عبداله باباخانی ، یادداشت های تخصصی انرژی

در پاسخ به آقای ترامپ: هرمز بخشی از ایران بوده، هست و تا ابد خواهد بود

‏نفت با قیمت ۸۸ دلار به پیشواز دوران بدون تفاهم‌نامه رفت. ‏✍️ عبداله باباخانی ‏از هفته آینده، احتمالاً ایران در شرایط نبود تفاهم‌نامه تلاش خواهد کرد سیاست فشار بر بازار انرژی را گسترش دهد و فعلاً از ورود به فاز تنش مستقیم خودداری کند. ‏از سوی دیگر، احتمالاً شاهد اعمال مجموعه‌ای از محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های جدید حمل‌ونقلی و مالی از سوی آمریکا علیه اقتصاد ایران خواهیم بود، بدون آنکه تنش‌ها وارد فاز نظامی شوند. ‏این دوره احتمالاً تا چهار هفته ادامه خواهد داشت و پس از آن ممکن است شاهد یک دوره کوتاه از افزایش تنش‌ها باشیم و سپس مسیر به سمت مذاکرات در ماه اکتبر حرکت کند. ‏بخش دشوار سناریو زمانی خواهد بود که تعیین تکلیف مذاکرات و رسیدن به نتیجه به ماه نوامبر کشیده شود.

‏گاز و بنزین را فعلاً دست نزنید ‏✍️ عبداله باباخانی ‏در شرایطی که برآوردها از ناترازی بسیار سنگین گاز حکایت دارد، کسری روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر بنزین، در مقایسه با ابعاد مسئله گاز، به نظر می‌رسد اولویت فوری سیاست‌گذاری انرژی کشور نباشد. ‏بخشی از نیاز بنزین نیز ممکن است از مسیر واردات، از جمله روسیه، قابل تأمین باشد. از سوی دیگر، با توجه به فشار اقتصادی بر خانوارها و ورود به نیمه دوم سال، تغییرات کاهش فصلی مصرف نیز باید در محاسبات لحاظ شود. ‏بنابراین، به نظر من اکنون زمان مناسبی برای ایجاد شوک یا اجرای سناریوهای پرریسک در حوزه بنزین نیست. ‏🔹 به دکتر پزشکیان پیشنهاد می‌کنم فعلاً همان حقوق مشاوران اقتصادی و انرژی مدافع این سه سناریو را تا پایان سال پرداخت کنند و به آن‌ها مرخصی با حقوق بدهند! به گمانم هزینه چنین مرخصی‌ای برای کشور به‌مراتب کمتر از هزینه تصمیم‌هایی است که بدون اقناع کارشناسی و اجتماعی کافی می‌تواند بر زندگی مردم تحمیل شود. ‏شاید در این فاصله فرصتی فراهم شود تا جمعی از متخصصان مستقل و صاحب‌صلاحیت، مسیر سیاست‌گذاری انرژی را از نو بررسی کنند و اشتباهات احتمالی آن را، پیش از آنکه پرهزینه‌تر شود، اصلاح کنند.

‏ناکارآمدی مشاوران و مدیران انرژی دولت چهاردهم در حل اساسی مشکل بنزین ‏✍️ عبداله باباخانی ‏نماینده دولت در تلویزیون، سه سناریوی بنزینی را به‌عنوان حاصل دو سال بررسی و کار دولت چهاردهم معرفی کرد؛ سناریوهایی که از همان ابتدا، ابهامات و اشکالات جدی درباره مبانی کارشناسی و منطق آن‌ها مطرح بود. ‏اکنون اما به‌جای آنکه ابهامات موجود با استدلال، داده و پاسخ‌های روشن برطرف شود، افرادی که ظاهراً در طراحی و پشتیبانی همین سناریوها نقش داشته‌اند، خود به میدان آمده‌اند تا از آن دفاع کنند. این وضعیت یک پرسش جدی ایجاد می‌کند: ‏«اگر این طرح واقعاً محصول دو سال کار کارشناسی دولت بوده، چرا هنوز برای توضیح مبانی و توجیه سناریوهای آن، چنین حجم گسترده‌ای از دفاع و تفسیر پسینی لازم است؟» ‏به نظر می‌رسد سخنگویی که در ابتدا مأمور ارائه و دفاع از این رویکرد بود، نتوانسته افکار عمومی را درباره استحکام کارشناسی آن قانع کند و حالا طراحان یا مدافعان اصلی ناچار شده‌اند مستقیماً وارد صحنه شوند. ‏وقتی تصمیم‌سازی در موضوعی به حساسیت بنزین به حلقه‌ای از مشاوران و کارشناسانی سپرده شود که خروجی کارشان نتواند در برابر پرسش‌های ابتدایی و نقدهای کارشناسی تاب بیاورد، نتیجه چندان دور از انتظار نیست: سیاستی پرهزینه، دفاعی دشوار و افکار عمومی‌ای که همچنان منتظر پاسخ‌های روشن است.

