Ethio Tariqatu Tijaniya

الأربعاء الأخير من شهر صَفَر الأربعاء 12 أوت 2026م، الموافق 29 صفر 1448هـ، صلاةٌ ودعاءٌ بنية التضرع إلى الله تعالى، وسؤاله دفع البلاء والوباء، وحفظ البلاد والعباد. نسأل الله تعالى أن يجعلها ساعةَ خيرٍ وبركة، وأن يصرف عنا وعنكم كل سوء وبلاء، ويمنّ على الجميع بالصحة والعافية والأمن والإيمان .

Mrhbban

ክፍል አራት፦ የቲጃኒያ ጠሪቃ አጠቃላይ ጥናት፡ መደምደሚያ:የቲጃኒያ መንገድ፦ ተፈጥሯዊ ቀላልነት፣ ጥልቅ ይዘትና ሁሉን አቀፍ ተደራሽነት** የእስልምና አስፈላጊ የሆነውን የቀላልነትና የጥልቀት ሚዛን መሠረት በማድረግ፣ የቲጃኒያ ሱፊያዊ መንገድ (ጠሪቀቱ ቲጃኒያ) ይህንን መለኮታዊ ተቃርኖ (paradox) በመንፈሳዊ ተግባር ውስጥ በሚያስደንቅ ሁኔታ ያንጸባርቃል። በ18ኛው ክፍለ ዘመን በሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) የተመሠረተው ቲጃኒያ ከእስልምና ሁለንተናዊነት የወጣ ሳይሆን፣ የዚያ መንፈሳዊ ክሪስታል ሆኖ ብቅ ያለ ነው፤ ይህም ደረጃ፣ ትምህርት ወይም የኑሮ ሁኔታ ሳይለይ ጥልቅ ሚስጥራዊ ግንዛቤዎችን ለሁሉም አማኞች ተደራሽ ያደርጋል። 4.1 መሠረታዊ ተደራሽነት ቀደም ሲል በአጭሩ እንደተገለጸው ከቲጃኒያ እጅግ አስደናቂ ገጽታዎች አንዱ መሰረታዊ ሁሉን አቃፊነቱ ነው። ወደ ጠሪቃው ለመግባት ቀዳሚ የተቅዋ ደረጃ፣ የሊቅነት ዕውቀት ወይም ገለልተኛ የአምልኮ ማፈግፈግ አያስፈልግም። ለወንዶችና ለሴቶች፣ ለወጣቶችና ለአረጋውያን፣ ማንበብና መጻፍ ለሚችሉም ለማይችሉም፣ ኃጢአተኛ ለሆኑም ለቅዱሳንም ክፍት ነው። ይህ ቁልፍ የሆነውን የእስልምና መርህ ያንጸባርቃል ፦ ሁሉም አማኞች ወደ መለኮታዊው ምንጭ ቀጥተኛ መዳረሻ አላቸው ይህም በቁርኣን ውስጥ "እኔን ጥሩኝ፤ እመልስላችኋለሁ" (ቁርኣን 40፡60) ተብሎ እንደተገለጸው ነው። ከፍተኛ የአኗኗር ዘይቤን፣ የረጅም ጊዜ መገለልን (ኸልዋ) ወይም ጥብቅ ቅድመ ሁኔታዎችን ሊጠይቁ ከሚችሉ አንዳንድ ሌሎች መንፈሳዊ መንገዶች በተለየ ቲጃኒያ በዓለም ውስጥ ሙሉ በሙሉ እየኖሩ ወደ አላህ መቃረብ እንደሚቻል ያስተምራል። በዚህ ረገድ ነፍስን የሚያዳብረው በጀልዋ (ማኅበረሰባዊ መንፈሳዊ እድገት) እንጂ በኸልዋ (በመገለል) አይደለም፤ ይህም መንፈሳዊ ልቀት በተገለሉ ምሥጢራውያን ብቻ ሳይሆን በነጋዴዎች፣ በአስተማሪዎች፣ በገበሬዎችና በሠራተኞችም ሊገኝ እንደሚችል ያሳያል። 4.2 ለሁሉም አንድ ዊርድ ፦እኩልነት የሰፈነበት መንፈሳዊ ሥርዓት ሌላው የቲጃኒያ መንገድ መለያ በክፍል ሁለት በስፋት እንደተገለጸው የደረጃ ወይም መንፈሳዊ ቦታ ሳይለይ ለሁሉም ተከታዮች የታዘዘው የተዋሐደ ዊርድ (የአምልኮ ሥርዓት) ነው። የቲጃኒያ ዊርድ ኢስቲግፋር፣ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ (በነቢዩ ﷺ ላይ ሰላምታ ማውረድ) እና ላ ኢላሀ ኢለላህን ያካተተ ሲሆን ቀላልም ለውጥ አምጪም ነው። በየማለዳውና በየምሽቱ ጥቂት ደቂቃዎችን ብቻ የሚጠይቅ ቢሆንም በቲጃኒያ ትውፊት ውስጥ ቃል የተገቡት ጥቅሞች እጅግ ብዙ ናቸው። ይህ ተደራሽነት ጥልቀትን አይቀንስም። የመለኮታዊ ስሞችንና የነቢያዊ ሰላምታዎችን (ሶለዋት) መድገም በነፍስ ንጽሕና፣ ከነቢዩ ጋር ባለው ትስስር እና በመንፈሳዊ መከፈት (ፉቱሕ) ላይ ጥልቅ ተጽዕኖ አለው። በአጠቃላይ በእውቀት እንዳለው ቀላል ውጫዊ ተግባር (ዚክር) ውስጣዊ የማወቅ (መዕሪፋ) ልኬቶችን ይከፍታል። 4.3 ለመንፈሳዊ መመሪያ ቀውስ መፍትሔ በብዙ የሱፊያ ሥርዓቶች ውስጥ እውነተኛ ትውፊት ያልተቋረጠ ሰነድ (መንፈሳዊ ሰንሰለት) እና ተከታዮችን ለመምራት በቂ መንፈሳዊ ብስለት ያለው ብቁ መሪ (ሙርሺድ) በማግኘት ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ብዙውን ጊዜ እንቅፋት ይሆናል፤ በተለይም እንደዚህ ያሉ መምህራን አነስተኛ ወይም ተደራሽ በማይሆኑባቸው አካባቢዎችና ወቅቶች። ቲጃኒያ ይህንን ጉዳይ በሚያስደንቅ ሁኔታ ፈትቶታል ፦ እያንዳንዱ ተከታይ በቀጥታ ከሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ጋር በመንፈሳዊነት የተገናኘ ሲሆን እሳቸውም የሥርዓቱ እውነተኛ መንፈሳዊ ምሰሶ (ቁጥብ) ተደርገው ይወሰዳሉ። የአካባቢው መሪ (ሙቀደም) ሚና እንደ አማላጅ ሆኖ ማገልገል ሳይሆን መዳረሻን ማመቻቸት ነው። ተግባራቸው አስተዳደራዊና የማስጀመሪያ ሲሆን ከሰንሰለቱ ትክክለኛ ፈቃድ (ኢጃዛ) እስካላቸው ድረስ ይሠራሉ። ይህ ተደራሽነትን ዲሞክራሲያዊ በማድረግና እውነተኛነትን በመጠበቅ ቲጃኒያን በተለያዩ ባሕሎችና አህጉራት ላይ ተመጣጣኝና የተረጋጋ እንዲሆን ያደርገዋል። 