The Oromia Time

Jaawar waa namaa, waa lafaa akka Waaqaatti itti sagadaa ture hanqina tarsiimoo fi dandeettii fageessee xiinxaluu akka hin qabne humna haalaan hubatan turan. Kanarraa ka'uun Jaawar icciita Qeerroo gidduu seenee akka duraa boroboruuf daandii hulluuqqoo dhabee hedduu rakkataa ture. Gama kaaniin Jaawar Mohaammad Qeerroo Bilisummaa Oromoo gorsaa akka tureef qajeelchaa akka ture hime. Kun soba guddaa of dhaaduuf inni itti gargaaramedha. Qeerroon ABO'n ijaarame hanqina barnootaa, hanqnina beekumsaa, hanqina yaadaa kan qaban miti. Akkuma kana humna waa dubbisu, dargaggoota tooftaa qabsoo karaa nagaatti amanan, kanneen naamusaan socho'aniif warregama salphaan kaayyoo ofii milkeessuuf carraaqan turan. Dhimmi kun fayyadamtoota miidiyaa hawwaasaaf galuu baatu Jaawar Mohaammad mataansaa dargaggoota himatu kana cimina isaanii tolchee beeka. Jaarsummaa hanga itti ergee narraa dhaabbadhaa jedhutti, keessoon gama Facebook kadhachaa akka ture ragaawwan hedduu of harkaa qabna. Kun ta'ee ammas dogoggorri Jaawar kan biraan, Qeerroo Bilisummaa Oromoo Waraana Bilisummaa Oromoon wal qabsiisuu yaaluu isaati. Kun baay'ee tokko nama aarsa. Jaawar Qeerroo Bilisummaa Oromoo akkuma girrisa Facebook isaa jalaa wacuutti fakkeessuu yaale. Kun hubannaa gahaa dhabuu isaa hubachiisa. Qeerroon dhimma waraanaa keessa seenee, ykn adeemsa sochii WBO tti harka galfatee hin beeku. Lamaanuu jaarmiyaa of danda'aa ABO'n qabu, kan yaadaan wal tumsan malee, hojii walii keessa kan seenan ykn kan wal jala dhaabbatanis miti. Barreeffamni kun dhugaawwan tokko tokko namootaaf nii galcha jedheen amana. Dhimma kana irratti xiyyeeffannaa ragaawwan hedduu yeroo sanaa waliin Jaawariif barreeffama dheeraan kennuuf jirra

Qeerroo Bilisummaa Oromoo humna qaroomeef barate malee jaarmiyaa gorsa nama dhuunfaa socho'u hin turre mitis Qalbeessaa Dh. ABO'n Asmaraa taa'ee Qeerroo Bilisummaa Ijaaruu fi Qeerroo san jalaa butuu Jaawar Mohaammad amane Waggootaaf madda atakaaroo hamaa ta'uun miidiyaa gubbaan hawwaasni Oromoo irratti wal falmaa kan ture ajandaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo akka haaraatti eegale. Addi Bilisummaa Oromoo hogganni isaa Asmaraa utuu jiruu waraanaa Bilisummaa alatti jaarmiyaa Qeerroo Bilisummaa Oromoo jedhamu kan qabsoo karaa nagaa gaggeessu hundeesse. Jaarmiyaan