ ሥር የሚጠቃለሉ ሲሆን፣ ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፦ ✍ የግዢ እና የግንባታ ወጪ፦ ሀብቱን ለማግኘት የተከፈለውን ጠቅላላ ዋጋ (በዓይነት የተሰጠ ከሆነ ትክክለኛ የገበያ ዋጋውን ጨምሮ) እንዲሁም ሀብቱ የተገነባ፣ የተመረተ ወይም የለማ ከሆነ ለግንባታውና ለማምረቻው የወጡ ማናቸውንም ወጪዎች ያካትታል። ✍የማግኛ እና የማስተላለፊያ ወጪ፦ ግብር ከፋዩ ሀብቱን በባለቤትነት ለመያዝ የሚያደርጋቸውን የግዢ ሂደቶች እና ሀብቱን በማስተላለፍ ሂደት ውስጥ የወጡ ማናቸውንም አስፈላጊ ወጪዎችን ይይዛል። ✍የመተከያ እና የዝግጅት ወጪ፦ ሀብቱን ለሥራ ዝግጁ ለማድረግ የሚወጡ የመትከል (installation)፣ የባህሪ የመቀየር፣ የማደስ (renovation)፣ መልሶ የመገንባት ወይም የማሻሻል ወጪዎችን ያጠቃልላል። ✍ምርጫን የማግኘት ወጪ (Option Cost)፦ ግብር ከፋዩ ሀብቱን የመግዛት ወይም የማግኘት ምርጫ (option) እንዲኖረው ለማድረግ የከፈለው ማንኛውም ወጪ በሀብቱ ዋጋ ውስጥ ይደመራል። ✍ለግዙፋዊ ሀልዎት ለሌላቸው ሀብቶች (Intangible Assets)፦ እነዚህን ሀብቶች ለማግኘት፣ ለመፍጠር (creation)፣ ለማሻሻል ወይም ለማደስ የሚወጡ ተጓዳኝ ወጪዎችን ይጨምራል። ግብር ከፋዮች ሊገነዘቧቸው የሚገቡ ተጨማሪ ነጥቦች፦ ✍የእርጅና ቅናሽ ጅማሮ፦ የአንድ ሀብት የእርጅና ቅናሽ (Depreciation) መታሰብ የሚጀምረው ሀብቱ ለንግድ ሥራ ገቢ ለማስገኘት ለአገልግሎት ዝግጁ ከሆነበት እና አገልግሎት መስጠት ከጀመረበት ቀን አንስቶ ነው። ✍ለአንድ ዓመት የሚቆይ ጥቅም፦ ማንኛውንም ግዙፋዊ ሀልዎት ያለውን ሀብት ለማግኘት ከሚወጣ ወጪ ውጭ፣ ከአንድ ዓመት በላይ ጥቅም የሚሰጥ ማንኛውም ወጪ በሀብት ዋጋ ውስጥ ሊካተት ይችላል። የማይካተቱ ወጪዎች በአዋጁ መሠረት አስቀድሞ በወጪነት ተቀናሽ የተደረጉ ሂሳቦች፣ በሀብቱ ላይ በደረሰ ጉዳት ምክንያት ተመዝግቦ የሚገኝ ተቀናሽ ሂሳብ፣ እንዲሁም ሀብቱ ሲገኝ የተገኘ ማንኛውም ድጎማ ወይም ተመላሽ በሀብቱ ዋጋ ውስጥ አይካተቱም። • የወጪ ድልድል፦ አንድ ወጪ ከአንድ በላይ የገቢ ዓይነቶችን ለማግኘት ወይም ለሌላ ዓላማ ጭምር የዋለ ከሆነ፣ ወጪው ለንግድ ሥራው በዋለበት ልክ ምክንያታዊ በሆነ መንገድ መከፋፈል ይኖርበታል,። በኢትዮጵያ የገቢ ግብር ሕግ (አዋጅ ቁጥር 979/2008) መሠረት፣ አንድ ሀብት ለንግድ ሥራ ዝግጁ እስኪሆን ድረስ የሚወጡ ወጪዎች በቀጥታ በዚያው ዓመት በወጪነት (በተቀናናሽነት) አይያዙም። ይልቁንም እነዚህ ወጪዎች ተጠቃለው "ለሀብት የሚደረግ ወጪ" (Cost of an Asset) ተብለው ይመዘገባሉ። ድርጅቶች እነዚህን ወጪዎች መልሰው የሚያገኙት በየዓመቱ በሚሰላው የእርጅና ቅናሽ (Depreciation) አማካኝነት ነው። ግልጽ እንዲሆንልዎት ዝርዝር ነጥቦቹ እንደሚከተለው ቀርበዋል፦ 👉 የካፒታል ወጪዎች ተቀናሽነት፦ ሕጉ የካፒታል ባህርይ ያላቸውን ወጪዎች (እንደ ሀብት ማግኛ፣ ግንባታ ወይም ማሻሻያ ያሉ) በቀጥታ ከገቢ ላይ ቀንሶ በወጪነት መያዝን ይከለክላል። እነዚህ ወጪዎች በሀብቱ ዋጋ ላይ ተደምረው ለወደፊት በእርጅና ቅናሽ መልክ እንዲቀነሱ ይደረጋል። 