تاوان | پژوهش‌های حدیثی

از قطعیات روایات: بزرگوارترین شخصیت تاریخ نزد خدا، رسول الله صلی الله علیه و آله است با اختلاف. اهل‌بیت علیهم السلام، هر چه دارند را از رسول الله صلی الله علیه و آله می‌دانند. زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله، سبب شفاعت است چه از نزدیک چه از دور. @tavanerejal

یا رسول الله ❤❤❤

🕌در ستایش سفر به قصد زیارت امام رضا (علیه‌السلام) شیخ صدوق به سند صحیح از یاسر (خادم امام رضا) نقل کرده که امام رضا علیه السلام فرمود: «بارِ سفر به سوی هیچ قبری بسته نمی‌شود مگر به سوی قبرهای ما (اهل‌بیت). آگاه باشید که من از روی ستم با زهر کشته خواهم شد و در دیار غربت [دور از وطنم] به خاک سپرده می‌شوم؛ پس هر کس برای زیارت من بار سفر ببندد _و رنج سفر را به جان بخرد_، دعایش مستجاب و گناهانش آمرزیده خواهد شد.» عیون اخبار الرضا، ج2، ص255 @tavanerejal

🕌در ستایش زیارتِ جایگزین؛ زیارت از راه دور شیخ صدوق و ثقة الاسلام کلینی و جناب ابن قولویه و شیخ طوسی به اسناد صحیح از هشام (بن حکم / بن سالم) نقل می‌کنند که امام صادق علیه السلام فرمود: «هرگاه مسافت بر یکی از شما دور شد و خانه‌اش فاصله زیادی [با مزار ما] پیدا کرد، پس بر بالاترین جایگاهِ خانه خود بالا رود [پشت بام]، دو رکعت نماز بگزارد و با سلام دادن به سوی قبرهای ما اشاره کند، چرا که مسلماً آن [سلام] به ما می‌رسد.» الکافی، ج4، ص587 کامل الزیارات، ص286 من لا یحضره الفقیه، ج2، ص599 تهذیب الاحکام، ج6، ص103 عناوین ابوابی که محدثان این حدیث را ذیل آن آورده‌اند نیز دارای نکته است: الفقیه: «بابِ اعمالی که جایگزینِ زیارت امام حسین و دیگر امامان (علیهم‌السلام) می‌شود؛ برای کسی که به دلیل دوری مسافت، توانایی عزیمت به سوی آنان را ندارد.» التهذیب: «بابِ کسی که مسیرش دور افتاده و عزیمت به زیارتگاه‌ها (المشاهد) بر او ناممکن/دشوار است (تعذّر).» شیخ طوسی پس از ذکر این حدیث نکته‌ای گفته که البته گویا از استادش شیخ مفید (کتاب المزار) وام گرفته است: «و بر امامان (علیهم‌السلام) از راه دور همان‌گونه سلام می‌دهی که از نزدیک سلام می‌دهی؛ با این تفاوت که [در زیارت از راه دور] صحیح نیست بگویی: "به عنوان زائر نزد تو آمدم" [حضور فیزیکی یافتم]، بلکه به جای آن می‌گویی: "چون از حضور در زیارتگاهت (مشهدک) ناتوان بودم، با قلبِ خود قصد زیارتت را کردم و سلامم را به سوی تو فرستادم، زیرا علم و یقین دارم که این سلام به تو می‌رسد؛ درود خدا بر تو باد! پس مرا نزد پروردگارت (عزّ و جلّ) شفاعت کن". و [سپس] هر دعایی که دوست داری می‌خوانی.» @tavanerejal

در اعمال روز اربعین، فقط زیارت امام حسین وارد شده است و این بافته‌های فضای مجازی، فقط در مجازی است؛ نه در وسائل الشیعه و نه در هیچ کتاب روایی دیگر. @tavanerejal

📚متن زیارت‌نامه اربعین #اربعین

اصل در زیارت، زیارت از نزدیک است. در صورت عدم امکان، زیارت از راه دور در روایات متعدد توصیه شده است؛ خصوصا برای زیارت پیامبر (ص) و امام حسین (ع). در انتهای متن روایت زیارتنامه اربعین، دارد که دو رکعت نماز می‌خوانی و دعا می‌کنی و "منصرف می‌شوی (برمی‌گردی/تمام می‌کنی)" که شاید قرینه بر زیارت حضوری باشد. با این اوصاف، می‌توان آن را از راه دور نیز خواند؛ وقتی روز بالا می‌آید (قدر متیقن، از حدود ساعت ۱۰ تا اذان ظهر، همان ارتفاع النهار است که امام صادق فرمود در آن هنگام زیارت اربعین را بخوان) #اربعین