kun qilleensa irratti kan hololuu fii, akkanumaan akka afuura wayiitti kan jiraatu utuu hin taane qabatamaatti warraaqsatti bobba'ee golee Oromiyaa hundatti akka ijaaramu taasisuutu eerama. Haa ta'u malee qaamoleen Jaawar Mohaammad dhaadessan yaada Qeerroo Bilisummaa Oromoo ABO tu hundeesse, ABO tu hoggana jedhu mormaa turan. Jaawaris abbaa Qeerroo of fakkeessuuf waggootaaf yaada kana mormaa ture jedhamuun qeeqni dhiyaataa tureera. Miseensotaa fi hayyoonni Oromoos Jaarmiyaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo yoom akka hundaa'e, akkamiin akka sochii Warraaqsaa finineense qorannaa hanga irratti taasisanitti deemame. Wal mormiin Qeerroon kan eenyuuti jedhu kun falmii hamaa miidiyaa hawwaasaa gubbaa hanga Oromiyaa keessatti dargaggoota wal dura dhaabuurra gahee ture. Rakkoo kanaaf hiika gahaa Jaawar Mohaammad barreeffama akkamiin akka Qeerroo bute katabe keessatti jaarmiyaan kun kan ABO ta'uu hime. Haa ta'u malee Qeerroon Wayyaaneen butamee ture jechuun Girmaa Xurunaa jala jaarmiyaa jiru qofa fakkeessee dhiyeesse. Haa ta'u malee Girmaa Xurunaa mataan isaa miseensota Qeerroo Bilisummaa Oromoo hunda akka hin beekne, inni hidhamus kanneen saaxilamoo hin taane bifa dhoksaa ta'een ABO kaawwatee akka lafa qabaataa ture Jaawariifuu waan gale hin fakkaatu. Yookaanis ammoo yeroo ammaa kanatti ABO rukutuu waan jedhu qofaaf hojjetaa waan jiruuf dhimma kanarraa dubbachuu baqateera ta'a. Jaawar Mohaammad deemsi Qeerroo Bilisummaa Oromoo hoggansa Girmaa jala turuu fi miseensota Raadiyoo Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan ta'an, Seenaa Salamoon, Keeyeroon Darajjee, Oliyaad Baqqalaa fi Baayilui Naccoofaa irratti akka dhaabbatetti ibsuu yaale. ABO'n garuu gareen kun erga saaxilamee booda, caasaa haaraa humna Warraaqsaa olaanaa ta'an kan hin saaxilamin qabaataa turuu waan eere hin qabu, beekuu dhabuus mala Erga Girmaaf waayillan isaa saaxilamaniin booda caasaan Qeerroo Bilisummaa Oromoo bifa ititaa ta'een kan duraa caalaa ijaaramee ol bahe. Mootummaa Wayyaanee kuffisuu keessattis warri utuu hin saaxilamin qabsoo san dhaalan gahee olaanaa bahatan. Girmaaf waayillan isaa hidhamanii, wellistoonni heddunis erga saaxilamanii mana hidhaa seenanii booda, bifa haaraaf icciitaawaa eenyumtuu saaqee bira gahuun ulfaatuun Qeerroo Bilisummaa Oromoo sochii