Ислом молияси | Islom moliyasi

#маълумот   БАА 2031 йилга бориб ислом молияси активларини 2,56 триллион дирҳамга етказишни мақсад қилмоқда   Ислом банклари активлари июнь ойига келиб 1,4 триллион дирҳамга етди Бирлашган Араб Амирликлари 2031 йилга бориб мамлакатдаги ислом молияси активларини 2,56 триллион дирҳамга етказишни мақсад қилмоқда. Бу мақсад мамлакатнинг янги миллий стратегияси доирасида белгиланган бўлиб, унинг асосий мақсадларидан бири – диний эътиқоди туфайли анъанавий молия тизимидан фойдаланмайдиган мижозлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш. 2026 йил июнь ҳолатига кўра, БААдаги ислом банклари активлари 1,4 триллион дирҳамга етган. Мамлакатда ислом молияси соҳасида фаолият юритиш учун лицензия олган 43 та молия муассасаси мавжуд. БАА 2025 йилги Ислом молиясини ривожлантириш индекси бўйича дунёда учинчи ўринни эгаллаган.   Бу ишлар «БААнинг 2025–2031 йилларга мўлжалланган Ислом молияси ва Ҳалол саноати стратегияси» доирасида амалга оширилмоқда. Стратегия 2025 йил май ойида тасдиқланган. БАА Марказий банки давлат идоралари билан ҳамкорлик қилиб, ислом молияси ва “ҳалол” саноатни мамлакатнинг иқтисодий тараққиёт стратегияси билан янада яқин боғлаш устида ишламоқда. Ушбу қонун Олий Шариат кенгаши томонидан ишлаб чиқилган Шариат меъёрларига таянади. Шунингдек, ислом молияси билан боғлиқ низоларни талқин қилиш ва ҳал этиш механизмларини ҳам белгилаб беради.   Рўйхатдан ўтказиш харажатлари ҳам енгиллаштирилмоқда 2025 йилда қабул қилинган 6-сонли Федерал декрет-қонун — Марказий банк тўғрисидаги қонун ислом молияси муассасаларининг фаолиятини, шунингдек, уларнинг назорат ва Шариат бошқарув тизимини тартибга солади. Шунингдек, ислом молияси амалиётларига нисбатан айрим рўйхатдан ўтказиш талаблари, йиғимлар ва шунга ўхшаш харажатлардан озод қилиш механизми жорий этилган.   280 дан ортиқ Шариат меъёрлари ва қарорлари БАА Марказий банки ҳузуридаги Олий Шариат кенгаши 2018 йилда ташкил этилган бўлиб, мамлакатдаги ислом молияси муассасаларида Шаръий амалиётларни муайян меъёрларга мувофиқ ҳолда мувофиқлаштириш билан шуғулланади. Ҳозирга қадар ислом молияси амалиётларини тартибга солиш ва турли талқинлари ўртасидаги фарқларни камайтириш мақсадида 280 дан ортиқ меъёр ва қарорлар қабул қилинган, 9 дан ортиқ Шариат бошқарув меъёрлари ҳам ишлаб чиқилган. Молиявий барқарорлик, хатарларни бошқариш ва ислом молияси муассасаларининг молиявий яхлитлигини таъминлашга қаратилган меъёрлар ҳам ушбу тизимнинг бир қисми ҳисобланади.   Сукук, ислом фондлари ва “ҳалол” саноат БААнинг янги стратегияси фақат ислом банклари билан чекланиб қолмайди. Унда: · сукук бозорини ривожлантириш; · ислом капитал бозорини кенгайтириш; · ислом сармоя жамғармаларини ривожлантириш; · йирик ва рақобатбардош ислом молия муассасаларини қўллаб-қувватлаш режалаштирилган.   Стратегия, шунингдек, ислом молияси билан ҳалол иқтисодиёт ўртасидаги алоқаларни кучайтиришни, жумладан, юқори қўшилган қийматга эга ҳалол маҳсулотларни ишлаб чиқаришни ошириш, ҳалол маҳсулотлар экспортини ривожлантириш, кичик ва ўрта бизнес ҳамда стартапларини қўллаб-қувватлашни кўзда тутади.   Стратегияда яна қуйидаги соҳаларни ривожлантириш белгиланган: · ҳалол туризм; · камтарона либослар, яъни modest fashion; · ислом дини қадриятларига мос медиа; · хайрия фаолиятида вақф механизмларидан кенгроқ фойдаланиш. БААнинг асосий мақсади БАА ислом молиясини оддий банк хизматлари доирасидан чиқариб, кенг қамровли миллий иқтисодий тизимга айлантиришни режалаштирмоқда. Шу режа доирасида 2031 йилгача ислом молияси активлари ҳажмини 2,56 триллион дирҳамга етказиш ва шу тариқа, БААнинг глобал ислом молияси марказларидан бири сифатидаги ўрнини янада мустаҳкамлаш мақсади қўйилган. Манба: https://gulfnews.com/business/banking/uae-targets-dh256-trillion-in-islamic-finance-assets-by-2031-1.500639617   @IslomMoliyasi