4.4 ሥራንና አምልኮን በአንድ ላይ ማጣመር የቲጃኒያ መንገድ የኑሮ ወይም የማኅበራዊ ኃላፊነትን መተው አይጠይቅም። በተቃራኒው ተከታዮች መንፈሳዊ ሥርዓታቸውን እየጠበቁ ዓለማዊ ግዴታዎቻቸውን ቤተሰብ፣ ሥራና ኅብረተሰብን እንዲወጡ ያበረታታል። በዚህም የነቢያዊውን ሞዴል ያንጸባርቃል ፦ አምልኮንና የዕለት ተዕለት ኃላፊነትን በአንድ ላይ ማቀናጀት። እንደዚሁም ቲጃኒያ በሙስሊም ሕይወት ተራ ምት ውስጥ የሸሪዓ፣ የጠሪቃና የሐቂቃ ሕያው ውሕደት ያቀርባል። 4.5 ግልጽነት ሳይጎድል ጥልቅነት በመግቢያውና በተግባሩ ቀላል ቢሆንም ቲጃኒያ ከምሥጢራዊ ጥልቀት የጸዳ አይደለም። የከፍታ የቅድስና ደረጃዎችን (ዊላያ)፣ የነቢዩን ፍቅር (መሐባ) እና መንፈሳዊ መከፈቶችን ጨምሮ የበለጸገውን የእስልምና ውስጣዊ ትውፊት ይጠብቃል። ነገር ግን ይህን የሚያደርገው ያለ ልሂቃዊነት ወይም ምሥጢራዊ አጥር ነው። ታላላቅ ምሥጢሮች የሚገለጡት በምሥጢራዊ ዘዴዎች ሳይሆን በጽናት፣ በቅንነት እና የነቢያዊውን ሱና በመከተል ነው። ይህ የኢስላምን የራሱን አያዎ (paradoxical) መዋቅር ያንጸባርቃል ፦ እጅግ ጥልቅ የሆኑ እውነቶች ብዙውን ጊዜ በቀላል እና ግልጽ በሆኑ ተግባራት ውስጥ ተደብቀው ይገኛሉ —ሶላቶች፣ ዱዓዎች፣ ዚክሮች — ሁሉም በሮች አንድ ልጅ እንኳን ሊከፍታቸው የሚችሉ ሆኖም ግን ምንም ሊቅ ሙሉ በሙሉ ሊመረምረው የማይችለውን ውቅያኖስ የያዙ ናቸው።

በሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) የታዘዙት ዋና ዋና ዚክሮች — ዊርድ (የዕለት ግዴታ ዚክር)፣ ወዚፋ (የኅብረት ዚክር) እና ዚክሩል ጁሙዓ (የዓርብ ከሰዓት በኋላ ዚክር) — ሙሉ በሙሉ ከግልጽ የቁርኣን ትዕዛዛትና የሱና ተግባራት የተገኙ ናቸው። አስፈላጊ ክፍሎቻቸውም፦ * ኢስቲግፋር (ምሕረትን መለመን)፦ በቁርኣን ውስጥ በቀጥታ የታዘዘ ነው፦ * *"ወደ ጌታችሁ ምሕረትን ለምኑት፤ ከዚያም ወደ እርሱ ተመለሱ…"* (ቁርኣን 11፡3) * *"የጌታህንም በምስጋና አጥራ ምሕረቱንም ለምነው፡፡ እርሱ ጸጸትን ተቀባይ ነውና፡፡"* (ቁርኣን 110፡3) * الاستغفار (طلب المغفرة): أمر مباشر في القرآن: * *"واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه..."* (القرآن 11:3) * *"فسبح بحمد ربك واستغفره إنه كان تواباً."* (القرآن 110:3) * ሶላት ዐላ አን-ነቢይ (በነቢዩ ﷺ ላይ ሰላምታ ማውረድ) ፦ በቁርኣን ውስጥ በቀጥታ የታዘዘ ነው፦ * *"አላህ እና መላእክቱ በነቢዩ ላይ በረከታቸውን ይልካሉ። እናንተ ያመናችሁ ሆይ! በእርሱ ላይም በረከትን ለምኑ፣ በፍጹም ታዛዥነት የተሞላ ሰላምታንም አቅርቡ።"* (ቁርኣን 33፡56) * الصلاة على النبي (ﷺ): أمر مباشر في القرآن: * *"إن الله وملائكته يصلون على النبي يا أيها الذين آمنوا صلوا عليه وسلموا تسليماً."* (القرآن 33:56 * ሶላቱል ፋቲሕ ፦ በቁርኣናዊ ትዕዛዝ ውስጥ ያለው ሚና፦ ሶላቱል ፋቲሕ በቲጃኒያ ውስጥ በታላቅ ምግባሩ (በሥርዓቱ ውስጥ እንደሚታመነው) እጅግ የሚመከር ልዩ ቀመር ቢሆንም ተግባሩ በመሠረቱ በሱረቱል አሕዛብ (33፡56) ውስጥ በነቢዩ ﷺ ላይ ብዙ ሰላምታና በረከት እንዲወርድ የተሰጠውን አጠቃላይ ቁርኣናዊ ትዕዛዝ መፈጸም ነው። ልዩ እና ውጤታማ የሆነ ቀመርን መምከር ከቁርኣን በላይ ማስቀመጥ ሳይሆን የቁርኣንን ትዕዛዝ ለመፈጸም የሚረዳ ኃይለኛ መንገድን ማጉላት ነው። * ከሊመቱ ተውሒድ (ላ ኢላሀ ኢለላህ - የአንድ አምላክነት አዋጅ)፦ ይህ የእስልምና መሠረት የቁርኣንና የሁሉም ነቢያት ማዕከላዊ መልእክት ነው፦ * *"ከአንተ በፊትም ምንም መልክተኛ አልላክንም፤ ከእኔ በቀር ሌላ አምላክ የለም፤ ስለዚህ እኔን አምልኩ ብለን ያላወረድንለት ቢሆን እንጂ።"