isaa itti fufe. Hiriira qindeessuurraa hanga hiriirsa sanatti makamanii gaggeessuu, akkasuma Raadiyoo Sagalee Qeerroo Bilisummaa Oromoos hojii isaa akka itti fufu taasisuun warraaqsi hammaate. Barreeffama isaa keessatti Jaawar caasaan Girmaa akka isa jala dhaabbatan, ibsa faallaa akka irratti baasaa turan eere. Dhugaan tokko bakka kanatti isa jalaa miliqxe. Caasaan Qeerroo yeros Jaawar jala dhaabbataa turan, Girmaa Xurunaa Diimaaf Gurraacha isaayyuu waan beekan hin qaban. Isaanis Girmaa hin beekan, Girmaanis isaan hin beeku. Kun icciita addaa ABO'n ijaarsa danda'uu isaa saaxilu keessaati. Addi Bilisummaa Oromoo akkuma Jaawar yaada dhaaba salphaa, nama fageessee hin yaadne akkasaan oofamu hin turre. Balaa dhufuuf A fi B hanga D tti lafa kaawwataa adeemaa ture. Akka kanaan Qeerroon Girmaa Xurunaa booda hojii qabsoo itti fufsiisan kan mata bohuu hamaa Jaawar ta'an turan. Jaawar ilaalcha Oromiyaa ijaaruu jedhutti akka hin amanne waan beekaniif salphaatti harka Jaawar seenuu hin dandeenye. Isaanis Jawar quunnamuuf ykn kofa ofii itti agarsiisuuf kan aajoman hin turre.

ዶ/ር መረራ ይህንን ተናግረው ዓመት እንኳ ሳይሞላ ነበር አቶ ዮናታን ዲቢሳ መኮብለሉ የተሰማው፡፡ በሚያዚያ 1992 በተዘጋጀው የክርክር መድረክ ላይ በልበ ሙሉነት ሀገር ሲያስተዳድር እንደነበረ ለማስረገጥ ያልጣረውን ያህል ባለፉት 24 ዓመታት ግን “የኦህዴድ ገመና” ያለውን ሁሉ ሲዘከዝክ ከርሟል፡፡ ዶ/ር መረራ በመድረኩ ላይ የሰጡት መልስ አንቅቶት ከሀገር ጠፍቶ ይሆን? ምክንያቱ አልታወቀም፡፡ አጋጣሚው ግን የሚረሳ አይደለም፡፡ ------ ዶ/ር መረራ በምርጫ-97 ወቅት በተካሄዱት ክርክሮችም ከፍተኛ ተሳትፎ ነበራቸው፡፡ ዶክተሩ በነዚያ መድረኮች ላይ ካሳዩት ገቢሮች መካከል ብዙዎች የሚያስታውሱት ከአባዱላ ገመዳ ጋር ያደረጉትን ፍጥጫ ነው፡፡ ዶ/ር መረራ በመድረኩ ላይ መናገር የጀመሩት አባዱላን እንዲህ በመተረብ ነበር፡፡ “አቶ አባዱላ! መቼም “ጄኔራል” የሚል ማዕረግ ነበርዎት፡፡ ያ ማዕረግ ከብዙ ልፋት በኋላ የተሰጥዎት ስለሆነ መከበር አለበት፡፡ ስለዚህ ጄኔራል ብዬ ብጠራዎት እንዳይከፋዎት” (ሁሉም ተከራካሪ ሳቀ፡፡ በጣም የሳቁት ደግሞ አባዱላ ገመዳ ራሳቸው ናቸው)፡፡ በዚህ መድረክ ላይ አባዱላ ገመዳ “በዶ/ር መረራ የሚመራው “ኦብኮ” የቀድሞ ስርዓት ናፋቂዎች ተላላኪ ነው” የሚል ክስ አቅርበው ነበር፡፡ ታዲያ ዶ/ር መረራ መልሱ አልከበዳቸውም፡፡ ወዲያውኑ ነበር የመልስ ምታቸውን እንዲህ በማለት ወረወሩት፡፡ “አባዱላ ገመዳ የኦሮሞ ህዝብ ትግል ከየት ወደየት የሚል መጽሐፋቸውን ሲጽፉ የኔን መጻሕፍትና በመጽሔቶች ላይ የወጡትን ጽሑፎቼን ከአርባ ጊዜ በላይ እንደ ምንጭ ጠቅሰዋል፤ አሁን ደግሞ ተላላኪ ነህ ይሉኛል፤ ተላላኪ ከሆንኩ ጽሑፎቼን በምንጭነት ሲጠቀሙ እንዴት እምነት ሊጥሉብኝ ቻሉ? ይህ ሊገባኝ አልቻለም” (ሳቅ እንደገና ትንሹን አዳራሽ ሞላው)፡፡ ------- አሁን ከኢትዮጵያ ፖለቲካ ሩቅ ነኝ። የሀገር ውስጥ ዜና የማነበውም እዚህ ፌስቡክ ላይ ነው እንጂ እንደ ድሮው ETV አላይም። ዶክተር መረራም ቢሆን ድምጹ እንደ ድሮው አይሰማም። ይህንን ጽሑፍ ለትውስታ ይጠቅማል ብዬ ነው ያቀረብኩት። ቢሆንም ዶክተር መረራ ለኦሮሞ ሕዝብም ሆነ ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ መብትና ነፃነት መከበር ሲል ብዙ የታገለ እና ከአስራ ሁለት ዓመት በላይ በእስር የማቀቀ ነውና በጣም ሊከበር ይገባል። ------ አላህ ሀገራችንና ህዝቦቻችንን በሰላምና በፍቅር ያኑርልን! አሚን!! ----- አፈንዲ ሙተቂ ነሐሴ 10/2017