👉 የወጪው ይዘት፦ ሀብቱ ለንግድ ሥራ ዝግጁ እስኪሆን የሚወጡት የግዢ፣ የግንባታ፣ የመትከል (installation)፣ የማደስ ወይም የማሻሻያ ወጪዎች በሙሉ በሀብቱ ጠቅላላ ዋጋ ውስጥ ይካተታሉ። ✅ የእርጅና ቅናሽ አጀማመር፦ የእርጅና ቅናሽ መታሰብ የሚጀምረው ሀብቱ ለንግድ ሥራ ገቢ ለማስገኘት ለአገልግሎት ዝግጁ ከሆነበትና አገልግሎት መስጠት ከጀመረበት ቀን አንስቶ ነው። ✅ የማዕድን እና የነዳጅ ሥራዎች ልዩ ሁኔታ፦ በማዕድን ወይም በነዳጅ ሥራዎች ላይ የሚወጡ የማልሚያ ወጪዎች (Development Costs) ለአራት ዓመታት ያህል እንደሚያገለግል ግዙፋዊ ሀልዎት እንደሌለው ሀብት ተቆጥረው በእርጅና ቅናሽ መልክ ተቀናሽ ይደረጋሉ። በአጠቃላይ ለሀብት ዝግጅት የሚወጡ ወጪዎች በአንድ ጊዜ በወጪነት ሳይሆን፣ ሀብቱ ሥራ ሲጀምር በሂደት በየዓመቱ በእርጅና ቅናሽ ስሌት ከግብር የሚከፈልበት ገቢ ላይ ተቀናሽ እንዲደረጉ ሕጉ ይፈቅዳል።

የተወገደ ዕቃን በወጪነት ለመመዝገብ  ትክክለኛውን ሂደት ያውቃሉ? **** 1.ማንኛውም ግብር ከፋይ አገልግሎት የማይሰጡ ወይም ጥቅም ላይ የማይውሉ የተበላሸ ወይም የተጎዱ    ዕቃዎችን የታክስ ባለስልጣኑ ተወካይ በተገኘበት ማስወገድ ይችላል፡፡ 2. ግብር ከፋዩ  የንግድ ዕቃ ሲያስወግድ ለታክስ ባለስልጣኑ ማሳወቅ አለበት፡፡ 3. ከላይ በተገለፀው  መሠረት የተወገደ ዕቃ ዋጋ ለግብርከፋዩ ተቀናሽ ይደረግለታል፡፡ በተቆጣጣሪ አካላት የሚወገዱ ዕቃዎች • ግብር ከፋዩ በተቆጣጣሪ አካላት ውሳኔ የሚወገዱ ዕቃዎች ዋጋ ተቀናሽ እንዲደረግለት ጥያቄ ሲያቀርብ ዕቃው ስለመወገዱ የሚያረጋግጥ ከተቆጣጣሪ መስሪያ ቤት ማቅረብ አለበት፡፡ • ዕቃው በተቆጣጣሪ አካል የሚወገድ ሆኖ የማስወገጃ ቦታ ባለመገኘቱ ምክንያት ሊወገድ ካልቻለ ግብር ከፋዩ አስወጋጁ ዕቃውን ስለመረክቡ የሚገልጽ ማስረጃ ከተቆጣጣሪው መስሪያ ቤት ሲያቀርብ የዕቃው ዋጋ በወጪነት እንዲያዘለት ይደረጋል ፡፡ ዕቃ ለማስወገድ ስለሚቀርብ ማመልከቻ ግብር ከፋዩ ዕቃ ለማስወገድ ለታክስ ባለስልጣኑ ማመልከቻ ማቅረብ ያለበት ሲሆን ማመልከቻው የሚከተሉትን መያዝ አለበት፡፡ ሀ)  የዕቃውን ዓይነት እና መለያ እንዲሁም የዕቃውን ሞዴልና አምራች፤ ለ) ዕቃው የተመረተበት ወይም የተሠራበት ዘመን፤ ሐ) ዕቃው ሀገር ውስጥ የተመረተ ከሆነ ዕቃው የተገዛበት ደረሰኝ፤ ሙሉውን ለማበብ ሊንኩን ይጫኑ፡- https://shorturl.at/Yi67W

የተጨማሪ እሴት ታክስ ደረሰኝ ሳያውቁ ጊዜው ካለፈብዎ; ወይም ሲያሳውቁ በመሀል የረሱት ደረሰኝ ካለ ምን ማድረግ እንዳለብዎ ህጉ የሚለውን እናካፍልዎ? በተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 1341/2016 እና በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 570/2017 መሠረት፣ የታክስ ደረሰኝን ለማስታወቅ ጊዜው ካለፈብዎት እንደ ጉዳዩ ዓይነት የሚከተሉትን እርምጃዎች መውሰድ ይችላሉ፦ 1. የግብአት ታክስ ተቀናሽ (Input Tax Credit) ለማግኘት ከሆነ ደረሰኙን ያላሳወቁት ግዥ ፈጽመው የከፈሉትን ታክስ ለማቀናነስ (ለመቀነስ) ከሆነ፣ አዋጁ የጊዜ ገደብ ፈቅዶልዎታል። በአዋጁ አንቀጽ 29 ንዑስ አንቀጽ 7 መሠረት፣ በማናቸውም ምክንያት በአንድ የሂሳብ ጊዜ ውስጥ ተቀናሽ ሊደረግ የሚገባውን የታክስ መጠን (የግብአት ታክስ) ሳያሳውቁ የቀሩ እንደሆነ፣ ተቀናሽ ሊጠየቅበት ከሚገባው የሂሳብ ጊዜ መጨረሻ ጀምሮ ባሉት 12 ወራት ውስጥ በሚቀርብ ቀጣይ የታክስ ማስታወቂያ ላይ ደረሰኙን በማካተት ተቀናሽ እንዲደረግልዎ መጠየቅ ይችላሉ። 