#мулоҳаза   Буюк Британиялик олим, ислом молияси бўйича эксперт, муфтий Фараз Адам (“Amanah Advisors” компанияси раҳбари) ўзининг LinkedIn саҳифасида таварруқ (Commodity Murabahah) ҳақида қизиқарли фикр билдирибди. Фикримизча, ушбу мулоҳаза замонавий ислом молиясини ҳолатини тушунишга ёрдам беради.   Фараз Адам: Таварруқ (Commodity Murabahah) ҳақида мулоҳаза (инглиз тилидан норасмий таржима)   Агар биз ҳуқуқий, меъёрий, солиқ ва тижорий шароитлари мукаммал бўлган дунёда яшаганимизда эди, ислом молиясида Таварруқ (Commodity Murabahah) деган нарсанинг ўзи бутунлай бўлмаган бўларди. У ҳуқуқий/молиявий восита сифатида бутунлай маъқулланмаган ва ундан қайтарилган бўлар эди. Фатво ҳам айнан шундай бўлар эди. Лекин биз бундай дунёда яшамаяпмиз. Фатволар мавжуд шароит ва воқеликни ҳисобга олган ҳолда берилади. Биз асосан фоизли қарзларга қурилган молиявий тизим доирасида фаолият юритамиз. Бизнесга эса ҳамон ликвидлик (яъни пул маблағлари), молия муассасаларига молиялаштириш, мусулмонларга эса рибога қўл урмасдан капиталдан фойдаланишнинг мақбул усуллари керак. Айнан мана шу ўринда фуқаҳоларнинг заковати ва салоҳияти муҳим аҳамият касб этади...   @IslomMoliyasi Изоҳ: Commodity Murabahah деганда таварруқнинг ташкиллаштирилган тури кўзда тутилмоқда. Бу мавзуда батафсилроқ маълумот олиш учун телеграм саҳифамиз ёки сайтимизга кириб калит сўзларни киритиб қидирувга беринг.

#маълумот Ant International’нинг Bettr компанияси Muslim Pro билан ҳамкорликда Умра молиялаштириш хизматини ишга туширади   СИНГАПУР, 12 август 2026 йил. Ant International таркибидаги инклюзив ва Embedded Finance ҳамда финтех ечимларини тақдим этувчи Bettr компанияси дунё бўйлаб 190 миллиондан ортиқ марта юклаб олинган машҳур ислом ҳаёт тарзи иловаси Muslim Pro билан ҳамкорлик қилишини маълум қилди.   Ҳамкорлик доирасида Малайзияда Умра сафари учун ислом тамойилларига мувофиқ молиялаштириш хизмати йўлга қўйилади.   Янги хизмат Умра зиёратини амалга ошириш учун молиявий имконияти мавжуд бўлган, бироқ сафар харажатларини бирданига эмас, маълум муддат давомида босқичма-босқич тўлашни хоҳлайдиган мусулмонлар учун мўлжалланган.   Бу ечим оила ва шахсларга ўз маблағларини самарали бошқариш, мунтазам жамғаришни давом эттириш ҳамда фавқулодда ҳолатлар ва бошқа молиявий мажбуриятлар учун етарли ликвид маблағ сақлаб қолиш имконини беради.   Молиялаштириш қандай амалга оширилади? Молиялаштириш жараёни AS-SIDQ рақамли платформа орқали амалга оширилади. Ушбу платформа SEDANIA As Salam Capital компаниясининг Commodity Murabahah операциялари учун ишлаб чиқилган рақамли ечими ҳисобланади.   Молиялаштириш тузилмаси ислом молияси бўйича маслаҳатчи Masryef Advisory Sdn. Bhd. томонидан тегишли Шариат тамойилларига мувофиқлиги нуқтаи назаридан маъқулланган.   Muslim Pro иловасида қандай ишлайди? Малайзиядаги талабларга жавоб берадиган Muslim Pro фойдаланувчилари: ·                 иловада ҳамкор ташкилотлар тақдим этаётган Умра пакетларини кўриши; ·                 молиялаштириш учун рақамли тарзда ариза бериши; ·                 12 ойдан 24 ойгача бўлган бўлиб-бўлиб тўлаш муддатини танлаши мумкин.   Умра пакетлари стандартдан премиум вариантларгача бўлиб, улар таркибида: ·                 авиачипталар; ·                 меҳмонхона; ·                 овқатланиш; ·                 ер усти транспорти каби хизматлар бўлиши мумкин.   Ислом молияси нуқтаи назаридан аҳамияти Ушбу лойиҳа Embedded Finance — интеграциялашган молия концепциясининг амалий намунаси сифатида кўрилмоқда. Яъни молиявий хизмат алоҳида банк иловаси орқали эмас, балки мусулмонлар кундалик фойдаланадиган Muslim Pro каби рақамли платформа ичига интеграция қилинмоқда. Бу ҳаракат келажакда: Ислом ҳаёт тарзи платформаси → молиявий хизмат → Шариатга мувофиқ молиялаштириш занжирининг кенгайишига олиб келиши мумкин.   Манба: https://www.ttrweekly.com/site/2026/08/ant-internationals-bettr-partners-with-muslim-pro/   @IslomMoliyasi   Изоҳ: ушбу амалиётлар Сингапур уламолари томонидан маъқулланган, бошқа мамлакатлар ўз мазҳаблари доирасида маҳаллий уламолар томонидан берилган фатво ва ечимлар асосида иш кўришгани тўғри бўлади. Зеро, умра амалини қарзга бажаришни ўзи ҳам бахсли масала.