መረራ ጉዲናን ሳስታውስ ----- ጸሐፊ: አፈንዲ ሙተቂ ----- በዚህ ዓመት ምርጫ ሊካሄድ ነው። የሀገራችን ምርጫ ሲወሳ በቶሎ የሚታወሱኝ ደግሞ ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና ናቸው። በዚህ ጽሑፍ ስለመረራ ያሉኝን ትዝታዎች በድጋሚ እከልሳቸዋለሁ። ------- በ1988 የሁለተኛ ደረጃ መልቀቂያ ፈተና (ESLCE) እንደወሰድኩ ነው፡፡ ዕለቱ ከሚያዚያ ወር መአልት አንዱ መሆኑ ይታወሰኛል፡፡ በዚያች ዕለት የጀርመን ድምጽ ራድዮ ከቀደሙት የኦሮሞ የፖለቲካ ፓርቲዎች የተለየ ዓላማን ያነገበ ድርጅት መቋቋሙን ዘገበ፡፡ የድርጅቱ መስራች የሆኑት ግለሰብ የተናገሩትንም ቀንጨብ አድርጎ አስደመጠን፡፡ በጉዳዩ ዙሪያ ሐሳባቸውን የሰጡ ግለሰቦች “አዲሱን ድርጅት የመሠረቱት ግለሰብ ለኦሮሞ ህዝብም ሆነ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝቦች አዲስ ራዕይ ያላቸው ናቸው” ማለታቸውንም ሰማን፡፡ በዚያች ዕለት ድምጻቸውን የሰማናቸው ግለሰብ የያኔው ረ/ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና፣ የአሁኑ ዶክተር መረራ ጉዲና ነበሩ፡፡ እርሳቸው የመሠረቱት ድርጅት ደግሞ “የኦሮሞ ብሄራዊ ኮንግረስ” ይባል ነበር (ከ1998 ወዲህ “ኦህኮ” ተብሎ ነበር፤ ከጥቂት ዓመታት በፊት ደግሞ የቀድሞው ኦፌዴን እና “ኦህኮ” አንድ ላይ ተዋህደው “ኦፌኮ” የሚባል ድርጅት ፈጥረዋል)፡፡ በዕለቱ በተላለፈው የሬድዮ ዘገባ ዶ/ር መረራ አጽንኦት ሰጥተው የተናገሩት ነገር “መገንጠል ከኦሮሞ ህዝብ ጥያቄ ጋር አይሄድም፤ የኦሮሞ ህዝብ በስፋቱና በብዛቱ ልክ በኢትዮጵያ ፖለቲካና ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ ውስጥ ሁነኛ ስፍራ እንዲኖረው መታገል ነው የሚሻለው” የሚል ነበር፡፡ ይህ የዶ/ር መረራ የፖለቲካ አስተርዮ በርካታ ደጋፊ ያፈረላቸውን ያህል ብዙ ተቃዋሚዎችም አስነስቶባቸዋል፡፡ የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በ1990 እስኪቀሰቀስ ድረስም ለፖለቲካ የቀረቡ የሀገራችን ዜጎች የሚራኮቱበትና የሚቆራቆሱበት ዋነኛ አጀንዳም እርሱ ነው፡፡ በወቅቱ ከፍተኛ አንባቢ የነበራቸው የግል ጋዜጦችና መጽሔቶችም ለዶ/ር መረራ ከፍተኛ ሽፋን ይሰጧቸው ነበር፡፡ በዚያ ወቅት ዶ/ር መረራ ከፍተኛ ተቃውሞ የገጠማቸው ከኦሮሞ ሊሂቃን እና መገንጠልን ከሚደግፉ የኦሮሞ የፖለቲካ ድርጅቶች እንደነበረ ይታወቃል፡፡ በዘመኑ የኦሮሞን የፖለቲካ መድረክ (Spectrum) ተቆጣጥሮት የነበረው “የራስን ዕድል በራስ መወሰን እስከ መገንጠል” የሚለው አማራጭ ነበር፡፡ ስለሆነም ከዚህ የተለየ አማራጭ ይዞ ወደ ኦሮሞ ፖለቲካ በሚቀላቀል ግለሰብም ሆነ ድርጅት ላይ ተቃውሞ ይቀርብበት ነበር፡፡ በሂደት ግን በዶ/ር መረራ የተቋቋመው ፓርቲ የኦሮሞን ሕዝብ ጥቅም ለማስከበር ከመታገል ውጪ ሌላ አጀንዳ እንደሌለው በርካቶች ተረድተዋል፡፡ ዶ/ር መረራ የለኮሱት ርእዮት ለኦሮሞ ህዝብ መቅረብ ካለባቸው አማራጮች ቀዳሚው እንደሆነም ተገንዝበዋል፡፡ ---------- አብዛኛው የኢትዮጵያ ህዝብ ዶ/ር መረራ ጉዲናን በመልክ ያወቃቸው የ1992 ሀገር አቀፍ ምርጫን በማስመልከት የተዘጋጀው የፓርቲዎች ክርክር ተቀድቶ በቴሌቪዥን ሲተላለፍ ነው፡፡ ክርክሩ በሁለት ወቅቶች (በታሕሳስና ሚያዚያ 1992) ነበር የተካሄደው፡፡ ዶ/ር መረራ አይረሴ (classic) ሆነው የተመዘገቡላቸውን “የሚበላውን ያጣ ህዝብ መሪዎቹን ይበላል” እና “የኢህአዴግን ልብ እንኳን ሰው እግዚአብሄርም አያውቀውም” የተሰኙ ታዋቂ አባባሎችን የተናገሩት በነዚያ የክርክር መድረኮች ላይ ነበር፡፡ በኔ እይታ ዶ/ር መረራ እጅግ ውጤታማና ማራኪ ክርክር ያካሄዱት ያኔ ነው፡፡ በተለይም ዶ/ር መረራ በሚያዚያ-1992 በተካሄደው ክርክር ያሳዩት