2. የሽያጭ (የውጤት ታክስ) ደረሰኝ ለማስታወቅ ከሆነ የሽያጭ ደረሰኝ መቁረጥ ወይም ማስታወቅ ዘግይተው ከሆነ፣ የታክስ ግዴታው ስለማይቀር ማስታወቂያውን በአፋጣኝ ማቅረብ ይኖርብዎታል። ማንኛውም የተመዘገበ ሰው ለእያንዳንዱ የሂሳብ ጊዜ የታክስ ማስታወቂያውን ወሩ በተጠናቀቀ በሚቀጥለው ወር የመጨረሻ ቀን ድረስ የማቅረብ ግዴታ አለበት። ይህ ጊዜ ካለፈ ግን የሚከተሉት ሁኔታዎች ይፈጠራሉ፦ • አስተዳደራዊ ቅጣት እና ወለድ፦ ታክስን በወቅቱ አለማሳወቅ ወይም ዘግይቶ መክፈል በታክስ አስተዳደር አዋጅ መሠረት የአስተዳደራዊ ቅጣት እና ወለድ ያስከትላል። • የታክስ ባለሥልጣኑ ውሳኔ፦ የታክስ ባለሥልጣኑ ታክስ ሳይታወቅ በቆየበት ጊዜ ሁሉ የራሱን የታክስ ስሌት ውሳኔ (Assessment) ሊሰጥ ይችላል። 3. የታክስ ተመላሽ (Refund) ጥያቄ ካለዎት የተመዘገበው ሰው ተመላሽ ሊከፈለው በሚገባበት ጊዜ የታክስ ማስታወቂያ የማቅረብ ግዴታውን ካልተወጣ፣ የታክስ ባለሥልጣኑ ማስታወቂያው እስከሚቀርብ ድረስ ተመላሹ ገንዘብ ሳይከፈል እንዲቆይ ሊያደርግ ይችላል። 4. በኤሌክትሮኒክ ፊስካል መሣሪያ (EFD) የሚጠቀሙ ከሆነ መሣሪያው ባለመሥራቱ ምክንያት ግብይቱን በወቅቱ መመዝገብ ካልቻሉ፣ ሁኔታው በተፈጠረ በ24 ሰዓት ውስጥ ለታክስ ባለሥልጣኑ ማሳወቅ እና በእጅ የሚዘጋጅ የታክስ ደረሰኝ መስጠት ይኖርብዎታል። መሣሪያው ወደ ሥራ ሲመለስም ቀደም ብለው ያከናወኑትን ግብይት በመሣሪያው ውስጥ መመዝገብ ይኖርብዎታል። በአጠቃላይ፣ የግብአት ታክስን (የግዥ ደረሰኝን) ለማስታወቅ የ12 ወራት የጊዜ ዕድል ቢኖርዎትም፣ የሽያጭ ደረሰኝን ግን ለቅጣት እና ለወለድ እንዳይዳረጉ በወቅቱ ማስታወቅ ተገቢ ነው። አዋጁ የግብአት ታክስ ተቀናሽ ለማድረግ የሚሰጠው የ12 ወራት ገደብ እንዴት ይሰላል? በተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 1341/2016 አንቀጽ 29 ንዑስ አንቀጽ 7 መሠረት፣ የ12 ወራት የግብአት ታክስ ተቀናሽ መጠየቂያ የጊዜ ገደብ የሚሰላው በሚከተለው መሠረት ነው፦ 👉 የአቆጣጠሩ መነሻ (Starting Point)፦ የ12 ወራቱ ስሌት የሚጀምረው ተቀናሽ ሊጠየቅበት ከሚገባው የሂሳብ ጊዜ (ወር) መጨረሻ ቀን ጀምሮ ነው። ይህም ማለት ግዥውን የፈፀሙበት ወይም የታክስ ደረሰኙ የደረሰዎት ወር መጠናቀቂያ ቀን ለአቆጣጠሩ መነሻ ይሆናል ማለት ነው። 👉 የጊዜ ገደቡ ርዝመት፦ መብቱ የሚቆየው መነሻ ከሆነው የሂሳብ ጊዜ መጨረሻ ጀምሮ ለሚቆጠሩ ተከታታይ 12 ወራት ብቻ ነው። 👉 አፈፃፀሙ፦ በማናቸውም ምክንያት በወቅቱ ያልተገለጸ የግብአት ታክስ ካለ፣ በእነዚህ 12 ወራት ውስጥ በሚቀርብ ማንኛውም ቀጣይ የታክስ ማስታወቂያ ላይ ደረሰኙን በማካተት ተቀናሽ እንዲደረግልዎት የመጠየቅ መብት አለዎት። ይህንን ስሌት በምሳሌ ለማየት ያህል፣ አንድ ድርጅት በጥር ወር የፈፀመውን ግዥ የግብአት ታክስ በጥር ወር ማስታወቂያ ላይ ሳይጠቀም ቢቀር፣ የ12 ወራት አቆጣጠሩ የሚጀምረው የጥር ወር የሂሳብ ጊዜ ካለቀበት (ጥር 30) ቀን ጀምሮ ነው። ስለዚህ ድርጅቱ እስከ ቀጣዩ ዓመት ጥር 30 ድረስ ባሉት ማናቸውም ወራት በሚያቀርበው የታክስ ማስታወቂያ ላይ ይህንን ደረሰኝ በማካተት ተቀናሽ ማግኘት ይችላል። 12 ወራቱ ካለፉ ግን ተቀናሽ የመጠየቅ መብቱ በሕግ ይታገዳል

