لذّت قرآن | تدبّر و عمل

— عید مبارک «تقبّلُ اللهُ مِنّا ومِنْکم» عبادت و طاعات همگی قبول و عید مبارک قربان «عید الأضْحیٰ ۱۴۴۷ ه‍.ق» فرخنده باد. اللهُ أکبرُ اللهُ أکبرُ کبیراً....

— تمنای بی‌غمان

— تمنای بی‌غمان #اگر_دعاهایتان_نباشد {۲} | تصاویر زیادی از «بهشت» در قرآن کریم روی پرده رفته است. نعمت‌ها، لذت‌های جسمی و روحی، منظره‌ها، مکالمه‌ها و... اما تصویر تأمل‌برانگیز، لحظهٔ دعاها و مناجات ساکنان بهشت است: [دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ .... وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ] : «دعایشان در آنجا "سبحانک اللهم" و .... و پایان دعایشان "الحمد لله رب العالمین" است‌» [یونس ۱۰]. در حواشی گفته‌اند البته اهل بهشت عبادت و تکلیف ندارند. اما چرا اساسا ذهن به سمت این شائبه رفته است؟! روشن است که آیۀ مبارکه در مقام توصیف لذت‌های معنوی اهل بهشت است و سخنی از تکالیف نیست. - دعایشان در بهشت(سُبْحانک‌ اللّٰهمَّ) است. یعنی گفتن هر لفظی که به کمال و بی‌نقصی او اشاره کند¹: تویی همه چیز تمام. تو هیچ شباهتی با تصورات و اظهارات اهل کفر و شرک نداری². می‌گفتند قیامتی در کار نیست! اگر هم هست، در هر صورت، ما وضعیت بهتری خواهیم داشت³! اما این بی‌حکمتی‌ها از ساحَت تو دور است. - و پایان دعا و تمنایشان نیز اشاره به همان کمال او است. همهٔ خوب‌گفتن‌ها لایق معبودی باد که صاحب‌اختیار و مربی کائنات است. «تسبیح»، نفی‌ بدگویی‌ها و بدذهنی‌ها و «تحمید»، اثبات خوب‌گویی‌ها در حق اوست. اما این‌‌ها، دعا به معنای رایج نیست. دعا به معنای مطالبه و درخواست امر مشخصی نیست. به همین دلیل از دو زاویه می‌توان آن را تحلیل کرد: ۱- در واقع این‌جا دیگر تمنایی وجود ندارد. همه چیز فراهم است. بیشتر از انتظارشان عطا شده است. بیشتر از این چه می‌خواهند جز تمنای خود خدا و لذّت از ستایش او..و ابراز رضایت از وضع موجود. خداخدا کردنشان، از اول تا به آخر، برای ابراز شگفتی و رضایت است⁴. شگفتی از جلال و جمال خدا. از شکوه و عطای خدا. اینجا مقام، مقام بی‌غمی است و دغدغه‌ای جز معراج نیست. ۲- تمنا و مطالبه هست. اما کافی است لب تَر کنند و خدا را ندا کنند. موضوع ندا هر چه باشد لزومی به بیانش نیست. با بیان همان اعتقاد و ایمانی که از قبل داشته‌اند هر چه بخواهند مهیا می‌شود⁵ و ایمان مگر چیزی غیر از تسبیح و تحمید است. این درس بزرگی دارد. ایمان و اعتقاد، دعا را محقق می‌کند؛ خدا را اجابت کنید تا شما را اجابت کند حتی اگر خواستۀ خود را تصریح نمی‌کنید: [... أَجِيبُوا دَاعِيَ اللَّهِ وَآمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ] : «دعوت‌کننده خدا را پاسخ [مثبت‌] دهید و به او ایمان آورید تا [خدا] از گناهانتان درگذرد و از عذابی پر درد پناهتان دهد».[الأحقاف ۳۱]. یونس تمنای نجات داشت و در دل تاریکی‌ها ندا در داد که "«لا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ» خدایی جز تو نیست، پاکا که تویی، من از ستمکاران بودم"⁶ و نجات یافت ...چون در مقام خواهش، ایمانش را اظهار کرد. نجات اهل ایمان - در همهٔ دوران‌ها- نیز چنین است. @enjoy_quran ¹ تفسیر فتح‌ البیان (۲۲/۶). ² الإسراء ۴۳. ³ الکهف ۳۶. ⁴ تفسیر ابن عاشور (۱۰۳/۱۱). تفسیر رازی (۲۱۵/۱۷). فی ظلال (۱۷۶۸/۳). ⁵ تفسیر مقاتل (۲۲۸/۲). ⁶ الأنبیاء ۸۷ 🧷پیوست (تحلیل متن)

یواش‌گفتن خوشایندِ محبوب است.