ብቃት የተለየ ነው፡፡ በውይይቱ ወቅት የገዥውን ፓርቲ ጥፋቶችና ድክመቶች እየነቀሱ በማውጣትም ሆነ የራሳቸው ፓርቲ የሚያራምደውን ዓላማ በማብራራት ረገድ ከሁሉም ተከራካሪዎች በልጠው ታይተዋል፡፡ በንግግራቸው መሀል የሚወረውሯቸው ቀልዶችና ሽሙጦችም ከመሬት ጠብ የማይሉ ነበሩ፡፡ በጥቂቱ ብናስታውሳቸው አይከፋም፡፡ በሚያዚያ-92 በተካሄደው ክርክር ገዥውን ፓርቲ ወክለው የተገኙት ወይዘሮ ገነት ዘውዴ ለአርባ ደቂቃ ያህል “ኢህአዴግ ያስገኛቸው የልማት ውጤቶች” የሚል ይዘት ያለውን ንግግር አቀረቡ፡፡ ከርሳቸው በማስከተልም የመናገሩ ተራ የዶ/ር መረራ ጉዲና ሆነ፡፡ ታዲያ ዶ/ር ንግግራቸውን የጀመሩት እንዲህ ነበር፡፡ “አፄ ኃይለ-ሥላሴ ‘የምንወደውና የሚወደን ህዝባችን’ እያሉ የኢትዮጵያን ዕድገት በ40 ዓመት ወደ ኋላ ጎተቱት፡፡ ደርግ ደግሞ ‘አስራ ሰባት የትግልና የድል ዓመታት’ እያለ ኢትዮጵያን ከሶስት ደሀ የዓለም አገሮች አንዷ አደረጋት፡፡ ኢህአዴግም በተራው “አንጸባራቂ የልማት ድሎች” እያለን ኢትዮጵያን የዓለም ቁጥር አንድ ደሀ ሀገር አደረጋት” (በአዳራሹ የነበረው የክርክሩ ታዳሚ ሳቀ፡፡ ዶ/ር መረራም ፈገግ አሉ፡፡ ትንፋሽ ከወሰዱ በኋላ ደግሞ ንግግራቸውን እንዲህ በማለት ቀጠሉ) “ቢሆንም ኢህአዴግ የወሰደው እርምጃ ደግ ይመስላል፡፡ ምክንያቱም “ቀኝ ኋላ ዙር” በተባለ ጊዜ በኢኮኖሚያችን ከዓለም አንደኛ እንሆናለን” (አዳራሹ በድጋሚ በሳቅ ተናወጠ፡፡ ክርክሩን በዳኝነት ይመሩ የነበሩት ዶ/ር ገብሩ መርሻ እና በሀገር ሽማግሌነት የተጋበዙት ደራሲ ማሞ ውድነህ ጭምር ይስቁ እንደነበረ አስታውሳለሁ)፡፡ ------- ዶ/ር መረራ በዚያ የክርክር መድረክ ላይ አጽንኦት የሰጡት አንዱ ጉዳይ “ብሄራዊ እርቅ” ነው፡፡ በወቅቱ የነበሩት ተቃዋሚ ፓርቲዎች ብሄራዊ እርቅን የሚደግፉ ሲሆን እርቁን የሚገፋው ኢህአዴግ ብቻ ነበር፡፡ ይህንኑ በማስመልከት ዶ/ር መረራ በክርክሩ ላይ የሚከተለውን ተናግረዋል፡፡ “አንድ የኦሮሞ ህዝብ ተረት “Waraabeessi balleessaa isaa waan beekuuf jecha halkan dukkana deema” ይላል፡፡ “ጅብ ያጠፋውን ነገር ስለሚያውቅ በጭለማ ይጓዛል” ማለት ነው፡፡ ኢህአዴግም የብሄራዊ እርቅ ጥሪን የሚገፋው ያጠፋውን ስለሚያውቅ ነው፡፡ (ሌላ ሳቅ አዳራሹን ደበላለቀው፡፡ ዶ/ር መረራ ጉዲና የተናገሩት የኦሮምኛ ተረትም በሳምንቱ የወጡት ጋዜጦች ዐቢይ ርእስ ለመሆን በቃ) ------- በዚያ የECA አዳራሽ “ተቃዋሚዎች የሰነዘሩትን ሐሳብ እንዲሞግቱ” በሚል የኢህአዴግ ትልልቅ ካድሬዎች ለአምስት ደቂቃ ያህል እንዲናገሩ ይፈቀድላቸው ነበር፡፡ ከነዚያ ካድሬዎች መካከልም አንዳንዶቹ ስሜታዊ ይሆኑና የተቃዋሚ መሪዎችን በኃይለ-ቃል እስከ መዝለፍ ይደርሱ ነበር፡፡ ታዲያ በዚህ ፈርጅ የተከወነ አንድ ነገር ዘወትር አይረሳኝም፡፡ እንዲህ ነው፡፡ ኦህዴድን ወክለው በአስረጅነት ከተገኙት ባለስልጣናት አንዱ የነበረው አቶ ዮናታን ዲቢሳ “ድርጅታችን ያስገኘው የልማት ውጤት” ያለውን መረጃ ስሜታዊ በሆነ መልኩ አቀረበ፡፡ በማስከተልም “ረ/ፕሮፌሰር መረራን የመሳሰሉ ሰዎች ግን ኦህዴድን እንደተለጣፊ ድርጅት ነው የሚያዩት” የሚል ክስ ሰነዘረ፡፡ ዶ/ር መረራም ለአቶ ዮናታን መልስ ሲሰጡ እንዲህ በማለት ጀመሩ፡፡ “እኔ የኦሮሞን ልጅ ተለጣፊ ብዬ አላውቅም፡፡ ምናልባት አቶ ዮናታን ኦነግ የሚላቸውን ነገር ይዘው ይመስለኛል በዚህ የሚከሱኝ” በማስከተልም ዶ/ር መረራ ለአቶ ዮናታን የሚከተለውን ምላሽ ሰጡ፡፡ “ቢሆንም ግን የኦህዴድ ሰዎች ምስጋና አታብዙ! እባካችሁ ከአቶ ሐሰን ዓሊ ተማሩ!! እንደምታውቁት ከሐሰን ዓሊ በላይ እኔ ነኝ ያለ የኦህዴድ ካድሬና የስርዓቱ ደጋፊ አልነበረም፡፡ አሁን ግን ወደ አሜሪካ ኮብልሎ “እንኳንስ ህዝቡ እኔ ራሴ ነፃነት አልነበረኝም” እያለ ነው፡፡ ስለዚህ ለነገው መንገዳችሁ ስትሉ ምስጋና አታብዙ”

Gaaffii paartiin pp’n ABOn dargaggoota ajjeesaa tureef dhiifama gaafachu qaba jettee gaafatteef Jaal Amaan Filee deebii laateefi jira!

Falammii Imaammata kan dhageefadha!