* (ቁርኣን 21፡25) * *"ስለዚህ ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ እንደሌለ ዕወቅ..."* (ቁርኣን 47፡19) * كلمة التوحيد (لا إله إلا الله): هذا هو أساس الإسلام، والرسالة المركزية للقرآن وجميع الأنبياء: * *"وما أرسلنا من قبلك من رسول إلا نوحي إليه أنه لا إله إلا أنا فاعبدون."* (القرآن 21:25) * *"فاعلم أنه لا إله إلا الله..."* (القرآن 47:19) በመሆኑም ፣ የቲጃኒያ ዚክሮች አወቃቀርና ይዘት የቁርኣናዊ ትዕዛዛት ቀጥተኛ ትግበራዎች ሲሆኑ በቃልም ሆነ በመንፈስ ተገዥነትን ያሳያሉ። 3.6 የዚክሮች ጊዜያት፦ ከቁርኣን ጋር የተጣጣሙ ለቲጃኒያ ዚክሮች የተወሰኑት ጊዜያትም አላህን ስለማስታወስ ከሚሰጠው ቁርኣናዊ መመሪያ ጋር የሚጣጣሙ ናቸው፦ * የጥዋትና የማታ ዊርድ፦ በቀን ሁለት ጊዜ ዊርድን የማድረግ ግዴታ ቁርኣን በእነዚህ ልዩ ጊዜያት አላህን ስለማስታወስ ከሚሰጠው ትኩረት ጋር የተያያዘ ነው። * *"ጌታህንንም በልብህ ውስጥ በትሕትናና በፍርሃት በዝምታም በነፍስህ አስታውስ በጧትና በማታ ከዘንጊዎችም አትሁን።"* (ቁርኣን 7፡205) * *"ከፀሐይ መውጫ በፊትና ከመግባቷም በፊት በጌታህ ምስጋና ላይ ተመስገን"* (ቁርኣን 50፡39) * *"واذكر ربك في نفسك تضرعاً وخيفة ودون الجهر من القول بالغدو والآصال ولا تكن من الغافلين."* (القرآن 7:205) * *"فسبح بحمد ربك قبل طلوع الشمس وقبل غروبها."* (القرآن 50:39) * ዚክሩል ጁሙዓ (የዓርብ ዚክር) ከአስር በኋላ፦ ዓርብ ከሰዓት በኋላ *ላ ኢላሀ ኢለላህ* የማንበብ ልማድ ከጁሙዓ ሶላት በኋላ አላህን በብዛት እንዲያስታውሱ ከሚሰጠው ቁርኣናዊ ትዕዛዝ ጋር ይጣጣማል። * *"እናንተ ያመናችሁ ሆይ! በዓርብ ቀን ለስግደት በተጠራ ጊዜ ወደ አላህ መታሰቢያ ኺዱ ንግድንም ተዉ ይህ የምታውቁ ብትኾኑ ለእናንተ የተሻለ ነወ። ሶላቲቱም በተፈጸመ ጊዜ በምድር ላይ ተበተኑ ከአላህም ችሮታ ፈልጉ አላህንም በብዛት አስታውሱ ትድኑ ይሆናልና።"* (ቁርኣን 62፡9-10) * *"يا أيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون. فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله واذكروا الله كثيراً لعلكم تفلحون."* (القرآن 62:9-10) በተለይም በዓርብ ከሰዓት በኋላ ባሉት የተባረኩ ሰዓታት ውስጥ በተለይም የላቀውን (ከሊመቱ ተውሒድ) የሆነውን ዚክር ላይ ማተኮር ለዚህ የበዛ መታሰቢያ ትዕዛዝ ቀጥተኛ ምላሽ ነው። ስለሆነም፣ የቲጃኒያ ዋና ዋና ተግባራት — በይዘታቸውም ሆነ በጊዜያቸው — ከቁርኣን የወጡ ፈጠራዎች ሳይሆኑ፣ ቀጣይነት ያለውን ከአላህ ጋር መታሰቢያና ቁርኝትን ለማዳበር በሚያስችል መንገድ ቁርኣናዊ ትዕዛዛትን በትክክል የሚተገብሩ ናቸው። ይቀጥላል…

ክፍል ሦስት፦ የቲጃኒያ ጠሪቃ አጠቃላይ ጥናት፡የቁርኣን የበላይነትና የቲጃኒያ ተግባራት ሥር መሠረት** ማጠቃለያ ይህ ክፍል በሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) የተመሠረተው የቲጃኒያ ሱፊያዊ ሥርዓት ሶላት ዐላ አን-ነቢይን (በነቢዩ ሙሐመድ ﷺ ላይ ሰላምታ ማውረድን) በተለይም ሶላቱል ፋቲሕን ከቅዱስ ቁርኣን በላይ ከፍ ያደርጋል የሚለውን የተሳሳተ ግንዛቤ ይመለከታል። በተለይም ከ*ጀዋሂሩል መዓኒ* በተገኙት በሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) መሠረታዊ ትምህርቶች ላይ በመመርኮዝ፣ ይህ ክፍል ቁርኣን የአላህ ቃል እንደመሆኑ መጠን ያለውን ፍጹም እና ወደር የሌለው የበላይነት በማያሻማ ሁኔታ ያረጋግጣል።