... و بذل مهجته فیك لیستنقذ عبادك من الجهالة و حیرة الضلالة، در یکی از سطوحش یعنی: این محرّم و صفر است که اسلام را زنده نگه‌داشته است. #اربعین

زیارت، «گفت‌وگویِ با غیب» است. #اربعین

🔻در جستجوی زیارتنامه‌ی حضرت زهرا با نگاه فهرستی شیخ صدوق، زیارتنامه‌ای که امامان برای حضرت زهرا انشاء کرده باشند نیافته بود. او زیارتنامه‌ای را که خودش نزد قبر فاطمه (علیها السلام) می‌خواند نقل می‌کند (السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّه‌ ...) و پس از آن می‌نویسد: «در احادیث، متنِ تعیین‌شده و مشخصی (زیارت‌نامه مأثورِ خاصی) برای زیارت حضرت صدیقه (علیهاالسلام) نیافتم؛ از این رو، برای هر کس که در این کتابِ من می‌نگرد، در مورد زیارت ایشان همان متنی را پسندیدم که برای خود پسندیدم» (من لا يحضره الفقيه، ج‌2، ص574). اما این پرونده به اینجا ختم نشد. بعدها شیخ مفید، زیارتنامه‌ای دیگر برای حضرت زهرا نقل می‌کند (السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا مُمْتَحَنَة ...) بدون اینکه آن را به امامان منسوب کند و بلافاصله زیارتنامه‌ی دیگری نیز با عبارت «رُوِیَ» (السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا فَاطِمَة ...) نقل می‌کند (المزار، ص178و179) که به نظر می‌رسد مرادش روایت امامان نباشد و مانند بسیاری از متون زیارتی، انشاء عالمان باشد (قرینه‌های مختلفی از جمله متن شبیه به همین متن و البته با اختلافِ زیاد در دیگر کتاب مفید که نشان از آزادی در تغییر متن است؛ زیرا مأثور نبوده _ر.ک: المقنعه، ص459_). این پیگیری‌ها در نهایت به کتاب تهذیب الاحکام منتهی شد؛ آنجا که جناب شیخ طوسی همان متنِ اولِ شیخ مفید را به سند خویش از امام جواد علیه السلام نقل می‌کند: مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ الْبَصْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ السَّيْرَافِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْن‌ اَلْعَبَّاسِ اَلْمَنْصُورِيُّ‌ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْعُرَيْضِيُّ‌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ ع ذَاتَ يَوْمٍ قَالَ‌: «إِذَا صِرْتَ إِلَى قَبْرِ جَدَّتِكَ فَاطِمَةَ ع فَقُلْ يَا مُمْتَحَنَةُ اِمْتَحَنَكِ اَللَّهُ اَلَّذِي خَلَقَكِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَكِ فَوَجَدَكِ لِمَا اِمْتَحَنَكِ صَابِرَةً وَ زَعَمْنَا أَنَّا لَكِ أَوْلِيَاءُ وَ مُصَدِّقُونَ وَ صَابِرُونَ لِكُلِّ مَا أَتَانَا بِهِ أَبُوكِ ص وَ أَتَانَا بِهِ وَصِيُّه عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ‌ فَإِنَّا نَسْأَلُكِ إِنْ كُنَّا صَدَّقْنَاكِ إِلاَّ أَلْحَقْتِنَا بِتَصْدِيقِنَا لَهُمَا بِالْبُشْرَى لِنُبَشِّرَ أَنْفُسَنَا بِأَنَّا قَد طَهُرْنَا بِوَلاَيَتِكِ » (تهذيب الأحكام، ج۶، ص۱۰). سند روایت چه از جهت رجالی و چه فهرستی، دارای ضعف فراوان است؛ از منظر فهرستی، این متن در اصول و کتبِ مشهور متقدمانِ اصحاب وجود نداشته است. این روایت به گمان قوی از طریق کتابِ مزارِ محمد بن احمد بن داود قمیِ حدیث‌شناس و کتاب مزار یا کتاب اخبار ابوجعفر ثانی (امام جواد) اثر محمد بن وهبانِ ثقه به دست شیخ طوسی رسیده است؛ اما از اینجا تا امام، سه راوی را می‌بینیم که کاملا ناشناس هستند. و اما چرا شیخ مفید همین متن را بدون سند و بدون انتساب به امام و شیخ طوسی مسندا از امام نقل کرده است؟ ممکن است شیخ مفید به کتاب محمد بن احمد دسترسی نداشته و متن را از کتب دیگر به عنوان زیارتنامه‌ غیر مأثور یافته بوده است. نیز اگر فرض کنیم سندی که بعدها شیخ طوسی در تهذیب آورده (سند منتهی به امام جواد علیه‌السلام با راویان ناشناخته)، در زمان شیخ مفید نیز در کتب وجود داشته است، شیخ مفید با رویکردِ عقل‌گرایانه و سخت‌گیرانه‌ی مدرسه بغداد، احتمالاً این سند را به دلیل انفراد، ضعفِ راویان و عدمِ پشتوانه‌ی فهرستی و البته مضمون نادر، لایقِ انتسابِ قطعی به معصوم ندانسته است. در نتیجه، سندِ ضعیف را حذف کرده و تنها «متن» را به عنوان یک زیارتنامه‌ی جالب در کتاب خود آورده است. از طرفی، پیوندزدنِ فقدانِ زیارتِ مأثور با مسئله‌ی «مخفی بودن قبر حضرت فاطمه (س)» و سپس اعلام عمومی آن در عصر امام جواد (ع)، یک فرضیه‌ی علمی قابل تأمل می‌نماید. می‌توان استدلال کرد ضعف فهرستیِ این روایت، مؤیدِ همین بستر تاریخی است. وقتی بنای ائمه‌ی متقدم (تا عصر امام رضا ع) بر کتمانِ مزار بانو و عدم صدور زیارت‌نامه برای جلوگیری از افشای آن (یا هر حکمت دیگر) بوده است، غیرطبیعی نمی‌نماید که چنین زیارتی در اصولِ مشهور و کتبِ متلقَی‌بالقبولِ اصحاب (که دست‌به‌دست می‌چرخیدند و نسخه‌های فراوان داشتند) ثبت نشود. اگر متنی در عصر امام جواد (ع) صادر شده باشد، به دلیل حساسیتِ موضوع، احتمالاً در قالبِ مکتوباتِ خصوصی ثبت شده و از طریق شبکه‌ی اصلیِ رواتِ امامیه (که پشتوانه‌ی فهرستیِ قوی ایجاد می‌کنند) منتقل نشده است. بنابراین، فقدانِ پشتوانه‌ی فهرستی، می‌تواند معلولِ همان فضای تقیه و کتمان باشد. با این حال ما باشیم و قدرمتیقّن‌ها، اعتماد بر این متن به عنوان متن صادرشده از معصوم محل احتیاط است. @tavanerejal