በኢትዮጵያ የንግድ ሕግ አዋጅ ቁጥር 1243/2013 መሠረት፣ የንግድ ማህበራት ትርጓሜ፣ ዓይነቶችና አቋቋማቸው ምን መምሰል እንዳለበት ከዚህ በታች ቀርቧል። • የንግድ ማህበር ትርጓሜ (Definition of Business Organization)፦ Article 172። የንግድ ማህበር ማለት ሰዎች መዋጮ አዋጥተው በህብረት በኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ በመሰማራት ከሚገኘው ትርፍ ተካፋይ ለመሆን በመመስረቻ ጽሁፍ አማካኝነት የሚያቋቋሙት ማህበር ነው። የእሽሙር ማህበር ግን ማህበርተኞች በመካከላቸው በሚያደርጉትና በሦስተኛ ወገኖች በማይታወቅ ውል የሚመሰረት ነው። የንግድ ማህበር ዓይነቶች (Types of Business Organizations)፦ Article 174 በሕጉ የታወቁ ሰባት የንግድ ማህበር ዓይነቶች አሉ፡- 1. የህብረት ሽርክና ማህበር (General Partnership)፦ እያንዲንደ ማህበርተኛ ለሚገባው ግዴታ ከማህበሩ ጋር በአንድነትና በነጠላ ተጠያቂ የሚሆንበት ማህበር ነው። 2. ሁለት ዓይነት ኃላፊነት ያለበት የሽርክና ማህበር (Limited Partnership)፦ ኃላፊነታቸው ያልተወሰነ ሸሪኮች (በአንድነትና በነጠላ ተጠያቂ የሚሆኑ) እና ኃላፊነታቸው በመዋጮአቸው የተወሰነ ሸሪኮች በአንድነት የሚመሰርቱት ማህበር ነው ። 3. ኃላፊነቱ የተወሰነ የሽርክና ማህበር (Limited Liability Partnership)፦ ሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ሰዎች የሙያ እና ለሙያው ደጋፊ የሆነ አገልግሎት ለመስጠት የሚያቋቋሙትና ኃላፊነታቸው በመዋጮአቸው የተወሰነ ማህበር ነው ። 4. የእሽሙር ማህበር (Joint Venture)፦ በሦስተኛ ወገኖች የማይታወቅና የሕግ ሰውነት የሌለው ማህበር ነው ። 5. የአክሲዮን ማህበር (Share Company)፦ ዋና ገንዘቡ አስቀድሞ ተወስኖ በአክሲዮን የተከፋፈለ እና የባለአክሲዮኖች ኃላፊነት በገዙት አክሲዮን መጠን የተወሰነ ማህበር ነው ። ዝቅተኛ ዋና ገንዘቡ ፶ ሺህ ብር መሆን አለበት። 6. ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (Private Limited Company)፦ ዋና ገንዘቡ በአክሲዮን የተከፋፈለ ሆኖ፣ አባላቱ ለመዋጮአቸው ካልሆነ በስተቀር ለማህበሩ ዕዳ ተጠያቂ የማይሆኑበት ማህበር ነው ። ዝቅተኛ ዋና ገንዘቡ 15 ሺህ ብር ነው። 7. ባለአንድ አባል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር (One Person PLC)፦ አንድ ሰው ብቻ በግሉ በሚሰጠው መግለጫ መሠረት የሚቋቋም የራሱ የሕግ ሰውነት ያለው ማህበር ነው። መሠረታዊ ድንጋጌዎች • የመመስረቻ ጽሁፍ (Memorandum of Association)፦ Article 173 እና Article 177 • ከእሽሙር ማህበር በስተቀር ሁሉም የንግድ ማህበራት በመመስረቻ ጽሁፍ ካልተቋቋሙ በስተቀር ውጤት አይኖራቸውም። • ሕጋዊ ሰውነት (Legal Personality)፦ Article 175:- ከእሽሙር ማህበር በስተቀር ሁሉም የንግድ ማህበራት በንግድ መዝገብ እንደተመዘገቡ የሕግ ሰውነት ያገኛሉ። • የማህበሩ ስም (አንቀጽ 176)፦ ማንኛውም የንግድ ማህበር ስም ሊኖረው ይገባል፤ ስሙም ከሌላ ነጋዴ ጋር የማይጋጭና ለሕግና ለሕዝብ ሞራል ተቃራኒ መሆን የለበትም። • ትርፍን ስለመካፈል (አንቀጽ 178)፦ የማህበሩን ትርፍ ለአንድ ወይም ለተወሰኑ አባላት ብቻ እንዲሆን የሚያደርግ ስምምነት ፈራሽ ነው። ለተጨማሪ መረጃ በአዋጅ ቁጥር 1243/2021 ሁለተኛ መጽሐፍ ውስጥ ያሉትን ዝርዝር ድንጋጌዎች መመልከት ይቻላል። #MOR