ሶላት ዐላ አን-ነቢይ ለአንድ የተወሰነ ግለሰብ (በተለይም ቸልተኛ ለሆነ ኃጢአተኛ) በአንድ የተወሰነ ወቅት አንጻራዊ በሆነ መልኩ የበለጠ ጠቃሚ ሊሆን የሚችልበትን ልዩ እና ጥንቃቄ የተሞላበት ሁኔታ ያብራራል፤ ይህም በፍጹም (ሙጥለቅ) ምግባር እና በአንጻራዊ (ኢዷፊ) ጥቅም መካከል ያለውን ወሳኝ ልዩነት ጎላ አድርጎ ያሳያል። የቲጃኒያ ሥርዓት ዋና ዋና ዚክሮች (አውራዶች) — ዊርድ፣ ወዚፋ እና ዚክሩል ጁሙዓ — በቁርኣናዊ ትዕዛዛት ላይ በጥብቅ የተመሠረቱ መሆናቸውን ያሳያል፤ ይህም የቲጃኒያን ለቅዱስ ቁርኣን ያለውን ጥልቅ ተገዥነትና ክብር በግልጽ ያረጋግጣል። 3.1 መግቢያ፦ የተሳሳተ ግንዛቤን ማስተካከል የቲጃኒያ ሱፊያዊ መንገድ ተከታዮች ሶላት ዐላ አን-ነቢይን — አንዳንዴም በተለይ ሶላቱል ፋቲሕን — መቅራት (ማንበብ) ከቅዱስ ቁርኣን ንባብ የበለጠ ምንዳ ወይም በረከት እንዳለው ያምናሉ የሚል የተሳሳተ ግንዛቤ በስፋት ይስተዋላል። ይህ አባባል የሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ትምህርቶችንና የቲጃኒያ ሥርዓት መርሆዎችን በእጅጉ ያዛባል። ይህ ክፍል በሼኹ ግልጽ ትምህርቶች ላይ የተመሠረተውን እውነተኛ የቲጃኒያ አቋም በማቅረብ ይህንን ክስ በማያሻማ መልኩ ውድቅ ለማድረግና የቲጃኒያ መንገድ ምን ያህል ጥልቅ ቁርኣናዊ መሠረት እንዳለው ለማብራራት ያለመ ነው። 3.2 መሠረታዊው መርህ፦ የቅዱስ ቁርኣን ፍጹም የበላይነት ከሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) እንደተላለፈ የሚነገርለት የቲጃኒያ ትምህርት መሠረታዊ ድንጋይ ቅዱስ ቁርኣን ከሌሎች የንግግርና የዚክር ዓይነቶች ሁሉ በላቀ ደረጃ የሚገኝ መሆኑ ነው። በታማኝነቱ በሚታወቀው የቲጃኒያ መጽሐፍ *ጀዋሂሩል መዓኒ* ውስጥ እንደተመዘገበው፦ * የቁርኣን ከሌሎች ንግግሮች ሁሉ የበላይነት "ከፀሐይ የበለጠ ግልጽ" (أظهر من الشمس) ተደርጎ ይቆጠራል። * ቁርኣን በሊቃውንትም ሆነ በቲጃኒያ ተከታዮች ዘንድ ከፍተኛውን ደረጃ እንደሚይዝ ምንም ጥርጥር ወይም አሻሚነት የለም። * ቅዱስ ቁርኣን ያልተፈጠረ የአላህ ቃል (ከላሙላህ አል-ቀዲም)፣ ዘላለማዊና መለኮታዊ ነው። በአንጻሩ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ ከፍተኛ ምግባርና መለኮታዊ ትዕዛዝ ቢሆንም ከፍጡራን የሚመነጭ ተግባር ሲሆን ወደ ተወዳጁ ነቢይ ﷺ ወደ ፈጣሪ የሚያቀርብ ነው። * ስለሆነም ማንኛውም ንጽጽር የቁርኣንን ከሌሎች የዚክርና የዱዓ ተግባራት ሁሉ በላይ ያለውን ተፈጥሯዊ፣ ተጨባጭና ፍጹም ብልጫ (አፍዶሊያ ሙጥለቃ) መቀበል ይኖርበታል። 3.3 ልዩነቱን ማብራራት፦ የአንጻራዊ (ኢዷፊ) ጥቅም ጽንሰ-ሐሳብ ግራ መጋባቱ ብዙውን ጊዜ የሚመነጨው ሶላት ዐላ አን-ነቢይ በተወሰኑ ሁኔታዎች ውስጥ ላሉ አንዳንድ ግለሰቦች ካለው *አንጻራዊ ጥቅም* (መንፈዓ ኢዷፊያ) ጋር በተያያዘ ካለው ልዩ እና ጥንቃቄ የተሞላበት ማብራሪያ ነው። ሼኽ አሕመድ አል-ቲጃኒ (ረዲየላሁ ዐንሁ) ቁርኣንን በቸልተኝነት፣ ያለ ልብ መገኘት ወይም ትዕዛዛቱን ሳይተገብር ሊያነብ የሚችልን ቸልተኛ ኃጢአተኛን (አል-ዓሲ አል-ጋፊል)፣ ከዚሁ ግለሰብ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ ሲያደርግ ካለው ሁኔታ ጋር በማነጻጸር የተለየ ሁኔታን ጠቅሰዋል። * ቸልተኛ በሆነ ሰው የሚደረግ የቁርኣን ንባብ ፦ ቁርኣን መለኮታዊ ትዕዛዛትን፣ ክልከላዎችን፣ ተስፋዎችንና ማስጠንቀቂያዎችን የያዘ ነው። በዓመፅና በቸልተኝነት ለሚቀጥል ኃጢአተኛ እነዚህን ጉዳዮች የሚመለከቱ አንቀጾችን ለመጸጸትና ለመታዘዝ ፍላጎት ሳይኖረው ማንበብ በአላህ ፊት ያለውን ተጠያቂነት ሊጨምር ይችላል። ቁርኣን ራሱ ለበዳዮች የክስ ምንጭ ሊሆን እንደሚችል ይገልጻል (ቁርኣን 17፡82)። * ቸልተኛ በሆነ ሰው የሚደረግ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ (ﷺ) ፦ በነቢዩ ﷺ ላይ ሰላምታ ማውረድ በተፈጥሮው መለኮታዊ ምሕረትን፣ ይቅርታንና በረከትን በላኪው ላይ የሚያመጣ ተግባር ነው። ኃጢአት የጫነው ሰው ቢሆንም እንኳ ተግባሩ ራሱ በአላህ ዘንድ የተወደደ ሲሆን በቀጥታ የእርሱን ምሕረትና የነቢዩን ﷺ ምልጃ ይሻል። የይቅርታና የግንኙነት መፈለጊያ መንገድ ሆኖ ያገለግላል። ስለዚህ፣ በዚህ ልዩ ሁኔታ እና ለዚያ ልዩ ግለሰብ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ (እንደ ሶላቱል ፋቲሕ ያሉትንም ጨምሮ) ይበልጥ ተደራሽ እና ፈጣን የሆነ አንጻራዊ ጥቅም ይሰጣል። ይህ የሚሆነው ቁርኣን የበላይ ቢሆንም ቁርኣንን በትክክለኛው መንገድ ለመቅረብ ላልተዘጋጀ ቸልተኛ ኃጢአተኛ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ ይበልጥ የሚረዳ የምሕረት ልመና መንገድ ስለሆነ ነው። 