#қисқа_савол_жавоблар СОТИЛМАЙ ТУРГАН МОЛЛАР ЗАКОТИ CАВОЛ: Менда анчагина сотилмай қолиб кетган молларим бор. Уларнинг закотини ўтган йили берганман. Бу йил ҳам бераманми? ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Тижорат моллари нисобга етган бўлса, улардан ҳар йили закот берилади. Сотилмасдан туриб қолиши закотни соқит қилиб қўймайди. Лекин савдогар “Қолиб кетган ушбу товарларимни сотмайман, ўзим ишлатаман”, деб сотиш ниятидан бутунлай воз кечиб, савдодан олиб қўйса, улардан закот бермайди. Масалан, уй-рўзғор буюмлари савдоси билан шуғулланувчи бир савдогарнинг ўн дона буюми сотилмай қолиб кетди. Ана шу молларининг закотини беради. Аммо сотишдан воз кечиб, уйда ишлатиш учун олиб кетса, мазкур ўн дона молининг закотини бермайди. Чунки улар энди тижорат моли ҳисобланмайди. Валлоҳу аълам. Манба: Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази. @IslomMoliyasi

ИСЛОМ СИНДИКАТ МОЛИЯЛАШТИРИШИ 2026 ЙИЛНИНГ ИККИНЧИ ЯРМИДА ЎСИШИ КУТИЛМОҚДА Fitch Ratings 2026 йилнинг иккинчи ярмида глобал ислом синдикат молиялаштириши мўътадил ўсишини кутмоқда. Асосий бозорлар — Саудия Арабистони, БАА, Миср ва Туркия. 📊 Асосий рақамлар: • 2026 йил I ярмида асосий бозорларда ислом синдикат молиялаштириши 20,2 млрд долларни ташкил этди; • бу кўрсаткич йиллик ҳисобда 25%га камайган; • ислом синдикатларининг умумий синдикат молиялаштиришидаги улуши 19% бўлди; • битимлар муддати одатда 1 йилдан 40 йилгача бўлади. 🔎 Нега ўсиш кутилмоқда? GCC давлатларида сукук ва облигациялар чиқарилиши геосиёсий ноаниқлик, юқори даромадлилик ва эмиссия жараёнининг мураккаблиги билан тўқнаш келаётган бир пайтда, синдикат молиялаштириши тезроқ амалга оширилиши, кредиторлар сони камроқ бўлиши ва хусусий шаклда тузилиши билан жозибадор бўлмоқда. 🏦 Fitch маълумотига кўра, GCCдаги кўплаб ислом банклари ва халқаро молия муассасалари синдикат битимларида ҳам молиялаштирувчи, ҳам эмитент сифатида иштирок этиши мумкин. Бироқ макроиқтисодий ноаниқликлар сабаб банклар молиялаштириш масаласида эҳтиёткорроқ бўлиши кутилмоқда. 💡 Аҳамияти: ислом синдикат молиялаштириши йирик корпоратив ва инфратузилма лойиҳалари учун сукук ва облигацияларга қўшимча муқобил молиялаштириш воситаси сифатида аҳамиятини оширмоқда. 🔗 Манба: https://www.fitchratings.com/research/islamic-finance/global-islamic-syndication-monitor-1h26-05-08-2026? @IslomMoliyasi

#хабар Ўзбекистонда сукук бозорини ривожлантириш учун ҳуқуқий асослар яратилади "Капитал бозори тўғрисида"ги Қонун лойиҳаси мамлакатимизда ислом молияси воситаларини кенг жорий этишга хизмат қилади. Унга кўра: 🔹сукук чиқариш тартиби белгиланади; 🔹махсус молия компаниялари фаолияти ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солинади; 🔹сукук эгалари ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари жорий қилинади; 🔹давлат томонидан суверен сукук чиқариш имконияти яратилади. Бу нафақат маҳаллий, балки ислом молиясига қизиқувчи халқаро сармоядорларни жалб қилиш учун ҳам янги имкониятлар очади. Манба: Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги @IslomMoliyasi

🕌 ИСЛОМ МОЛИЯСИ ДАЙЖЕСТИ | 11 АВГУСТ 2026 🇵🇰 Покистон: 2025–26 молия йилида Покистонда сукук чиқарилиши орқали 307 млрд рупий маблағ жалб қилинди. 🔗 Манба: Business Recorder 🇵🇰 Корпоратив сукук чиқариш соддалаштирилмоқда Покистон SECP корпоратив эмитентлар учун Corporate Sukuk Guidebookни жорий қилди. Қўлланма сукук чиқариш жараёнини меъёрлаштиришга қаратилган. 🔗 Манба: SECP 🇲🇾 Малайзия: сукук ва Maqāṣid al-Sharīʿah Малайзия Қимматли қоғозлар комиссияси сукукни Maqāṣid al-Sharīʿah билан уйғунлаштириш бўйича Guidance Note (йўриқнома) жорий қилди. Асосий эътибор сукукнинг ижтимоий ва иқтисодий мақсадига қаратилган. 🔗 Манба: Securities Commission Malaysia 🇮🇩 Индонезия: чакана сукук бозори Индонезияда Retail Sukuk орқали аҳолининг сукук бозоридаги иштироки кенгайтирилмоқда. 🔗 Манба: Islamic Finance News 🌍 Ислом синдикат молиялаштириши ўсади Fitch Ratings 2026 йилнинг иккинчи ярмида глобал ислом синдикат молиялаштириши мўътадил ўсишини кутмоқда. Асосий бозорлар — Саудия Арабистони, БАА, Миср ва Туркия. 🔗 Манба: Fitch Ratings @IslomMoliyasi