𝗚𝗔𝗟𝗠𝗘𝗘𝗡 𝗙𝗜𝗟𝗔𝗧𝗧𝗢𝗢𝗧𝗔𝗔 𝗘𝗘𝗚𝗔𝗟𝗘❗️ 𝗙𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗯𝗮𝗿𝗮 𝗸𝗮𝗻𝗮𝗮 𝟮𝟬𝟮𝟲/𝟮𝟬𝟭𝟴 𝗔𝗟𝗜 𝘁𝘁𝗶 𝗴𝗮𝗴𝗴𝗲𝗲𝗳𝗳𝗮𝗺𝘂𝘂𝗳 𝗱𝗲𝗲𝗺𝘂 𝗳𝘂𝘂𝗹𝗱𝘂𝗿𝗮 𝗸𝗲𝗲𝗻𝘆𝗮 𝗷𝗶𝗿𝘂𝘂𝗳, 𝗴𝗮𝗹𝗺𝗲𝗲𝗻 𝗳𝗶𝗹𝗮𝘁𝘁𝗼𝗼𝘁𝗮𝗮 𝗴𝘂𝘆𝘆𝗮𝗮 𝗵𝗮𝗿'𝗮𝗮 𝗕𝗶𝘁𝗼𝗼𝘁𝗲𝘀𝘀𝗮 𝟬𝟳,𝟮𝟬𝟮𝟲 ( 𝟮𝟴/06/ 𝟮𝟬𝟭𝟴 ) 𝗲𝗲𝗴𝗮𝗹𝗮. 𝗞𝗮𝗻𝗮𝗮𝗳, 𝘂𝗺𝗺𝗮𝗻𝗻𝗶 𝗸𝗲𝗲𝗻𝘆𝗮 𝗯𝗮𝗹'𝗮𝗮𝗻, 𝗨𝗺𝗿𝗶𝗶𝗻 𝗸𝗲𝗲𝘀𝘀𝗮𝗻 𝗳𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼𝗳 𝗴𝗮𝗵𝗲 𝗴𝗮𝗻𝗻𝗮 𝟭𝟴 𝗼𝗹𝗶𝗶 𝗰𝘂𝗳t𝗶𝗻𝘂𝘂 𝗯𝘂𝘂𝗳𝗮𝘁𝗮 𝗳𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗻𝗮𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗸𝗲𝗲𝘀𝘀𝗮𝗻𝗶𝘁𝘁𝗶 𝗮𝗿𝗴𝗮𝗺𝘂 𝗱𝗲𝗲𝗺𝘂𝘂𝗻 #𝗞𝗮𝗮𝗿𝗱𝗶𝗶𝗙𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗙𝘂𝗱𝗵𝗮𝗱𝗵𝗮𝗮. 𝗞𝗮𝗮𝗿𝗱𝗶𝗶 𝗙𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗵𝗮𝗿𝗸𝗮𝘁𝘁𝗶 𝗾𝗮𝗯𝗮𝗰𝗵𝘂𝘂𝗻 𝗔𝗱𝗱𝗮 𝗕𝗶𝗹𝗶𝘀𝘂𝗺𝗺𝗮𝗮 𝗢𝗿𝗼𝗺𝗼𝗼 (𝗔𝗕𝗢) 𝗳𝗶𝗹𝗮𝗰𝗵𝘂𝘂𝗳 𝗼𝗳 𝗾𝗼𝗽𝗵𝗲𝗲𝘀𝘀𝗮𝗮. #𝗛𝗼𝗿𝗼𝗼𝗿𝗼𝗼𝗻 𝗺𝗮𝗹𝗹𝗮𝘁𝘁𝗼𝗼 𝗳𝗶𝗹𝗮𝗻𝗻𝗼𝗼 𝗔𝗕𝗢 𝘁𝗶❗️

Waan ta’eef, duumessa lolaa gungumu daangaa ceheeqee’ee isaatti dhufu, daangaa cabsee akka hin seenneummanni Oromoo fi lammiileen Oromiyaa  bal’aan keessaafi alaan wal bira dhaabbachuun qee’ee isaa fi daangaa isaatiksuuf garaagarummaa siyaasaa fi kan biros malee waliindhaabbachuu fi  hiriiruun dirqama lammummaa tahuhubachiifna. Qaamotni hawaasaa fi siyaasaa biyya kanaas furmaatanagaa karaa nagaan barbaaduu, akkasumas dhaabbileenmirga namoomaa, hawaasni idil-addunyaa, dipiloomaatonnii fi embasiiwwan gara garaa biyya kana keessa jirtan balaan lolaa ba’aan ulfaataan isaa ummatootairra waan ta’eef, nageenyi waaraan fi tasgabbiin sabatiinsaqabu akka jiraatuuf nageenya hunduma keenyaatiifxiyyeeffannoo itti kennuun qooda keessan akka bahattanAddi Bilisummaa Oromoo waamicha isiniif dhiheessa. Addi Bilisummaa Oromoo ummata isaa waliin ta’uunnageenya Oromiyaa kabachiisuuf itti gaafatamummaa isaabahuuf kan itti fufu tahuu irra deebi’ee mirkaneessa. Injifannoo Ummata Bal’aaf! Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Gurraandhala 17, 2026 Finfinnee

Duumessi Lolaa Biyattiirraan Gungumu Ba’aa fi Balaan Inni Oromiyatti Fidu Ulfaataa fi Hammaataa dha Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Haalli nageenyaa biyyattii keessatti yaaddessaa eerga ta’eewaggoota kurmaanaa lakkaawaa jira. Oromiyaan qe’eenageenyi waaraan, tasgabbiin sabatiinsa qabuu fi misoomniamansiisaan itti diriiruu male, dirree lolaa dantaa waraanaafi qoccolloo siyaasaa erga taatee jarraa lakkaawatteerti. Maddi rakkoo siyaasaa, waraanaa, diinagdee fi hawaasummaan walqabatee yeroo dheeraaf furmaatawaaraa dhabuun gaaga’ama ummattoota biyyattii irraangahe duumessa lolaa biyyattiirraan deddeebi’ee gungumaaturee fi jiruu dha. Lolli wal irraa hin cinne biyyaattiiirraanmaddu jaarraawwaniif itti fufaa ture ammallee akkuma ittifufetti jira. Addatti, lolli saamicha qe’ee fi qabeenyaOromiyaa akkasumas babal’ifannaa lafaaf sirnoota Atsotaafi nugusootaan eegale osoo wal irraa hin citin itti fufeera. Har’as fedhiin babal’ifannaa lafaa fi to’annoo qabeenyairratti dorgommiin ture guutummaatti hin dhaabbanne. Qabsoo wal