3.4 ወሳኙ ልዩነት፦ ፍጹም (ሙጥለቅ) እና አንጻራዊ (ኢዷፊ) በፍጹም ምግባር እና በአንጻራዊ ጥቅም መካከል ያለው ልዩነት በኢስላማዊ ሥነ-መለኮትና ሕግ ውስጥ በሚገባ የተመሠረተ መርህ ሲሆን ይህንን ጉዳይ በትክክል ለመረዳት ወሳኝ ነው። * ፍጹም (ሙጥለቅ) የበላይነት፦ ቅዱስ ቁርኣን ከ*ሁሉም* የዚክር ዓይነቶች፣ *ሁሉም* የሶላት ዐላ አን-ነቢይ ዓይነቶችን ጨምሮ ፍጹም፣ ተፈጥሯዊና የማያከራክር የበላይነት አለው። ይህ የበላይነት ያልተፈጠረ የአላህ ቃል በመሆኑ በመለኮታዊ ምንጩ ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ያለ ምንም ልዩነት የቲጃኒያ መሠረታዊ እምነት ነው። * አንጻራዊ (ኢዷፊ) ጥቅም፦ ሶላት ዐላ አን-ነቢይ ለአንድ የተወሰነ ግለሰብ (እንደ ቸልተኛ ኃጢአተኛ) በአንድ የተወሰነ መንፈሳዊ ሁኔታ ውስጥ በዚያ ቅጽበት ቁርኣንን ከሚያነብበት *መንገድ* አንጻር የበለጠ *አንጻራዊ* ጥቅም ሊኖረው ይችላል። ይህ አንጻራዊ ጥቅም የሚመነጨው ከግለሰቡ ሁኔታና የአምልኮ ተግባሩ ከዚያ ሁኔታ ጋር ካለው ግንኙነት እንጂ ተግባሩ ራሱ ከቁርኣን በላይ በመሆኑ አይደለም። ኢማም ኢብኑል ቀይም (ረሒመሁላህ) እንደ *መዳሪጁ አስ-ሳሊኪን* ባሉት ድርሳኖቻቸው እንዳብራሩት የተለያዩ የአምልኮ ተግባራት ውጤታማነትና ተገቢነት በጊዜ፣ በቦታና በግለሰቡ መንፈሳዊ ሁኔታ ላይ በመመስረት ሊለያይ ይችላል። በዚህም ምክንያት የቲጃኒያ ማብራሪያ የቁርኣንን የበላይነት በጠበቀ መልኩ ግልጽ የሆነ የተዋረድ ሥርዓትን ያቀርባል፦ ቁርኣን በፍጹም የበላይነት ይመራል። ሶላት ዐላ አን-ነቢይ የሚያደርግ ኃጢአተኛ ሊያገኘው ስላለው አንጻራዊ ጥቅም የሚሰጠው ማብራሪያ ይህንን ቁርኣናዊ የበላይነት በምንም መልኩ አይሸረሽርም፤ የሚመለከተው በቸልተኝነት ውስጥ ላለ ሰው ምሕረትን ለመፈለግ ተመራጭ የሆነውን መንገድን ብቻ ነው። 3.5 የቲጃኒያ ዋና ዋና ዚክሮች (አውራዶች)፦ ቁርኣናዊ መሠረት

ክፍል ሁለት፦ የቲጃኒያ ጠሪቃ አጠቃላይ ጥናት፡ ልዩ ዚክሮች (አውራዶች)፣** (English version in comments below.) 2. ልዩ የአምልኮ ተግባራትና እምነቶች ከመሠረታዊ መርሆዎቹ በተጨማሪ የቲጃኒያ ጠሪቃ በመንፈሳዊ ተዋረድ፣ ግንኙነት፣ ሁሉን አቃፊነትና ቁርጠኝነትን በሚመለከቱ ልዩ የአምልኮ ተግባራትና እምነቶች ይገለጻል፦ 1. የታዘዙ ዚክሮች (አውራዶች)፦ የቲጃኒያ መንገድ ወደ መለኮታዊ ቅርበትና መንፈሳዊ መከፈት ቁልፎች እንደሆኑ የሚታመኑ ልዩ፣ ግዴታ የሆኑ ዚክሮችን ያካትታል። በኢስላማዊ አስተምህሮት ውስጥ ጥልቅ ሥር የሰደዱት ዋና ዋና ክፍሎቻቸው ምሕረትን መለመን (ኢስቲግፋር)፣ በነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ላይ ሰለዋት ማውረድ (ሶላት ዐላ ነቢይ)፣ እና የአላህን አንድነት ማረጋገጥን (ከሊመቱ ተውሒድ፦ ላ ኢላሀ ኢለላህ) ያካትታሉ። እነዚህ የጠሪቃው መሠረታዊ የአምልኮ ተግባራት ናቸው። ዋና ዋናዎቹ አውራዶች የሚከተሉት ናቸው፦ * ዊርዱል ላዚም (ግዴታ የሆነው ዊርድ)፦ በቀን ሁለት ጊዜ (ጥዋትና ማታ) በግዴታነት ይነበባሉ(ይቀራል)። ይዘቱም፦ 100 ጊዜ *አስተግፊሩላህ* (ከአላህ ምሕረትን እለምናለሁ)፣ 100 ጊዜ *ሶላት ዐላ ነቢይ* (በነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ላይ ስለዋት ማውረድ - ለሳቸው (ሰ.ዐ.ወ) ዱዓ ማድረግና ሰላምታን ማድረስ) - *ሶላቱል ፋቲሕ* ቢሆን ይመረጣል)፣ እና 100 ጊዜ *ከሊመቱ ተውሒድ*፣ *ላ ኢላሀ ኢለላህ* (ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም) ናቸው። * ወዚፋ (የሥራ ድርሻ/ግዴታ)፦ በቀን አንድ ጊዜ (በማንኛውም 24 ሰዓት ውስጥ) በግዴታነት ይቀራል፣ በተለይም በጀመዓ (በህብረት) በተቻለ መጠን ቢሆን ይመረጣል። ይዘቱም፦ 30 ጊዜ *አስተግፊሩላሀል ዐዚም አለዚ ላ ኢላሀ ኢላ ሁወል ሐየል ቀዩም* (ከታላቁ አላህ፣ ከእርሱ በቀር ሌላ አምላክ ከሌለው፣ ሕያውና ራሱን ከቻለው ምሕረትን እለምናለሁ)፣ 