‏سناریوی چهارم بنزینی؛ راه‌حل اساسی ‏دولت چهاردهم، ساختار فعلی بخش انرژی را از اساس بازسازی کند؛ اما این‌بار با تکیه بر متخصصان، کارشناسان باتجربه و کسانی که واقعاً حوزه انرژی را می‌شناسند و اهل این کارند.

‏سناریو سوم: ‏عدالت کمونیستی در سهمیه بندی بنزین، همه بنزین بگیرند. مردم سرگرم خرید و فروش بنزین بشوند. مثل کوپن فروشی دهه ۶۰ منتهی شیک تر ( مانند برنامه قطع برق من) ‏البته: ‏من نمونه روشن و مستندی پیدا نکردم که کشوری این مدل را در مقیاس ملی و به‌عنوان نظام عمومی و دائمی مدیریت بنزین اجرا کرده باشد و این طرح تنها توسط تعدادی اقتصاددان ناپخته مدتی است، در مصاحبه ها گفته میشود.

‏سناریو دوم بنزینی: ‏کار بی تدبیری کرمان

‏سناریو خفن شماره یک برای حل مشکل بنزین بعد از ۲ سال کار کارشناسی« سحر خیز باش تا بنزین دار شوی»

‏ونس به تهران پیام داد: «ثبات قیمت انرژی، اولویت نخست کاخ سفید است.»

‏از پایان تفاهم‌نامه تا پاییز پرتنش؛ سناریوهای پیش‌روی ایران و آمریکا ‏✍️ عبداله باباخانی ‏آرام‌آرام به پایان تفاهم‌نامه‌ای نزدیک می‌شویم که دست‌کم بر اساس روند اجرای آن، نمی‌توان کارنامه موفقی برایش متصور بود. از این نقطه به بعد نیز، با توجه به نشانه‌های موجود، می‌توان تصویری کلی از یکی از سناریوهای محتمل ترسیم کرد. ‏- روز یکشنبه، دوره ۶۰روزه تفاهم‌نامه به پایان می‌رسد. در ارزیابی عملکرد این دوره، به نظر می‌رسد تنها بخشی از توافق و آن هم به‌صورت محدود، حدود ۲۶ روز اجرایی شده است. در بخش دیگری از این دوره، محدودیت‌ها و محاصره دریایی ادامه داشته و طی ۱۳ شب نیز تنش‌هایی میان دو طرف گزارش شده است. ‏- با کنار هم قرار دادن تحولات و رفتارهای دو طرف، سناریوی محتمل در مقطع پیش‌رو می‌تواند ادامه وضعیت موجود، همراه با تلاش هر طرف برای افزایش اهرم‌های فشار خود باشد. ‏- در مورد ایران، این احتمال وجود دارد که از اوایل سپتامبر تا اواسط اکتبر، سطح فشار نظامی افزایش پیدا کند؛ اقدامی که در صورت وقوع، می‌تواند با هدف تقویت موقعیت مذاکراتی و افزایش امکان امتیازگیری از آمریکا ارزیابی شود. ‏در سوی مقابل، احتمالاً آمریکا نیز فشارهای اقتصادی و مالی و محدودیت‌های موجود را از هفته آینده تا اوایل اکتبر افرایش شدید خواهد داد. ‏- همچنین می‌توان این سناریو را در نظر گرفت که در ماه اکتبر، هم‌زمان با نزدیک شدن به انتخابات آمریکا، مذاکرات یا تماس‌های محدودی برای مدیریت سطح تنش صورت گیرد و تصمیمات پرهزینه‌تر یا احتمال تشدید تنش به مقطع پس از انتخابات و ماه نوامبر منتقل شود. ‏البته این صرفاً یک سناریوی تحلیلی بر مبنای روندها و نشانه‌های فعلی است و نباید آن را به‌عنوان اطلاع قطعی از تصمیمات یا برنامه‌های طرفین تلقی کرد. ‏🔹در این میان، رفتار بازیگران ثالث، به‌ویژه اسرائیل و روسیه، می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد؛ چرا که محاسبات و منافع این بازیگران لزوماً با سناریوی فوق هم‌راستا نیست و ممکن است متغیرهای تازه‌ای وارد معادله کند.