#ибрат   Саудия Арабистонига иш юзасидан ёки ҳаж ва умра сафарларига борганлар ушбу мамлакатдаги машҳур ALBAIK фастфуд тармоғини яхши билишса керак. ALBAIK американинг товуқдан тез тайёрланадиган таомлари билан машҳур бўлган KFCнинг маҳаллий муқобили сифатида машҳур. Бироқ, ALBAIK таомхоналари бошқа ҳар қандай миллий ёки хорижий таомхоналар тизимидан кўра маҳаллий аҳоли орасида (солиштириб бўлмайдиган даражада) машҳур ва талабгир. Қайси пайт киришингиздан қатъий назар ALBAIK таомхоналари гавжум ва кирган хўрандалар бир муддат бўлса ҳам навбат кутишларига тўғри келади (тушлик ёки кечки овқат пайтларида эса турнақатор навбатлар таомхонанинг ичига сиғмасдан кўчаларга чиқиб кетганлигига ўзимиз ҳам кўп маротаба гувоҳ бўлганмиз). Ушбу емакхона таомлари мазали, сифати ҳам жуда яхши, лекин сифат ва мазада унчалик ҳам қолишмайдиган рақобатчиларидан бир неча карра машҳурлиги ва талабгирлиги хайрон қолдиради (юқорида айтиб ўтганимиздек, Саудияда ALBAIKнинг бевосита рақобатчиси бўлмиш KFC ҳам ўз тармоғига эга). Бундай машҳурликнинг сабабини аниқлашга ҳаракат қилганимизда маҳаллий аҳоли вакиллари ушбу тармоқ ҳақида кенг тарқалган бир ривоятни гапириб беришди (бу ривоят интернет тармоқларида ҳам тарқалган): хуллас, ALBAIK тизимига асос солган оила ҳар бир сотувдан 1 риёлни Аллоҳ йўлида эҳсон қилишга қарор қилган, кейинроқ эса ҳар бир буюртмадан қилинадиган эҳсон миқдори 2 риёлга чиққан. Гарчи бу маълумот компания томонидан расман тасдиқланмаган бўлса-да (аксарият қадриятли инсонлар ўз эҳсонларини ошкор қилмасликка ҳаракат қилишлари кўпчиликка сир эмас), мазкур ҳикоя саховат қанчалик даражада баракага сабаб бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Зеро, “Эҳсоннинг мукофоти фақат эҳсондир” (Ар-Роҳман сураси, 60-оят).   @IslomMoliyasi

#қисқа_савол_жавоблар ФОЙДАНИ КЎНГИЛДАН ЧИҚАРИБ БЕРИШ САВОЛ: Бир танишим мендан тижорат қилиш мақсадида пул сўрамоқда. Фойдани сўрасам, кўнглимдан чиқариб бераман, деяпди. Шу иш жоизми? ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Йўқ, бу иш жоиз эмас. Чунки бу ҳолатда пул эгаси зарарни бўйнига олмай берган бўлса, бу қарз ҳисобланади. Бунда пулнинг ҳаммаси эгасига қайтарилади ва фойда –зарарнинг барчаси ишчига бўлади. Бу ҳолатда пул эгаси берган қарзи эвазига қўшимча пул олса, бу рибо ҳисобланади. Агар пул эгаси зарарни бўйнига олган, лекин фойдани келишмаган ҳолда пул берган бўлса, бу фосид музораба дейилади. Чунки бу келишув низога олиб боради. Бунда фойда қилинган бўлса, фойданинг ҳаммаси пулнинг эгасига бўлади. Агар фойда қилинмаган бўлса, пулнинг ҳаммаси эгасига қайтарилади ва ҳар икки ҳолатда ҳам ишчи қилган меҳнатига яраша хизмат ҳақи олади. Агар зарар қилинган бўлса, пул эгаси зиммасига бўлади ва ишчи қилган меҳнатига куяди. Шунинг учун пул беришдан мақсад фойда олиш бўлса, албатта, шерикчиликка (ширкат ёки музорабага) оид битим қилиб олишлари тўғри бўлади. Валлоҳу аълам. Манба: Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази @IslomMoliyasi