50 ጊዜ *ሶላቱል ፋቲሕ*፣ 100 ጊዜ *ላ ኢላሀ ኢለላህ*፣ እና 12 ጊዜ *ጀውሀረቱል ከማል* (የፍጽምና ዕንቁ) ሲሆን፣ ይህም የንጽሕናና የቦታ ልዩ ሁኔታዎች ከተሟሉ ነው። እነዚህ ሁኔታዎች መሟላት ካልቻሉ፣ *ጀውሀረቱል ከማል* በ20 ጊዜ *ሶላቱል ፋቲሕ* ይተካል። * ዚክሩል ጁሙዓ (የዓርብ ዚክር / ሃይለላ)፦ ዓርብ ቀን ከአስር ሶላት በኋላ እስከ መግሪብ ድረስ ይቀራል፣ በተለይም በተቻለ መጠን በጀመዓ ቢሆን ይመረጣል። ከ1000 እስከ 1600 ጊዜ *ላ ኢላሀ ኢለላህ* መድገምን ያካትታል፣ ወይም በዋናው ሙቀደም ውሳኔ መሠረት ይሆናል። ይህ የህብረት ዚክር "ሃይለላ" በመባል ይታወቃል። 2. ሶላቱል ፋቲሕ (የከፋች ሶላት)፦ በነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ላይ ሰለዋት የምናወርድበት ይህ ልዩ ቀመር የቲጃኒያ ጠሪቃ እጅግ ተለይቶ የሚታወቅ ዚክር ነው ሊባል ይችላል። በጠሪቃው የአምልኮ ተግባራት ውስጥ ማዕከላዊ ቦታ አለው። ተከታዮቹ ሶላቱል ፋቲሕ (*ሶላቱል ፋቲሒ ሊማ ኡግሊቀ...*) መንፈሳዊ መከፈቶችን እንደሚከፍት፣ መለኮታዊ ምሕረትንና ይቅርታን እንደሚያስገኝ፣ ወደ አላህ እንደሚያቀርብ፣ የተደበቁ እውነታዎችን እንደሚገልጥ፣ እና ለሚቀራው (ለአንባቢው) ከፍተኛ መንፈሳዊ ብርሃን እንደሚያመጣ ይታመናል። 3. የሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (ረ.ዐ) የላቀ ደረጃ፦ በቲጃኒያ መንፈሳዊ ሥነ-ፍጥረት (cosmology) ውስጥ ሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (ረ.ዐ) ልዩና እጅግ የላቀ ደረጃ አላቸው። በተከታዮቻቸው ዘንድ እንደ *ኸትሙል አውሊያእ አል-ሙሐመዲ* (የሙሐመዳዊ ቅዱሳን ማኅተም) እና *አል-ቁጥቡል መክቱም* (የተደበቀው ምሰሶ/ዘንግ) ባሉ የላቁ ስያሜዎች ይታወቃሉ። ይህ ደረጃ፣ በቲጃኒያ አስተምህሮት መሠረት፣ በተለይ ከሙሐመዳዊው እውነታ ጋር በተገናኘ በቅዱሳን ተዋረድ ውስጥ የመጨረሻ ቦታ እንዳላቸው ይታመናል። ለዘመናቸውና ከዚያም በኋላ ወደር የለሽ የነቢያዊ ብርሃን ተቀባይና አስተላላፊ እንደሆኑ ይታመናል። 4. ለሁሉም ሙስሊሞች ሁሉን አቃፊነት፦ የቲጃኒያ ጠሪቃ ለማንኛውም ሙስሊም፣ ወንድም ሴትም፣ ወጣትም ሽማግሌም፣ አሁን ባለው የተቅዋ (አላህን መፍራት) ሁኔታ ወይም የኢስላማዊ ዕውቀት ደረጃ ሳይለይ ይቀርባል። ለሊቃውንት ወይም በተለየ ሁኔታ ለአላህ ለቀረቡ ሰዎች ብቻ የተወሰነ አይደለም። መንገዱ ሩቅ ወይም ቸልተኛ እንደሆኑ ለሚሰማቸው ሰዎችም እንኳ፣ የጠሪቃውን ደንቦችና ሁኔታዎች በቅንነት ከተቀበሉ፣ ወደ ሁሉን ቻይ ወደሆነው አላህ (ሱ.ወ) መቃረብን ለሚፈልጉ ሁሉም ሙስሊሞች እንደ መዳረሻ የታሰበ ነው። ወደ ጠሪቃው ሲገቡ፣ ተከታዮች ግዴታዎቻቸውን በቀሪው ሕይወታቸው ሙሉ በሙሉ ለመጠበቅ ቃል ይገባሉ። 5. የመንገዱ ብቸኛነት (ለአንድ ጠሪቃ ቁርጠኝነት)፦ በብዙ የሱፊያ መንገዶች ውስጥ እንደሚጠየቀው የሥርዓት አስፈላጊነት ጋር በሚጣጣም መልኩ፣ በቲጃኒያ ውስጥ መሠረታዊ መርህ ተከታዩ ለዚህ ጠሪቃ ብቻ ተገዥ መሆን እንዳለበት ነው። ጠሪቃው ከሌሎች መንገዶች ጋር ማጣመርን አይፈቅድም። የቲጃኒያን ልዩ አውራዶችና የአምልኮ ተግባራት ከሌላ ጠሪቃ ጋር ማጣመር በጥብቅ የተከለከለ ነው። ይህ ደንብ ሌሎች የተከበሩ የሱፊያ ሼኾችን ወይም መንገዶቻቸውን ለማንቋሸሽ የታሰበ አይደለም፤ ይልቁንም እያንዳንዱ ጠሪቃ ልዩ ዘዴና መንፈሳዊ የማስተላለፊያ ሰንሰለት (*ሲልሲላ*) እንዳለው ከመረዳት የመነጨ ነው። በአንድ ጊዜ በርካታ መንገዶችን ለመከተል መሞከር ግራ መጋባትን፣ የተከፋፈለ ታማኝነትን ሊያስከትልና የተከታዩን እድገት ሊያደናቅፍ ይችላል። ይህ ብቸኛነት ትኩረትንና በቲጃኒያ ለሚሰጡት ልዩ መዳረሻዎች ሙሉ ቁርጠኝነትን ያረጋግጣል። ስለዚህ፣ ጠሪቃው የሚሰጠው ሁኔታዎቹን ሙሉ በሙሉ ለመቀበል ለተዘጋጁት ብቻ ነው። ይህንን ቁርጠኝነት ለማድረግ ለማይችሉ ነገር ግን በረከቶችን ለሚፈልጉ ግለሰቦች፣ እንደ ሶላቱል ፋቲሕ ያሉ አንዳንድ ዚክሮችን እንዲቀሩ ልዩ ፈቃድ (*ኢጃዛ*) ሊሰጥ ይችላል፤ ይህም እንደ መደበኛ *ሙሪድ* ሳይሆን እንደ *ሙሒብ* (አፍቃሪ/አድናቂ) እንዲጠቀሙ ያስችላቸዋል። ይህ ብቸኛነት ቢኖርም፣ ቲጃኒያ ሁሉም ተከታዮች ለሌሎች እውነተኛ የሱፊያ መንገዶች፣ ለሼኾቻቸው፣ ለሁሉም ቅዱሳንና ደጋግ ግለሰቦች፣ እንዲሁም ለመላው የሙስሊም ማኅበረሰብ (ኡማ) ከፍተኛ ክብር (*አደብ*) እንዲኖራቸው ያስገድዳል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች በጠቅላላ የቲጃኒያን ጠሪቃ ልዩ ባህርይ የሚገልጹ ሲሆን፣ ይህም በላቀ ሁኔታ ለአምልኮ (*ኢሕሳን*)፣ ለውስጣዊ ንጽሕና (*ተዝኪያ*)፣ እና ሁሉን ቻይ ለሆነው አላህ (ሱ.ወ) ለማያወላውል መሰጠት የተነደፈ ዘዴኛ መንገድ መሆኑን ያሳያል። ይቀጥላል…