‏سه سناریوی هیچ بنزینی ‏سه سناریویی که پس از اتفاقات بی تدبیری کرمان، امشب از سوی نماینده دولت در تلویزیون مطرح شد، دست‌کم از نگاه من، نتوانست نشانه روشنی از یک بررسی کارشناسی و تخصصی ارائه دهد. انتظار می‌رود در موضوع مهمی مانند انرژی، سناریوهای پیشنهادی با پشتوانه فنی، داده‌های قابل ارزیابی و استدلال کارشناسی روشن ارائه شوند تا افکار عمومی نیز امکان قضاوت دقیق‌تری داشته باشد.

‏می‌گویند در ماجرای بنزین کرمان بی‌تدبیری صورت گرفته است. ‏به نظر من، آنچه در این ماجرا دیده شد، می‌تواند نمونه‌ای از یک مسئله گسترده‌تر در نحوه مدیریت حوزه انرژی در دولت چهاردهم باشد. حوزه انرژی بیش از هر چیز نیازمند تصمیم‌گیری تخصصی، تجربه اجرایی و بهره‌گیری از نظر کارشناسان است؛ هرجا تخصص و نگاه کارشناسی در تصمیم‌سازی حذف شود، طبیعتاً نتیجه بجای تدبیر به بی تدبیری می رسد.

‏تخفیف ۳۰ دلاری نفت عراق بنام هرمز و به کام ادنوک امارات ‏✍️ عبداله باباخانی ‏عراق در تلاش است جریان صادرات نفت خود را در بحبوحه اختلال و ناامنی در تنگه هرمز حفظ کند و حالا ADNOC ابوظبی نیز با استفاده از روش «شاتل» و انتقال کشتی‌به‌کشتی، نفت عراق را از هرمز عبور داده و به خریداران آسیایی عرضه می‌کند. ‏اهمیت ماجرا زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم عراق پیش از بحران حدود ۳ میلیون بشکه در روز نفت از مسیر خلیج فارس و هرمز صادر می‌کرد و اختلال در این مسیر مستقیماً یکی از بزرگ‌ترین جریان‌های صادراتی منطقه را تحت فشار قرار داده است. ‏برای ترغیب خریداران به پذیرش ریسک بارگیری در داخل هرمز، شرکت بازاریابی نفت عراق SOMO تخفیف‌های کم‌سابقه‌ای تا حدود ۳۰ دلار در هر بشکه ارائه کرده است: نفت Basrah Medium حدود ۲۵ تا ۲۷ دلار و Basrah Heavy حدود ۲۷.۸۰ تا ۲۹.۸۰ دلار در هر بشکه زیر شاخص‌های مربوطه عرضه شده است. ‏شدت این تخفیف به حدی است که ریلاینس هند برای حمل یک محموله ۲ میلیون بشکه‌ای نفت عراق، حاضر شده حدود ۲۳ تا ۲۵ میلیون دلار برای اجاره ابرنفتکش بپردازد؛ رقمی حدود ۱۲ برابر نرخ معمول پیش از بحران. ‏جمع‌بندی: تخفیف نزدیک به ۳۰ دلاری نشان می‌دهد هزینه واقعی بحران هرمز برای عراق فقط کاهش صادرات نیست؛ بغداد اکنون برای حفظ مشتریان باید بخشی قابل‌توجه از ارزش هر بشکه را در قالب «تخفیف ریسک هرمز» واگذار کند. ورود ADNOC می‌تواند بخشی از این گره لجستیکی را باز کند و همچنین خسارات وارده به امارات نیز جبران می شود.

‏تیم انرژی دولت پزشکیان؛ فاصله نگران‌کننده میان مشاوره دولتی و واقعیت ‏✍️ عبداله باباخانی ‏از نگاه بنده و بر اساس ارزیابی‌ای که از عملکرد بخش انرژی دولت پزشکیان دارم، تیم انرژی و مجموعه مشاوران آن را می‌توان در زمره ضعیف‌ترین تیم‌های این حوزه در میان دولت‌های پس از انقلاب ارزیابی کرد. ‏به باور من، فرصتی کم‌نظیر برای اصلاحات اساسی در بخش انرژی، به‌جای آنکه به نتایج مورد انتظار منجر شود، با تصمیم‌ها و رویکردهایی همراه شد که عملاً بخشی از ظرفیت این فرصت را از بین برد. ‏همچنین، برخی دیدگاه‌ها و توصیه‌های مطرح‌شده از سوی مشاوران انرژی، از نظر من فاصله قابل‌توجهی با واقعیت‌های اجرایی، اقتصادی و ساختاری صنعت انرژی کشور دارد؛ تا جایی که گاه این پرسش ایجاد می‌شود که این تحلیل‌ها تا چه اندازه با شرایط واقعی این حوزه انطباق دارند.

‏پایان تفاهم نامه پاکستانی ✍️ عبداله باباخانی ‏با احتمال زیاد، تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران، بدون آنکه تاریخ مشخصی برای آغاز اجرای آن تعیین شده باشد، روز یکشنبه ۱۶ آگوست به پایان خواهد رسید. ‏آنچه تاکنون اتفاق افتاده است: ‏- در مرحله نخست، تنگه هرمز باز شد و محاصره دریایی ایران به مدت ۲۶ روز لغو شد. ‏- پس از آن، تنگه هرمز دوباره بسته شد، محاصره دریایی ایران برگشت و به مدت ۳۴ روز ادامه یافت. در این دوره، ۱۳ شب تنش شدید دوجانبه میان ایران و آمریکا نیز برقرار بود. ‏- سایر بندهای تفاهم‌نامه عملاً وارد مرحله اجرا نشد و هیچ تاریخ رسمی نیز به‌عنوان آغاز اجرای این بندها تعیین نشد.

‏کریدور زمینی عمان–عربستان؛ مسیر تازه برای دور زدن تنگه هرمز فعال شد. ‏✍️ عبداله باباخانی ‏مبدأ این کریدور بندر صحار در ساحل دریای عمان است. صحار در خارج از تنگه هرمز قرار دارد؛ بنابراین کشتی‌هایی که از اقیانوس هند به این بندر می‌رسند برای تخلیه محموله نیازی به ورود به خلیج فارس و عبور از تنگه هرمز ندارند. کالا پس از تخلیه در صحار می‌تواند از طریق شبکه جاده‌ای عمان، گذرگاه مرزی ربع‌الخالی و سپس بزرگراه عربستان به شرق این کشور منتقل شود. ‏متن کامل مسیر کریدور عمان، عربستان و اهمیت آن در مقابل تنگه هرمز در وبلاگ تحصصی انرژی https://abdolahbabakhani.substack.com/p/b8d?r=8m4lc0&utm_medium=ios

‏ذخایر نفت خام آمریکا افزایش یافت. ‏✍️ عبداله باباخانی ‏اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) گزارش داد که ذخایر نفت خام ایالات متحده هفته گذشته ۱۷.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و به ۴۲۴.۴ میلیون بشکه رسید که این میزان تنها ۲ درصد کمتر از میانگین پنج ساله است. ‏این اتفاق گواه یادداشت های قبلی بنده است که از ماه جون عرضه جهانی نفت از تقاضا پیشی گرفت و همچنین نفت صادراتی کشورهای حوزه خلیج فارس از طرق دریا و خطوط لوله به ۱۷ میلیون بشکه نزدیک شده است.

