The Eternal Stone 𐰋𐰭𐰏𐰈⁚𐱃𐱁

An Old Turkic Board Game Köçürme is an Old Turkic board game belonging to the mancala family. Mancala games are two-player, turn-based strategy games typically played with small stones, beans, seeds, or similar pieces, which are distributed among rows of holes or pits arranged in the ground, on a board, or on another playing surface. It is attested in Maḥmūd al-Kāshgharī’s Dīwān Lughāt al-Turk. Al-Kāshgharī defines the game as follows: Köçürme (كُجُرمَا), Köçürme oyun (كُجُرمَا اُيُن): A game also known as ondört (“fourteen”). Four lines are drawn on the ground in the shape of a fortress, within which ten “gates” are made. The game is played on these gates using hazelnuts or other similar objects. Variants of this game continue to be played today in Kazakhstan as Toğız Qumalaq, in Kyrgyzstan as Toğuz Qorğool, and in Turkey as Mangala. Kâşgarlı Mahmud. 1939. Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Çev. Besim Atalay.

The J2a2-PH358 subclade has been identified among representatives of the Jalayir and Teleu Kazakh tribes, and its origin may be associated with the bearers of the Bulan-Koby culture in the Altai region. This genetic lineage later became widespread during the era of the Turkic Khaganate and is now found among nearly all Turkic peoples. In addition, this subclade has also been detected among the Oirats, Chinese, Tajiks, and other populations. Researchers also associate the widespread practice of horse burials with the Bulan-Koby culture. This funerary tradition later became a characteristic cultural feature of the majority of Turkic peoples. Furthermore, according to the as-yet unpublished research of Daniel Tabin, representatives of the Common Turkic Shaz linguistic branch share a common autosomal ancestral component. These findings support the hypothesis that the Bulan-Koby culture may have played a significant role in the formation of the early Turkic peoples. Credit: QazaqDNA

Қазақтың қаңлы руымен байланысты Q-L330 > Y12678 субклады Сростки мәдениетіне жататын Щепчиха-1 (ALT120) ескерткішінен табылған палеогенетикалық үлгіден анықталды. Бұл үлгі Щадрин кезеңіне (Х ғасырдың екінші жартысы – XI ғасырдың бірінші жартысы) жатады және қимақтардың жергілікті нұсқасы болып саналады. Бұл дерек қаңлылардың Каңгюй тайпалық бірлестігінен шыққаны туралы көзқарасты жоққа шығарып, керісінше қаңлылардың қимақтардан тараған болуы мүмкін деген болжамды қолдайды. Ancient human genomes from the Altai region reveal population continuity and shifts in the 4th-12th centuries @QazaqDNA

#СөзТөркін: АЙҒАҚ бұл сөз қазақтың кәдімгі күнделікті етістіктерінің бірі — айту етістігінің түбірлесі. оның түбірі негізі айт- емес, ай- еді. көне түркі руна жазбаларында ол 𐰖 [ай] деп жазылатын, мысалы, 716 жылғы Тоныкөк жазбасында мына жолдар бар: 𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀: 𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸𐰀: 𐰉𐰭𐰀: 𐰖𐰑𐰃: 𐰉𐰆: 𐰾𐰇𐰏: 𐰠𐱅: 𐱅𐰃𐰓𐰃 [білгә тонйұқұқ баңа айды: бұ сүг елт теді] «[қаған] хәкім Тоныкөкке, маған айтты: бұл әскерді ерт деді» бұл етістіктен шыққан 𐰖𐰍𐰆𐰲𐰃 [айғұчы] «кеңесші» сөзі де болған. кейін бұл ay- етістігіне өзгелік етіс -t жалғанып, «айтқызу, сұрау, жауапқа тарту» мәнді етістік шыққан. ол бірінші рет 759 жылғы Мойын-шор ескерткішінде кездеседі: 𐱃𐱃𐰺𐰍: 𐰖𐱃𐰑𐰢 [татарығ айттым] «татарды айтқыздым (жауапқа тарттым)» ал 1073 жылғы Қашқаридың «Диуан лұғат әт-түрк» сөздігінде ol maña söz aydï деген сөйлем أنه قد قال لي الكلام, яғни «ол маған сөз айтты» деп аударылса, ol maña söz ayïttï сөйлемі أنه سأل مني الكلام, яғни «ол менен сөз сұрады» деп аударылған, бірақ оғыздар дәл сол ayt- етістігін «сұрау» емес, «айту» мәнінде, ليس بقياس яки «ережеге қайшы» қолданатынын да Қашқари жазып кеткен. кейін ay- мен ayt- бір мәнде қатар жұмсала бастап, көп тілде ayt- сөзі ay- сөзінің орнын басқан: Түркістан мен Еділ-Жайықтағы қыпшақ, қарлұқ тілдері және осман тілінде ayït-, ayt-, eyt- етістігі «айту» мәнінде қолданылған. ал әуелгі ay- етістігі шеткері тілдер — халаж, солтүстік алтай, сақа (якут) тілдерінде ғана сақталған. ал сақада «ыйыт» етістігі көне мәнін сақтаған — «тергеу, сұрастыру». осы көне түбірдің тілімізде сақталған соңғы тұяғы — «айғақ» сөзі. көне ай- етістігіне, «тайғақ», «ұрысқақ», «ескек», «сергек» сөздеріндегі -ғақ/гек жұрнағы жалғанған. аты айтып тұрғандай, «айғақ» деген — «айтқыш». бұл сөз әу баста «куәгерді» білдірсе, кейін мәні метонимиялық байланыспен куәгердің сөзі, яки «дәлелге» көшкен. осындай қызық дүниелер... этимологиялық талдауларымыз қызық болса, бұл жазбаны бөлісе кетіңіз, қазақтың сөздерінің сан мың жылдық тарихын қазбалай берейік! ❤️ @qazaqbubble