irraa hin cinne ilmaan Oromoo fi lammiileenOromiyaa taasisaa turaniin lolli Oromiyaa cabsaa ture takkatakka duubatti deebi’us, fedhii fi hawwiin saamichaOromiyaaf qaban waan hin dhaabbatiniif abjuundheengaddaa fi kaleessaa har’as Oromiyaa weeraruu fi humnaan qabachuuf sochiin hin dhaabbanne. Keessaayyuu, miidhaa ulfaataa fi hammaataa Oromoo fi lammiilee Oromiyaa irra gaheen bara Chaartaraa (1991) Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) mootummaa cee’umsaakeessaa wal tahiinsa murnoota siyaasaa daantaafbololi’aniin dhiibamee bahee as Oromiyaan dirree lolaa fi saamichaa taasisuun lammiilee Oromiyaa deegsanii, Oromiyaan qe’een badhaatuu fi gabbattuun qe’eelammiileen ishee itti hiyyoomtee alagaan itti duroometaatee jirti. Baroota as dhihoo waggoota saddeetta (8) n darbankeessattis lola dhaabbataa Oromiyaa guututti deemaa tureirratti dabalata sochiin tumsa waraana hidhattootaandaangaa Oromiyaa sarbee ce’een nageenyi lammiileeOromiyaa caalmatti boora’ee jira. Daangaan Oromiyaasarbamee onoonni hedduun bulchiinsa Oromiyaa jalaaabbaa dhabuun, abbaan dawoo qe’ee fi qabeenya isaa irraahumnaan godaansifamuu, qabeenyaan Oromoo humnaansaamamuun, ummata nagaa akka hin malletti lubbuugalaafachuu fi boqonnaa nageenyaa lammiilee Oromiyaadhoowwachuun balaa lola dablataan dangaarraan as gameedha. Lola hidhatootaan daangaa Oromiyaa sarbuun ummatagaaga’een miidhaan dhaqqabe Lammiileen nagaa sodaa fi bir’aan jiraachuu, ummanni nagaa qe’ee fi qabeenyaa isaairraa buqqaafamuu, diinagdeen biyyaa burkutaawuu, walamantii fi walitti dhufeenyi hawaasummaa laaffachaa fi qoqqoodinsi yaadaa dachaan babal’achuu, tasgabbiinsiyaasaa fi mootummaa ummataa gahuumsa qabudhabamuu fi amanamummaan mootummaa irrattiummattoonni qaban guutuun guututti dhibuu dha. Badii fi balleessaa lolaan dhufu hanqisuuf AddiBilisummaa Oromoo furmaata siyaasaa fi nageenya waaraabiyyaa fi ummattoota biyyaaf qabuun marii siyaasaadhugaa fi hunda galeessa ta’e mootummaan qaamotadhimmi ilaalu cufa waliin gaggeessuu, mirgi dimokiraasii fi mirgi namoomaa sirnaan kabajamuu, daangaan naannoleehumnaan osoo hin taane seeraa, marii fi waliigalteen falawaaraa akka argatu gochuu, akkasumas dhimma nageenyabiyyaa fi ummattoota biyyaa irratti hirmaannaan hawaasaafi hawaasa  idil-addunyaa akka jiraatu gochuunbarbaachisaa qofa osoo hin taane murteessaa dha jenneesagalee dhageessifneerra; ammas kanuma gadi jabeesina. Hiraarsaa fi hararaafamni waraanaan naannawa GaanfaAfrikaa mudate, balaa lolli itti fufaan jiraatuu fi furmaatnisiyaasaa dhabamuu dabalatee balaa lola biyyattii irraanka’uun Oromiyaa dirree lolaa dantaa waraanaa fi qoccolloosiyaasaa akka taatu ummatni Oromoo fi lammiileenOromiyaa eyyamuu hin qaban; hamaa fi hammaataadaangaa Oromiyaa cabsee dhufu kamuu duradhaabbachuun qolatuuf garaagarummaa siyaasaa fi kanbiros malee waliin dhaabbatuun dirqama haalli fuuldurakeenya dhaabee jiru dha.