فروش بنزین ۸۷۵۰۰ تومانی از کرمان شروع شد؛ در حالی‌ که قاعدتاً باید از شهر اصلاح‌طلبان، یعنی یزد، کلید می‌خورد! ظاهراً اینجا هم «اصلاحات» درست انجام نشد؛ حتی مبدأش هم نیاز به اصلاح دارد و احتمالا با اعتراض خفیف اصلاح طلبان روبرو خواهد شد. طنز بنزینی

‏تفاهم‌نامه‌ای که بدون تاریخ شروع، در حال پایان است ‏✍️ عبدالله باباخانی ‏آنچه گذشت: ‏- تفاهم‌نامه و لغو محاصره دریایی: از ۱۸ ژوئن تا ۱۴ ژوئیه؛ تقریباً ۲۶ روز. ‏ - حملات ایران به نفتکش‌ها و بازگشت محاصره دریایی: از ۱۴ ژوئیه تا امروز، ۱۲ آگوست؛ ۳۰ روز. ‏- زمان باقی‌مانده: ۳ روز. ‏در کنار تفاهم‌نامه، ادعاهای بیرونی نیز مطرح است: ‏- ادعای ترامپ مبنی بر «کنترل کامل تنگه هرمز» همان‌قدر بدون پشتوانه است که ادعای ایران درباره «بستن کامل تنگه هرمز». ‏- صادرات نفت از بخش عمانی تنگه هرمز، با نفتکش‌های یک‌میلیون‌بشکه‌ای و بزرگ‌تر، روزانه حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه است. همچنین با نفتکش‌های بسیار کوچک و به‌صورت شاتلی، روزانه تا ۳ میلیون بشکه نفت جابه‌جا می‌شود. در کنار این، حدود ۹ میلیون بشکه نیز از طریق خطوط لوله و حمل‌ونقل زمینی منتقل می‌شود. ‏✍️ در مجموع، صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس بین ۱۵ تا ۱۷ میلیون بشکه در روز است. ‏- به نظر می‌رسد هر دو طرف نیز با وضعیت موجود کنار آمده‌اند و احتمالاً دست‌کم برای ۶۰ روز دیگر، چه بدون تفاهم‌نامه و چه با تمدید آن، همین روال را ادامه خواهند داد.

‏سه ماه سرنوشت‌ساز؛ از پایان تفاهم تا احتمال رویارویی ‏✍️ عبداله باباخانی ‏تا سه روز دیگر، مهلت تفاهم میان آمریکا و ایران بدون دستیابی به نتیجه‌ای مشخص به پایان می‌رسد. ‏محتمل‌ترین سناریو، ادامه وضعیت موجود، بدون تمدید تفاهم فعلی یا دستیابی به تفاهمی جدید است. با این حال، پاکستان در نقش میانجی بار دیگر فعال شده و به نظر می‌رسد می‌کوشد ضمن مطرح کردن مجدد نقش خود، تحولات را در مسیری همسو با منافع پاکستان و آمریکا هدایت کند. ‏به نظر می‌رسد، ایران ادامه وضعیت موجود در ماه‌های آگوست و سپتامبر را پذیرفته و اعمال حداکثر فشار را به دو هفته نخست اکتبر موکول کرده است؛ با این امید که آن زمان بتواند به توافقی در سطح بالاتر و با امتیازات بیشتر دست یابد. ‏در سوی مقابل، نشانه‌ها حاکی از آن است که آمریکا نسبت به دستیابی به توافق خوش‌بینی کمتری دارد و سناریوی رویارویی نهایی را برای ماه نوامبر و پس از انتخابات در نظر گرفته است. ‏اما در این میان، بازیگران پنهان دیگری مانند اسرائیل و روسیه نیز حضور دارند که منافع و محاسباتشان الزاماً با این جدول زمانی همخوان نیست. از همین رو، باید دید این بازی چندلایه و سه‌جانبه تا پایان سال به کجا خواهد رسید و در نهایت کدام طرف خواهد توانست خود را برنده این تقابل معرفی کند.