Face-Cutting Ritual among the Ancient Turks This was a mourning ritual. When an important ruler died, mourners showed their grief by cutting their hair and making cuts on their ears, cheeks, or other parts of the body. The practice is attested in the Bilge Qaghan Inscription, in its account of the great qaghan’s funeral ceremony: 𐱅𐰇𐰼𐰜𐰢𐰀 : 𐰉𐰆𐰑𐰣𐰢𐰀 : 𐰘𐰏𐰤 : 𐰨𐰀 : 𐰴𐰔𐰍𐰣𐰆 : 𐰋𐰃𐰼𐱅𐰢 : 𐰉𐰆𐰨𐰀 : 𐰴𐰔𐰍𐰣𐰯 : 𐰴𐰭𐰢 : 𐰴𐰍𐰣 : 𐰃𐱃 : 𐰘𐰃𐰞 : 𐰆𐰣𐰨 : 𐰖 : 𐰞𐱃𐰃 : 𐰆𐱃𐰔𐰴𐰀 : 𐰆𐰲𐰀 : 𐰉𐰺𐰑𐰃 : 𐰞𐰍𐰔𐰃𐰤 : 𐰘𐰃𐰞 : 𐰋𐰃𐰾𐰨 : 𐰖 : 𐰘𐰃𐱅𐰃 : 𐰆𐱃𐰔𐰴𐰀 : 𐰖𐰆𐰍 : 𐰼𐱅𐰇𐰼𐱅𐰢 : 𐰉𐰆𐰴𐰍 : 𐱃𐰆𐱃𐰸 türükümä : bodunuma : yigin : ança : kazganu : birtim : bunça : kazganıp : kangım : kagan : ıt : yıl : onunç : ay : altı : otuzka : uça : bardı : lagzın : yıl : bişinç : ay : yiti : otuzka : yug : ärtürtüm : bukag : tutuk After accomplishing so much, my father the qaghan died on the twenty-sixth day of the tenth month of the Year of the Dog. I held his funeral ceremony on the twenty-seventh day of the fifth month of the Year of the Pig 𐰴𐰭𐰃 : 𐰠𐰃𐰾𐰇𐰤 : 𐱃𐰖 : 𐰾𐰭𐰇𐰤 : 𐰉𐱁𐰑𐰆 : 𐰋𐰃𐰾 : 𐰘𐰇𐰔 : 𐰼𐰤 : 𐰚𐰠𐱅𐰃 : 𐰸𐰆𐰴𐰞𐰴 : 𐰇 --- : 𐰞𐱃𐰆𐰣 : 𐰚𐰇𐰢𐰾 : 𐰚𐰼𐰏𐰚𐰾𐰔 : 𐰚𐰠𐰇𐰼𐱅𐰃 : 𐰖𐰆𐰍 : 𐰘𐰯𐰺𐰃𐰍 : 𐰚𐰠𐰇𐰼𐰯 : 𐱅𐰃𐰚𐰀 : 𐰋𐰃𐰼𐱅𐰃 : 𐰲𐰃𐰦𐰣 : 𐰃𐰍𐰲 : 𐰚𐰠𐰇𐰼𐰯 : 𐰇𐰔 : 𐰖𐰺𐱁 kaŋı : lisün : tay : säŋün : başadu : biş : yüz : ärän : kälti : kokuluk : ö --- : altun : kümüş : kärgäksiz : kälürti : yug : yıparıg : kälürüp : tikä : birti : çından : ıgaç : kälürüp : öz : yaraş Lisün Tay-Sengün, the father of Bukug Tutuk, came at the head of five hundred men. They brought abundant gold and silver. They brought funeral incense and set it upright. They brought sandalwood… 𐰉𐰆𐰨𐰀 : 𐰉𐰆𐰑𐰣 : 𐰽𐰲𐰃𐰤 : 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴𐰃𐰤 : 𐰖𐰭𐰴𐰃𐰤 : 𐰉𐰃𐰲𐰑𐰃 : 𐰓𐰏𐰇 : 𐰇𐰔𐰠𐰚 : 𐱃𐰃𐰤 : 𐰴𐰺𐰀 : 𐰚𐰃𐰾𐰃𐰤 : 𐰚𐰇𐰚 : 𐱅𐰘𐰭𐰃𐰤 : 𐰽𐰣𐰽𐰔 : 𐰚𐰠𐰇𐰼𐰯 : 𐰸𐰆𐰯 : 𐰸𐰆𐱃𐰃 bunça : bodun : saçın : kulkakın : yaŋakın : bıçdı : edgü : özlük : atın : kara : kişin : kök : täyäŋin : sansız : kälürüp : kop : kotı All these people cut their hair, ears, and cheeks. They brought countless fine riding horses, black sables, and grey-blue squirrels and left them all as offerings. A similar tradition is recorded by Herodotus in Book 4 of his Histories. He describes the funeral procession of a Scythian king. When different communities received the royal corpse, they performed the same mourning rites as the Royal Scythians: ...οἳ δὲ ἂν παραδέξωνται κομισθέντα τὸν νεκρόν, ποιεῦσι τά περ οἱ βασιλήιοι Σκύθαι· τοῦ ὠτὸς ἀποτάμνονται, τρίχας περικείρονται, βραχίονας περιτάμνονται, μέτωπον καὶ ῥῖνα καταμύσσονται, διὰ τῆς ἀριστερῆς χειρὸς... Then those that receive the dead man at his coming do the same as do the Royal Scythians; that is, they cut off a part of their ears, shave their heads, make cuts round their arms, tear their foreheads and noses, and pierce their left hands with arrows. A related practice is also documented among the Xiongnu. The Book of the Later Han records their reaction to the death of the Han general Geng Bing: 匈奴聞秉卒，舉國號哭，或至梨面流血。 When the Xiongnu heard of his death, their entire country wailed and wept mournfully. Some were so overcome with grief that they deeply cut their faces until blood flowed. Tekin, T. (1968). A grammar of Orkhon Turkic. User, H. Ş. (2008). Kan ağla- ve baş bağla- deyimlerinin Bilge Kağan ve Suci yazıtları temelinde açıklaması. Herodotus. (1921). The Histories (A. D. Godley, Trans.; Vol. 2, Book 4, §71) Fan, Y. (n.d.). Book of the Later Han, vol. 19