https://youtu.be/zA-Y2lx2gQw?si=tXCh1R692-XEt-fV

የሽያጭ ማጠቃለያ ሪፖርት በየቀኑ ማውጣት የማይጠበቅባቸው የንግድ መስኮች *** የንግድ ባህሪያቸው ተጠንቶ በየቀኑ ግብይት የሌላቸው በሚል የተለዩ ከዚህ በታች የተዘረዘሩ የንግድ መስኮች ሽያጭ በተከናወነ ቁጥር የሚወጣው ዜድ ሪፖርት እንደተጠበቀ ሆኖ ታክሱን ሲያሳውቁ የወሩን የመጀመሪያ ቀን እና የወሩን የመጨረሻ ቀን የየወቅቱን ሽያጭ ማጠቃለያ በማውጣት ከማስታወቂያ ቅጹ ጋር ግብር ለሚከፍሉበት ቅርንጫፍ ማቅረብ አለባቸው፡፡ •በኮንስትራክሽን ዘርፍ ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የውጭ ንግድ/ላኪነት ዘርፍ ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •በግል ይዞታ ወይም በኪራይ የሪል ስቴት ግንባታ ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ ሌሎች መሣሪያዎች እና መገልገያዎችን ማከራየት ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •የኮምፒዩተር እና ተዛማጅ ስራዎች ዘርፍ ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ ጥናት እና ምርምር ዘርፍ ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •የሕግ የሂሳብ እና መዝገብ አያያዝ፣ የኦዲት ግብር የማማከር እና የገበያ ጥናት የሂሳብ መሰብሰብ ስራዎች፣ የንግድና የማኔጅመንት የማማከር አገልግሎት ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •የአርክቴክቸር፣ ኢንጂነሪንግ፣ ኮንስትራክሽንና ተያያዥ ስራዎች ማማከር አገልግሎት ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የቴክኒክ ፍተሻ፣ ትንተና ተያያዥ አገልግሎቶች ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮት በሙሉ፤ •ሌሎች የኢንጂነሪንግ የተከላና ተዛማጅ የቴክኒክ አገልግሎት ዋና ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የሰራተኞች ምልመላ እና ቅጥር ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮት በሙሉ፤ •የሰራተኞች አስቀጣሪ ኤጀንሲዎችና መልማይ ድርጅቶች ክፍል ስር ያሉ መስኮች፣ የምርመራ እና ጥበቃ አገልግሎት ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •የህንፃ፣ የኢንዱስትሪ እና መኖሪያ ቤት የንግድ ስራዎች ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የመሳሪያ ማሽን ተከላና ጥገና አገልግሎት ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የህክምና መሳሪያዎች ጥገና አገልግሎት፤ •ተንቀሳቃሽ የፊልም ማሳየት ስራዎች ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ የህክምና መሳሪያዎች ጥገና አገልግሎት፤ ተንቀሳቃሽ የፊልም ማሳየት ስራዎች ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፣ የሬድዩ እና ቴሌቪዢን ስራዎች ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ •የድራማ፣ የሙዚቃና ሌሎች ተዛማጅ የኪነጥበብ ስራዎች ክፍል ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ የጸረ ተባይ ርጭት አገልግሎት፤ የግል ቤት የቅጥር አገልግሎት/ምሳሌ፡- አስጠኝነት ዘርፍ፤ ሌሎች ያልተገለፁ የግል መኖሪያ ቤት አገልግሎት ዘርፍ፤ በአስመጭነት ዘርፍ ስር ያሉ የንግድ መስኮች በሙሉ፤ የውጭ አገር ንግድ ወኪል፤ •አስጎብኝ የንግድ ዘርፍ፤ የመኖሪ ቤት ማሻሻጥ፣ ዋጋ መገመት አገልግሎት፤ የመኖሪያ ቤትና የህንፃ ቋሚ ንብረት አከራይነት፤ አለማቀፍ/ጨረታ ባሸነፉበት የስራ ዘርፎ ብቻ፤ •የፋሽንና የቁንጅና ትርዒት ስራ፤ ግብርና አደን እና ተዛማጅ አገልግሎቶች፤ የኢንሹራንስ ብሮከር/ የመድህን ደላላ የወሩ የመጨረሻ ቀን ስራ በማይሰራበት የእረፍት ወይም የህዝብ በዓላት ቀን ላይ የሚውል በሆነ ጊዜ ዜድ ሪፖርት አስቀድሞ ባለው የስራ ቀን መውጣት አለበት፡፡

በነጻ የንግድ ቀጠና ውስጥ ተሰማርተው ምርቶችን ለገበያ የሚያቀርቡ ባለሃብቶች ከገቢ ግብር ነጻ እንዲሆኑ መፈቀዱን በሚመለከት ከገንዘብ ሚኒስቴር የተሰጠ መግለጫ ሚያዚያ 5/2018 ዓ.ም - የአገራችን የኢንዱስትሪ ልማት በሚፈለገው መጠን እንዳያድግ ምክንያት ከሆኑት መካከል የካፒታል እጥረት፤ የግብአት አቅርቦት ችግር  እና የባለሙያ እጥረት በዋንኛነት ሊጠቀሱ የሚችሉ ናቸው። በመሆኑም እነዚህን ችግሮች ደረጃ በደረጃ በማቃለል የአገር ውስጥ ኢንዱስትሪ ልማትን  ማሳደግ ይገባል። በዚህም መሰረት ግብአቶች እና ሌሎችም ምርቶች በበቂ መጠን ለገበያ እንዲቀርቡ ለማድረግ አስመጪዎች ምርቱን ለገበያ ከማቅረባቸው በፊት የሚከፍሉት ቀረጥ እና ታክስ ውስን የሆነውን ካፒታላቸውን በመያዝ ረገድ የሚያሳድረባቸውን ጫና ማቃለል ያስፈልጋል። በእነዚህ ምክንያቶች አስመጪዎች  ግብቶችን  እና ምርቶችን ቀረጥ እና ታክስ ሳይከፍሉ ወደአገር አስገብተው ለግብአቱ ወይም ለምርቱ ገበያ ባገኙ ጊዜ ቀረጥ እና ታክሱን የሚከፍሉበትን አሰራር የሚፈቅድ የነጻ የንግድ ቀጠና አሰራር የተዘረጋ ሲሆን፤ ይህንን ስርአት የሚያስፈጸሙ ነጻ የንግድ ቀጠናዎች በየካባቢው የተቋቋሙ መሆኑ ይታወቃል:: እነዚህ ነጻ የንግድ ቀጠናዎች ባለሃብቶችን የበለጠ የሚሰቡ እንዲሆኑ ለማድረግ ከላይ ከተገለጸው በተጨማሪ በነጻ የንግድ ቀጠናዎች ውስጥ ተሰማርተው ግብአቶችን እና ምርቶችን ለገበያ በማቅረብ ስራ ላይ የተሰማሩ ባለሃብቶች ከገቢ ግብር ነጻ እንዲሆኑ ተፈቅዷል። ሰለዚህ ባለሃብቶች ይህንን እድል በመጠቀም በነጻ የንግድ ቀጠናዎች ውስጥ እንዲሰማሩ እናሳሳባለን። #Minster of Finance