የቲጃኒያ ጠሪቃ አጠቃላይ ጥናት፡ መሰረቶች፣ የአምልኮ ተግባራት፣ ተደራሽነት እና ሥነ-መለኮታዊ መሠረቶች (English version in comments below.) መግቢያ የቲጃኒያ ጠሪቃ በኢስላማዊው ዓለም ውስጥ ካሉ እጅግ ታላላቅና ሰፊ ተቀባይነት ካላቸው የሱፊያ መሥመሮች (ጦሪቃዎች) መካከል አንዱ ሲሆን፣ ለመንፈሳዊ እድገትና ወደ ሁሉን ቻይ ወደሆነው አላህ (ሱ.ወ) ለመቃረብ የተደራጀ መንገድን ያቀርባል። ይህ ጽሑፍ የቲጃኒያን ጠሪቃ በአራት የተለያዩ ሆኖም ተደጋጋፊ በሆኑ ክፍሎች አጠቃላይ ዳሰሳ ለማቅረብ ያለመ ነው። ክፍል አንድ የጠሪቃውን አመጣጥ፣ የመሥራቹን ሕይወትና ደረጃ እንዲሁም መሠረታዊ መርሆዎቹን በጥልቀት ይዳስሳል። ክፍል ሁለት የጠሪቃውን ልዩ የአምልኮ ተግባራት (አውራዶች)፣ ያብራራል። ክፍል ሶስት ቲጃኒያ በተግባር በሚገለጽ መንፈሳዊ ልምምድ ውስጥ ያለውን ተፈጥሯዊ ቀላልነት፣ ጥልቅ ይዘትና ሁሉን አቀፍ ተደራሽነት ያብራራል። በመጨረሻም ክፍል አራት የቲጃኒያ ጠሪቃ ለቅዱስ ቁርኣን የበላይነት ያለውን ጥብቅ ተገዥነትና የአምልኮ ተግባራቱም ከቁርኣን የተቀዱ መሆናቸውን በተመለከተ ወሳኝ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ማብራሪያ ይሰጣል። በአጠቃላይ እነዚህ ክፍሎች የቲጃኒያ ጠሪቃ ሁለንተናዊ ግንዛቤን ለማስጨበጥ ያለሙ ናቸው። ክፍል አንድ፦ የቲጃኒያ ጠሪቃ አመጣጥና መሠረታዊ መርሆዎች ማጠቃለያ፦ በሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (አላህ መልካም ሥራቸውን ይውደድላቸውና - ረ.ዐ) የተመሰረተው የቲጃኒያ ጠሪቃ፣ በተለይም ከፍተኛ የዒልምና የመንፈሳዊ ተጽዕኖ በያዘበት በምዕራብና በሰሜን አፍሪካ ጠንካራ መሠረት አለው። መንገዱ በልዩ ዚክሮቹ (አውራዶቹ)፣ በቀጥተኛ ነቢያዊ ግንኙነት ላይ ባለው ትኩረትና ለመሥራቹ (ረ.ዐ) በተሰጣችው ልዩ ደረጃ ተለይቶ ይታወቃል። ቲጃኒያ ወደ ሁሉን ቻይ ወደሆነው አላህ (ሱ.ወ) መቃረብን ለሚሹ መንፈሳዊ ተጓዦች (ሳሊኮች) የተደራጀ መንገድን ያቀርባል። ይህ ክፍል የቲጃኒያን መሠረታዊ አመጣጥና መርሆዎች የሚዳስስ ሲሆን፣ በኢስላማዊ ሕግ (ሸሪዓ) ላይ የተመሠረተ፣ ለሊቃውንትም ለጀማሪዎችም የሚሆን መንገድ መሆኑን ያጎላል። 1.1 የቲጃኒያ ጠሪቃና የመሥራቹ አመጣጥ የቲጃኒያ ጠሪቃ በሰሜን አፍሪካ ብቅ ያለው በ18ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ላይ ሲሆን፣ የተመሠረተውም በታላቁ ዓሊምና መንፈሳዊ መሪ በሆኑት በሼኽ አቡል ዐባስ አሕመድ ኢብን ሙሐመድ አል-ቲጃኒ አል-ሐሰኒ (ረ.ዐ) (1737-1815 እ.ኤ.አ) ነው። በአሁኗ አልጄሪያ በምትገኘው ዐይን ማዲ በተባለች ሥፍራ የተወለዱት ሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (ረ.ዐ) በተቅዋቸው (አላህን በመፍራት)፣ በኢስላማዊ የዕውቀት ዘርፎች ባላቸው ሰፊ ዕውቀትና በጥልቅ መንፈሳዊ ተሞክሮአቸው ይታወቁ ነበር። እሳቸው (ረ.ዐ) የሸሪዓ (የግልጽ ሕግ) እና የሐቂቃ (የውስጥ እውነት) ሊቅ የነበሩ ሲሆን፣ ግልጹንና ውስጡን ዕውቀት አጣምረው የያዙ፣ በፊቅህ (የሕግ ጥናት)፣ በሐዲስ (የነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ንግግሮችና ተግባራት) እና በተውሒድ (የአላህ አንድነት አስተምህሮ) ዕውቀት እንደ ባሕር የጠለቁ ነበሩ። የዘመናቸው ሊቃውንት ለዕውቀታቸው፣ ለጥልቅ ግንዛቤያቸውና ቁርኣንንና ሱናን በጥብቅ ለመከተላቸው መስክረዋል። የቱኒሱ ሙፍቲ የነበሩት ሼኽ ኢብራሒም አል-ሪያሒ "የሃይማኖት ዕውቀቶችንና የሶላትን አፈጻጸም ፍጹም ካደረጉት መካከል ናቸው" ሲሉ ገልጸዋቸዋል። ታላቁ ዓሊም አል-ከንሱሲም ከኡስታዞቻቸው እንደሰሙት ሼኹ መጽሐፍትን መገላፈጥ ሳያስፈልጋቸው ለከበዱ የዒልም ጉዳዮች የመጨረሻ መፍትሔ ሰጪ እንደነበሩ ዘግበዋል። 