— حجّ در مقابل آپارتاید¹ #راه_ما | «من یک رؤیایی دارم.. که روزی چهار فرزند کوچکم در کشوری زندگی کنند که در آن، نه بخاطر رنگ پوستشان، بلکه بخاطر محتوای شخصیت خود، مورد قضاوت قرار گیرند» [بخشی از سخنرانی مشهور مارتین‌لوتر‌کینگ²]. از زیباترین جلوه‌های حجّ تحقق این رؤیا و حذف هر نوع امتیاز و تبعیض - بر اساس قبیلگی، نژادی و رنگ پوست- است. کمااینکه پیش از اسلام  عده‌ای اعتقاد داشتند بخاطر جایگاه قبیلهٔ آنان،  بایستی مسیر و احکامشان در حجّ  نیز متفاوت باشد³ : [ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ... ] : «سپس از همان‌جا که سایر مردم حرکت می‌کنند شما نیز حرکت کنید» [البقرة ١٩٩] و خود را تافتهٔ جدابافته ندانید. پیغمبر اکرم در ایام حجّ برای همیشه تصریح کرد که: «... عرب بر غیرعرب و غیرعرب بر عرب برتری ندارد؛ کما اینکه سرخ[یا سفید]پوست بر سیاه‌پوست امتیازی ندارد و برعکس؛ مگر به سبب تقوا»⁴. مالکوم ایکس، مبارز سیاه‌پوست آمریکایی، بعد از سفر حجّ و پس از یک دورهٔ ستیز افراطی با سفیدپوستان در یک نامه‌ای می‌نویسد: «مناسک حجّ، فکر و افق دید مرا بسیار بازتر کرد و مرا در برخورد با پیچیدگی‌های فراوان زندگی بسیار انعطاف‌پذیرتر کرد... در مکه، روح وحدت و برادری واقعی را دیدم که توسط ده‌ها هزار نفر از سراسر جهان به نمایش گذاشته شده بود، از بلوندهای چشم‌آبی گرفته تا آفریقایی‌های سیاه‌پوست»⁵. @enjoy_quran ¹جدانژادی (Apartheid). ² رهبر جنبش مدنی آمریکایی‌های سیاه‌پوست 🔗. ³ نک: تفسیر طبری (۵۳۰/۳). ⁴ بيهقى در شعب الإیمان (۵۱۳۷). ⁵ نامهٔ مالکوم ایکس به یک روزنامهٔ مصری 🔗 🧷پیوست (تحلیل متن).

— الله أکبر الله أکبر ... عید قربان (۱۴۴۶ ه‍.ق ) مبارک.

— آن دعاهای یواشکی #اگر_دعاهایتان_نباشد {۱} | [إذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا] : آن‌زمان که نداء داد پروردگارش را، ندائی خفی = ندائی یواشکی [مریم ۳]. این صحنه‌ای است که قرآن کریم از زندگی زکریّا در انتهای عمرش ثبت کرده است. روی این نداء تأکید خاصی شده است؛ ندائی که «خفی» بوده است. ـ «خفی» است چون شاید نخواسته است دیگران بشنوند او چه می‌خواهد! دیگران اگر بفهمند پیرمرد ریش‌سفید با وجود همسری نازا فرزند می‌طلبد چه چیزها که نگویند¹. - «خفی» است چون دور از چشم و گوش غَیْر در خلوت خود ایستاده است که خالصانه و بی‌ریا دعا کند². او صدای دل بی‌ریا را می‌شنود. ـ یا «خفی» است هم‌چون نجوای عاشق با معشوق³. یواش‌گفتن خوشایندِ محبوب است. و همین نداء با همین وصف «خفی» سرآغاز تغییر بزرگی در زندگی زکریا و قوم او شد. امروز روز نداء است. ندائی بدور از جنجال و قضاوت جمعیت. یا در میان جمعیت و در حجم یک درِگوشی. ندائی با این عنوان: که تویی بزرگ‌ترین...و خواستن همهٔ خوبی‌های نزدیک و دور. ندائی برای تغییر وضعیت. #روز_عرفه @enjoy_quran ¹نک: تفسیر مقاتل (۶۲۰/۲). ² نک: تفسیر طبری (١٤٢/١٨). ³ نک: تفسیر نظم الدرر (١٦٨/١٢). 🧷پیوست (تحلیل متن).

" اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلهَ إلاَّ اللهَ، وَاللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أكبَرُ، وَلِلّهِ الْحَمْدُ" — روز مبارک عَرَفه.

— "یارب از ما چه فلاح آید اگر تو نپذیری" #راه_ما | تمام‌قد بندگی کرده‌اند، حداکثر توان خود را به کار گرفته‌اند، در روح عبادت و در شکل آن، هر دو، پیرو برنامهٔ خدا بوده‌اند .. با همهٔ این‌ها واهمه دارند که از ایشان پذیرفته نشود [اشاره به آیه ٦٠ سورهٔ المؤمنون].…

— "یارب از ما چه فلاح آید اگر تو نپذیری" #راه_ما | تمام‌قد بندگی کرده‌اند، حداکثر توان خود را به کار گرفته‌اند، در روح عبادت و در شکل آن، هر دو، پیرو برنامهٔ خدا بوده‌اند .. با همهٔ این‌ها واهمه دارند که از ایشان پذیرفته نشود [اشاره به آیه ٦٠ سورهٔ المؤمنون].…