በ etrade.gov.et ላይ ያሉ አገልግሎቶች በኦንላይን የንግድ ምዝገባና ፈቃድ ሲስተም የሚሰጡ አገልግሎቶች 1.  ቅድመ ንግድ ሥም (የንግድ ድርጅት ሥም ምዝገባና ማጣሪያ)   አዲስ ቅድመ የድርጅት ሥም ምዝገባና ማጣሪያ   የድርጅት ሥም ማሻሻያ 2.  የንግድ ምዝገባ   አዲስ የንግድ ምዝገባ ምስክር ወረቀት   የንግድ ምዝገባ ምትክ   የንግድ ምዝገባ ማሻሻያ   የንግድ ምዝገባ ስረዛ 3.  የንግድ ሥራ ፈቃድ   አዲስ የንግድ ሥራ ፈቃድ ምስክር ወረቀት   የንግድ ሥራ ፈቃድ እድሳት   የንግድ ሥራ ፈቃድ ማሻሻያ   የንግድ ሥራ ፈቃድ ምትክ   የንግድ ሥራ ፈቃድ ስረዛ 4.  የንግድ ሥም   አዲስ የንግድ ሥም ምስክር ወረቀት   የንግድ ሥም ማሻሻያ (ለውጥ)   የንግድ ሥም ምትክ   የንግድ ሥም ሥረዛ 5.  ልዩ ምዝገባ (አዲስ፣ማሻሻያ፣ምትክና ስረዛ)   የንግድ እንደራሴ   የሆልዲንግ ኩባንያ    የፍሬንቻይዚንግ  6.  ልዩ ፈቃድ (አዲስ፣ማሻሻያ፣ምትክና ስረዛ)   የንግድ እንደራሴ ልዩ ምስክር ወረቀት   የፍሬንቻይዚንግ  ከላይ የተጠቀሱት ከልዩ ንግድ ምዝገባና ከልዩ ንግድ ፈቃድ በስተቀር በሚከተሉት ሕጋዊ አቋሞች ይሰጣሉ፡፡ 1.  ግለሰብ ነጋዴ 2.  ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር 3.  የአክሲዮን ማህበር 4.  የንግድ እንደራሴ 5.  መንግስታዊ የልማት ድርጅቶች 6.  የህብረት ሽርክና ማህበር 7.  የንግድ ዘርፍ ማህበራት 8.  መንግስታዊ ያልሆኑ የልማት ድርጅቶች 9.  መንግስታዊ ያልሆነ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች 10.  የውጪ ሃገር የንግድ ምክር ቤት 11.  ኢንተርናሽናል ጨረታ ያሸነፉ የውጪ ሃገር ድርጅቶች

ቅድመ - የተሻሻለ ስሌት (በ1063/2017 መሠረት) 1.  ቅድመ - የተሻሻለ ስሌት የሚሰጠዉ የታክስ ባለሥልጣኑ በሚያከናዉናቸዉ መደበኛ የመመርመር ሥራዎች ፤በታክስ ኦዲትና በሌሎች በህግ መሠረት መፈጸሙን የማጣራት ተግባራት የሚደረስባቸዉን ግኝቶች መሠረት በማድረግ ነዉ ፡፡ 2.  ቅድመ - የተሻሻለ ስሌት ታክስ ከፋዩ ያቀረበዉ የመጀመሪያ ስሌት ለዉጥ ሊደረግበት የሚችል መሆኑን የሚገልጽ ይፋ የሆነ ማስታወቂያ በመሆኑ ፤የመጨረሻዉ ታክስ ስሌት ማስታወቂያ ከመሰጠቱ በፊት ታክስ ከፋዩ በታሰበዉ ለዉጥ ላይ ምላሽ ወይም ተቃዉሞዉን ማቅረብ እንዲችል እድል የሚሰጥ ነዉ ፡፡ 3.  ከላይ በተገለጸዉ መሠረት የሚሰጠዉ ማስታወቂያ እዉነትን ወይም ሀሰትን(ተቃርኖን) የማረጋገጥ ሂደት አካል ሲሆን ፤ በታክስ አዋጆች መሠረት ታክስ ከፋዩ ያለዉን አስተያየት ወይም ማብራርያ በተወሰነ ጊዜ ዉስጥ እንዲያቀርብ የሚጠየቅበት ነዉ ፡፡ 4.  ታክስ ከፋዩ ለስሌቱ መሠረት የሆነዉን የተለየ ግኝት በመግለጽ እና ቅሬታዉን የሚደግፉ ማስረጃዎችን በማያያዝ በቅድመ ስሌቱ ላይ ያለዉን ቅሬታ ለቅርንጫፉ ምክትል ሥራ አስኪያጅ ማቅረብ ይችላል ፡፡ 5.  ለታክስ ከፋዩ የመጨረሻ ዉሳኔ ከመሰጠቱ በፊት የቅርንጫፉ ምክትል ሥራ አስኪያጁ በተገኙበት የኦዲት ግኝት ላይ እና የታክስ ከፋዩ ዝርዝር ምላሾች እና ቅሬታዎች ላይ የመዉጫ ኮንፈረንስ መደረግ አለበት ፡፡ በዚህ ኮንፈረንስ ወቅት ኦዲተሮች እና ግብር ከፋዩ ወይም ህጋዊ ተወካዩ መገኘት ያለባቸዉ ሲሆን የኮንፈረንሱ ቃለ ጉባኤ በጽሑፍ መያዝ አለበት ፡፡ በራስ ታክስ ስሌት ላይ ማሻሻያ እንዲደረግ የሚቀርበዉ ማመልከቻ የሚከተለዉ ይዘት ይኖረዋል፡፡ • የታክስ ስሌት ማሻሻያ እንዲደረግ የተጠየቀበትን የታክስ ዓይነት እና የሂሳብ ጊዜ፤ • ማሻሻያ የሚደረግበትን ጉዳይ እና ምክንያቱን፤ • ማሻሻያ እንዲደረግበት የተጠየቀዉ ጉዳይ የሚያስከትለዉ የገንዘብ ወይም ሌላ ለዉጥ፤ • በሚሻሻለዉ የታክስ ስሌት የተገለፀዉ የታክስ መጠን ወይም ወደፊት የሚሸጋገር  ኪሣራ ወይም በብልጫ የተከፈለ የግብዓት መጠን የሚገልጽ መሆን አለበት፡፡ • የራስ ታክስ ስሌት ማስታወቂያ እንዲሻሻል የሚቀርበዉ ማመልከቻ ለማሻሻያዉ ምክንያት የሆኑ ጉዳዮችን ከሚደግፉ አስፈላጊ ሰነዶች ጋር ተያይዞ መቅረብ አለበት፡፡ • ታክስ ከፋዩ የራስ የታክስ ስሌት እንዲሻሻል ለታክስ በለሥልጣኑ ማመልከቻ ማቅረብ የሚችለዉ የመጀመሪያዉ የራስ የታክስ ስሌት ማስታወቂያ ከቀረበበት ቀን ጀምሮ ባሉት አምስት ዓመታት ጊዜ ዉስጥ ነዉ፡፡

የንግድ ህግ አዋጅ ቁጥር 1243/2013ዓ.ም ባለ አንድ አባል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር ********* ትርጓሜ (1) ባለ አንድ አባል ኀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር ማለት አንድ ሰው በግሉ በሚሰጠው መግለጫ መሠረት የተቋቋመ የንግድ ማኅበር ነው፤ (2) ማኅበሩ ከአባሉ የተለየና የተነጠለ የራሱ የሕግ ሰውነት አለው፤ (3) አባሉ የራሱን መዋጮ ሙሉ በሙሉ እስከ ከፈለ ድረስ ማኅበሩ ላይ ለሚፈለገው ዕዳ በግሉ አይጠየቅም፡፡ የማኅበሩ ዋና ገንዘብ ባለ አንድ አባል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር ዝቅተኛ ዋና ገንዘቡ ከብር 15,000 (አሥራ አምስት ሺ) ማነስ የለበትም፡፡ በግል የሚደረግ መግለጫ፤ይዘቱና አኳኃኑ (1) ባለ አንድ አባል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበርን ለማቋቋም አባሉ የሚሰጠው መግለጫ ሰነዶችን ለማረጋገጥ ሥልጣን በተሰጠው አካል ፊት መደረግ አለበት፤ መግልጫውም በንግድ መዝገብ ውስጥ መግባት አለበት፤ (2) መግለጫው የሚከተሉትን ነገሮች ማሳየት አለበት፤ ሀ) ማኅበሩ አንድ አባል ብቻ ያለው መሆኑን፤ ለ) የአባሉን ስም፤ዜግነትና አድራሻ፤ ሐ) አባሉ የሞተ፣ የጠፋ ወይም በፍርድ የተከለከለ እንደሆነ ስለ ወራሾቹ ወይም ስለ አባሉ ሆኖ ሕጋዊ ተግባራትን እንዲፈጽም የታጨው የንብረት ጠባቂ ሰው ስም፤ መ) ዕጩ ንብረት ጠባቂው ፍቃደኛ ሆኖ ኃላፊነቱን የተቀበለ መሆኑን፤ ሠ) የማኅበሩን ስም፤ዋና መሥሪያ ቤት፤ ካሉትም ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤቶቹን፤ ረ) የማኅበሩን የንግድ ዓላማ፤ ሰ) የማኅበሩ ዋና ገንዘብ መጠንና፤ይኼው በሙሉ የተከፈለ መሆኑን የሚያሳይ መግለጫ፤ ሸ) በዓይነት የተከፈለ መዋጮ ካለ ግምቱን፤ ቀ) የሥራ አስኪያጁን ስምና ሥልጣን፤ በ) ካለ ኦዲተሩን፤  ተ) ማኅበሩ የሚቆይበትን ጊዜ፤ ቸ) ማኅበሩ የሥራ አፈጻጸም ሪፖርት የሚያስታውቅበተን መንገድና ጊዜ፤ ኘ) ሌሎች በሕግ ወይም በአባሉ እንዲካተቱ የተወሰኑ ጉዳዮችን፡፡ ስለ ዕጩ ንብረት ጠባቂ (1) ዕጩ ንብረት ጠባቂው ዕጩነቱን የተቀበለ መሆኑን ሰነዶችን ለማረጋገጥ ሥልጣን በተሰጠው አካል ፊት ካላረጋገጠ በስተቀር፤ ባለ አንድ አባል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኅበር ሊመሠረት አይችልም፤ (2) አንድ ሰው በአንድ ጊዜ ለተለያዩ ባለ አንድ አባል ኃላፊነታቸው የተወሰነ የግል ማኅበራት የንብረት ጠባቂ ሆኖ መመረጥ አይችልም፡፡