1.2 የቲጃኒያ መሠረታዊ መርሆዎች በቲጃኒያ አስተምህሮት ማዕከላዊ የሆነው ጽንሰ-ሐሳብ ወደ ሁሉን ቻይ ወደሆነው አላህ (ሱ.ወ) መቃረቢያና መዳረሻ መንገድ መፈለግ ነው። ዋና ዋና ምሰሶዎችን መሠረት በማድረግ እጅግ የተደራጀና ሀይለኛ የ*ወሲላህ* ትርጓሜን ያቀርባል፦ 1. ለሸሪዓ ተገዥ መሆን፦ የመንገዱ ፍጹም ቅድመ-ሁኔታና መሠረት ከቁርኣንና ከሱና ለተገኘው የኢስላም ሕግ (ሸሪዓ) ጥብቅ ተገዥነት ነው። ቲጃኒያ እውነተኛ መንፈሳዊ እድገት ውጫዊ ተግባርንና ውስጣዊ ሁኔታን ከመለኮታዊ ትዕዛዛትና ክልከላዎች ጋር ሳያስተካክሉ የማይቻል መሆኑን ያጎላል። ሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (ረ.ዐ) ይህን መርህ "ከእኔ ተነገረ የተባለ ማንኛውንም ነገር ብትሰሙ፣ በሸሪዓ ሚዛን መዝኑት። ከተስማማ ተግብሩት፤ ከተቃረነ ተዉት" በሚለው ዝነኛ ንግግራቸው አረጋግጠዋል። በተጨማሪም "ጀዋሂሩል መዓኒ" በተሰኘው መጽሐፋቸው "ሁሉም መርሆዎች የሚገነቡበት አንድ መሠረታዊ ደንብ አለን፤ ይኸውም ፍርድ በአላህና በመልክተኛው እንጂ የለም፤ በፍርድም የአላህ ቃልና የመልክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ቃል እንጂ ሌላ ግምት ውስጥ የሚገባ ነገር የለም። የሊቃውንት ንግግሮች ሁሉ በአላህ ቃል ወይም በመልክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ቃል ላይ ካልተመሠረቱ ዋጋ ቢስ ናቸው" ብለዋል። በዚህ ጥብቅ ቁርጠኝነት ምክንያት የቲጃኒያ ጠሪቃ የሊቃውንት መንገድ ሆኖ የቆየና አሁንም ያለ ሲሆን፣ በርካታ በኢስላማዊው ዓለም ያሉ የፊቅህ ሊቃውንት (ፉቀሃእ) እና የሐዲስ ሊቃውንት (ሙሐዲሦች) መመሪያውን ተቀብለው ለማስፋፋት ሠርተዋል። 2. ለነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ፍቅር፦ ለነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ጥልቅና ሁሉን አቀፍ የሆነ ፍቅር ማዕከላዊ ስሜታዊ፣ አስተምህሮታዊና ተግባራዊ ምሰሶ ነው። ይህ ክብርን ብቻ ሳይሆን የእሳቸውን ባህርይ መከተልና ሱናቸውን ማክበርንም ይጨምራል። 3. ለአላህ ዘውታሪ ምስጋና (ሹክር አላህ)፦ ለተገለጹትም ላልተገለጹትም በረከቶች ሁሉ ሁሉን ቻይ የሆነውን አላህን (ሱ.ወ) ዘወትር የማመስገን ሁኔታን ማዳበር ዋና መንፈሳዊ መርህ ነው። ምስጋና በረከቶችን ለመጠበቅና ለተጨማሪ መለኮታዊ ችሮታ በር ለመክፈት አስፈላጊ እንደሆነ ይታመናል። 4. ለሼኹ ፍቅርና መታዘዝ፦ ተከታዮች (ሙሪዶች) ለመሥራቹ ለሼኽ አሕመድ ቲጃኒ (ረ.ዐ) እና ብቁ ለሆኑ ወኪሎቻቸው (ሙቀደሞች) ቅን ፍቅር፣ ክብርና ታማኝነት እንዲያዳብሩ ይጠበቅባቸዋል። ይህ ግንኙነት በልዩ የሥነ-ምግባር ደንቦች (አደብ) እና የታዘዙትን ዚክሮች (ዊርድ) በማክበር የሚመራ ሲሆን፣ ይህም በመንገዱ ውስጥ ያለውን መንፈሳዊ መመሪያና በረከት (በረካ) ለመቀበል አስፈላጊ እንደሆነ ይገነዘባል። 5. ትዕግስትና ቅንነት (ሶብርና ኢኽላስ)፦ መንገዱ የታዘዙትን ዚክሮች (አዝካር) በማከናወን ቀጣይ ጥረትና ሥርዓት፣ ፈተናዎችን በመጋፈጥ ትዕግስት (ሶብር)፣ እና ሁሉን ቻይ የሆነውን አላህን (ሱ.ወ) ብቻ በመፈለግ ሙሉ ቅንነት (ኢኽላስ) ይጠይቃል። ይህ ቀጣይነት ያለው ራስን የማጥራት (ተዝኪያቱ አን-ነፍስ) እና ወደ ክፉ የምታዘነብለዋን ነፍስ መታገልን (ሙጃሀዳት አን-ነፍስ አል-አማራ ቢ አስ-ሱእ) ያካትታል። መምህራችን (ረ.ዐ) የዚህን ሥነ-ምግባር ዋና ይዘት ሲያጠቃልሉ "ተሰዉፍ (ሱፊዝም) መለኮታዊ ትዕዛዝን ማክበርና መለኮታዊ ክልከላን መራቅ መሆኑን እወቅ፤ በውጭም በውስጥም፣ እርሱን በሚያስደስተው መንገድ እንጂ አንተን በሚያስደስትህ መንገድ አይደለም" ብለዋል።” እነዚህ መሠረቶች በጠቅላላ የቲጃኒያ ተከታይ ወደ ሁሉን ቻይ ወደሆነው አላህ (ሱ.ወ) ለመቃረብ፣ ከሙሐመዳዊው ብርሃን ጋር ለመገናኘት፣ እንዲሁም በዚህችም ሆነ በመጪው ዓለም መንፈሳዊ ግልጽነትና ስኬት ለማግኘት የሚጥርበትን መዋቅር ይፈጥራሉ። ይቀጥላል…

Audio from She Nuru

Audio from She Nuru

Audio from She Nuru

Audio from She Nuru