#хабар   ICMA «Молиянинг келажаги» саммитини ўтказди   КАРАЧИ: Покистон харажатлар ва бошқарув ҳисоби мутахассислари институти (ICMA Pakistan) «Молия соҳасида инновациялар ва барқарор қиймат яратиш» мавзусида «Молиянинг келажаги — 2026» (Future of Finance Summit 2026) саммитининг Карачидаги тадбирини муваффақиятли ўтказди.   Саммитда сиёсат ишлаб чиқувчилар, тартибга солувчи идоралар вакиллари, молия тармоғи раҳбарлари, компаниялар раҳбарлари, сармоядорлар, профессионал ҳисобчи бухгалтерлар ҳамда бошқа манфаатдор томонлар иштирок этди. Унда Покистон молия тизимининг ривожланиш истиқболлари ва мамлакат иқтисодиётининг келгуси йўналишлари муҳокама қилинди.   ICMA Pakistan вице-президенти ва тадбирларни ташкил этиш қўмитаси раиси Муҳаммад Ясин конференциянинг мақсадлари, тузилиши ва асосий муҳокама йўналишлари ҳақида маълумот берди. Улар қаторида капитал бозорини ривожлантириш, рақамли трансформация, молиявий қамровни кенгайтириш, истеъмолчилар ишончини ошириш, ислом молияси ва барқарор қиймат яратиш масалалари ўрин олди.   Саммитда Покистоннинг давлат ва молия соҳасидаги қатор нуфузли вакиллари иштирок этди. Улар орасида Покистон Бош аудитори идораси сиёсат масалалари бўйича бош аудитор ўринбосари Аҳмар Элаҳи, Жанубий Осиё бухгалтерлар федерациясининг (SAFA) маслаҳатчиси ва собиқ президенти, Покистон собиқ давлат вазири Ашфоқ Юсуф Тола, Покистон фонд биржаси (PSX) бош директори ва бошқарув раиси Фаррух Ҳ. Сабзварий, ABHI компаниясининг тадбиркорлик бўйича эксперти Кабир Нақвий, ICMA TSPD қўмитаси раиси Ғулом Мустафо Қозий ҳамда ICMA Карачи филиали кенгаши раиси Ҳаким Али Жатой бор.   Анжуманда меҳмон сифатида иштирок этган Покистон Молия вазири маслаҳатчиси Хуррам Шаҳзоднинг таъкидлашича, ҳукумат сиёсати саноат, экспортчилар, кичик ва ўрта бизнес, қишлоқ хўжалиги ҳамда бошқа ишлаб чиқариш тармоқларини қўллаб-қувватлаш, тадбиркорлик юритиш харажатларини камайтириш ва молиялаштириш имкониятларини кенгайтиришга тобора кўпроқ йўналтирилмоқда.   Шунингдек, сукук ва ислом молияси Покистоннинг сармоявий имкониятларини кенгайтиришда тобора муҳим аҳамият касб этаётгани таъкидланди.   Саммит якунида Покистоннинг келгуси иқтисодий ўсиш стратегияси макроиқтисодий барқарорлик — асос, таркибий ислоҳотлар — ҳаракатлантирувчи омил, хусусий тармоқ — барқарор ўсишнинг асосий ҳаракатга келтирувчи кучи тамойилига таяниши таъкидланди.   Тадбир давомида маърузачилар ва экспертлар инновациялар, рақамли трансформация, самарали бошқарув, молиявий қамров, сармоядорлар ишончи ва ислом молиясининг барқарор, ишончли ва инқирозларга чидамли молия тизимини шакллантиришдаги аҳамиятини муҳокама қилдилар. Манба: https://www.brecorder.com/   @IslomMoliyasi

#қисқа_савол_жавоблар МУЗОРАБАДАГИ БОНУСЛАР САВОЛ: Бир тижоратчи ўз бизнесини ривожлантириш мақсадида бир шахсдан музораба асосида маблағ олган. Ушбу тижорат фаолияти давомида маълум бир заводдан катта миқдорда товарлар харид қилган. Йил охирида завод томонидан ушбу харид миқдори муносабати билан бонус тариқасида маълум миқдорда пул берилди. Савол шундан иборатки: музораба фойдасини тақсимлашда мазкур бонус пул ҳам фойда сифатида қараладими? Ва шу бонусдан ҳам сармоя эгаси улуш оладими? ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Саволда айтилган ҳолатда бонус ҳам фойда қаторида келишилган ҳиссага кўра тақсимланади. Чунки музориб, яъни ишни бажарувчи томонга завод томонидан берилган мазкур бонус айнан музораба йўли билан қилаётган тижорати орқали келган. Музорабанинг шартларидан бири музораба орқали амалга оширилган ишдан тушган фойданинг келишувга кўра бўлинишидир. Валлоҳу аълам. Манба: Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази @IslomMoliyasi

ИСЛОМ ВЕНЧУР САРМОЯСИ: НАЗАРИЯ, АМАЛИЁТ ВА ЎЗБЕКИСТОН УЧУН ИСТИҚБОЛЛАР (2 қисм) Жаҳон тажрибаси Малайзия тажрибаси Малайзия ислом молияси соҳасидаги энг ривожланган мамлакатлардан бири ҳисобланади. Securities Commission Malaysia мамлакатда ислом сармоя бозорини тартибга солишда муҳим ўрин эгаллайди. Ethis Group мисоли Ethis Group ислом краудфандинги соҳасидаги энг муваффақиятли лойиҳалардан бири ҳисобланади. Компания кўчмас мулк, таълим ва ижтимоий инфратузилма соҳаларида фаолият юритади.   Бирлашган Араб Амирликлари тажрибаси Abu Dhabi Global Market ва Dubai International Financial Centre бугунги кунда ислом молиявий технологиялари соҳасидаги муҳим марказларга айланган. Wahed мисоли Wahed рақамли сармоялаштириш хизматларини таклиф қилувчи энг машҳур платформалардан бири ҳисобланади.   Саудия Арабистони тажрибаси «Vision 2030» дастури доирасида мамлакатда рақамли иқтисодиёт ва ислом финтехи жадал суръатларда ривожланмоқда. Tamara мисоли Tamara компанияси қисқа вақт ичида Яқин Шарқ минтақасидаги энг қиммат финтех компанияларидан бирига айланди.   Индонезия тажрибаси Индонезия ислом финтехи соҳасида муҳим ўрин эгалламоқда. ALAMI мисоли ALAMI кичик ва ўрта бизнес субъектларини молиялаштириш соҳасида фаолият юритмоқда.   Ўзбекистон учун йўл харитаси Жаҳон тажрибаси шуни кўрсатадики, ислом венчур сармояси тизими ҳуқуқий асослар, малакали мутахассислар ва рақамли инфратузилма мавжуд бўлган тақдирдагина самарали ривожланади. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистон учун қуйидаги тўрт босқичли ёндашувни таклиф қилиш мумкин. Биринчи босқич (2026–2027 йиллар) · ҳуқуқий асосларни такомиллаштириш; · шариат кенгашларини ташкил этиш; · солиқ имтиёзларини жорий қилиш. Иккинчи босқич (2027–2028 йиллар) · ислом венчур жамғармаларини ташкил қилиш; · акселераторлар ва инкубаторларни ишга тушириш; · мутахассисларни тайёрлаш. Учинчи босқич (2028–2029 йиллар) · пилот лойиҳаларни амалга ошириш; · рақамли сукук платформаларини яратиш; · халқаро ҳамкорларни жалб қилиш. Тўртинчи босқич (2029–2030 йиллар) · минтақавий молиявий марказни шакллантириш; · токенлаштириш технологияларини жорий қилиш; · халқаро капитал бозорларига чиқиш.   Хулоса Ислом венчур сармояси инновациялар, технологик тараққиёт ва шариат тамойилларининг ўзаро уйғунлашуви натижасида вужудга келган замонавий молиявий модель ҳисобланади. Малайзия, Бирлашган Араб Амирликлари, Саудия Арабистони ва Индонезия тажрибаси мазкур йўналишнинг катта салоҳиятга эга эканини кўрсатмоқда. Ўзбекистон учун эса ислом венчур сармояси нафақат молиявий тизимни диверсификация қилиш, балки юқори технологияларга асосланган иқтисодиётни шакллантиришнинг муҳим воситаларидан бирига айланиши мумкин.   Фойдаланилган манбалар 1.    Iqbal, Z., Mirakhor, A. An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice. John Wiley & Sons, 2011. 2.    Obaidullah, M. Islamic Financial Services. Islamic Economics Research Center, 2005. 3.    Cizakca, M. Islamic Capitalism and Finance: Origins, Evolution and the Future. Edward Elgar Publishing, 2011. 4.    Dusuki, A. W. Islamic Financial System: Principles and Operations. ISRA, 2011. 5.    Islamic Financial Services Board (IFSB). Islamic Financial Services Industry Stability Report (IFSIR), 2025–2026. 6.    Securities Commission Malaysia. Guidelines on Islamic Fund Management. 7.    International Centre for Education in Islamic Finance (INCEIF). Research Papers on Islamic Venture Capital. 8.    World Bank Group. Islamic Finance Development Report. 9.    International Islamic Fiqh Academy. Resolutions and Recommendations.   Тадқиқотчи Дилдора Эгамбердиева тайёрлади   @IslomMoliyasi

#мақола   ИСЛОМ ВЕНЧУР САРМОЯСИ: НАЗАРИЯ, АМАЛИЁТ ВА ЎЗБЕКИСТОН УЧУН ИСТИҚБОЛЛАР (1 қисм)   Жаҳон иқтисодиётининг рақамлашуви, сунъий тафаккур технологияларининг ривожланиши ва инновацион ечимларга бўлган эҳтиёжнинг ортиши стартаплар экотизимининг жадал ривожланишига туртки бўлди. Бугунги кунда иқтисодий тараққиёт нафақат йирик саноат корхоналарига, балки юқори технологияларга асосланган инновацион компанияларга ҳам боғлиқ бўлиб қолмоқда. Бироқ аксарият стартаплар ўз фаолиятининг дастлабки босқичларида етарли молия манбаларига эга бўлмайди. Шу сабабли венчур сармояси инновацион ғояларни амалга оширишнинг муҳим воситасига айланди. Ислом молиясида мазкур механизм шериклик, ижтимоий масъулият ва хатарларни адолатли тақсимлаш тамойиллари билан бойитилди. Натижада ислом венчур сармояси деб аталувчи алоҳида молиявий модель шаклланди. Ушбу модель нафақат иқтисодий самарадорликка, балки ижтимоий адолат, шаффофлик ва барқарор ривожланиш тамойилларига ҳам таянади.   Ислом венчур сармоясининг моҳияти ва асосий хусусиятлари Ислом венчур сармояси истиқболли стартапларни шариат талабларига мувофиқ молиялаштириш жараёнини англатади. Унинг асосий мақсади тадбиркорларни молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш, инновацияларни рағбатлантириш ва реал иқтисодиётнинг ривожланишига ҳисса қўшишдан иборат. Анъанавий венчур сармоясидан фарқли равишда, мазкур тизимда рибо (фоиз), ғарaр (ноаниқлик) ва майсир (қимор) тақиқланади. Сармоядор ва тадбиркор ўртасидаги муносабатлар шериклик асосида ташкил этилади. Бу жараёнда асосан мушорака, мудораба, вакала, муробаҳа шартномаларидан фойдаланилади. Мазкур тамойиллар ислом венчур сармоясининг назарий асосини ташкил этса-да, унинг амалий аҳамияти ҳаётий жараён (цикл) орқали ёрқинроқ намоён бўлади. Ислом венчур сармоясининг ҳаётий жараёни Ҳар қандай стартап маълум бир ривожланиш босқичларини босиб ўтади. 1. Ғоя босқичи (Idea stage) Бу босқичда бизнес модели ишлаб чиқилади, бозор ўрганилади ва маҳсулот концепцияси шакллантирилади. 2. Бошланғич сармоялаштириш босқичи (Seed stage) Маҳсулотни ишлаб чиқиш учун дастлабки сармоя жалб қилинади. 3. MVP босқичи Маҳсулотнинг дастлабки намунаси ишлаб чиқилади ва бозорда синовдан ўтказилади. 4. Ўсиш босқичи (Growth stage) Компания янги мижозларни жалб қилади ва фаолият кўламини кенгайтиради. 5. Кенгайиш босқичи (Expansion stage) Компания халқаро бозорга чиқади. 6. Exit босқичи Сармоядорлар ўз улушларини сотиш ёки акцияларни фонд бозорига жойлаштириш орқали даромад оладилар. Шундай қилиб, стартапнинг ривожланиш жараёни муайян босқичларга бўлинади ва ҳар бир босқич учун турли молиявий механизмлар қўлланилади.   Венчур сармоялаштириш босқичлари Венчур сармоялаштириш жараёни одатда еттита босқичдан иборат бўлади: Босқич Асосий мақсад Pre-seed Ғояни шакллантириш Seed Дастлабки сармояларни жалб қилиш Start-up Маҳсулотни бозорга чиқариш Early stage Фаолиятни барқарорлаштириш Growth stage Мижозлар сонини ошириш Expansion stage Янги бозорларга чиқиш Exit Даромад олиш (давоми бор)