— "یارب از ما چه فلاح آید اگر تو نپذیری" #راه_ما | تمام‌قد بندگی کرده‌اند، حداکثر توان خود را به کار گرفته‌اند، در روح عبادت و در شکل آن، هر دو، پیرو برنامهٔ خدا بوده‌اند .. با همهٔ این‌ها واهمه دارند که از ایشان پذیرفته نشود [اشاره به آیه ٦٠ سورهٔ المؤمنون]. ضعف عملکردی قابل توجهی نداشته‌اند، اما کاستی‌هایی کوچک و پنهان حتما هست. این ترس آن‌ها در واقع نشانهٔ بلوغ ایمانی است. به همین دلیل با همهٔ تلاش‌هایشان به خود خدا متوسل می‌شوند. — ابراهیم [علیه السلام] به همراه فرزندش، اسماعیل، بنیان کعبه را برافراشت و در میان گرد و غبار کار و خستگی عمل التماس می‌کرد: [ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ ] : بار الها از ما بپذیر {البقرة ١٢٧}. کسی در این دعا جدی است که پیش از آن، همهٔ تلاش خود را به كار بسته است که عمل او ویژگی‌های یک عمل مقبول را داشته باشد. از همین‌جا و در آخرین روزهای ماه مبارک رمضان، دعا می‌کنیم: ای کریما! تو دانی که بضاعت اندکی با خود آورده‌ایم، امّا تو این اندک را بپذیر و از کرم خود، پیمانه‌ی ما را لبریز کن و تصدق فرما. - طاعات قبول. 🧷 پیوست @enjoy_quran

— اين معامله تا صبحدم نخواهد ماند #راه_ما | طبیعی است گاهی نفْس ما سُست و شل شود، تنبلی کند و دچار کوتاهی و غفلت گردد، اما سستى به وقت جمع غنائم و جایزه‌های ارزشمند؟! [...وَیُسَـٰرِعُونَ فِی ٱلۡخَیۡرَ ٰ⁠تِۖ...]: «در انجام عبادات و طاعات می‌شتابند و به…

— اين معامله تا صبحدم نخواهد ماند #راه_ما | طبیعی است گاهی نفْس ما سُست و شل شود، تنبلی کند و دچار کوتاهی و غفلت گردد، اما سستى به وقت جمع غنائم و جایزه‌های ارزشمند؟! [...وَیُسَـٰرِعُونَ فِی ٱلۡخَیۡرَ ٰ⁠تِۖ...]: «در انجام عبادات و طاعات می‌شتابند و به شدت سرعت می‌گیرند» [آل عمران ۱۱۴]. بیا این استعاره را بشکافیم و بسط دهیم: «مسارعه» بیشتر از دویدن عادی است. مومن مانند کسی است که تمام توان خود را آزمندانه به کار می‌گیرد و می‌دود بلکه به مطلوب و هدف خود برسد. مؤمن، مؤمن حقیقی، بویژه در ایام خاصّ عبادت و موسم‌های پرفضیلت، تلاش و عزمش را چندین برابر می‌کند و حریص‌تر می‌شود؛ شتاب می‌گیرد چون ترس از دست‌رفتن فرصت عمر را دارد. او چون کسی است که فزاینده به دویدن خود سرعت می‌بخشد تا قدم‌های بیشتری بردارد و مقام بزرگی کسب کند. گویی او دوندهٔ با تجربه‌ای است که نَفَس می‌گیرد اما وقت‌کشی نمی‌کند، تعلل ندارد و بی‌توجه به حواشی می‌دود ... و فقط می‌دود. با قدم‌های حساب‌شده و متعادل شروع می‌کند اما هر چه به پایان خط نزدیک می‌شود شتاب بیشتری می‌گیرد. لحظات آخر چنان می‌دود که انگار دویدن واقعی از این لحظه است؛ چون می‌داند این چند لحظهٔ آخر تعیین‌کننده است. - آخر خطِ ماه روزه همین ایام با ارزش و پرفضیلت است. مبادا تسلیم شوید. پای لنگ را بکشید. نَفَس بریده را تازه کنید... و بازنده نباشید که این معامله تا صبحدم نخواهد ماند. 🧷 پیوست @enjoy_quran

—بهترین خود را همین لحظه رو کن [مَن كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ ۚ ] #راه_ما | «ضرب‌الأجل» چنانکه تجربه می‌گوید به مراتب، انسان را کارآمدتر می‌کند تا اینکه وقت نامحدود باشد. این حواس وقتی جمع می‌شود که بدانی وقت تنگ است و کوتاه.…

—بهترین خود را همین لحظه رو کن [مَن كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ ۚ ] #راه_ما | «ضرب‌الأجل» چنانکه تجربه می‌گوید به مراتب، انسان را کارآمدتر می‌کند تا اینکه وقت نامحدود باشد. این حواس وقتی جمع می‌شود که بدانی وقت تنگ است و کوتاه.…