شگفتا! یا علی بن الحسین! چرا برای نشان‌دادن اهمیت امانت‌داری، این چنین تصویرگری می‌کنی؟ چرا برای اینکه بگویی امانت‌دار باشیم، می‌گویی اگر قاتل حسین شمشیرش را، همان شمشیری که با آن حسین را شهید کرد به تو امانت دهد، به او باز خواهی گرداند؟ تو چه بزرگی! تو چه اخلاق‌مداری! تو چه حق می‌گویی! هیهات! ما فقط بر شما گریسته‌ایم و هنوز به شما نگرویده‌ایم. درود پروردگار بر شما صاحبان اخلاق و انسانیت. @tavanerejal

🔻🕌ورودیِ حرم از سمتِ «بین الحرمین» در کلام امام جعفر صادق علیه السلام یکی از مباحث حائز اهمیت در جغرافیای تاریخی کربلا، بررسی تطبیقی روایات زیارت با موقعیت فعلی حرم مطهر است. در روایتی از امام صادق (ع)، سیر حرکتی زائر این‌گونه تشریح شده است: «... فَإِذَا أَتَيْتَ الْفُرَات‌ ... ثُمَّ اعْبُرِ الْفُرَات … ثُمَّ تَأْتِي النَّيْنَوَى فَتَضَعُ رَحْلَكَ بِهَا… فَاسْتَقْبِلِ الْقَبْر… فَإِذَا أَتَيْتَ الْبَابَ الَّذِي يَلِي الْمَشْرِقَ…» (کامل الزيارات، ص ۲۲۸). در آن مقطع تاریخی، فقدان بافت متمرکز شهری در مجاورت مزار، ایجاب می‌کرد زائران در «نینوا» به‌عنوان نزدیک‌ترین آبادی مسکونی واقع در شرق و شمال‌شرقی منطقه مستقر شده و بار و بنه (رحل) را در آنجا قرار دهند. دلیل این امر در ظاهر، جبر جغرافیایی و دسترسی به زیرساخت‌های حداقلیِ استقرار بوده است و در باطن، خدا عالم‌تر است. حرکت زائر از مختصات شرقی (نینوا) به سمت غرب (مزار)، وی را مستقیما به ضلع شرقیِ محدوده قبر هدایت می‌کند. بر این اساس، موقعیت منتهی به «الْبَاب الَّذِي يَلِي الْمَشْرِقَ» (درب حرم که رو به مشرق است)، مسیر بین‌الحرمین از سمت غرب (حرم حضرت عباس) به سمت ورودی‌هایی نظیر باب‌الشهداء، باب‌الکرامة و باب‌السلام است. اللهم ارزقنا ... @tavanerejal