📰 Ислом молияси дайжести | 2026 йил 7 август 1. Покистон 125 млрд рупийлик сукук аукционини ўтказди Покистон ҳукумати 125 млрд покистон рупийси ҳажмида гибрид сукук аукционини эълон қилди. Бу мамлакатда суверен ислом молиялаштириш бозори фаоллигича қолаётганини ва шариатга мувофиқ воситаларга сармоядорлар қизиқиши юқорилигини кўрсатмоқда. Манба: Islamic Finance News (IFN) https://www.islamicfinancenews.com/ 2. AAOIFI сукук стандартлари бўйича муҳокамалар глобал бозор диққат марказида AAOIFI томонидан таклиф қилинган янги сукук стандартлари (Standard 62) муҳокамалари давом этмоқда. Таклиф этилаётган ўзгаришлар активларга ҳақиқий ҳуқуқий мулкчилик талабини кучайтириши мумкин. Мутахассислар бу сукук чиқариш харажатлари, ликвидлик ва жаҳон эмиссия ҳажмига таъсир қилиши мумкинлигини таъкидламоқда. Манба: Financial Times https://www.ft.com/content/8978d2b7-1a87-47bd-b2a7-e0834d086efe 3. Малайзиянинг глобал сукук эмиссияси кучли талабга эга бўлган ҳолатда жойлаштирилди Малайзия ҳукумати 1,5 млрд АҚШ доллари миқдоридаги глобал сукук эмиссиясини муваффақиятли жойлаштирди. Эмиссияга бўлган талаб таклиф ҳажмидан 4,7 баравар юқори бўлган. Манба: Malaysia Ministry of Finance https://mof.gov.my/portal/en/news/press-release/malaysia-global-sukuk-240726 @IslomMoliyasi

#оят БАҚАРА СУРАСИ, 188 оят وَلَا تَأْكُلُوٓا  أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَـٰطِلِ وَتُدْلُوا  بِهَآ إِلَى ٱلْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا  فَرِيقًۭا مِّنْ أَمْوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلْإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ "Бир-бирларингизнинг молларингизни ботил йўл билан еманг. Билиб туриб, одамларнинг молларидан бир қисмини гуноҳ ила ейишингиз учун уни ҳокимларга гуноҳкорона ташламанг". Бу ояти каримада Аллоҳ таоло мусулмонларни бир-бирларининг молини ботил — ҳаром йўл билан емоқдан қайтармоқда. Ушбу оятни тушунтириш учун Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: “Бу дегани — бир одам қарздор бўлади, лекин ўзига қарши ҳужжат йўқлигидан фойдаланиб, у молни олганидан тонади. Бировнинг молини ҳаромдан еб, гуноҳкор бўлаётганини билиб туриб, ҳокимга арз қилади”, деган эканлар. Гўё ҳоким ҳукм қилса, гуноҳ, гуноҳликдан тушиб, ҳаром мол ҳалолга айланиб қоладигандек. Ҳолбуки, ҳокимнинг ҳукми ила ҳалол ҳаром бўлиб қолмайди ёки аксинча бўлмайди. Балки айнан ҳамма нарсани кўриб билиб турувчи Аллоҳнинг ҳукми билан ҳалол ёки ҳаром бўлади. Ҳоким ҳамма нарсани кўра олмайди, била олмайди. У сиртдан кўрганига, талашаётганларнинг гапига, уларнинг ҳужжатига қараб ҳукм чиқаради. Имом Бухорий Умму Салама розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Мен бир одамман, холос. Талашганлар ҳузуримга келадилар. Баъзилари бошқаларидан кўра ҳужжатини яхшироқ кўрсатиб юбориши, мен эса, унинг фойдасига ҳукм қилишим мумкин. Кимга бир мусулмоннинг ҳақидан ҳукм қилиб берсам, у дўзах ўтидан бир бўлакдир. Хоҳласа олиб, хоҳласа қолдириб кетсин”, деганлар. Зоҳирга қараб ҳукм чиқаргани учун ҳоким гуноҳкор бўлмайди. Имом Қуртубий: “Оятдаги “ботил йўл билан емасликка ҳаромнинг барча турлари: қимор, алдамчилик, ҳаром нарсаларни сотиб мол топишлик, ҳаром касбларни қилиб мол топиш ва бошқалар киради” деганлар. @IslomMoliyasi