Du’aan Boqotuu Prof.Asmarom Laggasee ilaalchisee Ibsa Gaddaa ABO Hayyuu seenaa guddicha, seenaa ummata Oromoo keessatti iddoo guddaa qabu, qorataa sirna dimokraasii Oromoo Gadaa addunyaatti as baasuu keessatti iddoo olaanaa qabu Prof.Asmarom Laggasee du’aan boqotuu isaanii dhageenye. Hayyuu jabaa, fira Oromoo ta’e, hundee sirna dimokraasii Gadaa addunyaaf mul’ise Prof.Asmarom Laggasee du’aan of biraa dhabuutti gaddi ABOtti dhaga’ame ol’aanaa dha. Bara 1933tti Asmaraa, Erteraatti kan dhalatan Prof.Asmarom Laggasee hayyuu cimaa aadaa fi seenaa Oromoo jaallatuun ittiin qabamanii fi waan jaallatan kana ammoo akka hin badne, hin jal’atnee fi ifee mul’atuuf barootaaf irratti hojjetaa turanii dha. Hayyuu guddaan, barnootaa fi eegduu dhaala Dimokraasii Afrikaa kan ta’an Prof.Asmarom, hayyuu mul’ata qabu, qorataa saayinsii namaa (Anthropologist) fi hayyuu Gadaa Oromoo qorachuudhaan addunyaa irratti beekumsa olaanaa qaban akka ta’an hojii fi seenaa isaaniitu mul’isa. Hayyuu dhugaa irra dhaabbatee, dhugaa addunyaatti hime akkasii of biraa dhabuun qaawwa guddaa kan uumu yoo ta’u, ummatni Oromoo fira guddaa tokko dhabuu isaa kan agarsiisuu dha. Qorannoon Prof.Asmarom Laggasee waggoota dheeraadhaaf geggeessaa turan qorannoo barnootaa qofa osoo hin taane, hojii deebisanii dhaala aadaa addunyaaf mul’isuu yoo ta’u, hojii isaanii seena qabeessa kanaanis, Sirna Gadaa Oromoo qixa sirrii ta’een galmeessuu fi xiinxaluun, Gadaan addunyaatti ijaarsa Sirna Dimokraasii Afrikaa kan ga’umsa olaanaa qabu ta’uuagarsiisaniiru. Prof.Asmarom, bu’uuraaleen walqixxummaa, jijjiirraan marsaa hooggansaa, sirni to’annoo fi madaallii, akkasumas seerri ol’aantummaa ala irraa Afrikaatti akka hin dhufin, waggoota dhibbootaan dura sirna jireenya Oromoo keessatti ittiin bulamaa fi hojjetamaa ture ta’uu qorannoo isaaniin ifatti ragaa seenaa ba’aniiru. Qorannoon isaan kalandera Oromoo irratti geggeessan sirna yeroo lakkaa’uu qofa odoo hin taane, falaasama bal’aa jireenya namaa, marsaa uumamaa fi walhubannoo walitti hidhu eeguuf gumaacha guddaa godheera. Hayyummaa isaaniin, itti dhiheenya Oromoo waliin tolfataniin, qorannoo gadi fagoo, hubannoota addunyaa waliigalaaf mul’isaniin, seenaa fi sirna Oromoo yeroo dheeraadhaaf ukkaamamee fi tuffatamee tureef kabajaa fi beekamtii addunyaa argamsiisuufiin seenaa hayyummaa hojjetaniiru.   Prof.Asmarom, qorataa qofa osoo hin taane, riqicha addunyaallee walitti hidhu akka turan beektotnii fi hayyotni akkasumas hojiin isaanii kan ragaa ba’aniif yoo ta’u, sirni Gadaa aadaa naannoo qofa osoo hin taane, fakkii dimokraasii addunyaa ta’ee beekamtii akka argatuuf shoora olaanaa taphatuu isaanii dalagaa isaanii irraa mul’ata. Dhaalli Prof.Asmarom, ulfina guddaa kan qabu, galmee beekumsa bal’aa, ofitti amanamummaa fi ofitti boonuu ummata miliyoona hedduuf kan deebise, akkasumas bu’uura yaada barnoota dimokraasii, saayinsii namaa fi seenaa Afrikaa dhaloota dhufuuf kan qopheessuu dha. Hojii qorannoo isaaniin bakka dukkana turetti ifa kan kennan, bakka wallaalummaan turetti kabaja kan mul’isan Prof.Asmarom Laggasee, har’a du’aan nu biraa dhabamanii sagaleen isaanii cal’isus, hojii fi seenaan isaanii bara baraan kan jiraatu, galmee seenaa Oromoo keessaa kan mul’atu, dhalootni dhufu ammoo hubannoo dhugaa fi beekumsa dhala namaa irratti ijaaruuf kan qajeelchuu dha. Hojii boonsaa fi seena qabeessi Sirna Gadaa Oromoo irratti hojjetan bara baraan kan jiraatu, dhalootaaf beekumsa guddaa eenyu illee haquu fi dabsuu hin dandeenye gumaachanii darbaniiru. Bara baraanis jaalalaa fi kabajaa ol’aanaadhaan yaadatamu. Prof.Asmarom Laggasee dhalatanii waggaa 94tti Amajjii 31, 2026tti du’aan addunyaa kana irraa darban. Sirni geggeessaa isaaniis Gurraandhala 07, 2026 kan raawwatamu ta’uun barameera. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n du’aan boqotuu Prof.Asmarom Laggaseetti gaddi isaa ol’aanaa ta’uu irra deebiin ibsataa, maatii, firoota, hiriyootaa fi ummata Oromoofis jajjabina hawwa.   Injifannoo Ummata Bal’aaf! Adda Bilisummaa Oromoo Gurraandhala 04, 2026 Finfinnee

Knowledge, Identity And The Colonizing Structure.pdf