🏴🇮🇷

🎥 در طول روز یک کاری برای حضرت حجت می‌کردند. 💠 توجه رهبر شهید به ساحت مقدس امام زمان (عج) از زبان استاد شهید دکتر مصباح‌الهدی باقری @tavanerejal

📚کتاب جدید و مهم: تحلیل فهرستی؛ چیستی، مبانی، ساز و کار اجرایی ✍تبریک به نویسنده کتاب، دوست گرامی، جناب استاد سید رضا شیرازی، عضو هیات علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی @tavanerejal

📝مقاله: بررسی تطبیقی احادیث اسلامی، عهد قدیم و ادبیات عامّه؛ مطالعۀ موردی یکی از قضاوت‌های منسوب به علی علیه‌السلام ✍مصطفی قناعتگر 🔻چکیدۀ مقاله: در کتاب الارشاد، قضاوتی از علی علیه‌السلام پیرامون نزاع دو زن بر سر مادریِ یک کودک گزارش شده است. پژوهش پیش رو،…

📝مقاله: بررسی تطبیقی احادیث اسلامی، عهد قدیم و ادبیات عامّه؛ مطالعۀ موردی یکی از قضاوت‌های منسوب به علی علیه‌السلام ✍مصطفی قناعتگر 🔻چکیدۀ مقاله: در کتاب الارشاد، قضاوتی از علی علیه‌السلام پیرامون نزاع دو زن بر سر مادریِ یک کودک گزارش شده است. پژوهش پیش رو، در پی این است که با ارائۀ شواهدی بر اساس رویکرد تطبیقی، نشان دهد این گزارش یک داستان غیر واقعی و در زمرۀ داستان‌های فولکلور است. ابتدا با بررسی واژۀ «عامه و خاصه» که شیخ مفید این گزارش را به آنان نسبت داده، ادعای ادبیات عامه بودن گزارش تقویت شده است. سپس نشان داده شده این داستان با همین ریخت و ساختار، در عهد عتیق که پیش از اسلام تدوین گردیده به حضرت سلیمان منتسب شده است. در ادامه نیز با مروری بر یک پژوهش آلمانی، این گمانه به قوت می‌رسد که نسخۀ علوی داستان مانند بسیاری از نسخه‌های دیگر آن در ملل مختلف، داستانی عامیانه است. پ.ن: این مقاله علمی‌پژوهشی، در دوفصلنامۀ علمی علوم حدیث نشر یافت؛ نیز برگزیدۀ هفدهمین فراخوان حوزۀ خراسان و یکی از سه مقالۀ برتر استان شد. 👈دریافت متن کامل مقاله @tavanerejal

ماجرایی تکان‌دهنده ... و چه نیکو گفت حکیم، محمد بن علی الباقر علیه السلام: دنیا، مثل یک اقامتگاه بین راهی است که زود باید تخلیه‌اش کنی. دنیا مثل ثروتی است که در رویایی شیرین به دست آورده‌ای؛ وقتی بیدار می‌شوی دستت خالی است. الکافی ج۲ ص۱۳۳ @tavanerejal

🔻روز عاشورا، روز عزا باشد و پِیِ کاری دگر رفتن نشاید شیخ صدوق به دو سند معتبر از امام‌ رضا (الامام الرئوف الذی هیّج احزان یوم الطفوف) نقل می‌کند: هر که در روز عاشورا به‌دنبال برآوردن نیازهای زندگی‌اش نرود، خداوند نیازهای دنیا و آخرتش را برآورده می‌کند. هر که روز عاشورا اندوهگین و مصیبت‌زده و گریان باشد، روز قیامت روز شادی او خواهد بود. 📚امالی،ص۱۲۹/عیون،ج۱،ص۲۹۸/علل،ج۱،ص۲۲۷ ┏━━━━🏴 @tavanerejal ┗━━━━🏴