🔖New Study Identifies Core Xiongnu Ancestry as the Primary Proto-Turkic Genetic Component A new ancient DNA preprint by Daniel Tabin, David Reich, and colleagues proposes that the earliest Proto-Turkic-speaking populations shared a common Core Xiongnu-related ancestral foundation. From this ancestral population, the Turkic world diverged into two primary branches: Lir (Oghuric) and Shaz (Common Turkic). The Lir branch, which includes the ancestors of the European Huns and early Bulgars, descended directly from this Core Xiongnu-related lineage. The Shaz branch, whose descendants include nearly all modern Turkic-speaking populations, is best modeled as the result of admixture between a Core Xiongnu-related population and the Bulan Koby population of the Altai, a group closely related to Iron Age Saka populations. 📊 The authors' qpAdm models identify Bulan Koby-related ancestry as a defining feature of the ancestral Shaz population, whereas it is not required to model the ancestral Lir branch. Core Xiongnu cluster (highlighted in the ADMIXTURE figure of Özdemir et al., 2026 preprint): BTO001, IMA003, KH007 (G25 not available), ULN004, UVC001, CHN010, IMA008, IMA006, IMA005, IMA004, IMA007, DOL001, TEV003, IMA001, TEV002, EME002, and SAN001. 📈 Labeled Xiongnu figure by @aboutadna on X, based on the ADMIXTURE analysis in Özdemir et al. (2026 preprint). 🧬 T.me/Iranic_dna 🔗 https://iranicdna.com 🌐 https://x.com/Iranicdna