#хабар   Покистон тўлиқ ислом банк-молия тизимига ўтиш йўлида барқарор тараққиётга эришмоқда   Покистон Марказий банки (SBP) раиси Жамил Аҳмад мамлакат тўлиқ ислом банк-молия тизимига босқичма-босқич ўтиш йўлида сезиларли ютуқларга эришганини маълум қилди. Унинг таъкидлашича, ҳукумат 2027 йилдан кейинги давр учун тўлиқ шариат талабларига мувофиқ банк тизимини жорий этиш бўйича махсус йўл харитасини ишлаб чиққан.   Жамил Аҳмад мазкур баёнотни «Сайлани» халқаро хайрия жамғармаси томонидан ташкил этилган «IV Миллий ислом иқтисодиёти форуми»да онлайн тарзда иштирок этиш чоғида билдирди.   Унинг сўзларига кўра, Покистон Марказий банки мамлакат банк тизимини ислом тамойиллари асосида қайта шакллантириш мақсадида тартибга солиш тизимини такомиллаштиришда давом этмоқда ҳамда бу борада ҳукумат билан яқин ҳамкорлик қилмоқда.   Жамил Аҳмад мамлакат мустақилликка эришганидан буён банк тизимини ислом тамойилларига мувофиқлаштириш бўйича саъй-ҳаракатлар олиб борилаётганини таъкидлади. Шу билан бирга, у ислом молияси соҳасида малакали мутахассислар ва шариат олимларини тайёрлаш муҳим аҳамият касб этишини қайд этди.   Шу мақсадда Марказий банк мамлакат университетлари ва диний таълим муассасалари билан ҳамкорликда турли ўқув дастурлари ва ахборот кампанияларини амалга оширмоқда.   Марказий банк раиси анжуман иштирокчиларини соҳадаги мавжуд муаммоларга амалий ечимлар таклиф қилишга чақирди ва банк барча манфаатдор томонлар билан ҳамкорлик қилишга тайёр эканини билдирди.   Сўнгги янгиликлар ҳақида тўхталар экан, Жамил Аҳмад 2026 йил 16 апрель куни гибрид сукук воситалари муомалага чиқарилганини маълум қилди. Шунингдек, Марказий банк ислом банклари учун давлат хазина мажбуриятларига муқобил восита сифатида қисқа муддатли сукук чиқариш дастурини ҳам тасдиқлади.   Манба: https://www.brecorder.com/ (Business Recorder, 2026 йил 6 август).   @IslomMoliyasi

#табассум Тажрибали тадбиркорнинг энди фаолият бошлаётган укасига ўгити: -Ёдингда бўлсин ука! Бизнесда тажриба ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Агар пули бор одам билан тажрибали одам шерикчилик қилса, тажрибали одам пул орттиради, шерик эса тажриба 😊 @IslomMoliyasi

#хабар 2026 йил 4 август куни “Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида”ги, “Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги ва 2026-йил 27-мартдаги ЎРҚ–1126-сон “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви “Микромолия ташкилоти ва банк фаолиятини ўзгартириш тартиби тўғрисидаги низомга тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида” қарор қабул қилди. Мазкур қарорга кўра, Микромолия ташкилоти ва банк фаолиятини ўзгартириш тартиби тўғрисидаги низомга тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш кўзда тутилди ва қуйидаги кредит ташкилотлари ўз фаолиятини ўзгартириши мумкин бўлди: - микромолия ташкилоти – микромолия банки фаолиятига; - микромолия банки – банк фаолиятига; - банк – микромолия банки фаолиятига; - микромолия банки – микромолия ташкилоти фаолиятига; - микромолия ташкилоти – фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи микромолия банки фаолиятига; - фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи микромолия банки – фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банк фаолиятига; - фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банк – фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи микромолия банки фаолиятига; - фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи микромолия банки – микромолия ташкилоти фаолиятига; - банк – фақат исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банк фаолиятига. Низомга мувофиқ ўз фаолиятини ўзгартириш учун Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига мурожаат этган кредит ташкилоти ариза берувчи ҳисобланади.   Қарор матни билан тўлиқ танишиб чиқиш учун қуйидаги ҳаволага босинг: https://lex.uz/uz/docs/8371820   @IslomMoliyasi

#мақола Сукук сармоядорлари қандай хатарларга дуч келади? 🔘Сўнгги йилларда сукук жаҳон ислом молияси тизимининг энг муҳим воситаларидан бирига айланди. Ислом молияси хизматлари кенгаши (IFSB) маълумотларига кўра, Бугунги кунга келиб жаҳон сукук бозорининг умумий ҳажми 1 триллион АҚШ долларидан ошди. Саудия Арабистони, Малайзия, Бирлашган Араб Амирликлари, Индонезия, Туркия ва Баҳрайн мазкур бозорнинг асосий иштирокчилари ҳисобланади. 🔘Сукук анъанавий облигациялардан фарқли равишда фоизга эмас, балки реал активлар, лойиҳалар ёки иқтисодий фаолият натижасида шаклланган даромадларга асосланади. Шунинг учун сукук сармоядорлари фақат молиявий эмас, балки ҳуқуқий, операцион ва шариатга мувофиқлик билан боғлиқ хатарларга ҳам дуч келишлари мумкин... ➡️ давомини ўқиш учун: https://islommoliyasi.uz/uz/9429/ ✈️ @IslomMoliyasi